Improving the Party’s leadership over procuratorial work in the new era
ThS. Nguyễn Văn Nam
Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An
(Quanlynhanuoc.vn) – Hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân là yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh mới, phương thức lãnh đạo cần tiếp tục được đổi mới theo hướng khoa học, dân chủ, pháp quyền, hiệu quả, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng; đồng thời, phát huy tính chủ động, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Đảng Cộng sản Việt Nam; phương thức lãnh đạo; công tác kiểm sát nhân dân; cải cách tư pháp; Nhà nước pháp quyền.
Abstract: Improving the leadership methods of the Communist Party of Viet Nam over the People’s Procuracy is an objective requirement arising from the process of building and perfecting the socialist rule-of-law State of Viet Nam, advancing judicial reform, and promoting the national digital transformation. In the new context, the Party’s leadership methods should continue to be renewed in a scientific, democratic, rule-of-law-oriented, and effective manner, ensuring the Party’s comprehensive leadership while enhancing the proactiveness, accountability, and professionalism of the People’s Procuracy in exercising prosecutorial power and supervising judicial activities. On that basis, this article proposes several solutions to further improve the Party’s leadership methods over the People’s Procuracy in the new period.
Keywords: Communist Party of Viet Nam; leadership methods; People’s Procuracy; judicial reform; socialist rule-of-law State.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công tác kiểm sát nhân dân có vai trò quan trọng trong bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Chất lượng, hiệu quả hoạt động của ngành Kiểm sát phụ thuộc không chỉ vào việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ mà còn chịu tác động trực tiếp từ phương thức lãnh đạo của Đảng.
Những năm qua, Đảng đã không ngừng đổi mới phương thức lãnh đạo đối với ngành Kiểm sát, góp phần nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và xây dựng ngành Kiểm sát trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và yêu cầu kiểm soát quyền lực nhà nước, phương thức lãnh đạo cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
2. Thực trạng Đảng lãnh đạo công tác kiểm sát nhân dân
2.1. Những kết quả đạt được
Thời gian qua, sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân ngày càng được tăng cường và đổi mới, góp phần quan trọng nâng cao chất lượng hoạt động của ngành Kiểm sát, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp.
Đảng đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết quan trọng về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền, tạo cơ sở chính trị để ngành Kiểm sát đổi mới tổ chức và hoạt động. Các chủ trương này được thể chế hóa tương đối đồng bộ trong Hiến pháp, pháp luật và các quy định về tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân. Trung ương Đảng đã ban hành các nghị quyết, văn bản về công tác và hoạt động tư pháp, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân. Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị đã xác định: Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp như hiện nay. Từ đó, lãnh đạo sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 theo Kết luận tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ VII: Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Đây chính là cơ sở pháp lý khẳng định chức năng, nhiệm vụ và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong hệ thống cơ quan tư pháp, với trách nhiệm không có cơ quan nhà nước nào thay thế: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Cùng với việc xác định rõ chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trên cơ sở kế thừa các quy định đã tồn tại hơn 65 năm tổ chức và hoạt động, Đảng đã lãnh đạo các cơ quan chức năng có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự, dân sự, thủ tục tố tụng tư pháp; hoàn thiện các chế định bổ trợ tư pháp; từ đó tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.
Nhằm bảo đảm sự lãnh đạo thường xuyên, sát sao đối với công tác cải cách tư pháp, trong đó có công tác và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân; Bộ Chính trị đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương và Ban Nội chính Trung ương để tham mưu giúp Bộ Chính trị triển khai thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về công tác cải cách tư pháp và công tác nội chính, đồng thời, chỉ đạo thành lập Ban chỉ đạo Cải cách tư pháp và Ban Nội chính ở các địa phương.
Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cơ quan của Đảng cũng như các cấp ủy địa phương luôn quan tâm, theo dõi, chỉ đạo, làm việc với Đảng ủy, lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân các cấp; tăng cường lãnh đạo công tác và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân qua phổ biến, quán triệt, chỉ đạo thực hiện chỉ thị, nghị quyết; kiểm điểm, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, chỉ đạo giải quyết những vụ việc quan trọng, phức tạp; xây dựng và chỉ đạo thực hiện cơ chế phối hợp và làm việc giữa các tổ chức Đảng với các cơ quan tư pháp và các cơ quan hữu quan, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân. Tăng cường công tác xây dựng Đảng, giáo dục, quản lý, kiểm tra hoạt động của các tổ chức Đảng và đảng viên ngành Kiểm sát; chăm lo công tác giáo dục, đào tạo, tuyển chọn, bố trí cán bộ cho ngành Kiểm sát; việc thành lập Trường Đại học Kiểm sát (2013) thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đến chiến lược đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho Viện kiểm sát nhân dân.
Cùng với tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trong quá trình cải cách tư pháp, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân thường xuyên được sự quan tâm giám sát của các cơ quan dân cử, thông qua việc nắm bắt tình hình cơ sở, ý kiến, kiến nghị của cử tri; đồng thời, rà soát kết quả thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, công tác giám sát đối với hoạt động tư pháp và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức dân cử đã có nhiều đổi mới cả về nội dung và phương thức giám sát, mang lại hiệu quả thiết thực; tham gia tích cực vào hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật liên quan đến hoạt động tư pháp.
Công tác giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đã được tiến hành bằng nhiều hình thức, có nhiều đổi mới. Từ việc chất vấn giữa hai kỳ họp đến chất vấn Viện trưởng Viện kiểm sát tại các kỳ họp; thẩm định báo cáo trước kỳ họp và xem xét báo cáo của của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tại kỳ họp đến giám sát thường xuyên bằng hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Tư pháp, Ủy ban Pháp luật, Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân; Trong đó đã chú trọng nhiều hơn trong giám sát việc bắt, giam giữ, truy tố, xét xử và thi hành án. Mặt trận Tổ quốc các cấp và các tổ chức thành viên đã chủ động phối hợp giám sát các hoạt động tố tụng, phát hiện những hạn chế, khuyết điểm trong hoạt động tư pháp, qua đó, kiến nghị với các cơ quan tư pháp khắc phục, sửa chữa. Từ đó, góp phần tăng cường vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát hoạt động tư pháp; đồng thời, trực tiếp giám sát hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân, tham gia tuyển chọn kiểm sát viên; qua đó giúp Viện kiểm sát nhân dân thực hiện ngày càng có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ.
Những năm qua, để thực hiện chiến lược cải cách tư pháp, Đảng đã luôn quan tâm đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác tư pháp nói chung, hoạt động, công tác kiểm sát nói riêng; các cơ quan dân cử quan tâm nâng cao chất lượng giám sát hoạt động tư pháp trong đó có Viện kiểm sát nhân dân. Từ đó, bảo đảm cho tiến trình cải cách tư pháp được thực hiện có chất lượng, hiệu quả theo Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới (Bộ Chính trị, 2026).
Công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự đạt kết quả cao, thụ lý 5.218 đơn/1.809 việc; 170 vụ/309 bị cáo xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm… Công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự, thi hành án dân sự và công tác tiếp công dân, kiểm sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp đạt hiệu quả cao hơn, như Vụ 8 đã trực tiếp kiểm sát 330 cuộc, ban hành 330 kết luận kiểm sát với 1.066 nội dung kiến nghị, 37 kháng nghị riêng, 14 kiến nghị tổng hợp (Ngọc Hiếu, 08/7/2025).
Ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Luật số 82/2025/QH15). Theo đó, tại khoản 6 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (sửa đổi, bổ sung Điều 40 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014) quy định: Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân bao gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố (sau đây gọi là Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh); Viện kiểm sát nhân dân khu vực và Viện kiểm sát quân sự các cấp (Quốc hội, 2025). Khác với Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 quy định hệ thống Viện kiểm sát nhân dân bao gồm 4 cấp (gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện). Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân sau khi sắp xếp lại tổ chức, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện chính thức kết thúc hoạt động, đồng thời, thành lập Viện kiểm sát nhân dân khu vực
Theo Kế hoạch số 193/KH-VKSTC ngày 30/9/2025 của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao về việc tiếp tục rà soát, sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy bên trong của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao và các đơn vị thuộc ngành Kiểm sát nhân dân. Cụ thể, đối với cấp vụ thuộc Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, giữ nguyên tổ chức bộ máy làm việc gồm 25 đơn vị như hiện nay. Thực hiện nghiêm chủ trương không lập cấp phòng trong vụ trực thuộc Kiểm sát nhân dân Tối cao, gồm: Vụ Hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp về hình sự; Vụ Pháp chế; Vụ Tổ chức cán bộ và Thanh tra Kiểm sát nhân dân Tối cao. Kiểm sát nhân dân Tối cao giao Vụ Tổ chức cán bộ tham mưu, phối hợp các đơn vị liên quan thực hiện việc giải thể 14 phòng thuộc 4 đơn vị nêu trên và chế độ, chính sách đối với công chức thôi giữ chức vụ quản lý cấp phòng do sắp xếp tổ chức bộ máy, hoàn thành trước ngày 15/10/2025 (Nguyệt Huy, 01/10/2025).
Thực hiện Quyết định số 07/QĐ-VKSTC ngày 12/01/2026 của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao về việc ban hành quy chế phân cấp quản lý công chức, viên chức và người lao động trong ngành kiểm sát nhân dân nhằm phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý công chức, viên chức và người lao động của viện kiểm sát nhân dân các cấp (Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (2026). Đồng thời, thực hiện Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ngày 07/02/2023 của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao ban hành quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ kiểm sát, trong đó nhấn mạnh nội dung quy tắc chuẩn mực là tính công minh, tính chính trực, tính khách quan, tính thận trọng và tính khiêm tốn (Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (2023), như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cán bộ kiểm sát phải công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” (Hồ Chí Minh, 1995).
Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đối với ngành Kiểm sát được tăng cường, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương, phòng ngừa sai phạm, đồng thời thúc đẩy việc thực hiện nghiêm các chủ trương của Đảng về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, cải cách tư pháp và xây dựng đội ngũ cán bộ. Thực hiện Quyết định số 162/QĐ-VKSTC ngày 02/6/2026 của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao ban hành quy chế công tác kiểm tra trong ngành kiểm sát nhân dân, quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của đoàn kiểm tra; quyền và nghĩa vụ của đối tượng kiểm tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động kiểm tra; quy trình kiểm tra và xử lý vi phạm. Trong nhiệm kỳ, các cấp ủy, chi bộ kiểm tra việc chấp hành chủ trương, quy định của Đảng đối với 69 tổ chức đảng và 1.237 đảng viên; kiểm tra dấu hiệu vi phạm đối với 19 đảng viên. Ủy ban Kiểm tra các cấp kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng đối với 50 tổ chức đảng, có 73 cuộc kiểm tra việc thu, nộp đảng phí và quản lý, sử dụng tài chính đảng (Ngọc Hiếu, 08/7/2025).
Các tổ chức đảng giám sát chuyên đề đối với 140 tổ chức đảng cấp dưới và 674 đảng viên; chủ động thực hiện công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Ngọc Hiếu, 08/7/2025).
Đảng đã quan tâm lãnh đạo chuyển đổi số và hiện đại hóa ngành Kiểm sát, tạo điều kiện để ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ vụ án, xây dựng cơ sở dữ liệu và từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong bối cảnh mới. Cục Thống kê tội phạm và chuyển đổi số, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, ngành Kiểm sát nhân dân đã sớm thành lập Ban Chỉ đạo phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và Đề án số 06 do Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao làm Trưởng ban. Bên cạnh các kết quả đạt được, Ban Chỉ đạo đã ban hành Kế hoạch hành động số 09-KH/ĐU thực hiện Nghị quyết số 57, trong đó chỉ ra 41 nhiệm vụ, xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu và yêu cầu bố trí ít nhất 3% ngân sách của ngành kiểm sát nhân dân cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho chuyển đổi số trong ngành kiểm sát nhân dân, toàn ngành nỗ lực để thúc đẩy cho việc sử dụng công nghệ số trong cả hoạt động nghiệp vụ lẫn hoạt động hành chính.
2.2. Những hạn chế, bất cập
Bên cạnh những kết quả đạt được, sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục, như việc cụ thể hóa một số chủ trương của Đảng thành cơ chế, chính sách và quy định pháp luật ở một số nội dung còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đổi mới phương thức lãnh đạo ở một số cấp ủy chưa thật sự đồng bộ, còn biểu hiện hành chính hóa trong lãnh đạo, trong khi việc lãnh đạo thông qua định hướng chiến lược, kiểm tra, giám sát và phát huy trách nhiệm của tổ chức đảng có nơi chưa được thực hiện đầy đủ.
Chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ lãnh đạo, quản lý và Kiểm sát viên ở một số đơn vị chưa đồng đều, năng lực nghiên cứu, dự báo, khả năng thích ứng với chuyển đổi số và giải quyết các loại tội phạm mới còn hạn chế. Công tác kiểm tra, giám sát và sơ kết, tổng kết thực tiễn của một số cấp ủy chưa đáp ứng yêu cầu, việc phát hiện những vấn đề mới để kịp thời điều chỉnh phương thức lãnh đạo còn chưa chủ động.
Chuyển đổi số trong công tác lãnh đạo và quản lý ngành Kiểm sát chưa đồng đều giữa các cấp, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực số còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả chỉ đạo, điều hành và thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt cơ chế phối hợp giữa cấp ủy với Viện kiểm sát và các cơ quan trong hệ thống chính trị ở một số nơi chưa thật sự chặt chẽ, việc trao đổi thông tin, phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tiễn có lúc còn thiếu kịp thời.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng về vị trí, vai trò của công tác kiểm sát nhân dân.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng. Các cấp ủy cần nhận thức đầy đủ rằng công tác kiểm sát nhân dân là một bộ phận quan trọng của nền tư pháp, có vai trò bảo vệ công lý, bảo đảm pháp luật được thực hiện thống nhất và góp phần kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp.Để thực hiện tốt giải pháp này cần quán triệt sâu sắc, thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân là thiết chế hiến định, đặc trưng của hệ thống chính trị và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, là một trong những trụ cột bảo vệ công lý, bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm minh và thống nhất. Đưa nội dung lãnh đạo công tác kiểm sát vào chương trình công tác của cấp ủy. Nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy trong lãnh đạo ngành Kiểm sát. Đẩy mạnh tuyên truyền về vị trí, vai trò của công tác kiểm sát trong hệ thống chính trị.
Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân.
Đảng lãnh đạo chủ yếu bằng cương lĩnh, đường lối, nghị quyết, công tác cán bộ và kiểm tra, giám sát. Vì vậy cần tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng thành pháp luật và các quy chế phối hợp.Trọng tâm là rà soát các quy định liên quan đến mối quan hệ giữa cấp ủy với Viện kiểm sát nhân dân. Hoàn thiện quy chế phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền và các cơ quan tư pháp. Xây dựng cơ chế phân định rõ giữa lãnh đạo chính trị và hoạt động nghiệp vụ. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp. Hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về tư pháp, công tác kiểm sát và các lĩnh vực liên quan nhằm thể chế hoá đầy đủ, kịp thời các chủ trương, quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp về đấu tranh phòng, chống tội phạm, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, giải quyết tranh chấp theo các văn kiện, nghị quyết của Đảng, trước hết là Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026); chủ động tham mưu rà soát, hoàn thiện pháp luật nhằm tạo cơ sở vững chắc để xử lý tội phạm, vi phạm; đồng thời, tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, an toàn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khơi thông nguồn lực, phục vụ phát triển và hội nhập quốc tế.
Ba là, đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ và pháp quyền
Đảng lãnh đạo cần chuyển mạnh từ phương thức lãnh đạo thiên về chỉ đạo hành chính sang lãnh đạo bằng định hướng chiến lược, xây dựng thể chế, kiểm tra, giám sát và phát huy trách nhiệm của tổ chức đảng trong ngành Kiểm sát. Việc lãnh đạo cần tôn trọng nguyên tắc hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật. Không can thiệp trái quy định vào hoạt động tố tụng. Phát huy tính chủ động của Viện kiểm sát. Đề cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Đổi mới mạnh mẽ, thực chất nội dung, phương pháp thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp theo hướng quản trị tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, dựa trên chứng cứ số, khoa học dữ liệu, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các lĩnh vực công tác kiểm sát. Phát huy vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ thực chất, hiệu quả quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và quyền của nhóm yếu thế; thông qua cơ chế tố tụng góp phần khắc phục vi phạm trong quản lý kinh tế – xã hội. Tăng cường trách nhiệm công tố, gắn công tố với hoạt động điều tra ngay từ đầu và xuyên suốt trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án, bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự, quyết định truy tố thực sự khách quan, công bằng, đúng pháp luật, dựa trên chứng cứ hợp pháp, vì công lý và lẽ phải.
Bốn là, đổi mới công tác cán bộ trong ngành Kiểm sát
Cán bộ là khâu quyết định chất lượng lãnh đạo. Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm sát vững về chính trị, trong sáng về đạo đức, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, bản lĩnh, chuyên nghiệp, liêm chính, lấy phương châm “Công minh, Chính trực, Khách quan, Thận trọng, Khiêm tốn” làm chuẩn mực đạo đức và hành động. Chú trọng bồi dưỡng tư duy đổi mới, sáng tạo, năng lực hành động, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, nâng cao năng lực chuyển đổi số, tham gia và xử lý các vấn đề pháp lý quốc tế. Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực kiểm sát đáp ứng yêu cầu “chuyên nghiệp – hiện đại – hội nhập”; phát hiện, thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng Trường Đại học Kiểm sát theo hướng chuẩn hoá, hiện đại, đạt chuẩn khu vực và quốc tế, đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao, chuyên sâu. Trong thời gian tới cần hoàn thiện cơ chế tuyển chọn cán bộ theo năng lực và phẩm chất. Thực hiện công khai, minh bạch trong bổ nhiệm và quy hoạch cán bộ. Đổi mới công tác đánh giá theo kết quả thực hiện nhiệm vụ. Luân chuyển cán bộ hợp lý để rèn luyện thực tiễn. Chú trọng đào tạo đội ngũ Kiểm sát viên có tư duy pháp quyền, năng lực số và khả năng hội nhập quốc tế.
Năm là, tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chủ trương của Đảng
Kiểm tra, giám sát là phương thức lãnh đạo quan trọng. Hoạt động điều tra hình sự trực tiếp liên quan đến việc áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế nhà nước, do đó yêu cầu kiểm soát quyền lực được đặt ra xuyên suốt trong quá trình thực hiện. Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra; kịp thời phát hiện, yêu cầu hoặc kiến nghị khắc phục vi phạm. Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải thực hiện yêu cầu, quyết định của Viện kiểm sát theo Bộ luật Tố tụng hình sự, đồng thời, xem xét và trả lời kiến nghị kiểm sát theo quy định. Các hành vi làm sai lệch hồ sơ, bỏ lọt tội phạm, làm oan người vô tội, bức cung, dùng nhục hình, tra tấn, cản trở quyền bào chữa hoặc trợ giúp pháp lý tiếp tục bị nghiêm cấm. Vì vậy, thời gian tới cần tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nghị quyết về cải cách tư pháp. Kịp thời phát hiện và xử lý các biểu hiện vi phạm nguyên tắc lãnh đạo. Kết hợp kiểm tra của Đảng với thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Thực hiện sơ kết, tổng kết định kỳ để điều chỉnh phương thức lãnh đạo.
Sáu là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác lãnh đạo và quản trị ngành Kiểm sát.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, phương thức lãnh đạo của Đảng cần được đổi mới trên nền tảng công nghệ. Các nội dung trọng tâm trong thời gian tới bao gồm xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo. Số hóa việc theo dõi thực hiện nghị quyết của Đảng. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu quản lý. Kết nối dữ liệu giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Xây dựng mô hình lãnh đạo, điều hành dựa trên dữ liệu số.
Bảy là, nâng cao chất lượng tổ chức đảng và đảng viên trong ngành Kiểm sát.
Tổ chức đảng trong ngành Kiểm sát phải thực sự là hạt nhân lãnh đạo. Các cấp ủy, tổ chức đảng trong Đảng bộ đã tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng và quản lý cán bộ, đảng viên nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống; đồng thời, tập trung xây dựng đội ngũ lãnh đạo chủ chốt và đảng viên giữ chức danh tư pháp đủ năng lực, uy tín để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới.Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ. Đổi mới nội dung sinh hoạt gắn với nhiệm vụ chuyên môn. Phát huy vai trò nêu gương của cán bộ lãnh đạo. Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức nghề nghiệp. Xây dựng văn hóa liêm chính trong ngành Kiểm sát.
Tám là, nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát quyền lực tư pháp, kiên quyết phòng, chống tham nhũng, oan sai trong hoạt động tư pháp.
Công tác điều tra tập trung phát hiện, khởi tố, xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, xâm phạm hoạt động tư pháp; chú trọng phòng ngừa oan, sai, bỏ lọt tội phạm và tăng cường kiến nghị khắc phục, phòng ngừa vi phạm. Kết quả, Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vượt 1,8% chỉ tiêu giải quyết nguồn tin về tội phạm, tỷ lệ khám phá tội phạm vượt 20,7% theo yêu cầu của Quốc hội. Hoạt động điều tra được thực hiện chặt chẽ, đúng pháp luật, tiến độ và chất lượng ngày càng được nâng lên, không để xảy ra oan, sai. Công tác thu hồi tài sản tham nhũng và kiểm soát quyền lực tư pháp đạt kết quả tích cực. Qua đó, góp phần bảo đảm sự liêm chính, trong sạch của các cơ quan tư pháp, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với tư pháp và Viện Kiểm sát nhân dân.
Chủ động, tích cực tham mưu xây dựng pháp luật, đề xuất cải cách tư pháp, đổi mới phương thức hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân và chuẩn bị các điều kiện để triển khai thực hiện thí điểm tố tụng dân sự công ích từ ngày 01/01/2026. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì xây dựng 4 dự án luật, 2 nghị quyết của Quốc hội, 12 nghị quyết của Ủy Ban Thường vụ Quốc hội và các văn bản, quy định chi tiết thi hành bảo đảm tính hợp Hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính khả thi trong thực tiễn; đồng thời, tích cực tham mưu đề xuất chủ trương định hướng lớn về cải cách tư pháp và đổi mới phương thức công tác kiểm sát, đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Đặc biệt, ngành Kiểm sát đã đề xuất và được Quốc hội thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.
4. Kết luận
Hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với công tác kiểm sát nhân dân là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia. Việc đổi mới phương thức lãnh đạo phải bảo đảm sự thống nhất giữa vai trò lãnh đạo của Đảng với việc tôn trọng Hiến pháp, pháp luật và phát huy tính chủ động, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân. Thực hiện đồng bộ các giải pháp về nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác cán bộ, tăng cường kiểm tra, giám sát, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng tổ chức đảng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân, góp phần xây dựng ngành Kiểm sát trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2026). Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. (Tập I, II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Ngọc Hiếu (08/7/2025). Quyết tâm xây dựng ngành kiểm sát ngày càng vững mạnh, hiện đại. Báo Nhân Dân. https://nhandan.vn/quyet-tam-xay-dung-nganh-kiem-sat-ngay-cang-vung-manh-hien-dai-post892306.html.
Nguyệt Huy (01/10/2025). Tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy bên trong ngành Kiểm sát nhân dân. Báo Thanh tra. https://thanhtra.com.vn/ky-nguyen-moi-cua-dan-toc-6E454529F/tiep-tuc-tinh-gon-to-chuc-bo-may-ben-trong-nganh-kiem-sat-nhan-dan-fd59cbdd5.html.
Quốc hội (2025). Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2025.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2023). Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ngày 07/02/2023 ban hành quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ kiểm sát.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2026). Quyết định số 07/QĐ-VKSTC ngày 12/01/2026 về việc ban hành quy chế phân cấp quản lý công chức, viên chức và người lao động trong ngành kiểm sát nhân dân.
