Innovating operational approaches and strengthening the oversight effectiveness of People’s Councils over People’s Committees and other local state agencies
ThS. Nguyễn Thị Ngọc Xuân
Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP. Hồ Chí Minh
Email: ntnx.bd@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND) là chức năng, quyền lực nhà nước ở địa phương, có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh thực hiện mạnh mẽ việc phân cấp, phân quyền và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc thực hiện đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND đối với Ủy ban nhân dân (UBND) và các cơ quan nhà nước ở địa phương là giải pháp góp phần phòng ngừa sai phạm, nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan hành chính, bảo đảm công khai, minh bạch trong quản lý, điều hành, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc; qua đó, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, giữ vững niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị.
Từ khóa: Giám sát của Hội đồng nhân dân; đổi mới phương thức; nâng cao hiệu quả.
Abstract: Supervision by the People’s Council is a fundamental function of state power at the local level and plays a vital role in the context of promoting decentralization, delegation of authority, and the implementation of the two-tier local government model. Innovating supervisory methods and enhancing the effectiveness of the People’s Council’s oversight of the People’s Committee and other local state agencies are important measures to prevent violations, strengthen the accountability of administrative authorities, ensure transparency and openness in governance and public administration, and promptly address emerging difficulties and challenges. These efforts contribute to promoting socio-economic development, strengthening national defense and security, and reinforcing the People’s trust in the political system.
Keywords: People’s Council supervision; innovation of supervisory methods; enhancement of supervisory effectiveness.
1. Đặt vấn đề
Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính từ 01/7/2025, HĐND các tỉnh, thành phố và đơn vị cấp xã (mới sáp nhập hoặc mới được thành lập) đã chủ động, khẩn trương rà soát toàn diện các cơ chế, chính sách đang áp dụng tại các địa phương cũ trước đây; kịp thời điều chỉnh, khắc phục những nội dung chồng chéo, không còn phù hợp. Đồng thời, ban hành các nghị quyết thống nhất khung chính sách chung trên toàn địa bàn, bảo đảm quá trình chuyển tiếp diễn ra thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phát sinh thủ tục hành chính mới, tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch cho người dân và doanh nghiệp.
2. Khái quát kết quả hoạt động
2.1. Những kết quả đạt được
Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 (Luật số 121/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026, thay thế Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015. Bên cạnh việc quy định 2 điểm mới về: bảo đảm tính linh hoạt, chủ động trong thực tiễn thi hành Luật; bổ sung nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam; nguyên tắc giám sát toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; nguyên tắc bảo đảm gắn kết giữa hoạt động giám sát với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, địa phương. Riêng đối với hoạt động giám sát, Luật có sửa đổi, bổ sung 5 điểm mới góp phần đổi mới hoạt động, nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, cụ thể như sau: bổ sung các quy định về phân công, phân cấp, phân quyền, phối hợp trong hoạt động giám sát; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến bảo đảm thực hiện nghị quyết, kết luận, yêu cầu, kiến nghị giám sát; sửa đổi, bổ sung các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của Quốc hội, cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, HĐND, cơ quan của HĐND, đại biểu HĐND và thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan trong hoạt động giám sát;bổ sung quy định về giám sát trách nhiệm tuân thủ việc tổ chức lấy ý kiến trong quá trình xây dựng dự án luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động giám sát.
Nhìn chung HĐND ở cấp tỉnh, cấp xã đã tổ chức thực hiện có hiệu quả chương trình giám sát theo nghị quyết và kế hoạch đã đề ra; trong đó, chú trọng giám sát việc giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri trước và sau các kỳ họp thường lệ, việc tổ chức thực hiện các kết luận của chủ tọa kỳ họp, kết luận tại các phiên họp của Thường trực và các vấn đề được cử tri, dư luận xã hội quan tâm. Thực tế, hoạt động giám sát ở địa phương đã đạt được nhiều ưu điểm nổi bật, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước.
Hoạt động giám sát ngày càng được thực hiện công khai, minh bạch, qua đó nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan, đơn vị chịu sự giám sát. Nội dung giám sát có sự đổi mới, tập trung vào những vấn đề thiết thực, gắn với đời sống nhân dân như y tế, giáo dục, cải cách hành chính và an sinh xã hội, qua đó kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý các tồn tại, hạn chế. Thông qua hoạt động giám sát, các chính sách phát triển kinh tế – xã hội được đề xuất ban hành và triển khai thực hiện đã đạt được những thành tựu quan trọng, từng bước phát huy hiệu quả, góp phần củng cố tâm lý thị trường, doanh nghiệp, nhà đầu tư, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đầy sự phát triển, hoàn thiện và tổ chức thực hiện có hiệu quả cao nhất thể chế chính sách, pháp luật, gợi mở và đề ra các giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống của người dân ở từng địa phương. Bên cạnh đó, phương thức giám sát cũng ngày càng đa dạng, kết hợp giữa giám sát tại kỳ họp, giám sát chuyên đề và hoạt động chất vấn, qua đó giúp tăng cường hiệu lực, hiệu quả đối với các cơ quan thực thi công vụ. Vai trò của đại biểu dân cử được phát huy rõ nét hơn khi chủ động nắm bắt tình hình, phản ánh ý kiến cử tri và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát. Nhờ vậy, hoạt động giám sát đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị ở địa phương.
2.2. Một số hạn chế, bất cập
Tuy nhiên, công tác giám sát việc triển khai thực hiện chính sách, pháp luật nói chung, triển khai các nghị quyết của HĐND tại một số ngành, địa phương chưa được duy trì thường xuyên; vẫn còn chính sách, pháp luật chậm được tổ chức thực hiện hoặc gặp vướng mắc trong quá trình triển khai nhưng chưa được kịp thời tổng hợp, báo cáo và kiến nghị biện pháp xử lý, tháo gỡ kịp thời. Việc tiếp nhận, chuyển và theo dõi kết quả giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân tuy có chuyển biến, song tiến độ giải quyết tại một số cơ quan, đơn vị còn chậm, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài qua nhiều năm; chưa quy định rõ trách nhiệm giải trình về tiến độ khắc phục những hạn chế trong quá trình giải quyết kiến nghị sau giám sát và thời hạn các cơ quan, đơn vị được giám sát phải trả lời các kiến nghị giám sát. Ngoài ra, vẫn còn tình trạng chậm gửi báo cáo, tài liệu giám sát cho Đoàn giám sát; các vấn đề nêu sau các hoạt động giám sát chưa được xử lý triệt để. Công tác ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa nội dung, số liệu phục vụ khảo sát, giám sát có lúc chưa đáp ứng yêu cầu liên thông dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Còn tình trạng một số tổ đại biểu HĐND chưa phát huy hiệu quả việc giám sát việc thi hành pháp luật tại địa bàn nơi ứng cử.
2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
(1) Nhận thức về hoạt động giám sát của cơ quan dân cử có địa phương, cơ quan nhận thức chưa cao và chưa đầy đủ nên công tác lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết kiến nghị sau giám sát, các kiến nghị của cử tri còn chậm, đặc biệt đối với các vụ việc phức tạp, liên quan đến lĩnh vực đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, môi trường và trật tự xây dựng; nội dung trả lời kiến nghị của một số cơ quan còn chung chung, chưa xác định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý, gây khó khăn cho công tác theo dõi, đôn đốc.
(2) Công tác tham mưu của một số cơ quan chuyên môn thuộc UBND đối với các nội dung trình kỳ họp chưa thật sự chủ động; việc chuẩn bị hồ sơ, tài liệu có tính chất chuyên môn sâu hoặc liên quan nhiều ngành, lĩnh vực còn chậm, ảnh hưởng đến công tác thẩm tra của các Ban của HĐND và thời gian gửi tài liệu cho đại biểu theo quy định; một số cơ quan dân cử địa phương chưa mạnh dạng báo cáo, tham mưu cấp ủy chỉ đạo đối với các trường hợp thực hiện chậm hoặc không thực hiện các kiến nghị sau giám sát.
(3) Nhân lực của HĐND còn hạn chế (nhất là đại biểu chuyên trách, mặc dù có tăng lên nhưng vẫn còn rất ít) ở cấp tỉnh và cấp xã, do đó, công tác giám sát quá trình tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật tại một số sở, ngành, địa phương chưa thường xuyên.
(4) Cơ chế phối hợp và quy trình xử lý đối với một số vụ việc còn chưa thật sự rõ ràng, thiếu chặt chẽ, dẫn đến việc kéo dài thời gian giải quyết đối với các vụ việc phức tạp, mang tính liên ngành.
(5) Nguồn lực đầu tư cho ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu, chưa đồng bộ, chưa liên thông với nhau.
(6) Chưa có chế tài cụ thể đối với việc chậm gửi tài liệu, chậm trả lời kiến nghị giám sát, còn nhiều đại biểu hoạt động kiêm nhiệm, khối lượng công việc chuyên môn lớn, hạn chế thời gian khảo sát thực tế và theo dõi tiến độ giải quyết kiến nghị của cử tri, làm cho chất lượng hoạt động giám sát chưa đồng đều và hiệu lực, hiệu quả chưa cao.
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, tiếp tục rà soát nâng cao số lượng, chất lượng đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu, giúp việc của HĐND ở từng địa phương vì ở địa phương ngày càng được giao thẩm quyền, nhiệm vụ nhiều hơn và lớn hơn, phạm rộng hơn nhưng nguồn lực và điều kiện chưa tương xứng thì khả năng thực hiện vai trò giám sát sẽ không có chiều sâu, hiệu lực, hiệu quả không cao;
Thứ hai, nâng cao chất lượng hoạt động giám sát theo hướng đi vào chiều sâu, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như đầu tư công, quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, tài sản công, cải cách hành chính, y tế, giáo dục, an sinh xã hội và việc tổ chức thực hiện các nghị quyết đã ban hành; đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện kiến nghị sau giám sát, sau phiên giải trình, đi đến tận cùng vấn đề được kiến nghị để rõ trách nhiệm giải trình, giải quyết và kịp thời báo cáo kết quả cho cấp ủy cùng cấp để tăng cường chỉ đạo và báo cáo cho cử tri hiết và giám sát.
Tiếp tục cải tiến phương thức tổ chức hoạt động giám sát, chú trọng tăng cường giám sát việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát. Những vấn đề được nêu sau hoạt động giám sát phải được xử lý triệt để; quy định rõ hơn trách nhiệm giải trình về tiến độ khắc phục những hạn chế trong quá trình giải quyết kiến nghị sau giám sát; quy định cụ thể thời hạn các cơ quan, đơn vị được giám sát phải trả lời các kiến nghị giám sát; báo cáo cấp có thẩm quyền trong quản lý tổ chức và cán bộ để có chế tài phù hợp nhằm đảm bảo các kết luận, kiến nghị được thực thi trên thực tế. Nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về biện pháp chế tài xử lý các trường hợp không chấp hành chế độ báo cáo, báo cáo không đúng hạn, không đầy đủ hoặc không trung thực theo yêu cầu của Đoàn giám sát.
Thứ ba, tiếp tục xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên, bảo đảm thông tin hai chiều kịp thời giữa HĐND với UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp và các cơ quan, đơn vị liên quan, nhằm nâng cao tính đồng bộ, thống nhất trong triển khai các nghị quyết của HĐND; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND; từng bước hoàn thiện nền tảng số phục vụ quản lý hồ sơ, theo dõi kiến nghị cử tri và dữ liệu giám sát; nâng cao chất lượng hỗ trợ thông tin, tài liệu cho đại biểu; nghiên cứu triển khai các hình thức họp, giám sát trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả thảo luận, quyết nghị.
Thứ tư, tăng cường tiếp xúc cử tri theo từng lĩnh vực, nhóm đối tượng cụ thể, chuẩn hoá quy trình tiếp nhận, theo dõi và đôn đốc, giám sát việc xử lý ý kiến, kiến nghị của cử tri ở các cấp, bảo đảm phản hồi kịp thời, rõ ràng và có kết quả cụ thể; đồng thời bảo đảm đầy đủ điều kiện hoạt động để đại biểu hoàn thành tốt vai trò đại diện cử tri và thực hiện chức năng giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.
Cần có cơ chế phù hợp, vượt trội để huy động sự tham gia rộng rãi của các chuyên gia, các nhà khoa học, các tổ chức nghiên cứu độc lập, hiệp hội nghề nghiệp vào quá trình giám sát từ việc tham gia xây dựng kế hoạch, đề cương, phân tích, phản biện, tổng hợp và đánh giá kết quả giám sát để thúc đẩy giám sát chuyên sâu, chuyên ngành trong các lĩnh vực ngân sách, thuế, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dịch vụ công, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn…c ùng với HĐND tạo động lực thúc đẩy giải quyết các vấn đề thực tiễn đời sống nhân dân đặt ra.
Thứ năm, cấp ủy cùng cấp tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, đánh giá nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND, Thường trực, các Ban, các Tổ đại biểu và đại biểu HĐND các cấp; chỉ đạo công tác phối hợp chặt chẽ các cơ quan với Hội đồng nnhân dân; chỉ đạo theo dõi kết quả giải quyết các vấn đề do đại biểu, Tổ đại biểu HĐND các cấp kiến nghị để có văn bản chỉ đạo thực hiện, nâng cao trách nhiệm giải trình.Trong thời gian thực hiện công vụ.
Thứ sáu, tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng đội ngũ tham mưu, phục vụ, giúp việc theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, phân công nhiệm vụ rõ ràng, đáp ứng yêu cầu tổng hợp, cung cấp thông tin, xây dựng báo cáo và hỗ trợ đại biểu trong các kỳ họp, hoạt động giám sát và tiếp xúc cử tri, phù hợp với khối lượng công việc ngày càng tăng trong điều kiện sau sáp nhập; đẩy mạnh công tác giao lưu, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm giám sát và hậu giám sát nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử; huy động sự tham gia của Nhân dân, của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính tri-xã hội cùng cấp để tạo sức mạnh tổng hợp, đồng bộ trong giám sát để tham mưu cho cấp ủy lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân.
4. Kết luận
Việc đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND đối với UBND và các cơ quan nhà nước ở địa phương là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy xây dựng chính quyền địa phương hai cấp theo hướng chuyên nghiệp, kiến tạo, phát triển vì Nhân dân phục vụ. Vì vậy, thực hiện đồng thời các giải pháp đổi mới nhận thức và hành động, phối hợp chặt chẽ trong hoạt động giám sát, trong tham mưu cho cấp ủy lãnh đạo trực tiếp, toàn diện trong công tác giám sát của HĐND, chắc chắn sẽ nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả giám sát của HĐND tại địa phương.
Tài liệu tham khảo:
Lê Thị Vân Anh (30/6/2026). Đổi mới hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trong bối cảnh đổi mới quản trị nhà nước. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/06/30/doi-moi-hoat-dong-giam-sat-cua-hoi-dong-nhan-dan-cap-xa-trong-boi-canh-doi-moi-quan-tri-nha-nuoc/
Quốc hội (2025). Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025.
