ThS. Nguyễn Tiến Đạt
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội giữ vai trò nòng cốt trong giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng và đạo đức cách mạng cho học viên, qua đó, định hướng niềm tin, lý tưởng và nhân cách người học. Ngày nay, trước tác động của kinh tế thị trường, chuyển đổi số và biến đổi hệ giá trị xã hội ảnh hưởng đến nhận thức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Do đó, việc đặt ra các yêu cầu về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên là cơ sở để xây dựng đội ngũ nhà giáo quân đội vững vàng, đáp ứng nhiệm vụ giáo dục – đào tạo.
Từ khóa: Chính trị, đạo đức, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn, phẩm chất, học viện, trường sĩ quan, quân đội.
1. Đặt vấn đề
Giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho học viên. Họ định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, lý tưởng và động cơ học tập, rèn luyện. Do đó, yêu cầu về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên là tiêu chí nền tảng để xây dựng đội ngũ vững vàng về lập trường, gương mẫu về đạo đức, góp phần xây dựng nhà trường vững mạnh về chính trị.
Tuy nhiên, sự tác động của kinh tế thị trường, chuyển đổi số và biến đổi hệ giá trị xã hội đã và đang ảnh hưởng đến nhận thức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Cùng với đó, các thế lực thù địch lợi dụng internet, mạng xã hội để xuyên tạc, phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng, gieo rắc hoài nghi, dao động, làm nảy sinh biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Những thách thức đó đặt ra yêu cầu nghiên cứu về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội, làm cơ sở đề xuất định hướng bồi dưỡng và phát huy vai trò của đội ngũ này trong giai đoạn hiện nay.
2. Cơ sở lý luận về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Triết học Mác – Lênin khẳng định giữa chính trị và đạo đức tồn tại mối quan hệ thống nhất, biện chứng: chính trị giữ vai trò định hướng hệ giá trị đạo đức, còn đạo đức là nền tảng tinh thần bảo đảm cho chính trị được thực hiện một cách ổn định, lâu dài và hiệu quả. Theo đó, phẩm chất chính trị – đạo đức phản ánh sự tích hợp hữu cơ giữa nội dung của phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức trong một chỉnh thể thống nhất, biểu hiện sự hòa quyện giữa tư tưởng, quan điểm, lập trường chính trị với phương thức, chuẩn mực ứng xử đạo đức, trở thành giá trị tinh thần cốt lõi của con người trong xã hội có phân chia giai cấp ở những giai đoạn lịch sử xác định.
Trong xã hội có giai cấp, phẩm chất chính trị – đạo đức không chỉ dừng lại ở nhận thức, niềm tin hay hành vi đạo đức cá nhân mà còn kết tinh thành giá trị tinh thần trung tâm, phản ánh bản chất lịch sử – xã hội của con người. Trước hết, phẩm chất đó mang tính đảng rõ nét, thể hiện ở lập trường giai cấp nhất quán, sự kiên định trong lựa chọn và bảo vệ lý tưởng chính trị, đồng thời gắn với tính chiến đấu và tính định hướng trong cuộc đấu tranh giữa các hệ tư tưởng và quan điểm đối lập.
Giảng viên khoa học xã hội và nhân văn là lực lượng trực tiếp truyền đạt tri thức lý luận chính trị – tư tưởng, đạo đức cách mạng, góp phần định hình thế giới quan, nhân sinh quan cho học viên sĩ quan. Việc nâng cao nhận thức cho đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn có vai trò then chốt trong nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, từ đó phát triển phẩm chất chính trị – đạo đức của học viên một cách toàn diện và bền vững.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Có tài mà không có đức là hỏng. Có đức mà chỉ i, tờ thì dạy thế nào? Đức phải có trước tài”1; bởi vậy, trong giáo dục – đào tạo quân đội, việc rèn đức, luyện tài cho đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn được xác định là yêu cầu cốt lõi nhằm xây dựng những nhà giáo quân đội, là chiến sĩ “vừa hồng, vừa chuyên”, xứng đáng với vai trò nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Đảng. Hiện nay, yêu cầu cấp thiết phải nâng cao phẩm chất chính trị – đạo đức cách mạng cho đội ngũ giảng viên. Bởi lẽ, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”2. Đạo đức cách mạng chính là “cái gốc” của người cán bộ, là nguồn nuôi dưỡng niềm tin, bản lĩnh và trách nhiệm của người thầy trong quân đội.
3. Yêu cầu cơ bản về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Một là, phải có bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân.
Bản lĩnh chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn là sự tổng hợp cao độ của phẩm chất chính trị, năng lực tư duy lý luận và sức mạnh tinh thần, thể hiện ở lòng trung thành tuyệt đối với chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng và niềm tin vững chắc vào mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Bản lĩnh đó giúp người giảng viên luôn kiên định lập trường, vững vàng trước mọi biến động, thách thức của đời sống xã hội, không bị chi phối bởi những tác động phức tạp của kinh tế thị trường, của thông tin đa chiều và những quan điểm sai trái, thù địch đang lan truyền mạnh mẽ trong không gian mạng hiện nay.
Giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện, trường sĩ quan quân đội là lực lượng chủ trì trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, có trách nhiệm trực tiếp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, nhân cách cách mạng cho học viên sĩ quan. Là đảng viên, nhà giáo và chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, lý luận, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn phải luôn thể hiện lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và với Nhân dân, kiên định lập trường, quan điểm, mục tiêu, lý tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hai là, phải là lực lượng tiên phong trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận.
Trong điều kiện hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang đẩy mạnh thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” với nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, nhằm chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, “phi chính trị hóa” quân đội và làm suy giảm niềm tin của cán bộ, đảng viên, học viên đối với con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn. Chúng triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội và không gian mạng để tung ra các luận điệu xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, bóp méo lịch sử, hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng, cổ súy cho tư tưởng “trung lập chính trị”, “phi đảng trong quân đội”, qua đó, gieo rắc hoài nghi, dao động, thậm chí làm nảy sinh những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.
Trước tình hình đó, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội giữ vai trò nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Họ không chỉ là người truyền bá tri thức chính trị, pháp luật, lịch sử và giá trị nhân văn quân sự mà còn là “chiến sĩ xung kích” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần củng cố trận địa chính trị – tư tưởng trong quân đội. Vì vậy, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn phải có lập trường tư tưởng kiên định, tư duy lý luận sắc bén, khả năng nhận diện và phản biện khoa học đối với những quan điểm sai trái, thù địch, những biểu hiện lệch lạc về nhận thức chính trị trong học viên và trong đời sống xã hội.
Thông qua hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và tuyên truyền, người giảng viên cần tích cực giáo dục, định hướng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, lý tưởng cách mạng và sức đề kháng tư tưởng cho học viên; giúp họ nhận rõ bản chất, âm mưu của các thế lực thù địch, củng cố niềm tin vào chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đồng thời, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn phải gương mẫu trong tư tưởng, lời nói, hành động, thể hiện tinh thần trách nhiệm, ý chí kiên cường, quyết tâm cao trong đấu tranh bảo vệ Đảng, bảo vệ Tổ quốc và Nhân dân, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng – văn hóa của Đảng trong quân đội.
Ba là, phải gương mẫu trong lời nói, việc làm, có lối sống trong sạch, lành mạnh, thể hiện nhân cách mẫu mực của người thầy.
Trong môi trường quân đội, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn không chỉ là người “mang tinh thần Đảng” đến với học viên mà còn là cầu nối trực tiếp giữa lý luận và thực tiễn, giữa tư tưởng và hành động cách mạng. Họ có trách nhiệm truyền ngọn lửa niềm tin, lý tưởng và khát vọng cống hiến đến thế hệ sĩ quan tương lai; đồng thời, trực tiếp giáo dục, định hướng, rèn luyện cho học viên chấp hành nghiêm pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của quân đội và các chuẩn mực đạo đức, lối sống của người quân nhân cách mạng. Để hoàn thành trọng trách đó, người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn phải thực sự gương mẫu về tư tưởng, đạo đức, phong cách và lối sống, là tấm gương sáng cho học viên noi theo.
Giảng viên cần luôn thể hiện phong cách sống trong sạch, giản dị, lành mạnh, khiêm tốn và tận tụy; “Thấm nhuần sâu sắc đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”3. Tấm gương đạo đức của người giảng viên thể hiện không chỉ trong lời giảng mà còn qua thái độ làm việc nghiêm túc, tinh thần trách nhiệm cao, sự công tâm, khách quan trong đánh giá học viên, cũng như trong cách ứng xử nhân văn, gần gũi, thấu hiểu và tôn trọng học viên. Sức thuyết phục của người giảng viên không đến từ mệnh lệnh hành chính hay lời nói sáo rỗng, mà từ sự nêu gương, cảm hóa bằng nhân cách, tri thức và tấm lòng chân thành, khiến học viên tâm phục, khẩu phục. Người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn phải luôn gần gũi, quan tâm, chia sẻ, động viên học viên như người thân, đồng thời nghiêm khắc, chuẩn mực trong rèn luyện và đánh giá, giúp học viên tiến bộ cả về tri thức lẫn nhân cách. Bên cạnh đó, họ cần kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, tệ nạn xã hội, lối sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, giữ vững danh dự và phẩm chất của người cán bộ, đảng viên, người thầy trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
Thường xuyên phát động phong trào thi đua “Mỗi giảng viên là một tấm gương về phẩm chất chính trị, đạo đức, phong cách sư phạm quân sự”, gắn với thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới; thực hiện quy định về những điều đảng viên không được làm, quy định về trách nhiệm nêu gương và Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh phải trở thành nhu cầu tự thân và động lực nội tại trong quá trình tu dưỡng, rèn luyện của mỗi giảng viên. Chỉ bằng sự tu dưỡng kiên trì, bền bỉ và ý thức trách nhiệm cao, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn mới thực sự trở thành tấm gương sáng về đạo đức, nhân cách và lối sống, góp phần xây dựng các học viện, trường sĩ quan quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng và văn hóa trong thời kỳ mới.
Bốn là, phải có tinh thần trách nhiệm, ý thức tự rèn luyện, đổi mới, sáng tạo nâng cao năng lực số.
Tinh thần trách nhiệm và ý thức tự rèn luyện, đổi mới, sáng tạo là biểu hiện cụ thể của phẩm chất chính trị – đạo đức, phản ánh chiều sâu bản lĩnh và năng lực hành động của giảng viên trong quân đội hiện nay. Trong điều kiện nhiệm vụ giáo dục – đào tạo đang chuyển mạnh sang môi trường số, yêu cầu mỗi giảng viên phải luôn có tinh thần trách nhiệm cao với công việc, tự giác học tập, nghiên cứu, nêu gương trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Trách nhiệm không chỉ thể hiện ở việc hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học mà còn ở ý thức xây dựng tập thể, tích cực tham gia công tác đảng, công tác chính trị, góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng lực và bản lĩnh chính trị cho học viên sĩ quan. Theo đó, phải “Tăng cường giáo dục tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm trong chấp hành kỷ luật quân đội, pháp luật của Nhà nước; có nhiều giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn các vụ việc vi phạm kỷ luật, pháp luật”4.
Cùng với đó, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn luôn cần có ý thức tự rèn luyện, đổi mới và sáng tạo, nhất là trong việc nâng cao năng lực số để thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục – đào tạo quân đội. Việc thành thạo các công cụ công nghệ, biết khai thác hệ sinh thái học tập số, ứng dụng các nền tảng trực tuyến và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, đấu tranh tư tưởng lý luận là tiêu chí quan trọng phản ánh trình độ và phẩm chất nghề nghiệp của người giảng viên trong thời đại mới. Đổi mới sáng tạo trong tư duy và phương pháp giảng dạy không chỉ giúp nâng cao hiệu quả truyền thụ tri thức chính trị – xã hội mà còn góp phần hình thành ở học viên năng lực tư duy độc lập, phản biện và khả năng thích ứng với môi trường quân sự hiện đại.
4. Kết luận
Trong giai đoạn hiện nay, khi toàn Đảng, toàn quân, toàn dân đang đẩy mạnh công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, thì việc xác định và thực hiện những yêu cầu về phẩm chất chính trị – đạo đức của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi họ là lực lượng trực tiếp truyền bá hệ tư tưởng của Đảng trong quân đội, góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận khoa học cho học viên. Vì vậy, đặt ra yêu cầu cho giảng viên khoa học xã hội và nhân văn luôn giữ vững bản lĩnh chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có đạo đức cách mạng trong sáng, lối sống chuẩn mực, gắn bó mật thiết với tập thể, đồng chí, đồng đội; đồng thời, không ngừng rèn luyện, nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực số, đáp ứng yêu cầu giáo dục – đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Chú thích:
1, 3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 12. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 269, 197.
2. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 292.
4. Bộ Tổng tham mưu (2025). Báo cáo Tổng kết năm học 2024 – 2025, phương hướng, nhiệm vụ năm học 2025 -2026. Hà Nội, tr. 14.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2024). Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới
2. Quân ủy Trung ương (2021). Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
3. Phát huy vai trò đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/06/27/phat-huy-vai-tro-doi-ngu-giang-vien-khoa-hoc-xa-hoi-va-nhan-van-trong-giao-duc-dao-tao-o-cac-nha-truong-quan-doi-hien-nay/
4. Nâng cao ý thức trách nhiệm cảu giảng viên trẻ các nhà trường quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/11/16/nang-cao-y-thuc-trach-nhiem-cua-giang-vien-tre-cac-nha-truong-quan-doi-hien-nay/
5. Phương châm đoàn kết, dân chủ, kỷ cương, đột phá phát triển của Đại hội là lời hiệu triệu, mệnh lệnh của trách nhiệm trước lịch sử. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/01/20/phuong-cham-doan-ket-dan-chu-ky-cuong-dot-pha-phat-trien-cua-dai-hoi-la-loi-hieu-trieu-la-menh-lenh-cua-trach-nhiem-truoc-lich-su/
