ThS. Nguyễn Trường Huy
Học viện Phụ nữ Việt Nam
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết khái quát tiềm năng du lịch Lạng Sơn và đề xuất các định hướng, giải pháp phát triển thị trường khách du lịch trọng điểm của tỉnh trong giai đoạn tới. Lạng Sơn có tiềm năng lớn để trở thành điểm đến du lịch trọng điểm của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ nếu khai thác hiệu quả các nguồn lực sẵn có, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường hoạt động xúc tiến thị trường mục tiêu theo hướng bền vững và hội nhập quốc tế.
Từ khóa: Du lịch Lạng Sơn, Thị trường khách du lịch trọng điểm, bền vững, phát triển.
1. Đặt vấn đề
Lạng Sơn là tỉnh thuộc vùng du lịch Trung du và miền núi Bắc Bộ, được thiên nhiên ưu đãi nhiều tiềm năng và lợi thế nổi trội để phát triển du lịch. Tỉnh sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, khí hậu ôn hòa, đa dạng sinh học cao, cùng với bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Kinh, Hoa… tạo nên nguồn tài nguyên du lịch phong phú cả về tự nhiên lẫn nhân văn. Bên cạnh đó, hệ thống giao thông tương đối hoàn chỉnh và vị trí địa lý thuận lợi giúp Lạng Sơn có điều kiện tốt trong liên kết phát triển du lịch vùng, đặc biệt với các tỉnh Đông Bắc và khu vực biên giới Việt – Trung. Môi trường an ninh – chính trị ổn định, xã hội an toàn, con người thân thiện, mến khách cũng là những yếu tố quan trọng góp phần hình thành hình ảnh điểm đến du lịch an toàn và hấp dẫn.
Về tài nguyên du lịch, Lạng Sơn nổi bật với hệ thống núi, sông, hang động và thảm sinh thái đặc trưng. Các điểm đến tiêu biểu gồm núi Mẫu Sơn với khí hậu trong lành quanh năm, núi Tô Thị gắn liền với truyền thuyết dân gian, động Tam Thanh, Nhị Thanh, sông Kỳ Cùng – dòng sông duy nhất của Việt Nam chảy từ Đông sang Tây rồi ngược về phía Bắc, cùng nhiều thắng cảnh hoang sơ có giá trị thẩm mỹ và khoa học cao. Bên cạnh đó Lạng Sơn sở hữu hệ thống di tích lịch sử, cách mạng và tâm linh gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, như: Chiến thắng Chi Lăng, Khởi nghĩa Bắc Sơn, Thành Nhà Mạc cùng nhiều lễ hội, phong tục, tập quán, làn điệu dân ca, dân vũ đặc sắc của cộng đồng cư dân bản địa. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch đặc thù, giàu bản sắc, có khả năng cạnh tranh trong vùng và quốc gia.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc khai thác và phát huy giá trị tài nguyên du lịch của Lạng Sơn trong thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế. Công tác quảng bá, truyền thông và xây dựng thương hiệu điểm đến chưa tương xứng với tiềm năng; nguồn tài nguyên tự nhiên và văn hóa tuy phong phú nhưng chưa được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch đặc trưng, có tính nhận diện cao. Các loại hình du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, cộng đồng, du lịch tâm linh mới chỉ dừng ở quy mô nhỏ, thiếu tính liên kết và chuyên nghiệp. Bài viết phân tích các nhóm sản phẩm du lịch đặc trưng của tỉnh Lạng Sơn, từ đó xác định hướng khai thác và phát triển các thị trường khách du lịch trọng điểm nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, gia tăng năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu du lịch Lạng Sơn trong không gian du lịch vùng Trung du và Miền núi Bắc Bộ
2. Khái quát tiềm năng du lịch Lạng Sơn
Lạng Sơn là tỉnh miền núi thuộc khu vực Đông Bắc Việt Nam, có nhiều tiềm năng và lợi thế nổi bật về tài nguyên du lịch. Tỉnh tiếp giáp với Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang và Quảng Ninh, đồng thời giữ vị trí “phên dậu của Tổ quốc” với đường biên giới dài 231,74 km tiếp giáp Trung Quốc. Trên tuyến biên giới này hiện có 12 cửa khẩu, bao gồm 02 cửa khẩu quốc tế, 01 cửa khẩu chính và 9 cửa khẩu phụ, tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu hàng hóa, du lịch và hợp tác kinh tế, văn hóa xuyên biên giới.
Hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt của Lạng Sơn khá phát triển, kết nối trực tiếp với Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn, tạo lợi thế lớn trong liên kết vùng và quốc tế, đặc biệt trong tam giác giao thương Việt Nam – Trung Quốc – ASEAN. Với vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế trên Hành lang kinh tế Nam Ninh – Lạng Sơn – Hà Nội -Hải Phòng – Quảng Ninh, Lạng Sơn không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng mà còn là điểm đến có tiềm năng phát triển mạnh về du lịch biên giới và du lịch thương mại.
Về điều kiện tự nhiên, tỉnh có diện tích 8.328 km², dân số tính đến năm 2023 đạt khoảng 789.600 người và 11 đơn vị hành chính. Lạng Sơn sở hữu tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, được thiên nhiên ưu đãi với cảnh quan hùng vĩ, như: núi Mẫu Sơn, núi Công Sơn, động Tam Thanh, Nhị Thanh, động Tiên, núi Tô Thị và hệ thống hang động khá đa dạng, nhiều nơi vẫn còn tiềm năng khai thác.
Về lịch sử, văn hóa, Lạng Sơn được xem là cái nôi của nền văn hóa Bắc Sơn gắn với các di chỉ khảo cổ nổi tiếng, như: Thẩm Hai, Thẩm Khuyên, cùng nhiều dấu tích của văn hóa Mai Pha. Tỉnh cũng là địa danh mang đậm dấu ấn lịch sử dựng nước và giữ nước, với những chiến công lừng lẫy như Chiến thắng Chi Lăng hay Khởi nghĩa Bắc Sơn. Bên cạnh đó, bản sắc văn hóa của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Kinh, Hoa… đã tạo nên một không gian văn hóa đa sắc màu, trong đó nhiều giá trị đã được ghi danh là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Trong giai đoạn gần đây, hoạt động khai thác du lịch của Lạng Sơn được định hướng theo hướng phân loại và ưu tiên thị trường khách. Cụ thể: (1) Nhóm thị trường trọng điểm, bao gồm: Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và thị trường khách nội địa, vốn là nguồn khách truyền thống có lượng ổn định và đóng góp lớn cho doanh thu du lịch của tỉnh. (2) Nhóm thị trường tiềm năng tập trung vào khách ASEAN, châu Âu, Bắc Mỹ, Úc và New Zealand là những thị trường có khả năng chi trả cao, phù hợp với chiến lược phát triển du lịch chất lượng và bền vững trong dài hạn.
Với lợi thế về vị trí địa kinh tế, tài nguyên du lịch và bản sắc văn hóa đặc trưng, Lạng Sơn hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành trung tâm du lịch quan trọng của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, đồng thời là một điểm đến hấp dẫn trong không gian du lịch quốc gia và khu vực.
3. Định hướng phát triển thị trường khách du lịch trọng điểm của tỉnh Lạng Sơn
Song song với quá trình nghiên cứu và đầu tư xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, tỉnh Lạng Sơn cần tập trung thực hiện nghiên cứu chuyên sâu về thị trường du lịch, xác định rõ các thị trường khách trọng điểm và thị trường tiềm năng. Trên cơ sở đó, các định hướng phát triển sản phẩm gắn với từng phân khúc khách hàng, xây dựng chiến lược xúc tiến, quảng bá phù hợp, đồng thời phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực đầu tư trong phát triển du lịch.
3.1. Thị trường khách du lịch nội địa
Thị trường nội địa hiện là trụ cột quan trọng nhất của du lịch Lạng Sơn, chiếm khoảng 90% tổng lượng khách đến tỉnh hằng năm. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng vẫn còn khiêm tốn, duy trì ở mức trung bình 5%/năm. Khách du lịch nội địa đến từ nhiều vùng miền khác nhau, nhưng tập trung chủ yếu ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Các hoạt động được ưa chuộng, gồm: tham quan di tích lịch sử – văn hóa, du lịch tâm linh, lễ hội, du lịch biên giới gắn với mua sắm và du lịch cộng đồng – trải nghiệm văn hóa bản địa. Nhóm khách chính là người trung niên, tín đồ tôn giáo (Phật giáo, Công giáo, Tin Lành) và thương nhân. Thị trường trọng điểm cần tập trung vẫn là Hà Nội và vùng Đồng bằng sông Hồng, trong khi các tỉnh miền Nam được xem là thị trường tiềm năng dài hạn.
Lạng Sơn cũng có tiềm năng phát triển mạnh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm, hướng tới đối tượng là giới trẻ, nhóm gia đình, đồng nghiệp, công nhân và học sinh – sinh viên. Thị trường trọng điểm trong phân khúc này gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc và Thái Nguyên.
Bên cạnh đó, du lịch cuối tuần kết hợp vui chơi – giải trí đang trở thành xu hướng phát triển nhanh. Nhu cầu nghỉ ngắn ngày, picnic, cắm trại và mua sắm tăng mạnh, nhất là ở các đô thị lớn. Các thị trường trọng điểm gồm Hà Nội và vùng Đồng bằng sông Hồng, nơi tập trung đông đảo lực lượng lao động trong các khu công nghiệp.
Du lịch tham quan cửa khẩu, biên giới gắn với mua sắm cũng là thế mạnh nổi bật của Lạng Sơn nhờ vị trí địa lý đặc thù. Đối tượng khách đa dạng về độ tuổi và nghề nghiệp; trong đó, thị trường trọng điểm là các tỉnh miền Bắc, còn miền Trung và miền Nam là thị trường tiềm năng mở rộng.
Du lịch thương mại, hội nghị, hội thảo (MICE) là phân khúc có khả năng chi tiêu cao, ít chịu tác động của tính mùa vụ. Đối tượng chủ yếu là cán bộ, nhân viên doanh nghiệp, tổ chức, thường kết hợp công tác với du lịch nghỉ dưỡng nên đòi hỏi hệ thống dịch vụ chất lượng cao.
Du lịch học tập – nghiên cứu – trải nghiệm thực tế hướng đến nhóm học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh, tuy mức chi tiêu thấp nhưng có tần suất và quy mô lớn, diễn ra quanh năm. Thị trường trọng điểm là Hà Nội và các tỉnh Đồng bằng sông Hồng.
Du lịch dành cho công nhân khu công nghiệp là phân khúc đang mở rộng nhanh, có quy mô lớn và thường tổ chức theo đoàn. Nhóm khách này có khả năng chi tiêu trung bình, với các thị trường trọng điểm gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang và Thái Nguyên.
Du lịch nghiên cứu dân tộc học, khảo cổ học, địa chất và lịch sử cách mạng cũng là thế mạnh đặc trưng của Lạng Sơn. Đối tượng chủ yếu là các nhà nghiên cứu, sinh viên và học sinh, với thị trường trọng điểm là Hà Nội, Thái Nguyên và khu vực Đồng bằng sông Hồng.
Ngoài ra, du lịch thể thao mạo hiểm, thám hiểm hang động và leo núi dã ngoại được xem là hướng phát triển mới, hấp dẫn giới trẻ. Với lợi thế sở hữu nhiều dãy núi đá vôi, hang động và địa hình tự nhiên phong phú, Lạng Sơn có tiềm năng trở thành điểm đến hàng đầu cho loại hình du lịch này. Thị trường trọng điểm bao gồm: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các đô thị lớn trong cả nước.
3.2. Thị trường khách du lịch quốc tế
Lạng Sơn định hướng tập trung khai thác các thị trường khách quốc tế trọng điểm sau:
Thị trường Trung Quốc (đặc biệt là Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây) có quy mô dân số khoảng 50 triệu người, giao thông thuận lợi cả đường bộ và đường sắt, nhu cầu du lịch tăng nhanh và chính sách xuất nhập cảnh biên giới ngày càng thông thoáng. Văn hóa tương đồng giữa người Choang và các dân tộc Tày, Nùng là lợi thế lớn. Đây là thị trường trọng điểm hàng đầu, phù hợp với các sản phẩm như du lịch cộng đồng, tham quan di tích, danh thắng, mua sắm hàng hóa nông sản, vui chơi giải trí và ẩm thực. Việc khai thác hiệu quả thị trường này sẽ tạo lợi thế cạnh tranh đặc biệt cho du lịch Lạng Sơn.
Thị trường Đông Bắc Á (Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc) là nhóm thị trường có khả năng chi trả cao, nhu cầu lưu trú dài ngày và sử dụng dịch vụ cao cấp. Lạng Sơn cần chú trọng nâng cấp chất lượng dịch vụ điểm đến, phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, di sản, nghỉ dưỡng núi, thể thao mạo hiểm, golf, khinh khí cầu, casino và du lịch hội nghị, hội thảo, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến quảng bá chuyên biệt.
Thị trường châu Âu, đặc biệt là Pháp, vốn có mối quan hệ lịch sử – văn hóa với Việt Nam. Khách Pháp thường quan tâm đến kiến trúc cổ kiểu Pháp, di tích chiến trường xưa, di sản văn hóa Tày, Nùng, du lịch cộng đồng và sinh thái gắn với bảo tồn thiên nhiên (như Mẫu Sơn, Hữu Liên, Bắc Sơn, công viên địa chất…).
Thị trường ASEAN là khu vực có tiềm năng hợp tác mạnh mẽ nhờ chính sách miễn thị thực, visa điện tử, thanh toán nội tệ xuyên biên giới và các cơ chế hợp tác trong khuôn khổ ATF – Diễn đàn Du lịch ASEAN. Lạng Sơn cần phát huy vai trò cầu nối du lịch giữa ASEAN và Trung Quốc, đồng thời phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu khu vực như du lịch văn hóa, sinh thái, leo núi, biên mậu và đặc biệt là sản phẩm du lịch thân thiện với du khách.
Ngoài các thị trường trọng điểm nêu trên, Lạng Sơn cần có chiến lược xúc tiến dài hạn nhằm mở rộng sang các thị trường tiềm năng, như: châu Âu, Bắc Mỹ, Úc và New Zealand. Đây là các thị trường có mức chi trả cao, nhu cầu trải nghiệm di sản văn hóa, sinh thái, địa chất và du lịch mạo hiểm, góp phần đa dạng hóa nguồn khách quốc tế và giảm tính mùa vụ của khách nội địa.
4. Kết luận
Thị trường du lịch giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của mỗi quốc gia và địa phương. Việc xác định và phân tích đúng đắn thị trường khách là cơ sở nền tảng để hoạch định chính sách, định hướng đầu tư và phát triển sản phẩm du lịch một cách hiệu quả, phù hợp với lợi thế so sánh và đặc điểm tài nguyên của từng vùng, từng điểm đến. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực mà còn góp phần giảm thiểu tính mùa vụ, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên du lịch và ứng phó với các biến động bất lợi từ môi trường kinh tế – xã hội.
Đối với tỉnh Lạng Sơn, việc xác định rõ các thị trường khách trọng điểm và tiềm năng có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình triển khai chiến lược quy hoạch không gian và phát triển sản phẩm du lịch, dịch vụ của địa phương. Trên cơ sở đánh giá toàn diện về tiềm năng, lợi thế và vị trí địa kinh tế – văn hóa, Lạng Sơn xác định thị trường du lịch nội địa là trụ cột chủ đạo cần được củng cố và mở rộng, trong khi thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường Trung Quốc giữ vai trò chiến lược, cần được ưu tiên khai thác hiệu quả trong dài hạn. Bên cạnh đó, việc mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác trong khu vực và trên thế giới sẽ giúp Lạng Sơn từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành điểm đến du lịch trọng điểm của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, góp phần tích cực vào sự phát triển bền vững của du lịch Việt Nam.
Tài liệu tham khảo:
1. Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 509/QĐ-TTg ngày 13/6/2024 về Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030.
2. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2022). Quyết định 3570/QĐ-BVHTTDL ngày 21/12/2022 về Chiến lược marketing du lịch Việt Nam đến năm 2030.
3. Quốc hội (2017). Luật Du lịch Việt Nam năm 2017.
4. UBND tỉnh Lạng Sơn (2021). Đề án phát triển du lịch tỉnh Lạng Sơn đến năm 2030.
5. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn (2023). Báo cáo tổng kết công tác phát triển du lịch Lạng Sơn năm 2023 và phương hướng 2024.
