The Marxist–Leninist perspective on the struggle against opportunism and its significance for safeguarding the Party’s ideological foundation in the current context.
TS. Đới Văn Tặng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Chủ nghĩa cơ hội là nguy cơ trực tiếp đối với sự tồn tại và phát triển của các đảng cộng sản và phong trào cách mạng. C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đều coi đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội là yêu cầu tất yếu để bảo vệ bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác và vai trò tiên phong của Đảng Cộng sản. Trong bối cảnh hiện nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, kinh tế thị trường và không gian mạng, chủ nghĩa cơ hội cùng các biến thể như xét lại và thực dụng chính trị ngày càng biểu hiện tinh vi, phức tạp hơn, đòi hỏi nhận diện và đấu tranh kịp thời. Nghiên cứu tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.
Từ khóa: Chủ nghĩa cơ hội; nền tảng tư tưởng của Đảng; xây dựng, chỉnh đốn Đảng; vai trò tiên phong.
Abstract: Opportunism poses a direct threat to the existence and development of communist parties and revolutionary movements. C. Marx, F. Engels, and V.I. Lenin all regarded the struggle against opportunism as essential to safeguarding the revolutionary and scientific nature of Marxism and the vanguard role of the Communist Party. In the current context, under the influence of globalization, the market economy, and cyberspace, opportunism and its variants, such as revisionism and political pragmatism, are manifesting in increasingly sophisticated and complex ways, requiring timely identification and struggle. Studying Marxist-Leninist thought on the struggle against opportunism holds practical significance for safeguarding the Party’s ideological foundation and for the current efforts to build and rectify the Party.
Keywords: Opportunism; the Party’s ideological foundation; building and rectifying the Party; vanguard role.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa Mác với các trào lưu cơ hội và xét lại luôn diễn ra phức tạp, gay gắt và có ý nghĩa sống còn đối với vận mệnh của phong trào cách mạng. Thực tiễn lịch sử cho thấy, khi chủ nghĩa cơ hội chiếm ưu thế hoặc thâm nhập sâu vào phong trào công nhân, sự thống nhất tư tưởng và tổ chức của các đảng cộng sản bị suy yếu, dẫn đến khủng hoảng, phân hóa, thậm chí làm chệch hướng mục tiêu cách mạng. Vì vậy, đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội không chỉ là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng vô sản mà còn là điều kiện căn bản để bảo vệ bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin.
C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đã đặc biệt quan tâm và dành nhiều công sức lý luận cũng như thực tiễn để đấu tranh chống các biểu hiện cơ hội, cải lương và xét lại trong phong trào công nhân quốc tế. Những luận điểm của các ông không chỉ phản ánh yêu cầu cấp bách của thời đại mình mà còn mang giá trị phương pháp luận bền vững, tiếp tục có ý nghĩa định hướng đối với các đảng cộng sản trong quá trình xây dựng và phát triển chủ nghĩa xã hội hiện nay.
Trong bối cảnh hiện nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, kinh tế thị trường và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, mạng xã hội và không gian số, các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội, thực dụng chính trị và xét lại tư tưởng ngày càng trở nên đa dạng, tinh vi và khó nhận diện hơn. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu, làm rõ và vận dụng sáng tạo tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội trong điều kiện mới.
Đối với Việt Nam, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với sự tồn vong của Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời, tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội có ý nghĩa lý luận sâu sắc và giá trị thực tiễn cấp thiết đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần thực hiện thắng lợi chủ trương Đại hội XIV của Đảng: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng”1.
2. Quan niệm của Mác – Lênin về chủ nghĩa cơ hội
Trong phong trào cách mạng vô sản, chủ nghĩa cơ hội được hiểu là khuynh hướng chính trị xa rời các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác, biểu hiện ở sự thỏa hiệp vô nguyên tắc, chạy theo lợi ích trước mắt, từ bỏ hoặc làm suy yếu mục tiêu cách mạng của giai cấp công nhân và lý tưởng xã hội chủ nghĩa. V.I.Lênin chỉ rõ: “Chủ nghĩa cơ hội là sự hy sinh lợi ích căn bản của quần chúng cho lợi ích tạm thời của một số hết sức ít công nhân, nói cách khác tức là sự liên minh giữa một bộ phận công nhân với giai cấp tư sản để chống lại quần chúng vô sản”2. Về bản chất, đây là sự dao động về lập trường giai cấp, sự suy thoái về tư tưởng chính trị và sự thỏa hiệp với các lực lượng đối lập với phong trào cách mạng.
Trong thực tiễn, chủ nghĩa cơ hội tồn tại với nhiều biểu hiện khác nhau, trong đó có khuynh hướng “hữu khuynh” thiên về cải lương, thỏa hiệp, tìm cách thay đổi xã hội theo con đường hòa bình, từng bước làm suy yếu đấu tranh giai cấp; và khuynh hướng “tả khuynh” mang tính cực đoan, giáo điều hoặc phiêu lưu, chủ quan, xa rời điều kiện khách quan. Mặc dù biểu hiện khác nhau, cả hai khuynh hướng đều dẫn đến hệ quả chung là làm suy yếu phong trào công nhân và làm chệch hướng mục tiêu cách mạng.
Trong lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, chủ nghĩa cơ hội còn biểu hiện dưới nhiều dạng như cải lương, xét lại, giáo điều trá hình hoặc thực dụng chính trị. Điểm chung của các khuynh hướng này là làm suy giảm tính thống nhất tư tưởng, làm mờ nhạt vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và làm lệch hướng con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. “Trong quá trình vận động, chủ nghĩa cơ hội thường chuyển từ lập trường cách mạng sang thỏa hiệp, cải lương; từ đấu tranh kiên quyết sang hòa giải và quy thuận giai cấp đối lập, dẫn tới xu hướng cải lương và xét lại”3.
C.Mác và Ph.Ăngghen đều cho rằng, chủ nghĩa cơ hội nảy sinh từ sự tác động của hệ tư tưởng tư sản đối với phong trào công nhân, đặc biệt khi một bộ phận trong phong trào bị chi phối bởi lợi ích cá nhân và tư duy thực dụng, dẫn đến dao động lập trường và thỏa hiệp về nguyên tắc. Vì vậy, chủ nghĩa cơ hội được xem là một “kẻ thù nội tại” của phong trào cách mạng.
V.I.Lênin phát triển sâu sắc luận điểm này khi khẳng định chủ nghĩa cơ hội là “kẻ thù nguy hiểm nhất trong nội bộ phong trào công nhân”. Theo ông, nguy cơ lớn nhất của chủ nghĩa cơ hội là khả năng núp dưới danh nghĩa chủ nghĩa Mác để xuyên tạc chủ nghĩa Mác, từ đó làm tê liệt ý chí đấu tranh cách mạng và làm suy yếu vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân. V.I.Lênin cho rằng chủ nghĩa cơ hội có đặc điểm là “tính chất không rõ ràng, lờ mờ và không thể nào hiểu nổi được”4.
Trong lịch sử phong trào công nhân quốc tế, C.Mác và Ph.Ăngghen đã sớm nhận diện và kiên quyết phê phán các khuynh hướng cơ hội như phái Lát-xan, chủ nghĩa vô chính phủ của Ba-ku-nin và các biểu hiện cải lương trong phong trào công nhân. Các ông khẳng định rằng mọi sự nhân nhượng về nguyên tắc, dù dưới bất kỳ hình thức nào, đều dẫn đến sự suy yếu tính thống nhất và sức chiến đấu của phong trào cách mạng.
Kế thừa và phát triển quan điểm đó, V.I.Lênin đặc biệt nhấn mạnh tính không khoan nhượng trong đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Nga, Lênin đã kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa xét lại Béc-xtanh, phái Men-sê-vích và các biểu hiện cơ hội trong Quốc tế II. Theo ông, đây không chỉ là sự khác biệt về quan điểm mà là cuộc đấu tranh giữa hai đường lối đối lập: cách mạng và cải lương.
V.I.Lênin khẳng định rằng không thể có một đảng cách mạng chân chính nếu không kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội. Bởi lẽ, chủ nghĩa cơ hội không chỉ làm sai lệch lý luận mà còn trực tiếp làm suy yếu tổ chức, làm tan rã sự thống nhất tư tưởng và chính trị của Đảng. Do đó, đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội chính là điều kiện để bảo vệ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, giữ vững nền tảng tư tưởng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.
3. Nội dung cơ bản trong quan điểm Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội
3.1. Kiên định nền tảng tư tưởng và lập trường giai cấp công nhân
Một nội dung xuyên suốt trong tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là yêu cầu kiên định lập trường giai cấp công nhân, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây được xem là nguyên tắc nền tảng bảo đảm tính thống nhất về tư tưởng, chính trị và tổ chức của Đảng Cộng sản trong toàn bộ tiến trình cách mạng.
C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định giai cấp công nhân là lực lượng xã hội có sứ mệnh lịch sử xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa. Do đó, mọi biểu hiện phủ nhận vai trò lịch sử của giai cấp công nhân, làm suy yếu tính tiên phong của giai cấp này hoặc thay đổi bản chất cách mạng của phong trào đều mang bản chất cơ hội.
Trên cơ sở đó, V.I.Lênin nhấn mạnh Đảng Cộng sản chỉ có thể giữ vững vai trò lãnh đạo khi kiên định nền tảng tư tưởng và lập trường giai cấp công nhân, không dao động trước tác động của hệ tư tưởng tư sản, áp lực lợi ích hoặc sự chống phá của các thế lực thù địch. Theo ông, việc từ bỏ nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác không chỉ dẫn đến sai lệch về nhận thức mà còn kéo theo sự mất phương hướng chính trị, suy giảm sức chiến đấu và làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng.
Trong bối cảnh hiện nay, tư tưởng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, khi các thế lực thù địch gia tăng hoạt động xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lênin, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và thúc đẩy các quan điểm như “đa nguyên chính trị”, “đa đảng đối lập”. Điều đó đặt ra yêu cầu phải kiên định nền tảng tư tưởng, đồng thời nâng cao năng lực nhận thức và bản lĩnh chính trị trong đấu tranh tư tưởng hiện nay.
3.2. Đấu tranh không khoan nhượng với chủ nghĩa xét lại và cơ hội chính trị
C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đều thống nhất lập trường kiên quyết, không khoan nhượng đối với chủ nghĩa cơ hội và các biểu hiện xét lại trong phong trào công nhân. Đây được xem là một yêu cầu mang tính nguyên tắc nhằm bảo vệ sự trong sáng của lý luận cách mạng và giữ vững bản chất của phong trào vô sản.
Trong tác phẩm “Phê phán Cương lĩnh Gô-ta”, C.Mác đã phê phán sâu sắc các quan điểm cải lương và thỏa hiệp vô nguyên tắc, coi đó là biểu hiện làm suy yếu mục tiêu cách mạng và tính chiến đấu của giai cấp công nhân. Theo ông, mọi sự nhân nhượng về nguyên tắc đều có nguy cơ dẫn tới sự lệch lạc về đường lối và làm giảm sức mạnh của phong trào cách mạng.
Kế thừa và phát triển tư tưởng đó, V.I.Lênin đã tiến hành cuộc đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa xét lại trong điều kiện mới, đặc biệt là trong phong trào công nhân quốc tế đầu thế kỷ XX. Ông khẳng định chủ nghĩa xét lại thực chất là sự xuyên tạc chủ nghĩa Mác nhằm điều chỉnh học thuyết cách mạng theo hướng phù hợp với lợi ích của giai cấp tư sản, từ đó làm suy yếu vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân. Theo V.I.Lênin, không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng, qua đó đề cao vai trò nền tảng của lý luận trong đấu tranh giai cấp.
Tư tưởng của V.I.Lênin thể hiện rõ tính chiến đấu khi ông luôn gắn đấu tranh tư tưởng với đấu tranh chính trị và đấu tranh tổ chức. Theo đó, đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội không chỉ dừng ở phê phán trên phương diện lý luận, mà còn phải được thực hiện thông qua việc bảo vệ sự thống nhất của tổ chức, kiên quyết xử lý các biểu hiện lệch lạc trong nội bộ phong trào cách mạng. V.I.Lênin nhấn mạnh: “Thực chất của chủ nghĩa cơ hội là hy sinh những lợi ích bền vững và lâu dài của giai cấp vô sản cho những lợi ích hào nhoáng bề ngoài và chốc lát của nó”5.
3.3. Xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân
Một đóng góp có ý nghĩa lý luận đặc biệt quan trọng của V.I.Lênin là học thuyết về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân. Đây được xem là hình thức tổ chức chính trị cao nhất, bảo đảm sự lãnh đạo của giai cấp công nhân đối với toàn bộ tiến trình cách mạng và là điều kiện quyết định để chống lại mọi biểu hiện cơ hội và xét lại trong nội bộ phong trào.
Theo V.I.Lênin, để giữ vững vai trò lãnh đạo, Đảng Cộng sản phải được xây dựng trên nền tảng tư tưởng vững chắc của chủ nghĩa Mác, có kỷ luật nghiêm minh, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, giữ vững sự đoàn kết thống nhất và kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân cũng như mọi biểu hiện cơ hội chính trị. Những yêu cầu này không chỉ mang tính tổ chức mà còn là điều kiện bảo đảm sự thống nhất về tư tưởng và hành động trong toàn Đảng.
Lênin đặc biệt nhấn mạnh rằng chủ nghĩa cơ hội thường không xuất hiện đột ngột, mà bắt đầu từ sự suy thoái về tư tưởng, dao động về lập trường, sau đó lan sang lĩnh vực tổ chức và dẫn đến sự suy yếu toàn diện của Đảng. Vì vậy, xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức được xem là giải pháp cơ bản, mang tính phòng ngừa lâu dài đối với nguy cơ cơ hội hóa trong nội bộ.
3.4. Kết hợp giữa “xây” và “chống” trong đấu tranh tư tưởng
Một nội dung có giá trị phương pháp luận sâu sắc trong tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong đấu tranh tư tưởng. Đây là sự thống nhất giữa xây dựng nền tảng tư tưởng vững chắc và chủ động đấu tranh loại bỏ các quan điểm sai trái, thù địch, bảo đảm sự phát triển bền vững của phong trào cách mạng.
“Xây” trước hết là xây dựng, củng cố niềm tin khoa học vào chủ nghĩa Mác – Lênin, nâng cao trình độ lý luận chính trị, bồi dưỡng thế giới quan và phương pháp luận khoa học, đồng thời tăng cường bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên và quần chúng. Đây là yếu tố nền tảng giúp hình thành “sức đề kháng” tư tưởng trước các tác động tiêu cực từ bên ngoài.
“Chống” là quá trình đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời kiên quyết ngăn chặn và xử lý các biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng và xét lại trong đời sống chính trị – tư tưởng. Hoạt động này nhằm bảo vệ sự trong sáng của hệ tư tưởng, giữ vững định hướng phát triển của phong trào cách mạng.
Hai mặt “xây” và “chống” có quan hệ biện chứng, tác động qua lại và không thể tách rời. Nếu chỉ chú trọng “xây” mà xem nhẹ “chống” sẽ dẫn đến nguy cơ mất cảnh giác trước các quan điểm sai trái; ngược lại, nếu chỉ tập trung “chống” mà không chú trọng “xây” sẽ thiếu nền tảng thuyết phục, khó tạo được sự đồng thuận và lan tỏa trong xã hội. Do đó, sự kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống” là điều kiện bảo đảm hiệu quả và tính bền vững của công tác đấu tranh tư tưởng trong mọi giai đoạn lịch sử.
4. Giá trị của tư tưởng Mác – Lênin trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay
4.1. Cơ sở lý luận quan trọng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Trong bối cảnh hiện nay, các thế lực thù địch đẩy mạnh chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi, như phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, hoặc cổ súy quan điểm “phi chính trị hóa” lực lượng vũ trang. Những biểu hiện này không chỉ tác động trực tiếp đến nhận thức chính trị – tư tưởng mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm niềm tin xã hội và sự ổn định chính trị.
Trong điều kiện đó, tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội tiếp tục giữ vai trò là cơ sở lý luận quan trọng để nhận diện bản chất của các quan điểm sai trái, đồng thời định hướng phương pháp đấu tranh tư tưởng một cách khoa học. Việc chỉ ra bản chất của chủ nghĩa cơ hội như một sự xuyên tạc, thỏa hiệp hoặc làm suy yếu nền tảng tư tưởng cách mạng giúp cung cấp công cụ lý luận để phân tích các hiện tượng sai lệch trong đời sống chính trị – tư tưởng hiện nay.
Ở Việt Nam, quan điểm kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục được khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng như một nguyên tắc có tính sống còn đối với sự nghiệp cách mạng. Đây là sự kế thừa trực tiếp và vận dụng sáng tạo những giá trị lý luận của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Đồng thời, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Những định hướng này cho thấy sự thống nhất giữa cơ sở lý luận kinh điển và yêu cầu thực tiễn hiện nay trong công tác xây dựng và bảo vệ Đảng.
4.2. Góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh
Một trong những biểu hiện đáng lo ngại của chủ nghĩa cơ hội trong điều kiện hiện nay là sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; sự gia tăng của chủ nghĩa cá nhân, tư duy thực dụng, lối sống vụ lợi, cùng với các hiện tượng tiêu cực như “chạy chức”, “chạy quyền”, “chạy lợi ích”. Những biểu hiện này, nếu không được nhận diện và ngăn chặn kịp thời, sẽ làm suy giảm uy tín của Đảng, làm xói mòn niềm tin của Nhân dân và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng.
Từ góc độ tư tưởng Mác – Lênin, đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội không chỉ là đấu tranh về mặt lý luận, mà còn gắn chặt với quá trình xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức. Việc kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện cơ hội chủ nghĩa góp phần bảo vệ sự thống nhất về mục tiêu, lý tưởng và nguyên tắc hoạt động của Đảng; đồng thời, ngăn chặn nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong.
Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng, các tác động của lợi ích vật chất và mặt trái của xã hội hiện đại dễ tạo ra môi trường thuận lợi cho sự nảy sinh và lan rộng của các biểu hiện cơ hội. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải kết hợp đồng bộ giữa xây dựng và chỉnh đốn Đảng, giữa giáo dục chính trị tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng với cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các sai phạm.
Đồng thời, việc quán triệt sâu sắc tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội giúp nâng cao năng lực tự phòng ngừa, tự chỉnh đốn của tổ chức Đảng, tăng cường bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên, qua đó góp phần xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh, đủ năng lực lãnh đạo trong giai đoạn phát triển mới.
5. Giải pháp phát huy giá trị tư tưởng Mác – Lênin trong đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội hiện nay
Thứ nhất, kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Kết luận số 21-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã chỉ rõ những nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, cùng với các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đây là những cảnh báo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cho thấy tính thời sự sâu sắc của tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo hệ thống quan điểm này trong điều kiện mới.
Trên cơ sở đó, việc phát huy giá trị tư tưởng Mác – Lênin trong đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội cần được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện, vừa mang tính định hướng lý luận, vừa gắn chặt với thực tiễn xây dựng và bảo vệ Đảng. Trước hết, phải kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh như nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc, bảo đảm sự thống nhất về mục tiêu, lý tưởng và con đường phát triển, đồng thời là “hàng rào” tư tưởng quan trọng để phòng ngừa sự xâm nhập của các quan điểm cơ hội, xét lại và thực dụng chính trị.
Việc kiên định không đồng nghĩa với bảo thủ, giáo điều, mà đòi hỏi phải luôn gắn lý luận với thực tiễn phát triển của đất nước. Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều vấn đề mới nảy sinh cả về kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa. Vì vậy, cần tăng cường tổng kết thực tiễn, bổ sung và phát triển lý luận, qua đó làm giàu thêm hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin trong bối cảnh hiện đại, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện và xử lý các biểu hiện cơ hội dưới những hình thức mới, tinh vi hơn.
Bên cạnh đó, cần đặc biệt coi trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức lý luận và bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Việc này không chỉ nhằm trang bị tri thức mà còn nhằm hình thành “sức đề kháng” tư tưởng trước sự tác động của thông tin đa chiều, mạng xã hội và các luồng quan điểm sai trái, thù địch. Song song với đó, cần đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục theo hướng hiện đại, linh hoạt, phù hợp với môi trường truyền thông số.
Tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chủ động nhận diện và làm rõ bản chất của chủ nghĩa cơ hội trong điều kiện mới. Việc đấu tranh này cần được thực hiện trên cả ba phương diện: lý luận, thực tiễn và truyền thông, kết hợp giữa “xây” và “chống”, giữa thuyết phục và đấu tranh, giữa phòng ngừa và xử lý. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các cơ quan nghiên cứu, báo chí, đội ngũ chuyên gia lý luận trong việc định hướng dư luận xã hội.
Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng, gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công tác đáp ứng yêu cầu mới. Việc kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các biểu hiện suy thoái, cơ hội trong nội bộ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng.
Như vậy, việc phát huy giá trị tư tưởng Mác – Lênin trong đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội không chỉ là yêu cầu về mặt lý luận mà còn là nhiệm vụ thực tiễn cấp bách, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng và bảo đảm sự phát triển bền vững của hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay.
Thứ hai, tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức.
Việc tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức là một nội dung trọng tâm, có ý nghĩa trực tiếp trong việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, đồng thời góp phần phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả với các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội trong điều kiện mới.
Trên cơ sở quán triệt và thực hiện nghiêm túc Kết luận số 21-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng, chỉnh đốn Đảng; Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; cùng các quy định mới như Quy định số 19-QĐ/TW năm 2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, cần tiếp tục cụ thể hóa thành các nhiệm vụ, giải pháp phù hợp với từng cấp ủy, tổ chức đảng và từng lĩnh vực công tác.
Trọng tâm của xây dựng Đảng về chính trị là giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đồng thời, phải nâng cao năng lực hoạch định đường lối, chủ trương, bảo đảm sự thống nhất giữa tư duy lý luận và yêu cầu thực tiễn phát triển đất nước, tránh biểu hiện dao động, thỏa hiệp hoặc thực dụng chính trị – những biểu hiện điển hình của chủ nghĩa cơ hội.
Về tư tưởng, cần tăng cường công tác giáo dục lý luận chính trị, bồi dưỡng thế giới quan khoa học, phương pháp luận Mác – Lênin cho cán bộ, đảng viên; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời nâng cao khả năng “tự miễn dịch” trước sự tác động của thông tin đa chiều, nhất là trên không gian mạng. Công tác tư tưởng cần được đổi mới theo hướng chủ động, kịp thời, thuyết phục và có tính lan tỏa cao.
Về đạo đức, cần đặc biệt coi trọng việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, lối sống gương mẫu, nói đi đôi với làm. Việc thực hiện nghiêm trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố niềm tin của nhân dân và hạn chế sự xâm nhập của chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, cơ hội trong nội bộ.
Song song với đó, cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương của Đảng, kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm và các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Việc kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm phải được thực hiện nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, qua đó góp phần xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh cả về chính trị, tư tưởng và đạo đức.
Thứ ba, nâng cao chất lượng đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” đặc biệt quan trọng trong đấu tranh tư tưởng, nơi các quan điểm sai trái, thù địch và biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội có điều kiện lan truyền nhanh chóng, đa chiều và khó kiểm soát hơn. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng một cách chủ động, kịp thời và có tính thuyết phục cao.
Trước hết, cần xây dựng và phát triển lực lượng cán bộ, đảng viên tham gia đấu tranh trên không gian mạng có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận tốt, kỹ năng công nghệ số và năng lực truyền thông hiện đại. Lực lượng này phải đóng vai trò nòng cốt trong việc phát hiện sớm, nhận diện đúng và phản bác kịp thời các thông tin sai trái, xuyên tạc, đặc biệt là các luận điệu mang tính cơ hội chính trị, xét lại và thực dụng hóa lý luận.
Cần chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, minh bạch và có sức thuyết phục cao nhằm định hướng dư luận xã hội. Việc định hướng không chỉ dừng lại ở phản bác thông tin sai lệch mà quan trọng hơn là tạo lập “khoảng trống thông tin tích cực”, qua đó nâng cao khả năng tự miễn dịch của xã hội trước các tác động tiêu cực từ môi trường thông tin số.
Phát huy vai trò của báo chí cách mạng, hệ thống truyền thông chính thống và các nền tảng số của cơ quan Đảng, Nhà nước trong việc lan tỏa các giá trị tích cực, các tấm gương điển hình tiên tiến, mô hình tốt, cách làm hay. Đây là nguồn thông tin có tính định hướng, góp phần củng cố niềm tin xã hội và làm giảm không gian tác động của các quan điểm sai trái, cơ hội.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cơ quan lý luận, báo chí và lực lượng chuyên trách trên không gian mạng, hình thành cơ chế phản ứng nhanh, đồng bộ và hiệu quả trước các tình huống thông tin phức tạp. Việc kết hợp giữa đấu tranh trực diện với xây dựng nội dung tích cực sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổng thể của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
Thứ tư, đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị.
Trong điều kiện phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế sâu rộng và tác động mạnh mẽ của không gian thông tin số, việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị trở thành yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng và nâng cao “sức đề kháng” trước các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội, xét lại và các quan điểm sai trái, thù địch.
Trước hết, cần tăng cường tính chiến đấu và tính thực tiễn trong giáo dục lý luận chính trị, bảo đảm việc học tập chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở truyền đạt kiến thức lý thuyết mà phải gắn chặt với thực tiễn phát triển đất nước, thực tiễn công tác xây dựng Đảng và giải quyết các vấn đề xã hội đặt ra. Qua đó, giúp người học hiểu rõ bản chất khoa học, cách mạng và giá trị thời đại của hệ tư tưởng nền tảng của Đảng.
Cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, linh hoạt, lấy người học làm trung tâm, tăng cường đối thoại, thảo luận, phân tích tình huống thực tiễn và vận dụng các phương tiện công nghệ số trong giảng dạy. Việc này giúp khắc phục tình trạng học tập hình thức, thụ động, đồng thời nâng cao khả năng tư duy phản biện và năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ, đảng viên.
Bên cạnh đó, cần làm cho chủ nghĩa Mác – Lênin trở nên gần gũi, thuyết phục và thấm sâu vào nhận thức xã hội thông qua việc gắn lý luận với các vấn đề cụ thể của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội. Việc “hiện thực hóa” lý luận bằng các ví dụ sinh động, thực tiễn điển hình và kết quả phát triển của đất nước có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính thuyết phục và sức lan tỏa của công tác giáo dục lý luận.
Ngoài ra, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận chính trị trong hệ thống đào tạo chính quy với bồi dưỡng thường xuyên trong thực tiễn công tác, bảo đảm tính liên tục, cập nhật và phù hợp với từng đối tượng. Qua đó, góp phần hình thành đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy lý luận sắc bén và khả năng nhận diện, đấu tranh hiệu quả với các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội trong giai đoạn hiện nay.
Thứ năm, phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
Việc phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên và Nhân dân là một nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh chống các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội, xét lại và các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
Trước hết, cần quán triệt sâu sắc quan điểm “mỗi cán bộ, đảng viên là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng”. Điều này đòi hỏi cán bộ, đảng viên không chỉ vững vàng về lập trường chính trị, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn phải chủ động trong nhận diện, đấu tranh và phản bác các quan điểm sai trái, đặc biệt trên không gian mạng và trong đời sống xã hội. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự là một tấm gương về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, qua đó góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.
Cần phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhân dân không chỉ là đối tượng được tuyên truyền, giáo dục mà còn là lực lượng tham gia giám sát, phản biện và phát hiện các biểu hiện sai trái, lệch lạc trong đời sống chính trị – xã hội. Việc huy động sức mạnh của Nhân dân sẽ tạo thành “lá chắn xã hội” rộng lớn, góp phần ngăn chặn và làm thất bại các âm mưu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch.
Tiếp tục củng cố và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng thống nhất về mục tiêu, lý tưởng và lợi ích phát triển đất nước. Đây là cơ sở quan trọng để tăng cường sự đồng thuận xã hội, giảm thiểu nguy cơ bị chia rẽ, lôi kéo bởi các quan điểm cơ hội và sai trái.
Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong công tác tuyên truyền, vận động và đấu tranh tư tưởng. Sự phối hợp đồng bộ này sẽ góp phần hình thành sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với các biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội trong tình hình hiện nay.
6. Kết luận
Đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội là vấn đề có ý nghĩa nguyên tắc, mang tính sống còn đối với Đảng Cộng sản và phong trào cách mạng. Trong toàn bộ tư tưởng Mác – Lênin, đây luôn được xác định là yêu cầu tất yếu nhằm bảo vệ bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác, giữ vững lập trường giai cấp công nhân, đồng thời bảo đảm sự thống nhất về tư tưởng, chính trị và tổ chức của Đảng. Trong bối cảnh hiện nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, kinh tế thị trường và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, chủ nghĩa cơ hội không chỉ tồn tại dưới các hình thức truyền thống mà còn biến đổi tinh vi hơn, gắn với xét lại, thực dụng chính trị và các biểu hiện suy thoái tư tưởng. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhận diện đúng bản chất, nâng cao cảnh giác và kiên quyết đấu tranh trên cả ba phương diện: lý luận, thực tiễn và tổ chức.
Việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Mác – Lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay, góp phần xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; củng cố niềm tin của Nhân dân; đồng thời, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia – dân tộc.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 131.
2. V.I.Lênin toàn tập (2005). Tập 26. H. NXB. Chính trị quốc gia, tr. 307 – 308.
3. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1995). Tập 19. H. NXB. Chính trị quốc gia, tr. 252.
4. V.I.Lênin toàn tập (2005). Tập 8. H. NXB. Chính trị quốc gia, tr. 476 – 477.
5. V.I.Lênin toàn tập (2005). Tập 13. H. NXB. Chính trị quốc gia, tr. 311.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng(2021). Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng(2026). Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.
3. Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2019 về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”.
