The role of local authorities in building family values among residents of Ho Chi Minh City
ThS. Nguyễn Lê Tuấn
Cục Quản trị – Văn phòng Trung ương Đảng
(Quanlynhanuoc.vn) – Trên cơ sở làm rõ khái niệm hệ giá trị gia đình và vai trò của chính quyền địa phương, bài viết đánh giá thực trạng những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, tồn tại trong quá trình triển khai công tác gia đình tại TP. Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu cho thấy, chính quyền địa phương giữ vai trò quan trọng trong định hướng chính sách, tổ chức tuyên truyền, xây dựng môi trường xã hội thuận lợi và huy động sự tham gia của cộng đồng. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả vai trò của chính quyền địa phương, góp phần củng cố hệ giá trị gia đình và thúc đẩy phát triển bền vững đô thị.
Từ khóa: Chính quyền địa phương; hệ giá trị gia đình; công tác gia đình; TP. Hồ Chí Minh.
Abstract: Based on a clarification of the concept of family values and the role of local governments, this article assesses the current status of achievements as well as limitations and challenges in the implementation of family-related initiatives in Ho Chi Minh City. The research findings indicate that local governments play a crucial role in policy direction, organizing publicity campaigns, creating a supportive social environment, and mobilizing community participation. Consequently, the article proposes several solutions to enhance the effectiveness of local governments’ roles, thereby contributing to the strengthening of family values and promoting sustainable urban development.
Keywords: Local government; family values; family affairs; Ho Chi Minh City.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, gia đình tiếp tục được khẳng định là tế bào cơ bản của xã hội, nơi hình thành, nuôi dưỡng và truyền thụ các giá trị văn hóa, đạo đức và lối sống của con người. Tuy nhiên, dưới tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, đô thị hóa nhanh, chuyển đổi số và sự giao thoa đa chiều của các giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình truyền thống tại các đô thị lớn đang đứng trước nhiều biến đổi sâu sắc, thậm chí có biểu hiện lệch chuẩn. TP. Hồ Chí Minh với đặc trưng dân cư đa dạng, mật độ đô thị cao và nhịp sống xã hội năng động, là không gian điển hình phản ánh rõ nét những biến chuyển đó.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những giá trị tích cực, gia đình đô thị tại TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với không ít thách thức. Trong bối cảnh đó, vai trò của chính quyền địa phương trở nên đặc biệt quan trọng trong việc định hướng, xây dựng và củng cố hệ giá trị gia đình phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của đô thị hiện đại. Việc nhận diện đầy đủ vai trò, nội dung và phương thức tác động của chính quyền địa phương đối với quá trình xây dựng hệ giá trị gia đình của cư dân TP. Hồ Chí Minh vẫn còn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu một cách hệ thống. Chính vì vậy, nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại TP. Hồ Chí Minh là cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
2. Thực trạng vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại TP. Hồ Chí Minh
Vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cấp gần dân nhất, trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về gia đình. Trước hết, chính quyền địa phương giữ vai trò cụ thể hóa các quan điểm, định hướng về xây dựng hệ giá trị gia đình thành chương trình, kế hoạch hành động phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa phương. Thông qua việc ban hành nghị quyết chuyên đề, đề án phát triển gia đình, lồng ghép nội dung xây dựng gia đình văn hóa vào phong trào thi đua ở cơ sở, chính quyền góp phần định hướng chuẩn mực hành vi, lối sống trong cộng đồng.
Bên cạnh đó, chính quyền địa phương tổ chức tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình; đồng thời xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, an toàn cho trẻ em và phụ nữ. Việc phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, trường học và cộng đồng dân cư giúp lan tỏa các giá trị, như: yêu thương, hiếu nghĩa, trách nhiệm, tôn trọng và chia sẻ. Như vậy, chính quyền địa phương vừa là chủ thể quản lý vừa là lực lượng tổ chức, dẫn dắt và tạo điều kiện để hệ giá trị gia đình được hình thành, củng cố và phát triển bền vững trong đời sống xã hội.
Những năm qua, tại TP. Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương đã phát huy tốt vai trò trong xây dựng hệ giá trị gia đình của cư dân Thành phố. Cụ thể:
Một là, chủ động trong xây dựng, định hướng và củng cố hệ giá trị gia đình của cư dân đô thị, góp phần quan trọng vào việc giữ gìn nền tảng văn hóa – xã hội trong bối cảnh phát triển nhanh và hội nhập sâu rộng. Thành phố đã cụ thể hóa kịp thời và tương đối đồng bộ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác gia đình vào điều kiện thực tiễn. Đơn cử: Quyết định số 1306/QĐ-UBND ngày 15/4/2021 về phê duyệt Đề án “Nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021-2030”; Kế hoạch số 26/KH-UBND ngày 05/01/2022 triển khai đề án “nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc ở TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 – 2030” năm 2022; Kế hoạch 1327/KH-UBND của Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh về việc triển khai thực hiện Chiến lược phát triển gia đình, xây dựng gia đình trong tình hình mới giai đoạn 2022 – 2030 trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh; Kế hoạch số 1579/KH-UBND ngày 12/3/2025, triển khai và tổ chức thực hiện “Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc ở TP. Hồ Chí Minh” năm 2025 và 2026…
Thông qua việc ban hành các kế hoạch, chương trình hành động, đề án chuyên đề về xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, chính quyền địa phương đã tạo cơ sở pháp lý và định hướng thống nhất cho các hoạt động xây dựng hệ giá trị gia đình trên địa bàn.
Hai là, tổ chức tuyên truyền, giáo dục và lan tỏa các giá trị gia đình phù hợp với đặc thù đô thị lớn. Các nội dung, như: đạo đức gia đình, trách nhiệm giữa các thành viên, bình đẳng giới, tôn trọng lẫn nhau, chăm sóc người cao tuổi, bảo vệ trẻ em, xây dựng gia đình hạnh phúc đã được lồng ghép linh hoạt vào nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng. Chính quyền các cấp đã tận dụng hiệu quả hệ thống truyền thông cơ sở, các thiết chế văn hóa, không gian cộng đồng cũng như nền tảng số để đưa giá trị gia đình đến gần hơn với đời sống cư dân, đặc biệt là giới trẻ và các gia đình trẻ tại đô thị.
Ba là, xây dựng môi trường xã hội thuận lợi cho sự hình thành và phát triển hệ giá trị gia đình. Thông qua các chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ việc làm, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, chính quyền đã góp phần giảm bớt những áp lực kinh tế – xã hội tác động tiêu cực đến đời sống gia đình. Các chương trình hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách, công nhân lao động, người nhập cư đã giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống, từ đó tạo điều kiện để các giá trị gia đình tích cực được duy trì và phát huy.
Đồng thời, “thành phố đã kiện toàn hệ thống can thiệp và hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình từ cấp cơ sở. Các mô hình như “Địa chỉ tin cậy cộng đồng”, đường dây nóng tư vấn tâm lý – pháp lý đã hoạt động hiệu quả, giúp ngăn chặn kịp thời nhiều vụ việc phức tạp. Công tác thu thập thông tin, báo cáo về bạo lực gia đình được thực hiện nghiêm túc, khoa học, giúp chính quyền các cấp có cái nhìn sát thực nhất để đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp. Điều này minh chứng cho quyết tâm của Thành phố trong việc loại bỏ bạo lực ra khỏi đời sống gia đình, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi”1.
Bốn là, điều phối, kết nối giữa các ban, ngành, đoàn thể và tổ chức xã hội trong xây dựng hệ giá trị gia đình. Thông qua cơ chế phối hợp liên ngành, chính quyền đã huy động được sự tham gia của các tổ chức chính trị – xã hội, hội nghề nghiệp, cơ sở tôn giáo và cộng đồng dân cư trong việc giáo dục, bảo vệ và phát triển các giá trị gia đình. Sự phối hợp này không chỉ làm phong phú nội dung và hình thức hoạt động mà còn góp phần nâng cao tính bền vững và lan tỏa của các giá trị gia đình trong đời sống xã hội.
Năm là, chú trọng đến việc đổi mới phương thức quản lý và tiếp cận công tác gia đình theo hướng hiện đại, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ – thông tin trong quản lý dữ liệu dân cư, truyền thông giá trị gia đình, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và tư vấn hỗ trợ gia đình đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. “Việc số hóa các cơ sở dữ liệu về gia đình, bạo lực gia đình và các mô hình hạnh phúc sẽ giúp công tác chỉ đạo, điều hành trở nên chính xác và kịp thời hơn. Ngoài ra, Thành phố sẽ tăng cường các hoạt động đối ngoại văn hóa, học hỏi kinh nghiệm quốc tế về xây dựng “Thành phố hạnh phúc” để áp dụng vào thực tiễn địa phương, nâng cao chất lượng sống cho người dân”2. Chính quyền không chỉ giữ vai trò quản lý hành chính mà còn từng bước chuyển sang vai trò kiến tạo, hỗ trợ và đồng hành cùng gia đình trong quá trình xây dựng hệ giá trị phù hợp với xã hội hiện đại.
Sáu là, triển khai các chương trình, phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu phố văn hóa, chính quyền địa phương đã góp phần hình thành những chuẩn mực giá trị gia đình mang tính định hướng xã hội rõ nét. “Thành phố đã tổ chức hàng loạt diễn đàn, hội thảo và các chương trình giao lưu văn hóa, thu hút sự tham gia của đông đảo tầng lớp nhân dân. Các hoạt động này đã khơi dậy niềm tự hào về truyền thống gia đình Việt, đồng thời lan tỏa thông điệp về sự sẻ chia và bình đẳng giữa các thành viên. Đặc biệt, Ngày Gia đình Việt Nam (28/6) đã trở thành một ngày hội lớn của toàn Thành phố với các cuộc thi ảnh, video clip về gia đình hạnh phúc, thu hút hàng nghìn tác phẩm tham gia, tạo nên một hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ trên các nền tảng số”3. Các chuẩn mực này vừa kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam vừa tiếp thu có chọn lọc các giá trị tiến bộ, như: bình đẳng, dân chủ, tôn trọng cá nhân và trách nhiệm xã hội.
Bảy là, chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình. Trong năm 2025, “hàng chục lớp tập huấn, tọa đàm chuyên sâu đã được tổ chức dành cho đội ngũ cán bộ văn hóa – xã hội tại các quận, huyện và thành phố Thủ Đức. Nội dung đào tạo không chỉ bó hẹp trong các văn bản quy định mà còn mở rộng sang các kỹ năng tư vấn, xử lý tình huống thực tế và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu gia đình. Sự chuyên nghiệp hóa đội ngũ này đã giúp các chính sách về gia đình đi vào đời sống một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc”4.
Những kết quả đạt được cho thấy, vai trò của chính quyền địa phương tại TP. Hồ Chí Minh trong xây dựng hệ giá trị gia đình ngày càng được khẳng định, tạo nền tảng quan trọng cho sự ổn định và phát triển bền vững của đô thị. Tuy vậy, vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại TP. Hồ Chí Minh vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế, tồn tại, xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan, như:
(1) Việc cụ thể hóa các chủ trương, chính sách về gia đình ở một số địa phương cơ sở còn chậm và thiếu đồng bộ. Nhiều chương trình, kế hoạch mang tính định hướng chung nhưng chưa được chuyển hóa thành các giải pháp phù hợp với đặc điểm đa dạng về dân cư, nghề nghiệp, trình độ văn hóa và điều kiện kinh tế của từng quận, huyện, dẫn đến hiệu quả tác động đối với việc xây dựng hệ giá trị gia đình chưa cao.
(2) Công tác tuyên truyền, giáo dục giá trị gia đình tuy được triển khai thường xuyên nhưng nội dung và hình thức ở một số nơi còn mang tính hành chính, nặng về khẩu hiệu, thiếu chiều sâu và chưa thật sự hấp dẫn đối với các nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là giới trẻ và các gia đình trẻ. Việc khai thác các nền tảng số, mạng xã hội để lan tỏa giá trị gia đình tuy đã được chú trọng, song vẫn còn phân tán, thiếu chiến lược dài hạn và chưa tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đô thị năng động như TP. Hồ Chí Minh.
(3) Cơ chế phối hợp giữa chính quyền địa phương với các ban, ngành, đoàn thể và tổ chức xã hội trong xây dựng hệ giá trị gia đình chưa thật sự chặt chẽ và hiệu quả. Ở một số địa bàn, sự phối hợp còn mang tính hình thức, thiếu phân công rõ ràng về trách nhiệm và nguồn lực, dẫn đến trùng lặp nội dung hoạt động hoặc bỏ sót đối tượng cần được hỗ trợ.
(4) Năng lực và mức độ quan tâm của đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình ở cơ sở còn chưa đồng đều. Nhiều cán bộ kiêm nhiệm, thiếu thời gian, kỹ năng chuyên môn và điều kiện cần thiết để triển khai hiệu quả các chương trình xây dựng hệ giá trị gia đình. Trong khi đó, các vấn đề gia đình tại đô thị lớn ngày càng phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu sâu về tâm lý, xã hội và văn hóa đô thị, khiến cho vai trò của chính quyền địa phương ở một số nơi chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.
Tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, đô thị hóa nhanh và môi trường truyền thông số đã tạo ra nhiều thách thức mới đối với việc xây dựng hệ giá trị gia đình. Vì vậy, thời gian tới chính quyền địa phương tại TP. Hồ Chí Minh cần có nhiều giải pháp hiệu quả trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại địa bàn Thành phố.
4. Giải pháp phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về công tác gia đình. Chính quyền địa phương cần rà soát, cập nhật và cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về gia đình theo hướng phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội, cơ cấu dân cư và nhịp sống đô thị của Thành phố. Việc xây dựng hệ giá trị gia đình cần được lồng ghép chặt chẽ vào các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, văn hóa và con người của Thành phố, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần tăng cường công tác giám sát, đánh giá định kỳ để kịp thời điều chỉnh các chính sách, giải pháp cho phù hợp với thực tiễn biến đổi của đời sống gia đình đô thị.
Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền, giáo dục hệ giá trị gia đình theo hướng hiện đại, linh hoạt và hiệu quả. Chính quyền địa phương cần chuyển mạnh từ cách tuyên truyền mang tính áp đặt, hành chính sang phương thức tiếp cận gần gũi, lấy gia đình và người dân làm trung tâm. Nội dung tuyên truyền cần nhấn mạnh các giá trị cốt lõi, như: trách nhiệm, yêu thương, tôn trọng, bình đẳng, chia sẻ và gắn kết giữa các thế hệ, đồng thời làm rõ mối quan hệ hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, các nền tảng truyền thông đa phương tiện cần được triển khai có chiến lược, nhằm tiếp cận hiệu quả các nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là thanh niên, công nhân lao động và các gia đình trẻ tại đô thị.
Thứ ba, tăng cường vai trò điều phối và huy động sự tham gia của các ban, ngành, đoàn thể và cộng đồng trong xây dựng hệ giá trị gia đình. Chính quyền địa phương cần phát huy vai trò trung tâm trong việc kết nối, phân công rõ trách nhiệm và tạo cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể liên quan. Thông qua việc huy động các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở tôn giáo, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, việc xây dựng hệ giá trị gia đình sẽ trở thành quá trình mang tính xã hội hóa cao, có sự đồng thuận và tham gia rộng rãi của người dân. Đây là yếu tố quan trọng giúp các giá trị gia đình được lan tỏa sâu rộng và bền vững trong đời sống xã hội.
Thứ tư, chú trọng nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình ở các cấp. Chính quyền địa phương cần quan tâm hơn đến công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ cơ sở trực tiếp làm việc với người dân. Việc trang bị kiến thức về tâm lý gia đình, xã hội học đô thị, kỹ năng truyền thông và tư vấn là điều kiện cần thiết để cán bộ có thể đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của công tác gia đình trong bối cảnh hiện nay. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, động viên và bảo đảm nguồn lực để đội ngũ này yên tâm công tác, phát huy tốt vai trò của mình.
Thứ năm, xây dựng môi trường kinh tế – xã hội thuận lợi nhằm củng cố nền tảng vật chất và tinh thần của gia đình. Chính quyền địa phương cần tiếp tục triển khai hiệu quả các chính sách an sinh xã hội, tạo việc làm, cải thiện điều kiện sống, nhà ở và dịch vụ công cho người dân, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương như công nhân, người nhập cư, hộ nghèo và cận nghèo. Khi đời sống vật chất và tinh thần của gia đình được bảo đảm, các giá trị gia đình tích cực sẽ có điều kiện thuận lợi để hình thành, duy trì và phát triển.
Thứ sáu, tăng cường nghiên cứu, theo dõi và dự báo sự biến đổi của hệ giá trị gia đình trong bối cảnh đô thị đặc biệt. Chính quyền địa phương cần chủ động phối hợp với các cơ sở nghiên cứu, trường đại học để tiến hành khảo sát, đánh giá định kỳ về thực trạng gia đình và hệ giá trị gia đình của cư dân TP. Hồ Chí Minh. Trên cơ sở đó, việc hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện sẽ mang tính chủ động, khoa học và sát với thực tiễn hơn.
5. Kết luận
Trong bối cảnh kinh tế thị trường, đô thị hóa nhanh và chuyển đổi số, hệ giá trị gia đình vừa có cơ hội tiếp thu giá trị tiến bộ, vừa đối mặt nhiều thách thức. Nghiên cứu vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, gia đình vẫn giữ vị trí nền tảng đối với phát triển bền vững đô thị đặc biệt. Chính quyền địa phương đã tích cực định hướng, triển khai chính sách, tạo môi trường thuận lợi và huy động các lực lượng xã hội tham gia. Việc tăng cường vai trò của chính quyền địa phương trong xây dựng hệ giá trị gia đình được xem là nội dung then chốt nhằm củng cố gia đình hạnh phúc, bền vững, qua đó góp phần xây dựng nền tảng văn hóa – xã hội vững chắc cho sự phát triển bền vững của TP. Hồ Chí Minh trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Chú thích:
1, 2, 3, 4. Thành phố Hồ Chí Minh: Lan tỏa giá trị chuẩn mực từ Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc. https://bvhttdl.gov.vn/tp-ho-chi-minh-lan-toa-gia-tri-chuan-muc-tu-bo-tieu-chi-xay-dung-gia-dinh-hanh-phuc-20260108091542087.htm.
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
2. Quốc hội (2014). Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005). Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 21/02/2005 của Ban Bí thư về xây dựng gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
4. Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh (2025). Kế hoạch số 1579/KH-UBND ngày 12/3/2025 về việc triển khai và Tổ chức thực hiện “Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc ở TP. Hồ Chí Minh” năm 2025 và 2026.
5. Xây dựng hệ giá trị gia đình của cư dân TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/02/05/xay-dung-he-gia-tri-gia-dinh-cua-cu-dan-thanh-pho-ho-chi-minh-trong-boi-canh-toan-cau-hoa-hien-nay/
