Promoting the role of cadres and Party members in promoting breakthroughs in science, technology, innovation and digital transformation in universities
TS. Nguyễn Thị Thủy
TS. Nguyễn Thị Như Quỳnh
Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
Đại học Thái Nguyên
(Quanlynhanuoc.vn) – Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống giáo dục đại học trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển kinh tế tri thức. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị nhấn mạnh nhiệm vụ thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong các cơ sở giáo dục đại học nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia. Bài viết tập trung phân tích vai trò của cán bộ, đảng viên trong thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong môi trường đại học; đề xuất một số định hướng nhằm phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của lực lượng này theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Từ khóa: Thúc đẩy đột phá; khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; trường đại học.
Abstract:The development of science, technology, innovation, and digital transformation has become an urgent requirement for the higher education system in the context of shifting growth models and developing a knowledge-based economy. Resolution No. 57-NQ/TW, issued on December 22, 2024, by the Politburo, underscores the need to vigorously promote scientific research, innovation, and technological applications within higher education institutions in order to enhance the quality of human resources and strengthen national competitiveness. The article focuses on analyzing the role of cadres and Party members in promoting the development of science, technology, innovation, and digital transformation within the university environment; and proposes several directions to further enhance the effectiveness of this group in line with the spirit of Resolution No. 57-NQ/TW.
Keywords: Promoting breakthroughs; science and technology; innovation; digital transformation; universities.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh mẽ, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng. Nhận thức rõ yêu cầu đó, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Các trường đại học giữ vai trò trung tâm của hệ sinh thái tri thức, vừa là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa là môi trường sản sinh tri thức mới, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Đội ngũ cán bộ, đảng viên trong các trường đại học giữ vai trò nòng cốt và có ý nghĩa định hướng quan trọng. Không chỉ trực tiếp tham gia giảng dạy, nghiên cứu và quản lý, cán bộ, đảng viên còn là lực lượng tiên phong trong lan tỏa tinh thần đổi mới, thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ và dẫn dắt quá trình chuyển đổi số trong nhà trường. Phát huy vai trò này vẫn còn những hạn chế nhất định, cả về nhận thức, năng lực số và cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo. Xuất phát từ yêu cầu đó, việc nghiên cứu phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên trong thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong trường đại học theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.
2. Vai trò của cán bộ, đảng viên trong thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại các trường đại học
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển kinh tế tri thức, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo khẳng định: vai trò then chốt của giáo dục đại học trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài; nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và nhu cầu thực tiễn của xã hội1. Trong bối cảnh đó, các cơ sở giáo dục đại học cần đóng vai trò tiên phong trong thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó đội ngũ cán bộ, đảng viên giữ vị trí nòng cốt và có ý nghĩa quyết định.
Một là, cán bộ, đảng viên có vai trò định hướng về tư tưởng và nhận thức trong quá trình thúc đẩy phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong nhà trường. Thông qua việc quán triệt và cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước vào chiến lược phát triển của cơ sở giáo dục đại học, đội ngũ này góp phần hình thành nhận thức thống nhất về vai trò của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với sự phát triển của giáo dục đại học. Sự thống nhất về nhận thức là nền tảng quan trọng để huy động nguồn lực, phát huy trí tuệ tập thể và tạo sự đồng thuận trong toàn hệ thống.
Hai là, cán bộ, đảng viên giữ vai trò quan trọng trong việc tham gia xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Trên cương vị công tác của mình, đội ngũ này cần chủ động tham mưu và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới mô hình quản trị đại học, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp và các tổ chức khoa học – công nghệ trong và ngoài nước. Hoàn thiện thể chế và cơ chế quản lý phù hợp sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản, khơi thông nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học – công nghệ trong các cơ sở giáo dục đại học.
Ba là, cán bộ, đảng viên phát huy vai trò tiên phong và gương mẫu trong việc thực hành đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Không chỉ thực hiện chức năng lãnh đạo và quản lý, đội ngũ cán bộ, đảng viên cần trực tiếp tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ mới, cũng như đổi mới phương pháp giảng dạy và quản lý trên nền tảng số. Tinh thần chủ động, sáng tạo và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của khoa học – công nghệ sẽ góp phần tạo động lực và lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn bộ môi trường đại học.
Bốn là, cán bộ, đảng viên còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và xã hội số. Thông qua việc đổi mới chương trình đào tạo, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, đồng thời tăng cường trang bị cho người học các kỹ năng số, tư duy sáng tạo và năng lực nghiên cứu, các cơ sở giáo dục đại học có thể đào tạo ra thế hệ sinh viên có khả năng thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực số và năng lực nghiên cứu cho đội ngũ giảng viên cũng là yếu tố quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của nhà trường.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh tri thức ngày càng gia tăng, cán bộ, đảng viên tại các trường đại học còn có vai trò thúc đẩy quá trình hội nhập học thuật quốc tế. Việc tham gia các mạng lưới nghiên cứu quốc tế, đẩy mạnh công bố khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển các hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ góp phần nâng cao vị thế của các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.
Quan điểm chỉ đạo của Đảng nhằm tạo đột phá phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đổi mới mạnh mẽ cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển khoa học. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới và phát triển nhanh, bền vững đất nước”2. Trên cơ sở định hướng chiến lược đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành đã tạo đột phá trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, khẳng định: “phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời yêu cầu đội ngũ cán bộ, đảng viên phải phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, góp phần tạo xung lực mới cho phát triển đất nước”3
Trong tiến trình này, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển tri thức và lan tỏa đổi mới sáng tạo.
3. Giải pháp phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên trong thúc đẩy đột phá khoa học – công nghệ về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở các trường đại học
Thứ nhất, tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên.
Quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Thông qua công tác tuyên truyền, bồi dưỡng, tập huấn, giúp cán bộ, đảng viên nhận thức đầy đủ rằng thúc đẩy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là yêu cầu chính trị, gắn với trách nhiệm nêu gương, tiên phong của người đảng viên. Việc nâng cao nhận thức sẽ tạo nền tảng tư tưởng vững chắc, thống nhất ý chí và hành động trong toàn trường.
Thứ hai, phát huy vai trò lãnh đạo, nêu gương của cán bộ, đảng viên trong thực tiễn hoạt động khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
Cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, cần phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới phương pháp làm việc, quản trị và giảng dạy trên nền tảng số. Đồng thời, đội ngũ này cần chủ động tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy các hoạt động đổi mới sáng tạo. Việc nêu gương thông qua những hành động cụ thể sẽ tạo sức lan tỏa tích cực, khuyến khích đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và người học tích cực tham gia vào các hoạt động khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, từ đó từng bước hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong môi trường đại học. Các trường đại học cần trở thành môi trường học thuật năng động, có vai trò dẫn dắt tư duy và tạo động lực cho sinh viên khởi nghiệp, đồng thời tăng cường kết nối với thị trường lao động và cộng đồng doanh nghiệp.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực cho cán bộ, đảng viên tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động rà soát và hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động khoa học và công nghệ theo hướng minh bạch, linh hoạt và hiệu quả, trong đó lấy chất lượng và hiệu quả nghiên cứu làm tiêu chí đánh giá chủ yếu. Đồng thời, cần xây dựng và triển khai các chính sách khuyến khích đội ngũ cán bộ, đảng viên tích cực tham gia thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học, dự án chuyển giao công nghệ và các hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế ghi nhận và khen thưởng kịp thời, xứng đáng đối với những thành tựu nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến và các sản phẩm ứng dụng chuyển đổi số có giá trị thực tiễn. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần khơi dậy động lực làm việc, phát huy tiềm năng sáng tạo và nâng cao vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo tại các cơ sở giáo dục đại học.
Thứ tư, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực khoa học – công nghệ và năng lực số cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Các trường đại học cần xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng số, phương pháp nghiên cứu hiện đại, ứng dụng AI, Big Data trong giảng dạy, nghiên cứu và quản lý. Đồng thời, khuyến khích cán bộ, đảng viên tự học, tự bồi dưỡng, chủ động cập nhật tri thức mới, qua đó nâng cao năng lực thích ứng và khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo trong nhà trường. Do đó, các cơ sở đào tạo cần tạo điều kiện cho cán bộ, đảng viên phát triển năng lực chuyên môn. Cán bộ, đảng viên trong trường đại học cần được tạo điều kiện để phát triển năng lực chuyên môn thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng, tham gia các hội nghị khoa học, workshop quốc tế, và các khóa học ngắn hạn về các lĩnh vực khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số,… Để đáp ứng yêu cầu trước bối cảnh mới, đội ngũ giảng viên cần phải được bồi dưỡng, nâng cao trình độ năng lực bằng những biện pháp như: tập huấn sử dụng công nghệ phục vụ dạy học, ứng dụng các hình thức tiên tiến, mô hình trực tuyến vào công tác bồi dưỡng giảng viên, đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng theo hướng nghiên cứu và nâng cao trình độ ngoại ngữ. Cụ thể là:
(1) Nâng cao năng lực chuyên môn. Phải bồi dưỡng cho giảng viên nắm bắt được và tham gia các hình thức đào tạo tiên tiến, đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa để vừa nâng cao trình độ chuyên môn, vừa tiếp cận các mô hình dạy học mới, qua đó giúp họ bổ sung kiến thức chuyên môn, đa dạng hóa các hình thức giảng dạy. Trong thời đại hiện nay, cần nhân rộng mô hình liên kết giữa nhà trường – nhà quản lý – nhà doanh nghiệp, tạo điều kiện cho giảng viên, sinh viên đổi mới, sáng tạo, gắn lý luận với thực tiễn.
(2) Nâng cao năng lực sử dụng các thiết bị, phương tiện hiện đại trong giảng dạy. Đó là năng lực quản lý tài nguyên, dữ liệu trên internet, sử dụng thành thạo các phương tiện công nghệ mới phục vụ quá trình dạy học. Vì vậy, đội ngũ giảng viên phải thường xuyên được học tập, bồi dưỡng về tin học, phương pháp sử dụng công nghệ thông tin, để chủ động hướng dẫn sinh viên cập nhật kiến thức và công nghệ.
(3) Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học. Kết quả nghiên cứu khoa học được áp dụng đầu tiên và trước hết vào công tác giảng dạy. Khi đó, nội dung bài giảng mới có chiều sâu, tạo điều kiện để giảng viên ứng dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Thông qua nghiên cứu khoa học, năng lực tư duy của giảng viên được rèn luyện và tăng cường.
(4) Khuyến khích đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập. Việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy và học tập không chỉ giúp cải thiện chất lượng giáo dục mà còn thúc đẩy việc phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên. Cán bộ, đảng viên có thể đóng vai trò tiên phong trong việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, như học trực tuyến, học qua các nền tảng số.
Trên thực tế giảng dạy, nếu theo phương pháp giáo dục truyền thống, người thầy truyền tải tri thức, thông tin cho sinh viên, hiện nay các trang mạng trên internet đang dần thay thế vai trò đó, cung cấp thông tin một cách nhanh chóng, tiện lợi và miễn phí. Các hình thức học online, học trực tuyến đòi hỏi người thầy không phải truyền thụ kiến thức nữa, mà phải là người hướng dẫn, điều phối tạo ra môi trường học tập cho sinh viên; không phải giảng bài mà tập trung giúp sinh viên định hướng việc học. Người giảng viên không chỉ phải giỏi về chuyên môn, sẵn sàng giải đáp câu hỏi của sinh viên, mà còn phải có bản lĩnh, thường xuyên nâng cao năng lực thích ứng với hoàn cảnh mới, nhất là kịp thời đổi mới phương pháp dạy học, tối đa hóa ứng dụng công nghệ thông tin, phương tiện trực quan vào quá trình dạy học. Vì vậy, trong bối cảnh mới, phương pháp giảng dạy của giảng viên cần có sự thay đổi sao cho phù hợp với xu hướng phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quản trị, đào tạo và nghiên cứu khoa học, gắn với vai trò chủ thể của cán bộ, đảng viên.
Cán bộ, đảng viên cần tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và triển khai các nền tảng số trong quản lý đào tạo, quản lý khoa học, học liệu số và dịch vụ giáo dục. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà trường mà còn tạo môi trường thuận lợi để phát triển các mô hình đào tạo mới, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và đổi mới sáng tạo. Trong quá trình này, vai trò định hướng, dẫn dắt và tổ chức thực hiện của cán bộ, đảng viên là yếu tố then chốt bảo đảm tính bền vững và hiệu quả.
Thứ sáu, tăng cường liên kết, hợp tác và hội nhập quốc tế, phát huy vai trò cầu nối của cán bộ, đảng viên.
Cán bộ, đảng viên cần chủ động thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các đối tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Việc mở rộng mạng lưới hợp tác không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu, đào tạo mà còn tạo điều kiện để cán bộ, đảng viên tiếp cận tri thức tiên tiến, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, qua đó đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của giáo dục đại học Việt Nam.
4. Kết luận
Việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong các trường đại học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định yêu cầu tạo đột phá mạnh mẽ về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững đất nước. Đội ngũ cán bộ, đảng viên trong các trường đại học vừa là lực lượng lãnh đạo, quản lý, vừa là chủ thể trực tiếp tổ chức và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học. Khi cán bộ, đảng viên phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu, chủ động đổi mới tư duy, nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và năng lực số, các trường đại học sẽ có điều kiện trở thành trung tâm sáng tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức. Phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên trong thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu mang tính chiến lược lâu dài.
Chú thích:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2013). Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 142.
3. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Tuyên giáo Trung ương (2025). Một số vấn đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022). Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2025). Định hướng chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
4. Trần Đắc Hiến (chủ biên) (2025). Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam 2024. H. NXB. Khoa học và Kỹ thuật.
5. Đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu khoa học của giảng viên các nhà trường quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/10/31/doi-moi-sang-tao-trong-nghien-cuu-khoa-hoc-cua-giang-vien-cac-nha-truong-quan-doi-hien-nay/
