Son La Provincial Party Committee is leading the building of militia and self-defense forces in the period 2015 – 2025
Thiếu tá Hoàng Ngọc Thắng
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong giai đoạn 2015-2025, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần giữ vững quốc phòng, an ninh và ổn định chính trị. Quá trình đó đúc rút được một số bài học kinh nghiệm có giá trị về mặt lý luận và thực tiễn. Nhờ vận dụng linh hoạt các quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng vào điều kiện, lực lượng dân quân tự vệ tỉnh Sơn La phát huy tốt vai trò nòng cốt trong bảo vệ địa phương và xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc.
Từ khóa: Đảng bộ tỉnh Sơn La; lãnh đạo; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ; giai đoạn 2015-2025.
Abstract: During the period 2015-2025, the Son La Provincial Party Committee led the development of the militia and self-defense forces, achieving significant results and contributing to maintaining national defense, security, and political stability. This process yielded valuable lessons in both theory and practice. Thanks to the flexible application of the Party’s viewpoints, guidelines, and policies to the local conditions, the Son La provincial militia and self-defense forces have effectively played a core role in protecting the locality and building a strong national defense system.
Key words: Son La Provincial Party Committee; leadership; building the militia and self-defense forces; period 2015-2025.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vai trò to lớn của lực lượng dân quân tự vệ trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc của dân tộc: “Dân quân, tự vệ và du kích là lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc. Vô luận địch nhân hung bạo thế nào, hễ đụng vào lực lượng đó, bức tường đó thì địch nào cũng phải tan rã”1. Kế thừa tư tưởng của Hồ Chí Minh, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng xác định dân quân tự vệ là lực lượng chiến lược, là nòng cốt trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân.
Tỉnh Sơn La với vị trí chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh, được ví như “phên dậu” phía Tây Bắc của Tổ quốc, đồng thời là cửa ngõ huyết mạch kết nối vùng Tây Bắc với Thủ đô Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ. Quán triệt quan điểm của Đảng, Đảng bộ Tỉnh đã tập trung lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ theo phương châm “vững mạnh, rộng khắp”, bảo đảm số lượng hợp lý và không ngừng nâng cao chất lượng chính trị, coi đây là yếu tố then chốt để giữ vững ổn định chính trị ngay từ cơ sở, góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, khu vực phòng thủ vững chắc, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong tình hình mới.
2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Sơn La về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ giai đoạn 2015-2025
Trong giai đoạn 2015 – 2025, chủ trương xây dựng lực lượng vũ trang nói chung và lực lượng dân quân tự vệ nói riêng được thể hiện rõ nét trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021) của Đảng và Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”. Trong đó, văn kiện Đại hội Đảng (khóa XIII) xác định: “Xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, luôn vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, luôn có sức chiến đấu cao”2. “Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh và rộng khắp, coi trọng lực lượng dân quân tự vệ biển và dân quân tự vệ ở các địa phương trọng điểm”3.
Chủ trương của Đảng về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược. Điều này khẳng định vai trò của dân quân tự vệ không chỉ là lực lượng bổ trợ mà còn là một bộ phận không thể tách rời của lực lượng vũ trang, giữ vị trí nòng cốt trong việc bảo vệ địa phương và các cơ sở. Đồng thời, việc nhấn mạnh rằng dân quân tự vệ phải “vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức” cho thấy Đảng đặc biệt coi trọng yếu tố con người. Dân quân tự vệ không chỉ cần có sức chiến đấu mà còn phải tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, được tổ chức chặt chẽ, hoạt động hiệu quả. Đây là nền tảng bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp của Đảng đối với lực lượng này trên mọi mặt.
Trước yêu cầu thực tiễn của nhiệm vụ trong giai đoạn mới, ngày 24/11/2023, Hội nghị Trung ương 8 (khóa XIII) đã thông qua Nghị quyết số 44-NQ/TW về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”. Đây là văn bản có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng, kế thừa và phát triển Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX, XI). Nghị quyết này đưa ra những tư duy, quan điểm mới, sát với thực tiễn, trong đó nổi bật là có những bổ sung, phát triển quan trọng, đặc biệt là việc xác định “lợi ích quốc gia – dân tộc” là mục tiêu tối thượng, tư duy biện chứng về “đối tác – đối tượng”, và nhấn mạnh phương châm “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”.
Giai đoạn 2020-2025, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La, công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên và nhân dân về vị trí, vai trò của lực lượng dân quân tự vệ không ngừng được nâng lên; tổ chức biên chế từng bước được kiện toàn theo hướng “vững mạnh, rộng khắp”; chất lượng chính trị, trình độ huấn luyện, khả năng phối hợp xử lý các tình huống ở cơ sở ngày càng được nâng cao. Lực lượng dân quân tự vệ đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; tham gia xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh, góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân trên địa bàn tỉnh.
3. Một số kinh nghiệm xây dựng lực lượng dân quân tự vệ của Đảng bộ tỉnh Sơn La
Một là, quán triệt và vận dụng sáng tạo chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ trong điều kiện cụ thể của tỉnh Sơn La.
Trong quá trình lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ giai đoạn 2015-2025, Đảng bộ tỉnh Sơn La luôn xác định việc quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo đường lối, quan điểm của Đảng, chủ trương, chính sách và pháp luật của Nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây vừa là cơ sở chính trị, pháp lý, vừa là điều kiện bảo đảm để xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong tình hình mới. Quán triệt quan điểm đó, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành cụ thể hóa thành chủ trương, biện pháp phù hợp với đặc điểm thực tiễn của địa phương.
Sơn La là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình rộng, chia cắt phức tạp, có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trình độ phát triển kinh tế – xã hội giữa các vùng còn chênh lệch. Vì vậy, việc vận dụng quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ không thể rập khuôn, máy móc mà phải linh hoạt, sáng tạo, sát với yêu cầu nhiệm vụ của từng địa bàn. Trên cơ sở quán triệt Luật Dân quân tự vệ năm 2019 và các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương, Tỉnh ủy đã lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ phù hợp với điều kiện thực tế, chú trọng các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa và các địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh. Đồng thời, gắn việc xây dựng lực lượng dân quân tự vệ với việc củng cố hệ thống chính trị cơ sở, phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng nông thôn mới và giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn.
Thực tiễn cho thấy, nhờ quán triệt tốt quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ ở Sơn La đã có nhiều chuyển biến tích cực về số lượng, chất lượng và khả năng sẵn sàng chiến đấu. Các cấp ủy, chính quyền địa phương thường xuyên quan tâm đến việc kiện toàn tổ chức, biên chế lực lượng; chú trọng nâng cao chất lượng chính trị và trình độ quân sự của cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ. Công tác huấn luyện, diễn tập, giáo dục quốc phòng và an ninh được triển khai nghiêm túc, sát với thực tế của địa phương. Đặc biệt, lực lượng dân quân tự vệ đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cơ sở, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền địa phương.
Hai là, chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ của tỉnh vững mạnh, toàn diện.
Chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ vững mạnh, toàn diện là bài học kinh nghiệm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình Đảng bộ tỉnh Sơn La lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ giai đoạn 2015-2025. Đây không chỉ là điều kiện bảo đảm cho lực lượng dân quân tự vệ hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ mà còn là cơ sở để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ vững chắc địa bàn chiến lược Tây Bắc của Tổ quốc. Thực tiễn ở Sơn La cho thấy, ở đâu đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ, năng lực tổ chức thực tiễn và tinh thần trách nhiệm cao thì ở đó công tác quân sự, quốc phòng địa phương được triển khai hiệu quả, lực lượng dân quân tự vệ phát huy tốt vai trò nòng cốt trong giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và phòng, chống thiên tai, dịch bệnh tại cơ sở.
Trong quá trình lãnh đạo, cấp ủy, chính quyền các cấp luôn chú trọng lựa chọn những cán bộ có phẩm chất chính trị tốt, uy tín trong Nhân dân, am hiểu phong tục tập quán địa phương để bố trí vào các cương vị chỉ huy dân quân tự vệ. Đồng thời, tỉnh thường xuyên quan tâm kiện toàn tổ chức Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ theo hướng “vững về chính trị, giỏi về chuyên môn, sâu sát cơ sở, gần dân và hiểu dân”. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ dân quân tự vệ được Đảng bộ tỉnh quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ và triển khai đồng bộ. Nội dung huấn luyện, tập huấn không chỉ chú trọng nâng cao trình độ quân sự, khả năng chỉ huy, hiệp đồng xử lý tình huống mà còn tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng phương pháp vận động quần chúng và kỹ năng xử lý các vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Quá trình huấn luyện luôn gắn lý luận với thực tiễn địa bàn, phù hợp với đặc điểm miền núi, biên giới và yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị ở địa phương. Nhờ đó, đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ từng bước trưởng thành, có khả năng tổ chức, quản lý và duy trì hiệu quả hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ trong mọi tình huống. Coi trọng công tác giáo dục phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân cho đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ. Trong điều kiện đời sống ở nhiều địa bàn còn khó khăn, cán bộ dân quân tự vệ vừa tham gia lao động sản xuất, vừa thực hiện nhiệm vụ quân sự, nhưng vẫn phát huy tốt tinh thần trách nhiệm, gương mẫu đi đầu trong các phong trào ở địa phương. Nhiều cán bộ dân quân tự vệ đã trở thành lực lượng nòng cốt trong phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, phòng, chống dịch bệnh, tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành quan điểm, đường lối của Đảng, chủ trương, chính sách và pháp luật của Nhà nước. Những hành động, việc làm thiết thực, cụ thể đó đã góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền địa phương và nâng cao vị thế của lực lượng dân quân tự vệ trong hệ thống chính trị cơ sở.
Ba là, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, chú trọng xây dựng lực lượng ở địa bàn biên giới và các địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh.
Đây là bài học có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, khẳng định vai trò lãnh đạo đúng đắn, linh hoạt của Đảng bộ tỉnh trong việc thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương. Đồng thời, kinh nghiệm đó cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ trong thời gian tới, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Là tỉnh miền núi biên giới thuộc khu vực Tây Bắc của Tổ quốc, bên cạnh những thuận lợi trong phát triển kinh tế – xã hội, tỉnh cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề về an ninh biên giới, hoạt động của các loại tội phạm và nguy cơ mất ổn định tại một số địa bàn trọng điểm. Trước tình hình đó, Đảng bộ tỉnh xác định xây dựng lực lượng dân quân tự vệ phải gắn chặt với đặc điểm địa bàn, lấy cơ sở làm trọng tâm, đặc biệt ưu tiên củng cố lực lượng ở những khu vực có vị trí chiến lược quan trọng. Với tinh thần đó, cấp ủy, chính quyền và cơ quan quân sự các cấp của tỉnh đã thường xuyên rà soát, kiện toàn tổ chức lực lượng dân quân tự vệ theo hướng tinh gọn nhưng hiệu quả, phù hợp với đặc điểm của từng khu vực.
Đối với các xã biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ phức tạp về an ninh, tỉnh tập trung xây dựng lực lượng dân quân tự vệ có chất lượng chính trị cao, am hiểu địa bàn, thông thạo phong tục tập quán và có khả năng phối hợp tốt với các lực lượng chức năng trong xử lý tình huống; chú trọng phát triển đảng viên trong lực lượng dân quân tự vệ; gắn xây dựng lực lượng dân quân tự vệ với xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững chắc.
Lực lượng dân quân tự vệ ở các địa bàn biên giới không chỉ thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu mà còn tham gia tuần tra bảo vệ đường biên, cột mốc, phối hợp giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành tốt quan điểm, đường lối của Đảng, chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trong các đợt thiên tai, dịch bệnh hay các tình huống phức tạp phát sinh tại cơ sở, lực lượng dân quân tự vệ luôn là lực lượng có mặt sớm, hỗ trợ nhân dân xử lý kịp thời, qua đó góp phần củng cố niềm tin của quần chúng đối với cấp ủy, chính quyền địa phương.
Bốn là, làm tốt công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm trong quá trình xây dựng lực lượng dân quân tự vệ.
Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm các nghị quyết của Đảng về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ được triển khai nghiêm túc, đồng bộ, đúng định hướng và đạt hiệu quả thiết thực trong thực tiễn. Thực tiễn giai đoạn 2015–2025 cho thấy, nơi nào làm tốt công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm thì chất lượng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ được nâng lên rõ rệt; tổ chức lực lượng hoạt động nền nếp, hiệu quả và phát huy tốt vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương. Đây không chỉ là bài học kinh nghiệm có giá trị đối với tỉnh Sơn La mà còn là cơ sở thực tiễn quan trọng để các địa phương vận dụng trong quá trình xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với lực lượng dân quân tự vệ. Vì vậy, Đảng bộ tỉnh Sơn La xác định công tác kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ mà còn là biện pháp quan trọng để kịp thời phát hiện những hạn chế, thiếu sót trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện ở cơ sở. Trên cơ sở đó, các cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan quân sự trong toàn tỉnh thường xuyên xây dựng kế hoạch kiểm tra theo từng giai đoạn, từng nhiệm vụ cụ thể; chú trọng kiểm tra việc quán triệt nghị quyết, pháp luật về dân quân tự vệ, công tác huấn luyện, xây dựng lực lượng, chế độ chính sách và khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ tại địa phương.
Quá trình kiểm tra, giám sát luôn được tiến hành với tinh thần khách quan, dân chủ, sát thực tế và coi trọng hiệu quả thực chất. Đảng bộ tỉnh không chỉ tập trung kiểm tra các địa bàn trọng điểm, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới mà còn chú trọng nắm bắt tình hình tư tưởng và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ. Thông qua kiểm tra, nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo đã được phát hiện và nhân rộng; đồng thời, những khó khăn, vướng mắc phát sinh ở cơ sở cũng được kịp thời tháo gỡ. Cùng với đó, đặc biệt coi trọng việc sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm trong từng giai đoạn thực hiện nhiệm vụ. Sau mỗi đợt huấn luyện, diễn tập, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn hoặc xử lý các tình huống phức tạp về an ninh trật tự ở cơ sở, các địa phương đều tổ chức đánh giá kết quả thực hiện một cách nghiêm túc, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của từng vấn đề. Từ đó, đề ra giải pháp khắc phục phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa bàn; qua đó, từng bước bổ sung, hoàn thiện phương thức lãnh đạo xây dựng lực lượng dân quân tự vệ phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
4. Kết luận
Trong giai đoạn 2015-2025, dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sâu sát và linh hoạt của Đảng bộ tỉnh Sơn La, công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, Đảng bộ tỉnh đã từng bước đúc rút được nhiều bài học kinh nghiệm có giá trị cả về lý luận và thực tiễn, phản ánh sự vận dụng sáng tạo quan điểm, đường lối của Đảng vào điều kiện cụ thể của một tỉnh miền núi, biên giới, đa dân tộc.
Trong thời gian tới, trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, việc tiếp tục nghiên cứu, vận dụng và phát huy những bài học kinh nghiệm đã được tổng kết từ thực tiễn là yêu cầu hết sức cần thiết. Đây là nền tảng quan trọng để Đảng bộ tỉnh Sơn La tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ theo hướng “vững mạnh, rộng khắp”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia và sự bình yên của Nhân dân trong mọi tình huống.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 158.
2, 3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 158, 277.
