Improving the forensic injury assessment capacity of the Criminalistics Division of provincial-level Public Security agencies
TS. Thiếu tá Lê Thị Quỳnh
Khoa NV8, T01. Học viện An ninh nhân dân
(Quanlynhanuoc.vn) – Luật Giám định tư pháp năm 2025 đã quy định nhiều điểm mới, trong đó có quy định Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh được tiến hành chuyên ngành giám định pháp y thương tích. Bài viết phân tích thực trạng năng lực giám định pháp y thương tích theo chức năng của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh hiện nay, chỉ ra hạn chế, nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám định pháp y thương tích cho chủ thể này trong thời gian tới nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Từ khóa: Giám định pháp y thương tích; năng lực giám định; Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh.
Abstract: The Law on Forensic Examination of 2025 introduces several new provisions, including a provision authorizing the Criminal Investigation Division of the provincial-level Public Security Department to conduct specialized forensic examinations of injuries. This article analyzes the current state of forensic injury examination capabilities within the Criminal Investigation Division of provincial-level public security agencies, identifies limitations and their causes, and proposes solutions to enhance these capabilities in the coming period to meet the demands of combating crime in the new context.
Keywords: Forensic examination of injuries; forensic examination capabilities; Provincial-level Police Forensic Science Division.
1. Đặt vấn đề
Giám định pháp y thương tích là chuyên ngành giám định y khoa đặc thù, sử dụng kiến thức chuyên môn để đánh giá mức độ tổn hại sức khỏe trên người sống nhằm xác định nguyên nhân, cơ chế gây thương tích, tỷ lệ thương tật, góp phần giải quyết các vụ án hình sự, dân sự một cách đúng đắn, khách quan. Kết quả giám định pháp y thương tích là cơ sở để xác định quyền lợi và trách nhiệm pháp lý trong các vụ việc dân sự, hình sự cũng như trong các trường hợp yêu cầu bồi thường, bảo hiểm hoặc xử lý vi phạm.
Theo quy định tại khoản 4 Điều 17 Luật Giám định tư pháp năm 2025 (có hiệu lực vào ngày 01/5/2026),tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an tỉnh, thành phố được thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và giám định chuyên ngành pháp y thương tích. Trong bối cảnh tình hình tội phạm ngày càng phức tạp, các vụ án liên quan đến xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người có xu hướng gia tăng cả về số lượng và tính chất, chỉ tính riêng từ năm 2021 đến năm 2025, Viện khoa học hình sự đã tiếp nhận và tiến hành giám định thương tích 19.128 vụ việc, trung bình mỗi năm giám định thương tích 3.826 vụ, việc1. Do đó, việc giao thêm chức năng giám định pháp y thương tích cho phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh là phù hợp với yêu cầu thực tiễn và đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng công an 3 cấp: “Bộ tinh, tỉnh toàn diện, xã vững mạnh, bám cơ sở”. Tuy nhiên, do đây là nhiệm vụ mới được luật quy định, việc bảo đảm năng lực thực hiện chưa thể hoàn thiện ngay mà đòi hỏi phải có lộ trình củng cố, nâng cao một cách đồng bộ. Vì vậy, nghiên cứu thực trạng năng lực hiện có, chỉ ra những vấn đề đặt ra và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực giám định pháp y thương tích là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
Năng lực giám định pháp y thương tích của phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh không chỉ là yếu tố con người và phương tiện mà cần được xem xét một cách đầy đủ, toàn diện trên nhiều góc độ khác nhau, bao gồm: tổ chức bộ máy; nguồn nhân lực; cơ sở vật chất, trang thiết bị; quy trình và phương pháp giám định; công tác kiểm tra, giám sát chất lượng; quan hệ phối hợp, hợp tác quốc tế và khả năng thích ứng, phát triển. Các yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau, cùng quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động giám định trong thực tiễn.
2. Thực tiễn năng lực giám định pháp y của Công an cấp tỉnh hiện nay
Qua nghiên cứu khảo sát cho thấy, việc được giao thực hiện giám định pháp y thương tích theo quy định mới của pháp luật đã tạo điều kiện để lực lượng Kỹ thuật hình sự phát huy vai trò trong hoạt động tố tụng hình sự. Trên thực tế, cho đến nay có 34/34 phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh đã triển khai hoạt động giám định pháp y với 185 giám định viên pháp y, trung bình mỗi Công an tỉnh chỉ có 5 giám định viên pháp y2. Nhiều đơn vị đã có nền tảng nhất định về chuyên môn liên quan đến dấu vết, cơ chế hình thành thương tích, cũng như kinh nghiệm tham gia khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, qua đó, bước đầu đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ mới. 100% giám định viên pháp y có bằng tốt nghiệp đại học y, về cơ bản được đào tạo bài bản, có kiến thức nền tảng về y học pháp lý và có kinh nghiệm thực tiễn trong việc phân tích, đánh giá dấu vết thương tích trong điều tra vụ án hình sự. Được sự chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ của Viện Khoa học Hình sự, các đơn vị đã chủ động, từng bước tiếp cận quy trình giám định pháp y thương tích, góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ được giao trong giai đoạn đầu triển khai.
Tuy nhiên, do đây là chức năng mới, năng lực giám định pháp y thương tích của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh hiện nay vẫn đang trong quá trình hình thành và hoàn thiện, còn một số hạn chế, khó khăn nhất định.
Một là, về nguồn nhân lực, đội ngũ giám định viên chuyên sâu về pháp y thương tích còn ít so với phạm vi địa bàn và khối lượng công việc cần tiến hành. Qua khảo sát, trung bình chỉ có 5 giám định viên pháp y trên một địa bàn cấp tỉnh, chưa kể phải làm cả giám định pháp y tử thi và pháp y thương tích. Các giám định viên chưa được đào tạo chuyên sâu một cách hệ thống về giám định pháp y thương tích, như: giám định tổn thương qua cơ thể sống, giám định thương tích do súng, đạn gây ra, giám định thương tích do vật tày, vật nhọn, vật sắc nhọn gây ra, giám định thương tích do điện gây ra,… Mặc dù qua khảo sát cho thấy 100% giám định viên pháp y đều được đào tạo bài bản, có trình độ đại học trở lên. Tuy nhiên, giám định thương tích là lĩnh vực khó khăn, phức tạp, đòi hỏi kiến thức và kỹ năng giám định, trong nhiều trường hợp vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tiễn và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đối với các vụ việc phức tạp.
Hai là, về điều kiện bảo đảm, cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ giám định pháp y thương tích tại nhiều đơn vị chưa được đầu tư đầy đủ, đặc biệt là các phương tiện phục vụ phân tích chuyên sâu. Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong giám định thương tích còn hạn chế, chưa có hệ thống dữ liệu hỗ trợ đánh giá và so sánh.
Ba là, do mới được giao chức năng, quy trình tổ chức thực hiện và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong giám định pháp y thương tích chưa thật sự hoàn thiện, dẫn đến một số khó khăn trong quá trình triển khai thực tế. Những vấn đề này cho thấy việc nâng cao năng lực giám định không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là nhiệm vụ tất yếu khi triển khai chức năng mới theo quy định của pháp luật.
Từ góc độ thực tiễn, có thể thấy việc giao thêm chức năng giám định pháp y thương tích cho Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh không chỉ là sự mở rộng về nhiệm vụ mà còn là sự chuyển đổi về chất trong hoạt động chuyên môn. Điều này đòi hỏi lực lượng này phải nhanh chóng hoàn thiện năng lực theo hướng chuyên sâu, bảo đảm tính chính xác, khách quan, khoa học của kết luận giám định.
Yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc thực hiện được nhiệm vụ, mà còn phải bảo đảm chất lượng giám định đủ độ tin cậy để sử dụng làm căn cứ trong hoạt động tố tụng, đặc biệt trong bối cảnh tăng cường tranh tụng tại phiên tòa. Đồng thời, năng lực giám định cần được phát triển theo hướng thống nhất, tránh sự chênh lệch giữa các địa phương, bảo đảm tính đồng bộ trong toàn hệ thống.
3. Một số giải pháp
Để nâng cao năng lực giám định pháp y thương tích của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng mới theo Luật Giám định tư pháp năm 2025, việc nâng cao năng lực giám định pháp y thương tích cần được triển khai đồng bộ các giải pháp.
Thứ nhất, cần nhanh chóng xây dựng và phát triển đội ngũ giám định viên pháp y thương tích đủ về số lượng và bảo đảm chất lượng chuyên môn.
Việc được giao thêm chức năng giám định pháp y thương tích theo quy định mới đặt ra yêu cầu trực tiếp về nguồn nhân lực. Trong khi đó, thực tế hiện nay cho thấy lực lượng giám định viên ở nhiều đơn vị còn mỏng, chưa được đào tạo chuyên sâu một cách hệ thống về lĩnh vực pháp y thương tích. Do đó, cần sớm có kế hoạch bổ sung, kiện toàn đội ngũ theo hướng bảo đảm đủ số lượng tương xứng với khối lượng công việc, đồng thời, nâng cao chất lượng chuyên môn. Việc đào tạo cần được thực hiện theo hướng chuyên sâu, gắn với thực tiễn giám định, tránh dàn trải, hình thức. Bên cạnh đào tạo cơ bản, cần chú trọng đào tạo nâng cao, đào tạo theo chuyên đề, từng bước hình thành đội ngũ giám định viên có khả năng xử lý độc lập các vụ việc phức tạp, đáp ứng yêu cầu lâu dài của nhiệm vụ.
Thứ hai, tập trung nâng cao năng lực thực hành giám định, đặc biệt đối với các trường hợp thương tích phức tạp.
Trong hoạt động giám định pháp y thương tích, năng lực thực hành đóng vai trò quyết định chất lượng kết luận. Thực tiễn cho thấy những khó khăn chủ yếu phát sinh trong các trường hợp thương tích đa cơ chế, có yếu tố tranh chấp hoặc khó xác định nguyên nhân. Vì vậy, việc nâng cao năng lực cần tập trung vào kỹ năng thực hành, kỹ năng phân tích và đánh giá tổng hợp. Viện Khoa học Hình sự cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu theo từng dạng thương tích cụ thể, kết hợp với việc tổng kết, rút kinh nghiệm từ các vụ việc điển hình. Việc học tập thông qua thực tiễn, trao đổi chuyên môn giữa các đơn vị sẽ giúp giám định viên nâng cao khả năng xử lý tình huống, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân đơn lẻ.
Thứ ba, bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giám định theo hướng thiết thực, đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Điều kiện kỹ thuật là yếu tố quan trọng bảo đảm tính chính xác và khách quan của hoạt động giám định thương tích. Hiện nay, Viện Khoa học Hình sự đang triển khai thực hiện Đề án 29 về “Hiện đại hóa công tác Kỹ thuật hình sự trong Công an nhân dân”. Đây là điều kiện thuận lợi để tiếp tục đầu tư phương tiện, trang thiết bị phục vụ giám định thương tích cho lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh. Tuy nhiên, việc đầu tư cần được thực hiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các trang thiết bị trực tiếp phục vụ giám định pháp y thương tích như máy chụp X-quang, máy chụp cắt lớp vi tính (Computed Tomography – CT), máy chụp cộng hưởng từ (Magnetic Resonance Imaging – MRI)… Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng trang thiết bị hiện có, tránh tình trạng đầu tư nhưng không phát huy hết hiệu quả. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp với các cơ sở y tế trên địa bàn để tận dụng các phương tiện chẩn đoán hiện đại, qua đó hỗ trợ hoạt động giám định một cách thiết thực. Ứng dụng các thành tựu mới của cách mạng công nghiệp 4.0 như công nghệ 3D, trí tuệ nhân tạo… trong giám định thương tích.
Thứ tư, hoàn thiện quy trình giám định pháp y thương tích và thống nhất cách áp dụng chuyên môn trong toàn lực lượng.
Do là chức năng mới được giao, việc tổ chức thực hiện giám định pháp y thương tích ở các địa phương có thể còn thiếu sự thống nhất trong cách hiểu và cách áp dụng chuyên môn. Điều này có thể dẫn đến sự không thống nhất trong kết luận giám định giữa các đơn vị. Vì vậy, Viện Khoa học Hình sự cần tham mưu, đề xuất lãnh đạo Bộ Công an xây dựng, hoàn thiện và thống nhất quy trình giám định pháp y thương tích theo hướng khoa học, dễ áp dụng, phù hợp với thực tiễn. Trong đó, cần quy định rõ về trình tự, thủ tục từ khâu tiếp nhận trưng cầu, yêu cầu giám định đến khi kết thúc, bàn giao kết luận giám định cho cơ quan trưng cầu, quy định thống nhất về các biểu mẫu giám định pháp y thương tích, thời hạn giám định pháp y thương tích trong từng trường hợp cụ thể, quy định quản lý và lưu trữ hồ sơ giám định pháp y thương tích,… Đồng thời, tăng cường công tác hướng dẫn nghiệp vụ, trao đổi chuyên môn và tổng kết thực tiễn để bảo đảm sự thống nhất trong toàn lực lượng.
Thứ năm, nâng cao chất lượng kết luận giám định gắn với yêu cầu tranh tụng trong tố tụng hình sự.
Trong bối cảnh cải cách tư pháp, yêu cầu tranh tụng tại phiên tòa ngày càng cao, đòi hỏi kết luận giám định không chỉ chính xác về chuyên môn mà còn phải rõ ràng, logic, khoa học. Trong nhiều trường hợp, giám định viên pháp y thương tích có thể được Tòa án triệu tập để bảo vệ kết luận giám định tại phiên tòa. Do đó, cần nâng cao kiến thức pháp luật về quyền hạn và nghĩa vụ của giám định viên tại phiên tòa, tăng cường các kỹ năng thuyết trình, kỹ năng giải thích kết luận giám định pháp y thương tích theo hướng rõ ràng, chặt chẽ, dễ hiểu, kỹ năng xử lý tình huống phức tạp phát sinh tại phiên tòa… giá trị pháp lý của kết luận giám định phục vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Thứ sáu, tăng cường hiệu quả phối hợp giữa Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh với cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở y tế tại địa phương.
Hoạt động giám định pháp y thương tích có mối liên hệ chặt chẽ với các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và các cơ sở y tế. Trong thực tế, nhiều khó khăn phát sinh do thiếu thông tin hoặc hồ sơ không đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giám định. Vì vậy, cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, trong đó quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc cung cấp thông tin, tài liệu hỗ trợ, tạo điều kiện cho việc thực hiện giám định pháp y thương tích. Đồng thời, tăng cường trao đổi trực tiếp giữa các bên khi cần thiết, phát huy tính chủ động, tích cực của từng cơ quan, tránh lãng phí nguồn lực giám định, bảo đảm việc giám định thương tích được đầy đủ, chính xác, đúng quy định của pháp luật.
Thứ bảy, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám định, góp phần nâng cao tính thống nhất và hỗ trợ chuyên môn.
Hiện nay, kinh nghiệm giám định thương tích chủ yếu được tích lũy ở từng cá nhân, chưa được hệ thống hóa thành tri thức chung. Do đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về các vụ việc giám định, các dạng thương tích và phương pháp xử lý là hết sức cần thiết. Cơ sở dữ liệu này không chỉ phục vụ tra cứu, so sánh mà còn là công cụ hỗ trợ quan trọng giúp giám định viên nâng cao chất lượng chuyên môn, bảo đảm tính thống nhất trong toàn lực lượng. Đây là giải pháp mang tính nền tảng, góp phần giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân và nâng cao tính thống nhất trong toàn lực lượng.
Việc Luật Giám định tư pháp năm 2025 quy định bổ sung chức năng giám định pháp y thương tích cho tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an cấp tỉnh là bước phát triển quan trọng, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, do đây là chức năng mới, việc nâng cao năng lực giám định là yêu cầu tất yếu và mang tính cấp bách. Nếu được triển khai đồng bộ các giải pháp phù hợp, lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh sẽ từng bước làm chủ lĩnh vực này, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng hình sự, góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Chú thích:
1, 2. Tác giả tổng hợp số liệu từ nguồn C09 (2021-2025). Báo cáo tổng kết công tác kỹ thuật hình sự từ năm 2021 – 2025, Hà Nội.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 về “Đẩy mạnh xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới”.
2. Quốc hội (2015, 2021, 2024, 2025). Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2024, 2025).
3. Quốc hội (2015, 2025). Luật Giám định tư pháp năm 2025.
