E-government as a tool for enhancing the quality of public service delivery
PGS.TS. Nguyễn Văn Hậu
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh phát triển công nghệ toàn cầu và kỳ vọng ngày càng cao của người dân về chất lượng dịch vụ công, chuyển đổi số trong quản lý công ngày càng trở nên quan trọng về mặt chiến lược để bảo đảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia và nâng cao mức sống của người dân. Theo nghiên cứu Chính phủ điện tử 2024 của Liên Hợp quốc, 98% các quốc gia thành viên cung cấp dịch vụ chính phủ bằng phương thức kỹ thuật số cho thấy, sự công nhận rộng rãi về chính phủ điện tử như một công cụ quan trọng để hiện đại hóa khu vực công. Bài viết nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước và Liên bang Nga, phân tích toàn diện về cơ chế tác động của công nghệ số đến hiệu quả quản lý nhà nước, xác định các mô hình tối ưu để tổ chức tương tác điện tử giữa nhà nước và người dân cũng như việc phát triển các phương pháp luận để đánh giá hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong khu vực công.
Từ khóa: Chính phủ điện tử, chính phủ số, chuyển đổi số, công nghệ số, hành chính công, dịch vụ công, chất lượng dịch vụ công.
Abstract: Against the backdrop of global technological development and citizens’ increasingly high expectations regarding the quality of public services, digital transformation in public administration is becoming increasingly strategically important to ensure the competitiveness of the national economy and improve citizens’ standard of living. According to the United Nations’ E-Government Survey 2024, 98% of member states provide government services digitally, demonstrating widespread recognition of e-government as a key tool for modernizing the public sector. This article examines the experiences of several countries and the Russian Federation, provides a comprehensive analysis of how digital technology impacts the effectiveness of public administration, identifies optimal models for organizing electronic interactions between the government and citizens, and develops methodologies for evaluating the effectiveness of the digital transformation process in the public sector.
Keywords: E-government, digital government, digital transformation, digital technology, public administration, public services, quality of public services.
1. Đặt vấn đề
Dựa trên việc hệ thống hóa các khái niệm lý thuyết về chính phủ điện tử, phân tích các giai đoạn phát triển của việc triển khai công nghệ số trong khu vực công và đánh giá tác động của chúng đến các đặc điểm chất lượng của dịch vụ công. Bên cạnh đó, xác định các xu hướng chính trong sự phát triển toàn cầu của chính phủ điện tử, bao gồm sự chuyển đổi từ việc tự động hóa đơn giản các quy trình hành chính sang việc tạo ra các hệ sinh thái kỹ thuật số tích hợp, bảo đảm việc cung cấp dịch vụ chủ động cho người dân và doanh nghiệp, bài viết chú trọng phân tích kinh nghiệm chuyển đổi số hành chính công. Các rào cản và thách thức chính đối với quá trình chuyển đổi số trong quản lý hành chính công cũng được xác định, bao gồm nhu cầu hiện đại hóa khung pháp lý, bảo đảm an ninh mạng, khắc phục bất bình đẳng kỹ thuật số và nâng cao năng lực số của người dân. Kết quả nghiên cứu khẳng định chính phủ điện tử góp phần tăng hiệu quả quản lý hành chính công, giảm bớt các rào cản hành chính, cải thiện khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ công, tăng tính minh bạch trong hoạt động của chính phủ và giảm nguy cơ tham nhũng.
2. Các giai đoạn và mô hình phát triển chính phủ điện tử trên thế giới
Sự phát triển của khái niệm chính phủ điện tử đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau về chất lượng, phản ánh sự tinh vi và tích hợp dần dần các công nghệ kỹ thuật số trong khu vực công. Các giai đoạn phát triển chính được thể hiện tóm tắt như sau:
| Giai đoạn | Đặc điểm của giai đoạn | Các đặc điểm chính | Ví dụ về các quốc gia hàng đầu |
| Những năm 1990 | Giai đoạn thông tin | Đăng tải thông tin về các dịch vụ của chính phủ trên Internet. | Hoa Kỳ, Canada |
| Những năm 2000 | Giai đoạn tương tác | Có thể nộp đơn trực tuyến và nhận chứng chỉ trực tuyến | Vương quốc Anh, Úc |
| Những năm 2010 | Giai đoạn giao dịch | Cung cấp đầy đủ các dịch vụ dưới hình thức điện tử | Estonia, Singapore |
| Những năm 2020 | Giai đoạn tích hợp | Dịch vụ chủ động và được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo | Đan Mạch, Phần Lan |
Dữ liệu trên minh họa quá trình phát triển từng giai đoạn của chính phủ điện tử, từ việc đơn giản chỉ cung cấp thông tin cho công dân đến việc tạo ra các hệ sinh thái kỹ thuật số hoàn chỉnh. Mỗi giai đoạn đều được đặc trưng bởi một bước tiến vượt bậc về khả năng công nghệ và mức độ tích hợp các dịch vụ của chính phủ. Điều đặc biệt quan trọng cần lưu ý là giai đoạn tích hợp hiện đại bao gồm việc sử dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo tiên tiến và cung cấp dịch vụ chủ động.
Thực tiễn ở các quốc gia phát triển chính phủ điện tử cho thấy, sự tồn tại của nhiều mô hình số hóa hành chính công ở các quốc gia khác nhau, được điều chỉnh phù hợp với điều kiện và nhu cầu cụ thể của từng nước. Theo bảng xếp hạng năm 2024 của Liên Hợp quốc, Đan Mạch, Estonia và Singapore chiếm các vị trí hàng đầu, thể hiện mức độ tích hợp cao các công nghệ kỹ thuật số vào quản lý hành chính công và chất lượng của các dịch vụ điện tử được cung cấp.
Mô hình chính phủ điện tử Anh và Hoa Kỳ được đặc trưng bởi cách tiếp cận phi tập trung đối với số hóa, nhấn mạnh vào việc tạo ra các xa lộ thông tin và bảo đảm người dân được tiếp cận rộng rãi với thông tin chính phủ. Hoa Kỳ đã tạo ra những siêu xa lộ thông tin cung cấp cho người dân thông tin về chính phủ, đồng thời tất cả các dịch vụ đều được đặc trưng bởi sự cởi mở, minh bạch và trách nhiệm giải trình cao hơn của chính phủ.
Mô hình châu Âu lục địa nổi bật bởi cách tiếp cận tập trung hơn đối với việc phát triển chính phủ điện tử, với sự tham gia tích cực của nhà nước trong việc điều phối các quá trình số hóa và tiêu chuẩn hóa các giải pháp công nghệ. Mô hình này bao gồm việc tạo ra các nền tảng chính phủ điện tử quốc gia thống nhất, bảo đảm sự tích hợp các hệ thống và dịch vụ khác nhau của các bộ ngành.
Mô hình chính phủ điện tử châu Á được thể hiện rõ nhất qua kinh nghiệm của Singapore và Hàn Quốc, được đặc trưng bởi việc lập kế hoạch chiến lược cho quá trình chuyển đổi số của khu vực công với việc tích cực sử dụng các công nghệ tiên tiến, bao gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật. Tại Singapore, ở giai đoạn thứ ba của quá trình phát triển chính phủ điện tử, chính phủ 3.0, việc tích hợp các hệ thống thông tin chính phủ điện tử và quyền truy cập mở vào dữ liệu đã được thực hiện nhằm bảo đảm việc cung cấp các dịch vụ điện tử cho người dân được liên tục.
3. Chính phủ điện tử và nâng cao chất lượng dịch vụ công ở Liên bang Nga
Mô hình chính phủ điện tử của Nga được phát triển dựa trên đặc điểm quốc gia về cấu trúc nhà nước và hệ thống hành chính, đặc trưng bởi việc tạo ra một nền tảng chính phủ điện tử liên bang thống nhất, sau đó tích hợp các hệ thống khu vực và thành phố. Các yếu tố then chốt của cơ sở hạ tầng chính phủ điện tử Nga, bao gồm: Cổng thông tin dịch vụ công thống nhất (Единый портал государственных услуг – ЕПГУ- Госуслуги), Hệ thống nhận dạng và xác thực thống nhất (Единая система идентификации и аутентификации – ЕСИА) và Hệ thống tương tác điện tử liên bộ (Система межведомственного электронного взаимодействия (СМЭВ).
Trong kiến trúc tích hợp của hệ thống chính phủ điện tử Nga, Cổng thông tin dịch vụ công đóng vai trò là điểm truy cập duy nhất cho nhiều nhóm người dùng khác nhau, còn hệ thống nhận dạng, xác thực thống nhất và hệ thống ương tác điện tử liên bộ bảo đảm tính bảo mật và hiệu quả của sự tương tác giữa các hệ thống thông tin chính phủ khác nhau.
Sự phát triển của chính phủ điện tử Nga thể hiện xu hướng ổn định hướng tới việc số hóa ngày càng tăng các dịch vụ công và tăng cường sự tham gia của người dân vào việc sử dụng các dịch vụ điện tử. Theo Bộ Phát triển kỹ thuật số, tính đến đầu năm 2024, hơn 90% dịch vụ của chính phủ được cung cấp điện tử thông qua Cổng thông tin dịch vụ công. Số lượng người dùng của nền tảng đã vượt quá 90 triệu, cho thấy mức độ tham gia cao của người dân vào các tương tác kỹ thuật số với Chính phủ.
Phân tích dữ liệu diễn biến tăng trưởng số lượng người dùng Cổng thông tin dịch vụ công tại Nga (2019 – 2024) cho thấy, động lực tăng trưởng ấn tượng. Từ năm 2019 – 2024, số lượng người dùng đã tăng gấp đôi, từ 56 triệu lên 112 triệu. Năm 2020 ghi nhận mức tăng đáng kể (+16 triệu), nguyên nhân là do các hạn chế được áp đặt trong đại dịch Covid-19 và việc người dân buộc phải chuyển sang các phương thức kỹ thuật số để tiếp nhận các dịch vụ của chính phủ. Tốc độ tăng trưởng chậm lại vào năm 2024 (+3 triệu) được giải thích là do đạt được mức độ phổ biến cao của các dịch vụ chính phủ điện tử và phạm vi phủ sóng đối với phần lớn dân số lao động của cả nước.
Trong 15 năm qua, số lượng dịch vụ hiện có đã tăng từ 20 lên 1.600, với 2 triệu đơn đăng ký được gửi mỗi ngày thông qua cổng thông tin và 1,5 triệu câu hỏi được đặt ra cho trợ lý kỹ thuật số, Robot Max. Phân tích cấu trúc người dùng dịch vụ chính phủ điện tử cho thấy, sự khác biệt đáng kể theo nhóm tuổi. Theo một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quốc gia Trường Kinh tế cao cấp, phần lớn người Nga từ 15 tuổi trở lên khi đăng ký các dịch vụ công đều nhận được dịch vụ đó hoàn toàn hoặc một phần trực tuyến (86,7% vào năm 2024). Hơn nữa, vào năm 2024, chủ yếu là người Nga từ 65 tuổi trở lên nhận được các dịch vụ của chính phủ ngoại tuyến, 45,4% trong số họ không sử dụng internet cho các công việc này. Dữ liệu về sử dụng dịch vụ chính phủ điện tử theo nhóm tuổi ở Nga (2024) cho thấy mối tương quan mạnh mẽ giữa độ tuổi của công dân và sự sẵn lòng sử dụng các dịch vụ chính phủ điện tử. Thế hệ trẻ (15-39 tuổi) thể hiện trình độ kỹ năng số cao và chủ yếu sử dụng các kênh trực tuyến để nhận dịch vụ của chính phủ (hơn 70% sử dụng hoàn toàn trực tuyến). Đồng thời, người dân trên 65 tuổi vẫn trung thành với các hình thức liên lạc truyền thống, ngoại tuyến đối với các cơ quan chính phủ (45,4% chỉ sử dụng hình thức ngoại tuyến), điều này cho thấy cần có thêm các biện pháp để thúc đẩy việc tiếp cận kỹ thuật số cho người cao tuổi.
Cấu trúc tiếp cận dịch vụ công của công dân Nga năm 2024 cho thấy, sự chiếm ưu thế của các kênh kỹ thuật số trong việc tiếp nhận các dịch vụ của chính phủ tại Nga. Hơn một nửa số công dân (55,1%) đã chuyển hoàn toàn sang hình thức trực tuyến, một phần ba khác (31,6%) sử dụng phương pháp kết hợp, và chỉ có 13,3% vẫn trung thành với các phương pháp ngoại tuyến. Cấu trúc này minh chứng cho sự thành công của chiến lược số hóa hành chính công của Nga.
Hệ thống nhận dạng và xác thực thống nhất ЕСИА là một thành phần quan trọng của cơ sở hạ tầng chính phủ điện tử Nga, bảo đảm quyền truy cập an toàn cho những người tham gia tương tác thông tin với các hệ thống thông tin chính phủ và dịch vụ điện tử. Hệ thống nhận dạng và xác thực thống nhất ЕСИА được thành lập năm 2011 và kể từ đó đã cung cấp hơn 10,5 triệu lượt xác thực mỗi ngày trên các cổng dịch vụ của chính phủ liên bang và khu vực.
Khái niệm siêu dịch vụ thể hiện một cách tiếp cận đổi mới trong việc tổ chức các dịch vụ công, nhằm giải quyết toàn diện các tình huống điển hình trong cuộc sống của người dân mà không cần phải liên hệ nhiều lần với các bộ phận khác nhau. Các dịch vụ siêu cấp dựa trên các nguyên tắc cung cấp dịch vụ chủ động, tương tác tự động giữa các bộ phận và không yêu cầu người dân phải cung cấp các tài liệu do nhà nước nắm giữ.
Chiến lược chuyển đổi số của Nga đối với hành chính công dự kiến phát triển 25 siêu dịch vụ ưu tiên bao trùm các tình huống đời sống phổ biến nhất của người dân. Các dịch vụ cao cấp đã được triển khai, bao gồm: “khai sinh”, “nhập học đại học trực tuyến”, “chuyển đến vùng khác”, “cung cấp lương hưu trực tuyến” và nhiều dịch vụ khác.
Nghiên cứu sự phát triển của các siêu dịch vụ trong chính phủ điện tử Nga cho thấy, sự đa dạng đáng kể của các siêu dịch vụ về độ phức tạp tích hợp và tiềm năng tiết kiệm thời gian cho người dân. Siêu dịch vụ phức tạp nhất là “xây dựng số”, tích hợp 22 dịch vụ khác nhau và giúp các nhà phát triển tiết kiệm tới 120 giờ. Các dịch vụ siêu tiện ích dành cho người dân, như “khai sinh”, “chuyển đến vùng khác”, thể hiện giá trị xã hội cao, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian trong những tình huống quan trọng của cuộc sống.
Các dịch vụ siêu cấp chính của chính phủ điện tử Nga cho thấy, một sự thay đổi cơ bản trong cách tiếp cận việc cung cấp dịch vụ công. Thay vì phải liên hệ lần lượt với các cơ quan khác nhau, giờ đây người dân có thể bắt đầu toàn bộ quy trình thông qua một dịch vụ duy nhất, tích hợp tất cả các thủ tục. Sự tương tác tự động giữa các phòng ban bảo đảm sự phối hợp tất cả các hành động cần thiết mà không cần sự tham gia của người nộp đơn, điều này giúp giảm đáng kể gánh nặng hành chính cho người dân. Việc phân tích các yếu tố quyết định chất lượng dịch vụ công trong bối cảnh chuyển đổi số cần được đặc biệt chú trọng. Theo nghiên cứu của Bộ Phát triển kinh tế Nga, mức độ hài lòng với chất lượng dịch vụ công hiện đạt 96,6%, cho thấy hiệu quả cao của quá trình số hóa hành chính công đang diễn ra.
Theo Chỉ số phát triển chính phủ điện tử quốc tế của Liên Hợp quốc năm 2024, Nga đứng ở vị trí trung bình trong bảng xếp hạng quốc tế về phát triển chính phủ điện tử. Vị trí thứ 42 trong số 193 quốc gia thành viên Liên Hợp quốc cho thấy, những thành tựu đáng kể trong việc số hóa hành chính công, nhưng cũng chỉ ra rằng, vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện hơn nữa. Khoảng cách với các nước dẫn đầu bảng xếp hạng là Đan Mạch, Estonia và Singapore, đặc biệt dễ nhận thấy, với chỉ số EGDI của họ vượt quá 0,94, trong khi của Nga là 0,7864.
Để xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công trong bối cảnh số hóa, cần xem xét bản chất phức tạp của các yếu tố này trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Có thể xác định bốn nhóm yếu tố chính, mỗi nhóm đều góp phần vào chất lượng dịch vụ tổng thể: yếu tố công nghệ; yếu tố tổ chức; yếu tố con người; yếu tố pháp lý.
Điều đặc biệt quan trọng cần lưu ý là sự liên kết chặt chẽ giữa tất cả các thành phần: thiếu sót ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tổng thể của việc cung cấp dịch vụ công.
Kết quả nghiên cứu các chỉ số hiệu quả hoạt động của chính phủ điện tử Nga năm 2024 thể hiện xu hướng phát triển tích cực của chính phủ điện tử Nga trên tất cả các chỉ số chính. Đặc biệt, đáng chú ý là những tiến bộ trong tự động hóa quá trình ra quyết định (+12%) và việc chuyển đổi sang tài liệu điện tử (+15%). Đồng thời, việc so sánh với các đối thủ quốc tế cho thấy những lĩnh vực cần cải thiện hơn nữa, đặc biệt là về việc giảm thời gian cung cấp dịch vụ và tăng tỷ lệ các giải pháp tự động hóa.
Khía cạnh quan trọng nhất trong phát triển chính phủ điện tử là bảo đảm an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân. Hệ thống chính phủ điện tử của Nga bao gồm một hệ thống bảo mật thông tin đa cấp, trong đó có việc sử dụng chữ ký điện tử đủ điều kiện nâng cao, xác thực hai yếu tố và các phương pháp mã hóa dữ liệu hiện đại.
Phân tích các tác động kinh tế của việc triển khai chính phủ điện tử cho thấy sự giảm đáng kể chi phí hành chính cho cả nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Các chuyên gia ước tính rằng số hóa giúp đơn giản hóa hệ thống và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ, trong khi đăng ký điện tử tiết kiệm thời gian và đơn giản hóa thủ tục, vì mọi thứ có thể được thực hiện một cách dễ dàng tại nhà.
Kết quả nghiên cứu tác động kinh tế của việc triển khai chính phủ điện tử tại Nga thể hiện rõ quy mô của những thay đổi tích cực đạt được thông qua việc triển khai chính phủ điện tử. Những kết quả ấn tượng nhất đạt được là giảm thời gian cấp chứng chỉ (tiết kiệm 75-85%), giảm rủi ro tham nhũng (-72%) và giảm số lỗi trong tài liệu (85%). Tổng số tiền tiết kiệm ngân sách vượt quá 450 tỷ ruble mỗi năm, khẳng định hiệu quả kinh tế cao của các khoản đầu tư vào số hóa hành chính nhà nước.
Việc phát triển chính phủ điện tử ở Nga đang được thực hiện trong khuôn khổ dự án quốc gia “Nền kinh tế dữ liệu và chuyển đổi số quốc gia”, dự án này hướng tới mục tiêu đạt được “sự trưởng thành số” của chính quyền trung ương và chính quyền địa phương vào năm 2030. Mục tiêu của dự án là chuyển đổi số nền hành chính nhà nước, nền kinh tế và lĩnh vực xã hội bằng cách bảo đảm an ninh mạng, truy cập internet không gián đoạn và đào tạo nhân lực chất lượng cho ngành công nghệ thông tin.
Cùng với những thành tựu của chính phủ điện tử Nga, cần phải thừa nhận sự tồn tại của một số rào cản cản trở việc hiện thực hóa đầy đủ tiềm năng của chuyển đổi số. Kết quả nghiên cứu đã hệ thống những rào cản chính đối với quá trình chuyển đổi số của quản lý hành chính công cần phải vượt qua để chuyển đổi số thành công. Mỗi nhóm rào cản đòi hỏi những cách tiếp cận cụ thể để giải quyết: rào cản công nghệ cần đầu tư vào hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, rào cản tổ chức cần thay đổi văn hóa doanh nghiệp, rào cản pháp lý cần các sáng kiến lập pháp và rào cản xã hội cần các chương trình hòa nhập kỹ thuật số.
Các lĩnh vực đầy triển vọng cho sự phát triển của chính phủ điện tử Nga bao gồm việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tự động hóa quá trình ra quyết định trong việc cung cấp dịch vụ công, phát triển hệ thống nhận dạng sinh trắc học cho công dân, tạo ra hệ sinh thái kỹ thuật số thống nhất về dữ liệu chính phủ và mở rộng khả năng cung cấp dịch vụ chủ động.
Về triển vọng phát triển chính phủ điện tử Nga đến năm 2030, các dữ liệu đã được xem xét và trình bày một chương trình đầy tham vọng về hiện đại hóa công nghệ. Đặc biệt quan trọng là việc triển khai trí tuệ nhân tạo, dự kiến sẽ tự động hóa 60% các quyết định dịch vụ của chính phủ vào năm 2027. Việc ứng dụng giao diện giọng nói và thực tế tăng cường sẽ mở ra những cơ hội mới để cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ của chính phủ cho nhiều đối tượng công dân khác nhau, bao gồm cả người khuyết tật.
So sánh quốc tế cho thấy, Nga xếp thứ 42 trong Chỉ số phát triển chính phủ điện tử năm 2024 của Liên Hợp quốc, cho thấy tiềm năng đáng kể để tiếp tục cải thiện hệ thống hành chính công kỹ thuật số của nước này. Trong số các quốc gia hậu Xô Viết, các vị trí dẫn đầu thuộc về Estonia (thứ 2), Lithuania (thứ 24) và Kazakhstan (thứ 28).
Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi số trong quản lý hành chính công là sự sẵn sàng sử dụng các dịch vụ chính phủ điện tử của người dân. Theo nghiên cứu, vào tháng 1/2024, số người dùng internet ở Nga đạt 130,4 triệu người, chiếm 90,4% tổng dân số cả nước, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển hơn nữa của chính phủ điện tử. Sự bất bình đẳng về công nghệ số giữa các nhóm xã hội và khu vực khác nhau vẫn là một rào cản đáng kể đối với sự phát triển của chính phủ điện tử. Vấn đề bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ chính phủ điện tử cho người cao tuổi, người khuyết tật và cư dân vùng sâu vùng xa có khả năng truy cập Internet băng thông rộng hạn chế là đặc biệt cấp bách.
4. Một số kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam trong xây dựng chính phủ điện tử
Phân tích kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tầm quan trọng của một cách tiếp cận toàn diện để thu hẹp khoảng cách kỹ thuật số. Estonia, quốc gia xếp thứ hai trong bảng xếp hạng của Liên Hợp quốc và đang triển khai một chương trình hòa nhập kỹ thuật số bao gồm đào tạo kỹ năng số miễn phí cho mọi lứa tuổi. Đan Mạch, quốc gia dẫn đầu, cung cấp truy cập internet băng thông rộng phổ cập và các kênh thay thế cho các dịch vụ công dành cho những công dân chưa sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi số hoàn toàn. Triển vọng phát triển chính phủ điện tử của Nga gắn liền với việc thực hiện khái niệm “Nhà nước như một nền tảng”, bao gồm việc tạo ra một hệ sinh thái kỹ thuật số thống nhất các dịch vụ và tiện ích của chính phủ, được tích hợp với các nền tảng kỹ thuật số tư nhân và bảo đảm sự tương tác liền mạch giữa công dân và nhà nước thông qua nhiều kênh truy cập khác nhau.
Một yếu tố then chốt cho sự phát triển trong tương lai là sự chuyển đổi từ mô hình cung cấp dịch vụ thụ động, trong đó người dân chủ động đưa ra yêu cầu, sang mô hình chủ động, trong đó nhà nước tự động giám sát những thay đổi trong hoàn cảnh sống của người dân và cung cấp các dịch vụ cần thiết. Cách tiếp cận này đòi hỏi việc tạo ra một hệ thống dữ liệu chính phủ tích hợp cho phép giám sát theo thời gian thực các sự kiện trong cuộc sống của người dân và doanh nghiệp. Lĩnh vực phát triển quan trọng là việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng ra quyết định liên quan đến dịch vụ công.
Hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phân tích khối lượng dữ liệu lớn, xác định các mẫu và tự động đưa ra quyết định đối với các yêu cầu thường nhật, giúp các nhân viên chính phủ có thêm thời gian để xử lý các trường hợp phức tạp và không theo quy chuẩn. Công nghệ blockchain mở ra những cơ hội mới để bảo đảm tính bất biến và minh bạch của các sổ đăng ký công cộng, điều này đặc biệt quan trọng đối với các lĩnh vực như đăng ký tài sản, duy trì sổ đăng ký pháp nhân và công chứng tài liệu. Việc ứng dụng công nghệ blockchain có thể làm tăng đáng kể lòng tin của công chúng vào các thể chế chính phủ và giảm thiểu rủi ro tham nhũng.
Sự phát triển của Internet vạn vật (IoT) trong quản lý hành chính công tạo ra tiền đề cho sự hình thành khái niệm “thành phố thông minh”, nơi cơ sở hạ tầng đô thị được tích hợp với các hệ thống thông tin để tối ưu hóa việc quản lý tài nguyên, luồng giao thông và các tiện ích. Cảm biến IoT có thể tự động truyền dữ liệu về tình trạng đường sá, chất lượng không khí và tình trạng tắc nghẽn giao thông công cộng đến một hệ thống quản lý thành phố thống nhất.
Việc phát triển các hệ thống an ninh mạng cho chính phủ điện tử đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Với sự phát triển của các dịch vụ chính phủ số và lượng dữ liệu cá nhân được xử lý bởi các hệ thống thông tin chính phủ ngày càng tăng, nguy cơ tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu cũng ngày càng gia tăng. Việc liên tục cải tiến các phương tiện kỹ thuật bảo vệ, cập nhật thường xuyên các hệ thống an ninh và đào tạo nâng cao cho các chuyên gia an ninh thông tin là điều cần thiết.
Việc phát triển chính phủ điện tử cũng đòi hỏi phải cải thiện khung pháp lý. Nhiều luật và quy định hiện hành chứa đựng những điều khoản cản trở quá trình số hóa hoàn toàn các hoạt động của chính phủ. Để triển khai tất cả các dịch vụ siêu cấp theo kế hoạch, cần phải sửa đổi 144 văn bản pháp quy ở các cấp khác nhau, điều này đòi hỏi sự phối hợp công việc giữa tất cả các nhánh của chính phủ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tầm quan trọng của việc thành lập các tổ chức chuyên trách chịu trách nhiệm điều phối quá trình chuyển đổi số trong quản lý hành chính công. Tại Estonia, có một Cơ quan hệ thống thông tin chịu trách nhiệm điều phối mọi khía cạnh phát triển chính phủ điện tử. Đan Mạch đã thành lập một Cơ quan kỹ thuật số, trực thuộc Thủ tướng và được trao quyền điều phối các sáng kiến kỹ thuật số trên tất cả các bộ và cơ quan.
Một khía cạnh quan trọng trong phát triển chính phủ điện tử là hợp tác quốc tế và trao đổi các thực tiễn tốt nhất. Nga tích cực tham gia các sáng kiến quốc tế nhằm số hóa nền hành chính công, bao gồm các chương trình của Liên hợp quốc, OECD và các tổ chức khu vực. Sự hợp tác như vậy cho phép học hỏi những giải pháp thành công và tránh những sai lầm mà các quốc gia khác đã mắc phải.
Phân tích triển vọng phát triển của chính phủ điện tử Nga cho thấy, cần có một cách tiếp cận cân bằng, có tính đến cả khả năng công nghệ và nhu cầu xã hội của các nhóm dân cư khác nhau. Thành công của chuyển đổi số trong quản lý hành chính công không chỉ phụ thuộc vào chất lượng các giải pháp kỹ thuật, mà còn phụ thuộc vào sự sẵn sàng thay đổi của xã hội, trình độ hiểu biết về công nghệ số của người dân và niềm tin của người dân vào các thể chế chính phủ.
5. Kết luận
Nghiên cứu cho phép đưa ra những kết luận chính sau đây liên quan đến các mục tiêu:
Mục tiêu đầu tiên của việc phân tích các nền tảng lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế là xác định rằng chính phủ điện tử đã phát triển từ việc tin học hóa đơn giản các quy trình của chính phủ đến việc tạo ra các hệ sinh thái kỹ thuật số tích hợp, bảo đảm việc cung cấp dịch vụ chính phủ một cách chủ động. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều mô hình phát triển chính phủ điện tử khác nhau, trong đó Đan Mạch, Estonia và Singapore dẫn đầu bảng xếp hạng năm 2024 của Liên Hợp quốc, được đặc trưng bởi mức độ hội nhập kỹ thuật số cao và chất lượng dịch vụ điện tử. Phân tích bốn giai đoạn phát triển chính, thông tin, tương tác, giao dịch và tích hợp cho thấy, sự gia tăng dần về chức năng từ các trang web tĩnh đến các hệ thống dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.
Mục tiêu thứ hai của nghiên cứu về thực tiễn Nga cho thấy rằng quá trình số hóa hành chính công ở Nga đang thể hiện động lực phát triển bền vững: Số lượng người dùng Cổng thông tin dịch vụ công Госуслуги đã đạt 112 triệu người, hơn 90% dịch vụ của chính phủ được cung cấp trực tuyến, và tỷ lệ hài lòng của người dân đối với chất lượng dịch vụ của chính phủ là 96,6%. Các yếu tố then chốt trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ công bao gồm việc tích hợp các hệ thống thông tin thông qua Hệ thống nhận dạng và xác thực thống nhất ЕСИА, phát triển các siêu dịch vụ nhằm cung cấp các giải pháp toàn diện cho các tình huống trong cuộc sống, và tạo điều kiện cho sự tương tác điện tử giữa các bộ phận. Lợi ích kinh tế bao gồm giảm 75-85% thời gian cung cấp dịch vụ, giảm 72% rủi ro tham nhũng và tiết kiệm ngân sách tổng thể hơn 450 tỷ ruble mỗi năm.
Theo mục tiêu thứ ba về việc xác định các lĩnh vực tiềm năng, người ta đã xác định rằng sự phát triển tiếp theo của chính phủ điện tử ở Nga nên dựa trên việc ứng dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo, mở rộng cơ hội cung cấp dịch vụ chủ động, khắc phục bất bình đẳng kỹ thuật số và đạt được sự trưởng thành về kỹ thuật số trong quản lý hành chính công vào năm 2030 trong khuôn khổ dự án quốc gia liên quan. Các lĩnh vực công nghệ đầy triển vọng bao gồm nhận dạng sinh trắc học, công nghệ blockchain cho các cơ quan chính phủ, Internet vạn vật (IoT) cho các thành phố thông minh, công nghệ lượng tử cho an ninh mạng, mô hình kỹ thuật số song sinh của các quy trình chính phủ và giao diện thực tế tăng cường.
Chính phủ điện tử là một công cụ hiệu quả để nâng cao chất lượng dịch vụ công, giúp giảm bớt các rào cản hành chính, cải thiện khả năng tiếp cận và sự thuận tiện của các dịch vụ, tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của chính phủ và giảm thiểu rủi ro tham nhũng. Mô hình chính phủ điện tử của Nga đã chứng minh những thành tựu đáng kể trong việc số hóa hành chính công, nhưng để phát huy hết tiềm năng của chuyển đổi số, cần có một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm cả việc hiện đại hóa khung pháp lý, phát triển năng lực kỹ thuật số cho người dân, bảo đảm an ninh thông tin và khắc phục bất bình đẳng kỹ thuật số giữa các nhóm xã hội và vùng lãnh thổ khác nhau.
Từ nghiên cứu về sự phát triển của chính phủ điện tử Nga, Việt Nam có thể xem xét tổng thể các yếu tố lý thuyết, thực tiễn, các vấn đề chung, xu hướng tất yếu của thế giới, từ đó rút ra những giá trị tham khảo phù hợp với điều kiện của đất nước và yếu tố đặc thù, quan điểm, định hướng của mỗi quốc gia để cải thiện chiến lược chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Phát triển kỹ thuật số Liên bang Nga (2024). Báo cáo về tình hình chuyển đổi số quốc gia và dịch vụ công trực tuyến.
2. Liên Hợp quốc (2024). UN E-Government Survey 2024: Accelerating digital transformation for sustainable development. United Nations Department of Economic and Social Affairs.
3. World Bank (2023). Digital Government Strategy: Key Pillars for Administrative Reform.
4. Электронное правительство как инструмент повышения качества государственных услуг. https://esj.today/PDF/89FAVN225.pdf.
