(Quanlynhanuoc.vn) – Sáng ngày 15/5/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công (viết tắt là Học viện) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Cơ sở khoa học về năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã”. Hội thảo nằm trong khuôn khổ nghiên cứu của Đề án khoa học cấp Bộ trọng điểm “Nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã” do PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến làm chủ nhiệm đề án. TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện và PGS. TS. Hoàng Mai, Trưởng Khoa Quản trị nhân lực đồng chủ trì Hội thảo. Hội thảo thu hút sự tham gia đông đảo của các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện, cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, nghiên cứu sinh Khoa Quản trị nhân lực.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ, công chức và chính quyền cấp xã đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi có tính chất căn bản cả về vị trí, vai trò, thẩm quyền và phương thức vận hành. Khi không còn chính quyền cấp huyện, cấp xã trở thành cấp chính quyền trực tiếp tổ chức thực thi phần lớn các nhiệm vụ quản trị địa phương tại cơ sở; là nơi trực tiếp cung ứng dịch vụ công; là “điểm chạm” thường xuyên nhất giữa Nhà nước với người dân và doanh nghiệp; đồng thời, là nơi phản ánh trực tiếp hiệu lực, hiệu quả của bộ máy hành chính nhà nước. Điều đó đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức chính quyền cấp xã. Đây không chỉ là yêu cầu về trình độ chuyên môn hay kỹ năng hành chính đơn thuần mà còn là yêu cầu về năng lực quản trị địa phương, năng lực thích ứng với chuyển đổi số, năng lực giải quyết vấn đề công, năng lực phối hợp liên ngành, năng lực phục vụ Nhân dân và trách nhiệm giải trình trong điều kiện quản trị hiện đại.
TS. Bùi Phương Đình cho biết, ở nhiều địa phương, năng lực giữa các nhóm công chức còn chưa đồng đều; khả năng thích ứng với chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong giải quyết công việc còn hạn chế; công tác đào tạo, bồi dưỡng nhiều nơi vẫn nặng về trang bị kiến thức chung, trong khi kỹ năng thực thi, kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng phục vụ công dân và quản trị công việc trong môi trường số lại chưa được chú trọng đúng mức. Trong khi đó, quá trình tổ chức lại đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác quản trị nguồn nhân lực khu vực công ở cấp cơ sở. Điều đó đòi hỏi phải tiếp cận vấn đề năng lực thực thi công vụ một cách khoa học, hệ thống, thực tiễn và hiện đại hơn.
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Hoàng Mai khẳng định, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia, nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là yêu cầu tất yếu để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản trị ở cơ sở, bởi chính quyền cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp; là nơi tổ chức triển khai và đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống nên chất lượng hoạt động của đội ngũ này quyết định hiệu quả phục vụ Nhân dân và sự vận hành của bộ máy hành chính. Bà nhấn mạnh, mặc dù đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã có nhiều chuyển biến tích cực về chuẩn hóa, đào tạo và thực hiện nhiệm vụ, song, trước yêu cầu mới đòi hỏi phải có cách tiếp cận khoa học, hệ thống và toàn diện về năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã. Hội thảo mong nhận được nhiều ý kiến luận giải của các chuyên gia, nhà khoa học về 2 nhóm vấn đề trọng tâm: (1) Những vấn đề chung về chính quyền cấp xã và đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; (2) Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực thực thi công vụ.
Tham luận tại Hội thảo, PGS. TS. Võ Kim Sơn nhấn mạnh, hạn chế lớn nhất hiện nay là hệ thống tuyển dụng, sử dụng và đào tạo cán bộ, công chức vẫn thiên về tiêu chuẩn ngạch, bằng cấp và chứng chỉ, thay vì đánh giá năng lực thực tế theo mô hình KSA (kiến thức – kỹ năng – thái độ). Điều này dẫn đến tình trạng bổ nhiệm chưa phù hợp, đào tạo lãng phí và tồn tại nghịch lý “vừa thừa vừa thiếu” nguồn nhân lực. Vì vậy, cần khảo sát toàn diện năng lực hiện có của đội ngũ đội ngũ cán bộ, công chức; đồng thời, xác định chính xác yêu cầu năng lực cho từng vị trí công việc trước khi tuyển dụng, bố trí hay đào tạo là yêu cầu thực sự cần thiết.
Chia sẻ ý kiến tại Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn cho rằng, năng lực của cán bộ, công chức không chỉ được đo bằng bằng cấp hay tiêu chuẩn hành chính mà phải được cấu thành từ ba yếu tố: phẩm chất trách nhiệm và động lực cống hiến; nền tảng kiến thức chuyên môn; kỹ năng xử lý công việc và thích ứng với chuyển đổi số. Theo ông, việc đánh giá năng lực phải dựa trên kết quả thực thi công vụ, mức độ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và khả năng vận hành trong bối cảnh quản trị quốc gia hiện đại. Đồng thời, ông đưa ra một số bất cập trong tinh giản biên chế, tổ chức bộ máy và đào tạo cán bộ hiện nay đang khiến nguồn nhân lực công vụ rơi vào tình trạng suy giảm động lực và thiếu hiệu quả thực tiễn.
Tại Hội thảo, TS. Đinh Duy Hòa đã làm rõ việc thiếu nhất quán và chưa chuẩn xác về cơ sở khoa học của hệ thống công vụ. Theo ông, Việt Nam trên thực tế vẫn vận hành theo mô hình “chức nghiệp”, dựa vào bằng cấp để phân loại công chức, nhưng lại áp dụng tư duy “vị trí việc làm” một cách chưa đầy đủ và thiếu thực chất. Điều này dẫn đến tình trạng tuyển dụng chưa đúng năng lực, bồi dưỡng dàn trải, nội dung đào tạo không sát yêu cầu công việc và hệ thống vị trí việc làm mang tính ôm đồm, thiếu chuyên môn hóa. Ông nhấn mạnh rằng, muốn nâng cao năng lực công chức, phải xác định rõ mô hình công vụ đang vận hành; đồng thời, thiết kế hoạt động bồi dưỡng dựa trên kỹ năng thực tiễn và yêu cầu công việc cụ thể của cấp cơ sở.
Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học về vấn đề nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các ý kiến cho rằng: (1) Năng lực thực thi công vụ không thể chỉ được đánh giá thông qua trình độ học vấn hay bằng cấp chuyên môn, mà quan trọng hơn là khả năng thích ứng, xử lý công việc và đáp ứng hiệu quả các yêu cầu thực tiễn của hoạt động quản lý nhà nước ở cơ sở; (2) Việc nâng cao năng lực của cán bộ, công chức cấp xã cần được thực hiện trên cơ sở xác định rõ vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn của từng chức danh, thay vì áp dụng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng mang tính chung chung. Mỗi vị trí công tác cần được xây dựng một hệ năng lực riêng, gắn với nhiệm vụ, trách nhiệm và những tình huống quản lý cụ thể trong thực tiễn. Đồng thời, việc đánh giá cán bộ cũng cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về hình thức sang đánh giá dựa trên hiệu quả thực hiện công việc và mức độ đóng góp vào sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm công tác đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ thực sự gắn với yêu cầu nâng cao năng lực thực thi công vụ; (3) Năng lực công vụ phải thích ứng với sự thay đổi của mô hình quản trị và bối cảnh phát triển xã hội; (4) Kiến nghị hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, nâng cấp hạ tầng phục vụ chuyển đổi số và rà soát, cắt giảm những nhiệm vụ không còn phù hợp nhằm giảm áp lực cho cấp cơ sở; (5) Đề nghị tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống: trước tiên phải làm rõ “công vụ cấp xã là làm những việc gì” trong bối cảnh mô hình mới; sau đó, cần xây dựng một “khung năng lực chuẩn” làm thước đo, rồi tiến hành khảo sát, đối chiếu với thực trạng đội ngũ để xác định chính xác những khoảng trống cần bồi dưỡng. Cần lưu ý phân định rõ hai loại vị trí: Specialist (chuyên gia) và Generalist (cán bộ tổng hợp) vì mỗi loại đòi hỏi chiến lược đào tạo và đánh giá hoàn toàn khác nhau; (6) Mọi bộ tiêu chí, dù được xây dựng khoa học đến đâu cũng cần được thực nghiệm thí điểm tại một số địa phương cụ thể trước khi đưa ra kết luận chính thức và nhân rộng.
Kết luận Hội thảo, PGS. TS. Hoàng Mai trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, toàn diện. Kết quả của Hội thảo không chỉ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc triển khai Đề án khoa học cấp Bộ trọng điểm mà còn góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác hoạch định chính sách, xây dựng tiêu chuẩn năng lực, đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong giai đoạn mới.
Nguyễn Thùy, Khánh Huyền
