(Quanlynhanuoc.vn) – Chiều ngày 25/5/2026, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức hội thảo với chủ đề: “Thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới – Lý luận và thực tiễn”. PGS. TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện và PGS. TS. Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, đồng chủ trì Hội thảo. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến các phân hiệu của Học viện.
Quang cảnh Hội thảo
Tham dự Hội thảo, có: PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên trợ lý Chủ tịch Quốc hội; GS. Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu; PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ; TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp; ông Nguyễn Văn Cường, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang; các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện cùng đông đảo giảng viên, học viên và sinh viên Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công.
PGS. TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, phát biểu đề dẫn Hội thảo
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Bá Chiến nhắc lại nhận định của Tổng Bí thư Tô Lâm về ba điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là: thể chế, hạ tầng và nhân lực. Trong đó, thể chế chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Nhận định đó cho thấy, thể chế không chỉ là khuôn khổ vận hành của bộ máy nhà nước, mà còn là nền tảng quyết định chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả phân bổ nguồn lực, năng lực huy động sức sáng tạo xã hội và khả năng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Điều này cũng có nghĩa, trong kỷ nguyên mới, sự cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là cạnh tranh về nguồn lực hay công nghệ, mà là cạnh tranh về chất lượng thể chế và năng lực quản trị quốc gia.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu “đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển”, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của các cấp chính quyền. Cải cách thể chế hành chính hiện nay không còn giới hạn ở việc sắp xếp tổ chức bộ máy hay cải cách thủ tục hành chính, mà thực chất là quá trình tái cấu trúc sâu sắc nền quản trị quốc gia theo yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hiện đại trong kỷ nguyên mới. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhận thức lại vai trò của thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới, thể chế không chỉ là công cụ quản lý, mà phải trở thành động lực phát triển; không chỉ bảo đảm tính hợp pháp, mà còn phải tạo lập môi trường đổi mới sáng tạo, khơi thông nguồn lực và kiến tạo phát triển quốc gia.
PGS. TS. Nguyễn Bá Chiến đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học dự Hội thảo tập trung trao đổi để trả lời 4 câu hỏi cốt lõi: (1) Thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên số cần được nhận thức lại như thế nào? (2) Làm thế nào để chuyển đổi thực chất từ mô hình hành chính quản lý sang mô hình hành chính quản trị kiến tạo phát triển? (3) Làm thế nào để bảo đảm sự cân bằng giữa đẩy mạnh phân cấp, phân quyền với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và tính thống nhất của quyền lực nhà nước? (4) Làm thế nào để xây dựng một nền hành chính vừa bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, vừa phát huy được tính chủ động, sáng tạo, năng lực thích ứng và năng lực thực thi của chính quyền các cấp trong bối cảnh phát triển mới?.
Tiếp cận dưới góc độ lý luận, PGS. TS. Đinh Dũng Sỹ tập trung phân tích khái niệm “thể chế” và làm rõ mối quan hệ giữa thể chế với pháp luật trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và hoàn thiện thể chế phát triển ở Việt Nam hiện nay. Ông cho rằng, khái niệm thể chế gắn liền với tiến trình đổi mới đất nước và ngày càng được nhấn mạnh trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước như một trong những đột phá chiến lược của phát triển quốc gia. Đặc biệt, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đã xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đến Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng, nội hàm của khái niệm “thể chế phát triển” đã được nhận diện rõ hơn như một “hệ sinh thái”, bao gồm: cơ chế chính sách, pháp luật, bộ máy, con người, kỷ luật thực thi và văn hóa quản trị.
Từ những phân tích, PGS. TS. Đinh Dũng Sỹ đưa ra cách hiểu khái quát về thể chế như “sản phẩm của một quy trình kết nối liên tục giữa việc tổ chức thực thi quyền lực chính trị với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền và quản trị quốc gia hiện đại”. Theo đó, thể chế không chỉ là hệ thống pháp luật mà còn là một “hệ sinh thái thể chế”, bao gồm 3 bộ phận: đường lối, chính sách; hệ thống pháp luật; cơ chế tổ chức xây dựng, thực hiện chính sách và pháp luật. Ông cũng cho rằng không nên tách rời “thể chế” và “pháp luật” như hai phạm trù độc lập, bởi pháp luật luôn là một cấu thành của mọi lĩnh vực thể chế như thể chế chính trị, thể chế kinh tế hay thể chế hành chính.
PGS. TS. Đinh Dũng Sỹ khẳng định, trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, để hoàn thiện thể chế phát triển trong kỷ nguyên mới cần đồng thời bảo đảm ba yếu tố: có đường lối, chính sách đúng; thể chế hóa kịp thời thành pháp luật; xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện hiệu quả với bộ máy, con người và văn hóa quản trị hiện đại. Chỉ khi ba yếu tố này được kết nối chặt chẽ thì chính sách và pháp luật mới thực sự đi vào cuộc sống và trở thành động lực cho phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên trợ lý Chủ tịch Quốc hội, tham luận tại Hội thảo
Tại Hội thảo, PGS.TS. Lê Minh Thông phân tích sự chuyển đổi trong cách tiếp cận về thể chế hành chính ở Việt Nam từ mô hình quản lý nhà nước truyền thống sang mô hình quản trị quốc gia hiện đại gắn với chuyển đổi số. Ông cho rằng, trong một thời gian dài, thể chế hành chính chủ yếu được xây dựng theo tư duy quản lý một chiều, nhấn mạnh quyền lực nhà nước, tổ chức bộ máy, thủ tục hành chính và sự tuân thủ theo cấp bậc. Cách tiếp cận truyền thống về thể chế hành chính có nhiều đặc điểm, như: quản lý theo logic quyền lực từ trên xuống dưới; nặng về tổ chức bộ máy, thẩm quyền hình thức và thủ tục hành chính; quản lý phân mảnh theo ngành, lĩnh vực; đề cao tiền kiểm và xem Nhà nước là chủ thể gần như duy nhất của quản lý. Hệ quả là nền hành chính trở nên nặng thủ tục, chậm thích ứng, hạn chế sáng tạo và chưa coi trọng vai trò của người dân, doanh nghiệp cũng như trách nhiệm giải trình hướng ra xã hội. Mô hình này cũng không còn phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại, liên ngành, quản trị dựa trên dữ liệu và chuyển đổi số hiện nay.
Từ đó, PGS.TS. Lê Minh Thông đề xuất chuyển sang cách tiếp cận mới về thể chế hành chính trong mô hình quản trị quốc gia hiện đại và dân chủ với các đặc trưng, như: người dân và doanh nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm của quan hệ hành chính, từ đối tượng quản lý trở thành đối tượng được phục vụ; thể chế hành chính được thiết kế theo nhu cầu của người dân, giảm chi phí tuân thủ, giảm đi lại và tăng tính thuận tiện; nền hành chính hiện đại dựa trên pháp quyền, minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời, chú trọng kết quả quản trị và hiệu quả thực thi thay vì chỉ tuân thủ quy trình hình thức. Từ đó, ông đề xuất các yêu cầu đối với cải cách thể chế hành chính ở Việt Nam hiện nay, bao gồm: đổi mới tư duy về thể chế hành chính; hoàn thiện hệ thống pháp luật hành chính theo hướng đồng bộ, đơn giản và lấy người dân làm trung tâm; thiết kế lại thủ tục hành chính phù hợp với không gian số; thúc đẩy mô hình một cửa liên thông; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; bảo đảm đồng bộ về dữ liệu, hạ tầng số và nguồn lực thực thi; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền hành chính phục vụ và hành chính số.
GS. Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Singapore phát biểu tại Hội thảo
Phát biểu tại Hội thảo, GS. Vũ Minh Khương đưa ra khái niệm “nền hành chính kiến tạo hiệu năng cao” – một nền hành chính có khả năng kiến tạo phát triển, điều phối hiệu quả các nguồn lực xã hội và vận hành dựa trên nền tảng quản trị hiện đại cùng công nghệ số tiên tiến. Ông khẳng định, muốn tạo ra đột phá phát triển trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), Việt Nam cần xây dựng được một nền hành chính không chỉ quản lý mà còn có năng lực kiến tạo và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ông cũng phân biệt giữa “tư duy chiến lược” và “tư duy quản lý”. Theo đó, tư duy quản lý thường tập trung vào kiểm soát quy trình, vận hành ngắn hạn và xử lý vấn đề hiện tại; trong khi tư duy chiến lược hướng tới tầm nhìn dài hạn, khả năng tạo giá trị, đổi mới sáng tạo và chuẩn bị cho tương lai. Để xây dựng nền hành chính hiệu năng cao, điều quan trọng không chỉ là cải tiến kỹ thuật quản lý mà còn là thay đổi tư duy lãnh đạo và năng lực chiến lược của bộ máy công quyền.
Trên cơ sở phân tích kinh nghiệm quốc tế từ Singapore, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) và Trung Quốc, GS. Vũ Minh Khương đưa ra một số kiến nghị, gồm: (1) Rà soát và cải cách toàn diện hệ thống pháp luật liên quan đến phát triển và đầu tư; (2) Rà soát và cải cách toàn diện các chính sách và dịch vụ công ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp: lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên tốc độ, mức độ thuận tiện và trải nghiệm người dùng, tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình; (3) Thí điểm mô hình các cơ quan tác nghiệp chuyên biệt theo kinh nghiệm Singapore trong một số lĩnh vực phù hợp.
Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang tham luận tại Hội thảo
Đại diện cho tiếng nói từ cấp cơ sở, ông Nguyễn Văn Cường, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang tham luận về thực trạng phân cấp, phân quyền tại UBND xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang. Ông cho biết, sau sáp nhập, xã Vĩnh Tuy có quy mô diện tích và dân số lớn hơn (diện tích tự nhiên 115,85 km² với dân số 12.054 người), địa bàn rộng, dân cư phân tán và nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống. Sau khi thực hiện phân cấp, cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ trong các lĩnh vực hộ tịch, đất đai, tài chính – ngân sách, an sinh xã hội và hòa giải cơ sở. Chủ tịch UBND xã cũng được trao thêm nhiều thẩm quyền quản lý tương đương cấp huyện trước đây trong một số lĩnh vực. Điều này giúp nâng cao vị thế và tính chủ động của chính quyền cấp xã, chuyển từ vai trò “cấp thực thi” sang “cấp quyết định và chịu trách nhiệm trực tiếp”. Tuy nhiên, khối lượng công việc tại cấp xã tăng từ 1,5 – 2 lần so với trước đây, trong khi việc phân cấp chưa đi kèm đầy đủ với phân bổ nguồn lực về nhân lực, tài chính và điều kiện kỹ thuật. Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, đã có nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, như: tình trạng thiếu hụt biên chế và cán bộ chuyên môn sâu; hệ thống văn bản hướng dẫn chưa thật sự đồng bộ; hạ tầng công nghệ thông tin, lưu trữ hồ sơ và cơ sở vật chất còn hạn chế; việc phối hợp giữa cấp xã với các sở, ngành cấp tỉnh đôi khi chưa kịp thời sau khi bỏ cấp huyện; nguồn lực tài chính chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao. Một số lĩnh vực phức tạp, như đất đai vẫn còn phát sinh hồ sơ quá hạn do áp lực công việc lớn và thiếu cán bộ chuyên trách.
Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Văn Cường đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phân cấp, phân quyền tại cấp xã trong thời gian tới, gồm: hoàn thiện thể chế và quy trình giải quyết công việc; chuẩn hóa quy trình nội bộ; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; bổ sung biên chế cho các vị trí còn thiếu; đẩy mạnh chuyển đổi số và số hóa hồ sơ; nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực trong thực thi công vụ. Ông cũng nhấn mạnh, yêu cầu lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, tham luận tại Hội thảo
PGS.TS. Huỳnh Văn Thới, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP. Hồ Chí Minh, tham luận tại Hội thảo
Xoay quanh chủ đề “Thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới – Lý luận và thực tiễn”, Hội thảo nhận được nhiều ý kiến chia sẻ. Các chuyên gia, nhà khoa học đều khẳng định, đổi mới thể chế hành chính ở Việt Nam không chỉ là cải cách thủ tục hay bộ máy, mà là quá trình đổi mới tư duy quản trị và tái cấu trúc toàn diện nền hành chính theo hướng hiện đại, dân chủ, số hóa và phục vụ phát triển. Về phân quyền, phân cấp, các nhà khoa học cũng thống nhất đây là một bước chuyển đổi chiến lược trong cải cách hành chính ở Việt Nam. Thành công của quá trình này phụ thuộc vào các yếu tố then chốt, như: hoàn thiện thể chế pháp lý đồng bộ; nâng cao năng lực đội ngũ thực thi; thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cấp chính quyền.
PGS. TS. Trần Thị Diệu Oanh phát biểu kết luận Hội thảo
Kết luận Hội thảo, PGS. TS. Trần Thị Diệu Oanh cảm ơn các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và giảng viên đã mang đến Hội thảo nhiều tham luận mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bà bày tỏ sự tin tưởng với trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn và tâm huyết khoa học của các đại biểu tham dự Hội thảo, những vấn đề lý luận cốt lõi về thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới sẽ tiếp tục được nghiên cứu sâu hơn; đồng thời, đề xuất thêm nhiều luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách có giá trị cho quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính, hành động, phục vụ Nhân dân và kiến tạo phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm
Đinh Hương
