Building a commune-level cadre contingent capable of meeting task requirements in the two-tier local government model
TS. Trần Thùy Linh
Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông
Đại học Thái Nguyên
(Quanlynhanuoc.vn) – Đổi mới tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp đang đặt cấp xã vào vị trí trực tiếp thực thi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời, được tăng cường phân cấp, phân quyền và trách nhiệm trong quản trị, điều hành, giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn ở cơ sở. Trong bối cảnh đó, xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã đủ phẩm chất, năng lực và uy tín trở thành yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa quyết định hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Trên cơ sở phân tích những yêu cầu mới đặt ra và đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ cấp xã hiện nay, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã ngang tầm nhiệm vụ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở, củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045.
Từ khóa: Đại hội XIV của Đảng; xây dựng; nhiệm vụ; cán bộ cấp xã; chính quyền địa phương hai cấp.
Abstract: The reorganization of local government under the two-tier model places commune-level authorities at the forefront of implementing the Party’s guidelines and policies, as well as the State’s laws and regulations. At the same time, commune-level governments are entrusted with greater decentralization, delegation of authority, and responsibility in governance, administration, and addressing practical issues arising at the grassroots level. In this context, building a contingent of commune-level cadres with sufficient political qualities, competence, and prestige has become an urgent requirement and a decisive factor in ensuring the effectiveness and efficiency of grassroots government operations. Based on an analysis of the new requirements and an assessment of the current status of commune-level cadres, this article proposes several solutions to develop a cadre contingent capable of meeting the demands of the new context, thereby enhancing the effectiveness and efficiency of grassroots governance, strengthening public trust, and creating a solid foundation for achieving the country’s development goals by 2045.
Keywords: 14th National Party Congress; cadre building; tasks and responsibilities; commune-level cadres; two-tier local government model.
1. Đặt vấn đề
Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã) chính thức được triển khai trên phạm vi cả nước, đánh dấu bước đổi mới quan trọng trong tổ chức bộ máy chính quyền địa phương ở Việt Nam. Trên cơ sở sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện đã làm thay đổi phương thức tổ chức và vận hành chính quyền địa phương; đồng thời, trao cho cấp xã nhiều thẩm quyền, trách nhiệm hơn trong quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công. Điều này đặt cấp xã vào vị trí trực tiếp giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.
Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và phục vụ Nhân dân. Khối lượng công việc gia tăng cùng yêu cầu ngày càng cao về năng lực quản trị, điều hành, chuyển đổi số và giải quyết các vấn đề thực tiễn đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp xã phải được xây dựng ngang tầm nhiệm vụ. Đặc biệt, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định, công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”1; đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ ở cơ sở có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đây vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là nhiệm vụ chiến lược nhằm bảo đảm sự vận hành hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
2. Cơ sở thực tiễn và yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ cấp xã
Một là, yêu cầu từ đổi mới thể chế và tổ chức chính quyền địa phương.
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đã tạo ra những thay đổi căn bản khi vận hành bộ máy chính quyền ở cơ sở. Theo đó, nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được chuyển giao trực tiếp cho cấp xã, làm gia tăng đáng kể trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công. Chính vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã ngang tầm nhiệm vụ trở nên cấp thiết, xuất phát từ những yêu cầu cơ bản sau:
(1) Sự gia tăng thẩm quyền và trách nhiệm của cấp xã, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực quản trị, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ tương xứng với vị trí, vai trò mới của chính quyền cơ sở.
(2) Vận hành mô hình chính quyền hai cấp làm thay đổi phương thức phối hợp công tác, do đó, cán bộ cấp xã phải chủ động làm việc trực tiếp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, đòi hỏi năng lực tham mưu, phối hợp và huy động nguồn lực ngày càng cao.
(3) Đổi mới quản trị nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, phục vụ Nhân dân, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính đặt ra những yêu cầu mới về trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý và trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ cấp xã.
(4) Giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và xử lý kịp thời các vấn đề nảy sinh từ cơ sở, vì vậy, đội ngũ cán bộ cấp xã cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất, năng lực và uy tín ngang tầm nhiệm vụ.
Hai là, yêu cầu chuẩn hóa và định hướng phát triển đội ngũ cán bộ cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp xã phải đáp ứng các tiêu chuẩn về trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ, chuyên nghiệp và thích ứng với yêu cầu quản trị địa phương trong bối cảnh mới. Trên cơ sở đó, khung năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã cần được xây dựng chuẩn hóa, bảo đảm phù hợp với chức trách, nhiệm vụ được giao và bám sát 36 vị trí việc làm định hướng đối với cán bộ, công chức cấp xã theo Công văn số 7415/BNV-CCVC ngày 31/8/2025 của Bộ Nội vụ2.
(1) Năng lực tư duy chiến lược, hoạch định và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển địa phương. Cán bộ cấp xã phải có khả năng phân tích, dự báo, xây dựng và triển khai các chương trình, kế hoạch phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn; đồng thời, phát huy lợi thế địa phương, tăng cường liên kết với các địa phương khác và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.
(2) Quản trị nhà nước, điều hành hành chính và thực thi pháp luật. Đây là năng lực cốt lõi bảo đảm chính quyền cơ sở hoạt động đúng pháp luật, hiệu lực và hiệu quả. Cán bộ cấp xã cần nắm vững các quy định về phân cấp, phân quyền; có khả năng quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính – ngân sách, tài sản công và thực hiện tốt trách nhiệm giải trình trong thi hành công vụ.
(3) Chuyển đổi số, quản trị dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Cán bộ cấp xã cần thành thạo kỹ năng số, khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công; đồng thời, chủ động đổi mới phương pháp làm việc, thích ứng với yêu cầu phát triển nhanh của khoa học và công nghệ.
(4) Năng lực dân vận, phối hợp và huy động nguồn lực xã hội. Đây là cấp chính quyền gần dân nhất, vì vậy, cán bộ cấp xã phải có kỹ năng đối thoại, thuyết phục, tạo đồng thuận xã hội; có khả năng phối hợp liên ngành, kết nối các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm huy động nguồn lực phục vụ phát triển địa phương.
(5) Năng lực dự báo, quản trị rủi ro và xử lý tình huống phát sinh ở cơ sở. Trước những tác động của thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống và các vấn đề xã hội phức tạp, cán bộ cấp xã cần có khả năng nhận diện sớm nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó và xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh.
(6) Phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ và văn hóa phục vụ Nhân dân. Đây là nền tảng bảo đảm đội ngũ cán bộ thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao. Do đó, cán bộ cấp xã phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, liêm chính, tận tụy, gần dân, trọng dân và lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả công tác.
Như vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã theo khung năng lực chuẩn hóa không chỉ là yêu cầu của quá trình đổi mới tổ chức chính quyền địa phương mà còn là điều kiện quan trọng bảo đảm cấp xã thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
3. Thực trạng đội ngũ cán bộ cấp xã và những vấn đề đặt ra trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã chính thức đi vào hoạt động, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã từng bước thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới, cơ bản bảo đảm sự vận hành thông suốt của bộ máy chính quyền cơ sở. Đa số cán bộ giữ vững bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và phát huy kinh nghiệm thực tiễn trong công tác quản lý, điều hành, vận động quần chúng.
Trình độ chuyên môn, lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ cấp xã tiếp tục được nâng lên, nhiều địa phương đã tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đáp ứng yêu cầu quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Lào Cai có 100% cán bộ lãnh đạo và gần như toàn bộ công chức chuyên môn ở các đơn vị hành chính mới đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, lý luận chính trị3. Đối với bộ máy lãnh đạo thành phố Huế nhiệm kỳ 2026 – 2031, 79,25% đại biểu có trình độ sau đại học, gồm 8 tiến sĩ và 34 thạc sĩ; trình độ lý luận chính trị được bảo đảm với 88,68% đại biểu đạt trình độ cao cấp4.
Đơn cử, thành phố Hải Phòng, gần 70% cán bộ, công chức cấp xã là những người từng làm nhiệm vụ ở cấp xã; hơn 30% là cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện chuyển về4. Sự kết hợp này tạo nên một cơ cấu nhân lực có cả ưu thế về “sát dân, hiểu địa bàn” lẫn ưu thế về “trải nghiệm quản trị cấp trên”5. Tỉnh Nghệ An hiện có 99,36% cán bộ, công chức cấp xã có trình độ chuyên môn từ đại học trở lên, trong đó cán bộ chủ chốt đạt 100% và có khoảng 94% cán bộ, công chức có trình độ lý luận chính trị từ trung cấp trở lên6. Tỉnh Lào Cai, “Đến cuối năm 2025, 100% cán bộ xã đạt trình độ đại học, trên 80% có trình độ lý luận chính trị từ trung cấp đến cao cấp, giúp bộ máy nhanh chóng ổn định và vận hành hiệu quả”7.
Tại nhiều địa phương, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã từng bước thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới, góp phần đổi mới hoạt động của chính quyền cơ sở theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn. Chẳng hạn, tại tỉnh Thái Nguyên (cũ), khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương đã điều động, bố trí phần lớn lãnh đạo chủ chốt cấp huyện, cấp ủy viên cấp huyện và lãnh đạo các sở, ngành đảm nhiệm các chức danh chủ chốt ở cấp xã. Nhờ đó, đội ngũ lãnh đạo cấp xã cơ bản đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, kinh nghiệm thực tiễn và năng lực quản lý, góp phần nhanh chóng kiện toàn tổ chức bộ máy và bảo đảm hoạt động thông suốt của chính quyền cơ sở trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới. Bên cạnh đó, việc thực hiện chủ trương bố trí một số chức danh lãnh đạo, quản lý không phải là người địa phương đã góp phần nâng cao tính khách quan, minh bạch trong công tác cán bộ, hạn chế tình trạng cục bộ địa phương, qua đó nâng cao chất lượng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở.
Đội ngũ công chức cấp xã cơ bản phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động học tập, bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới. Cùng với đó, hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thực tiễn cho thấy, Ủy ban nhân dân cấp xã đã thực hiện được trên 50% chức năng, nhiệm vụ được phân cấp; riêng tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, tỷ lệ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đạt gần 100% (trừ các hồ sơ có thời gian giải quyết theo quy định kéo dài)8. Tại tỉnh Lào Cai, năm 2025, tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 99,08%, tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt 100%, mức độ hài lòng của người dân và tổ chức đạt 100%9. Những kết quả này cho thấy, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã có những chuyển biến tích cực trong quá trình thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã ở một số địa phương vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và khối lượng công việc ngày càng gia tăng. Thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bộc lộ một số hạn chế nhất định cần tiếp tục khắc phục.
(1) Năng lực quản trị công và thực thi nhiệm vụ của một bộ phận cán bộ cấp xã chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong điều kiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng cường tính tự chủ của chính quyền cơ sở, một số cán bộ còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và xử lý các nhiệm vụ chuyên môn có tính phức tạp, như: quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính – ngân sách, quy hoạch và phát triển đô thị.
(2) Chất lượng nguồn nhân lực và công tác bố trí, sử dụng cán bộ ở một số địa phương còn chưa đồng đều; việc bố trí cán bộ ở một số nơi chưa thật sự phù hợp với vị trí việc làm, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi công vụ.
(3) Chuyển đổi số và hiện đại hóa nền hành chính ở cấp xã vẫn đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Hạ tầng số tại một số địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa còn chưa đồng bộ; việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các hệ thống thông tin chưa thực sự hiệu quả, ảnh hưởng đến quá trình xây dựng chính quyền số và quản trị dựa trên dữ liệu.
3. Giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã ngang tầm nhiệm vụ trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Một là, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cấp xã.
Tập trung đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy, phạm vi quản lý, khối lượng công việc và yêu cầu nhiệm vụ của cấp xã gia tăng đáng kể, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực thực thi công vụ toàn diện, khả năng xử lý công việc tổng hợp và thích ứng nhanh với những yêu cầu mới.
Nội dung đào tạo, bồi dưỡng cần được đổi mới theo hướng thiết thực, gắn với vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn ở cơ sở; tập trung trang bị kiến thức về quản trị công hiện đại, kỹ năng lãnh đạo, điều hành, nghiệp vụ công tác Đảng, quản lý nhà nước, kỹ năng giao tiếp hành chính và đặc biệt là năng lực số. Đồng thời, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu số và sử dụng các nền tảng số trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công.
Tiếp tục thực hiện chủ trương phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và trọng dụng nhân tài; quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ trẻ, cán bộ nữ, cán bộ dân tộc thiểu số và cán bộ ở cơ sở, bảo đảm tính kế thừa, phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hệ thống chính trị cấp xã trong giai đoạn mới.
Hai là, đổi mới công tác tuyển dụng, bố trí, sử dụng và đánh giá cán bộ cấp xã.
Đổi mới công tác tuyển dụng, bố trí và sử dụng cán bộ cấp xã theo hướng khoa học, khách quan và dựa trên yêu cầu của vị trí việc làm. Theo đó, việc lựa chọn và sử dụng cán bộ phải đặt năng lực thực tiễn, kết quả thực hiện nhiệm vụ và khả năng thích ứng với yêu cầu mới ở vị trí trung tâm. Việc tuyển dụng, bố trí cán bộ cần khắc phục tình trạng coi trọng bằng cấp hoặc quy trình mang tính hình thức; đồng thời, bảo đảm sự phù hợp giữa năng lực cá nhân với yêu cầu công việc.
Tiếp tục thực hiện hiệu quả chủ trương bố trí cán bộ lãnh đạo không phải là người địa phương; từng bước hoàn thiện việc bố trí các chức danh chủ chốt, như: bí thư cấp ủy, chủ tịch UBND và chủ nhiệm ủy ban kiểm tra cấp xã không phải là người địa phương ở những nơi đủ điều kiện nhằm nâng cao tính khách quan, hạn chế tác động của các mối quan hệ cục bộ trong hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá và tiêu chuẩn hóa cán bộ cấp xã theo hướng thực chất, khách quan và dựa trên kết quả đầu ra của hoạt động công vụ.
Các cấp ủy đảng cần quán triệt sâu sắc giải pháp “lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ”10. Đồng thời, từng bước xây dựng “hệ thống chấm điểm năng lực cán bộ trên nền tảng số”11 nhằm tăng cường tính khách quan, khả năng kiểm chứng và độ tin cậy của kết quả đánh giá.
Quy trình đánh giá cán bộ cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và đa chiều, bảo đảm phản ánh đúng năng lực, phẩm chất và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cá nhân. Đây là cơ sở để thực hiện hiệu quả chủ trương “có vào, có ra, có lên, có xuống”12, tạo động lực phấn đấu và nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ. Đồng thời, theo chỉ đạo của Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú, cấp ủy các cấp cần kiên quyết, kịp thời thay thế, cho từ chức, miễn nhiệm những cán bộ thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, năng lực hạn chế hoặc không hoàn thành nhiệm vụ mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm13. Việc thực hiện nghiêm chủ trương này không chỉ góp phần sàng lọc đội ngũ mà còn tạo cơ sở để xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã có chất lượng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh đổi mới tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.
Ba là, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực.
Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền phải gắn liền với kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị tại cơ sở. Cần rà soát, hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền cho cấp xã, bảo đảm sự tương xứng giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và điều kiện thực hiện.
Việc cải cách chính sách tiền lương, hỗ trợ nhà ở xã hội cho cán bộ có khó khăn và thực hiện chế độ phụ cấp kiêm nhiệm hợp lý là điều kiện cần thiết để cán bộ yên tâm công tác, liêm chính trong thực thi công vụ. Đồng thời, triển khai chiến lược quốc gia về thu hút và trọng dụng nhân tài vào làm việc tại cấp xã, ưu tiên các ngành công nghệ và quản trị thông minh. Để đội ngũ cán bộ cơ sở thực sự mạnh, cần có chính sách đãi ngộ xứng đáng và môi trường làm việc khuyến khích tinh thần đổi mới, sáng tạo.
Cần nghiên cứu cơ chế tạo sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư để thu hút những người trẻ có trình độ cao về làm việc tại xã, phường. Đồng thời, cụ thể hóa cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Điều này sẽ giúp cán bộ cơ sở chủ động đổi mới, sáng tạo, xóa bỏ tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm trong bối cảnh vận hành mô hình mới.
Bốn là, xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ở cấp xã.
Xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại tại cấp xã là điều kiện quan trọng để thu hút và giữ chân đội ngũ cán bộ có năng lực; đồng thời, tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong quản trị cơ sở. Các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương cần tập trung đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm kết nối đồng bộ, thông suốt giữa các hệ thống thông tin của cấp xã với cơ quan cấp tỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho quản trị dựa trên dữ liệu. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi thẩm quyền cấp xã gia tăng, yêu cầu xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Vì vậy, cần chuẩn hóa quy trình làm việc, ứng dụng các công cụ quản lý hiện đại, thúc đẩy văn hóa công vụ theo hướng phục vụ, trách nhiệm và sáng tạo. Theo đó, cán bộ cấp xã cần được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, thành thạo khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Đồng thời, cần cụ thể hóa cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, nhằm củng cố niềm tin của Nhân dân.
Đẩy mạnh chuyển đổi số tại cấp xã cần được thực hiện đồng bộ, từ hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, ứng dụng phần mềm quản lý hành chính đến xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản trị địa phương. Ứng dụng công nghệ số không chỉ nâng cao năng suất, hiệu quả công việc mà còn hình thành văn hóa trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ cơ sở, hướng tới mục tiêu xây dựng chính quyền số hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Năm là, tăng cường kiểm tra, giám sát, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã.
Tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò của Nhân dân là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã trong sạch, vững mạnh. Cần quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”, thực hiện triệt để phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”14. Cán bộ cấp xã phải thực sự lắng nghe, đối thoại và giải quyết kịp thời các tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát của các cấp ủy Đảng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với đội ngũ cán bộ cấp xã; đẩy mạnh giám sát thường xuyên, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, bảo đảm cán bộ thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao. Việc kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phải được thực hiện với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”15 nhằm củng cố niềm tin của Nhân dân đối với đội ngũ cán bộ cấp xã.
4. Kết luận
Việc xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã ngang tầm nhiệm vụ trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tinh gọn tổ chức bộ máy, cấp xã không chỉ là nơi trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn giữ vai trò ngày càng quan trọng trong quản trị địa phương, cung cấp dịch vụ công và giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Theo tinh thần Kết luận số 183-KL/TW ngày 01/8/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, cấp cơ sở cần được tăng cường tính chủ động trong nắm bắt tình hình, điều hành phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phục vụ Nhân dân.
Trong bối cảnh đó, xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức công vụ trong sáng, năng lực quản trị hiện đại, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với chuyển đổi số trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược. Thực hiện đồng bộ các giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và tạo động lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã sẽ góp phần xây dựng nền hành chính cơ sở chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Chú thích:
1. Văn kiện Đại hội XIV (2026). Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV. tr. 12.
2. Bộ Nội vụ (2025). Công văn số 7415/BNV-CCVC ngày 31/8/2025 về phương án bảo đảm nhân sự cấp xã.
3. Mô hình chính quyền hai cấp ở Lào Cai: Bộ máy tinh gọn, vận hành thông suốt, phục vụ nhân dân tốt hơn. https://mst.gov.vn/mo-hinh-chinh-quyen-hai-cap-o-lao-cai-bo-may-tinh-gon-van-hanh-thong-suot-phuc-vu-nhan-dan-tot-hon-197251105150233516.htm.
4. Kiện toàn bộ máy lãnh đạo thành phố Huế nhiệm kỳ 2026 – 2031, hoàn tất nền tảng vận hành. https://thanhtra.com.vn/doi-noi-52FA82FBF/kien-toan-bo-may-lanh-dao-tp-hue-nhiem-ky-20262031-hoan-tat-nen-tang-van-hanh-5122c32e8.html
5. Sở Nội vụ Hải Phòng (2025). Báo cáo về tình hình tổ chức bộ máy, biên chế và bố trí cán bộ, công chức cấp xã sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
6. Nghệ An tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở “ngang tầm nhiệm vụ”. https://dbndnghean.vn/nghe-an-tap-trung-xay-dung-doi-ngu-can-bo-co-so-ngang-tam-nhiem-vu-18884.htm.
7, 9. Lào Cai: Nâng cao chất lượng cán bộ để phát triển bứt phá. https://baolaocai.vn/lao-cai-nang-cao-chat-luong-can-bo-de-phat-trien-but-pha-post895150.html.
8. Chính quyền địa phương 2 cấp: Đánh giá các thuận lợi và khó khăn trong việc vận hành đơn vị hành chính cấp xã tại tỉnh Đồng Tháp. https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-danh-gia-thuan-loi-va-kho-khan-trong-van-hanh-don-vi-hanh-chinh-cap-xa-tai-dong-thap/65720.html.
10, 12, 13, 14, 15. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 238, 287, 162.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 186.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2021). Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
2. Bộ Chính trị (2025). Kết luận số 183-KL/TW ngày 01/8/2025 về việc tích cực triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chuyển mạnh cấp cơ sở sang chủ động nắm bắt, điều hành kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh.
3. Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025.
4. Quốc hội (2025). Luật Cán bộ, công chức năm 2025.
5. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
6. Thái Nguyên tăng cường cán bộ cấp xã. https://nhandan.vn/thai-nguyen-tang-cuong-can-bo-cap xa-post954784.html
7. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã. https://baothainguyen.vn/chinh-tri/202311/nang-cao-chat-luong-doi-ngu-can-bo-chu-chot-cap-xa-ae122c3.
8. Nâng cao năng lực của cán bộ, công chức cấp xã. https://nhandan.vn/nang-cao-nang-luc-can-bo-cong-chuc-cap-xa-post924579.html
9. Xây dựng chính quyền cấp xã phục vụ nhân dân, kiến tạo phát triển. https://nhandan.vn/xay-dung-chinh-quyen-cap-xa-phuc-vu-nhan-dan-kien-tao-phat-trien-post964966.html.
10. Yêu cầu năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/03/24/yeu-cau-nang-luc-cua-doi-ngu-can-bo-cong-chuc-cap-xa-trong-boi-canh-van-hanh-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-hai-cap/
