State governance of the nighttime tourism economy in Hanoi
Vương Thị Vân Anh
Học viện Hành chính và Quản trị công
Email: Anhvtv@Hanoitourist.com.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội thông qua phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu, thống kê và so sánh chính sách. Kết quả nghiên cứu cho thấy Hà Nội đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch đêm, song vẫn còn những hạn chế về thể chế, quy hoạch, phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực xã hội. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước nhằm phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, góp phần phát triển kinh tế du lịch đêm theo hướng bền vững và nâng cao hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Từ khóa: Quản lý nhà nước về kinh tế du lịch đêm; phát triển kinh tế du lịch đêm; kinh tế tư nhân; Hà Nội; Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Abstract: This article analyzes the current state of government management regarding the development of the nighttime tourism economy in Hanoi through the methods of analysis, literature review, statistical analysis, and policy comparison. The research findings indicate that while Hanoi has enacted numerous mechanisms and policies to promote the development of the nighttime tourism economy, there remain limitations in terms of institutional frameworks, planning, interagency coordination, and the mobilization of social resources. Based on this, the paper proposes solutions to improve state management in order to leverage the role of the private sector, contribute to the sustainable development of the night tourism economy, and enhance the effectiveness of implementing Resolution No. 68-NQ/TW.
Keywords: State management of the night tourism economy; development of the night tourism economy; private sector; Hanoi; Resolution No. 68-NQ/TW.
1. Đặt vấn đề
Những năm gần đây, kinh tế ban đêm đã trở thành xu hướng phát triển tại nhiều quốc gia nhằm mở rộng không gian tăng trưởng, gia tăng tiêu dùng, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của các đô thị. Hoạt động kinh tế ban đêm không chỉ tập trung vào thương mại, dịch vụ mà còn gắn chặt với các hoạt động văn hóa, giải trí và du lịch, trong đó kinh tế du lịch đêm được xem là một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế đô thị và gia tăng giá trị của ngành du lịch. Tại Việt Nam, Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển kinh tế ban đêm đã tạo cơ sở định hướng cho các địa phương khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế đêm. Với vị thế là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và du lịch của cả nước, Hà Nội có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế du lịch đêm thông qua hệ thống di sản văn hóa, không gian phố cổ, phố đi bộ, các tuyến phố ẩm thực và dịch vụ giải trí, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.
Bối cảnh phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình, đặc biệt là việc ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, đã xác định khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia và nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát huy mọi nguồn lực xã hội cho phát triển. Trong lĩnh vực kinh tế du lịch đêm, khu vực tư nhân giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư, tổ chức và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí, lưu trú, ẩm thực, thương mại và các dịch vụ hỗ trợ. Vì vậy, hiệu quả phát triển kinh tế du lịch đêm phụ thuộc đáng kể vào chất lượng quản lý nhà nước trong việc xây dựng thể chế, quy hoạch không gian, huy động nguồn lực, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý với doanh nghiệp và cộng đồng. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, bài viết tập trung đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW, phân tích những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước nhằm phát huy hiệu quả vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch đêm theo hướng bền vững, hiện đại và phù hợp với định hướng phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.
2. Cơ sở lý luận và khung phân tích
2.1. Một số khái niệm
Kinh tế du lịch đêm là bộ phận của kinh tế ban đêm, bao gồm các hoạt động du lịch, thương mại, văn hóa, giải trí và dịch vụ được tổ chức chủ yếu trong khoảng thời gian từ 18 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm, mua sắm và tiêu dùng của khách du lịch cũng như người dân địa phương. Hoạt động này góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách, tạo thêm việc làm và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị. Trong điều kiện phát triển kinh tế hiện nay, kinh tế du lịch đêm được xem là một không gian tăng trưởng mới, tạo động lực thúc đẩy phát triển ngành du lịch và các ngành dịch vụ có liên quan. Theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW, kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, giữ vai trò chủ đạo trong huy động nguồn lực xã hội, đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành dịch vụ, trong đó có kinh tế du lịch đêm. Do vậy, hiệu quả quản lý nhà nước cần được đánh giá trên cơ sở mức độ tạo lập môi trường thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân đầu tư, kinh doanh và phát triển bền vững.
Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm là quá trình các cơ quan nhà nước sử dụng hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách và các công cụ quản lý để định hướng, điều tiết, tổ chức và kiểm soát các hoạt động phát triển kinh tế du lịch đêm theo mục tiêu phát triển bền vững. Nội dung quản lý không chỉ hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch mà còn bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch đêm.
2.2. Khung phân tích quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm
Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm là quá trình tác động có tổ chức của các cơ quan nhà nước nhằm định hướng, điều tiết và hỗ trợ các chủ thể tham gia phát triển kinh tế du lịch đêm phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội và yêu cầu phát triển bền vững. Trên cơ sở kế thừa lý luận về quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế và đặc điểm của hoạt động kinh tế du lịch đêm, bài viết xây dựng khung phân tích gồm sáu nội dung cơ bản.
Thứ nhất, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước thành các cơ chế, chính sách, chương trình và kế hoạch phát triển kinh tế du lịch đêm; đồng thời tổ chức triển khai thống nhất, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh tham gia đầu tư, kinh doanh.
Thứ hai, quy hoạch không gian phát triển thông qua việc xác định các khu vực, tuyến phố, trung tâm dịch vụ và không gian công cộng phù hợp để tổ chức các hoạt động kinh tế du lịch đêm, bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn di sản, quản lý đô thị và chất lượng sống của người dân.
Thứ ba, huy động nguồn lực bao gồm nguồn lực tài chính, nhân lực, cơ sở hạ tầng, công nghệ và các nguồn lực xã hội khác phục vụ phát triển kinh tế du lịch đêm; trong đó chú trọng khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu tư thông qua các cơ chế hợp tác công – tư và chính sách hỗ trợ phù hợp.
Thứ tư, tổ chức phối hợp giữa các chủ thể nhằm bảo đảm sự liên kết, đồng bộ trong quản lý giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng dân cư trong quá trình xây dựng, tổ chức thực hiện và phát triển các sản phẩm du lịch đêm.
Thứ năm, thanh tra, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật đối với hoạt động kinh tế du lịch đêm; kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến an ninh, trật tự, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ quyền lợi của khách du lịch.
Thứ sáu, đánh giá kết quả quản lý thông qua việc theo dõi các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả phát triển kinh tế du lịch đêm, mức độ tham gia của khu vực kinh tế tư nhân, hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách và tác động đối với phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Kết quả đánh giá là cơ sở để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn tiếp theo.
3. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm tại Hà Nội
3.1. Bối cảnh phát triển kinh tế du lịch đêm
Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là một trong những trung tâm lớn về văn hóa, du lịch và dịch vụ của cả nước. Với hệ thống di sản văn hóa phong phú, gồm Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, hàng nghìn di tích lịch sử – văn hóa, khu phố cổ, hồ Hoàn Kiếm cùng nhiều không gian văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và lễ hội đặc sắc, Hà Nội có lợi thế nổi trội để phát triển kinh tế du lịch đêm. Bên cạnh đó, quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao, hạ tầng giao thông từng bước được hoàn thiện và lượng khách du lịch trong nước, quốc tế phục hồi mạnh sau đại dịch Covid-19 đã tạo nền tảng thuận lợi cho việc mở rộng các hoạt động kinh tế diễn ra ngoài khung thời gian truyền thống. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành các chuỗi sản phẩm và dịch vụ du lịch đêm có giá trị gia tăng cao, góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của khách du lịch và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị thông minh.
Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã từng bước hình thành và phát triển nhiều mô hình kinh tế du lịch đêm, như: không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, phố đi bộ Trịnh Công Sơn, các tuyến phố ẩm thực, chợ đêm Đồng Xuân, các chương trình biểu diễn nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa tại khu phố cổ, Hoàng thành Thăng Long và một số điểm du lịch trọng điểm. Những mô hình này đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến và tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, quy mô hoạt động kinh tế du lịch đêm vẫn còn tương đối nhỏ so với tiềm năng của Thủ đô; sản phẩm còn thiếu tính liên kết và khác biệt, phân bố chưa đồng đều giữa các khu vực, thời gian hoạt động còn hạn chế và chưa hình thành được hệ sinh thái kinh tế đêm có khả năng đáp ứng đồng bộ nhu cầu lưu trú, vui chơi giải trí, mua sắm, ẩm thực và các dịch vụ hỗ trợ. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường vai trò điều phối của Nhà nước trong quy hoạch không gian, tổ chức hoạt động và tạo lập môi trường phát triển ổn định, bền vững.
Trong quá trình phát triển kinh tế du lịch đêm, khu vực kinh tế tư nhân giữ vai trò chủ thể trực tiếp đầu tư, tổ chức và cung ứng phần lớn các sản phẩm, dịch vụ. Các doanh nghiệp du lịch, khách sạn, nhà hàng, trung tâm thương mại, doanh nghiệp văn hóa, giải trí, hộ kinh doanh và các cơ sở dịch vụ đã trở thành lực lượng chủ yếu tạo nên sức sống của kinh tế đêm thông qua việc đầu tư cơ sở vật chất, phát triển sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ số, nâng cao chất lượng dịch vụ và kết nối chuỗi giá trị du lịch. Sự năng động, linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh của khu vực tư nhân góp phần mở rộng quy mô thị trường, tạo việc làm và gia tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, khả năng tham gia của doanh nghiệp tư nhân vẫn chịu ảnh hưởng bởi những rào cản về cơ chế, quy hoạch không gian, thủ tục hành chính, tiếp cận đất đai, đầu tư hạ tầng và sự phối hợp trong quản lý giữa các cơ quan chức năng.
Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo ra bối cảnh chính sách mới đối với phát triển kinh tế du lịch đêm. Nghị quyết khẳng định khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo đảm quyền tự do kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Đối với Hà Nội, đây là cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới tư duy quản lý nhà nước, chuyển mạnh từ phương thức quản lý theo hướng kiểm soát sang kiến tạo phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh tham gia đầu tư vào các hoạt động kinh tế du lịch đêm. Đồng thời, Nghị quyết số 68-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, quy hoạch không gian phát triển, huy động nguồn lực ngoài nhà nước và nâng cao hiệu quả quản lý nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế du lịch đêm, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Thủ đô.
3.2. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội
Những năm qua, thành phố Hà Nội từng bước hình thành hệ thống chính sách nhằm định hướng phát triển kinh tế du lịch đêm theo hướng khai thác hiệu quả tiềm năng văn hóa, du lịch và dịch vụ của Thủ đô. Trên cơ sở chủ trương của Trung ương về phát triển kinh tế ban đêm và phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, thành phố đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch và đề án liên quan đến phát triển du lịch, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm, chuyển đổi số và phát triển không gian công cộng. Các chính sách này tạo cơ sở pháp lý để mở rộng các hoạt động du lịch, thương mại, văn hóa và dịch vụ ngoài khung thời gian truyền thống, đồng thời từng bước hình thành các sản phẩm du lịch đêm đặc trưng của Hà Nội.
Bảng 1. Một số văn bản về quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội
| Cấp ban hành | Văn bản | Nội dung chủ yếu liên quan đến phát triển kinh tế du lịch đêm |
| Thủ tướng Chính phủ | Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam | Định hướng phát triển kinh tế ban đêm; lựa chọn địa bàn thí điểm; hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, bảo đảm an ninh, trật tự và khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển các hoạt động kinh tế ban đêm. |
| Thủ tướng Chính phủ | Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 | Khuyến khích phát triển sản phẩm du lịch mới, tăng chi tiêu và thời gian lưu trú của khách; thúc đẩy các dịch vụ văn hóa, giải trí và mua sắm về đêm. |
| Bộ Chính trị | Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân | Xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, khuyến khích đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực tư nhân cho phát triển. |
| Quốc hội | Luật Thủ đô năm 2026 | Tăng cường phân quyền, tạo cơ chế đặc thù cho Hà Nội trong phát triển văn hóa, du lịch, dịch vụ và quản lý không gian đô thị; mở rộng dư địa ban hành cơ chế phát triển kinh tế ban đêm phù hợp với đặc thù Thủ đô. |
| Thủ tướng Chính phủ | Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 12/12/2024 phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 | Định hướng phát triển Hà Nội trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ chất lượng cao; phát triển các không gian văn hóa, thương mại và dịch vụ đêm gắn với bảo tồn di sản và phát triển đô thị sáng tạo. |
| UBND thành phố Hà Nội | Kế hoạch phát triển du lịch thành phố Hà Nội giai đoạn 2021–2025 và các chương trình phát triển sản phẩm du lịch | Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, du lịch văn hóa, du lịch đêm; tăng cường xúc tiến, quảng bá, chuyển đổi số và liên kết doanh nghiệp. |
| UBND thành phố Hà Nội | Các Đề án, Kế hoạch tổ chức không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm, phố cổ Hà Nội, phố đi bộ Trịnh Công Sơn và các tuyến phố ẩm thực | Hình thành các không gian kinh tế đêm; phát triển hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thương mại và dịch vụ phục vụ khách du lịch; nâng cao hiệu quả quản lý trật tự đô thị và an ninh khu vực hoạt động ban đêm. |
| UBND thành phố Hà Nội | Chương trình phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực du lịch | Khuyến khích ứng dụng công nghệ số, phát triển kinh tế sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm văn hóa và du lịch đêm, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân. |
Bảng 1 cho thấy, hệ thống chính sách về phát triển kinh tế du lịch đêm đã từng bước được hình thành từ Trung ương đến địa phương, tạo cơ sở pháp lý cho việc khai thác các hoạt động kinh tế ban đêm tại Hà Nội. Các văn bản đều thống nhất định hướng phát triển kinh tế du lịch đêm gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, dịch vụ và chuyển đổi số, đồng thời nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong đầu tư và cung ứng sản phẩm, dịch vụ. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Luật Thủ đô năm 2026 đã mở ra dư địa lớn hơn cho Hà Nội trong việc hoàn thiện thể chế, phân cấp quản lý và huy động nguồn lực xã hội để phát triển kinh tế du lịch đêm.
Việc tổ chức thực hiện chính sách được triển khai thông qua sự tham gia của nhiều sở, ngành và chính quyền địa phương. Sở Du lịch giữ vai trò đầu mối trong tham mưu xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm du lịch đêm, xúc tiến quảng bá và kết nối doanh nghiệp; Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp phát triển các hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ khách du lịch; Sở Công Thương, Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch – Kiến trúc, Công an thành phố và UBND các phường, xã tham gia quản lý không gian kinh doanh, hạ tầng kỹ thuật, trật tự đô thị, an ninh và an toàn trong các khu vực hoạt động về đêm. Nhờ đó, nhiều mô hình như không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, chợ đêm Đồng Xuân, các tuyến phố ẩm thực và các chương trình biểu diễn nghệ thuật ban đêm đã được duy trì, từng bước tạo dựng thương hiệu cho kinh tế du lịch đêm của Hà Nội.
Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, yêu cầu hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế du lịch đêm càng trở nên cấp thiết. Nghị quyết đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch và bình đẳng, phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân như động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi Hà Nội cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh đầu tư vào các sản phẩm, dịch vụ du lịch đêm; đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách thông qua tăng cường phân cấp, phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát hoạt động kinh tế du lịch đêm. Đây là tiền đề quan trọng để chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên kiểm soát sang quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới.
Huy động nguồn lực là một trong những nội dung quan trọng của quản lý nhà nước nhằm bảo đảm các điều kiện về tài chính, hạ tầng và chủ thể tham gia phát triển kinh tế du lịch đêm. Trong những năm gần đây, thành phố Hà Nội đã chú trọng đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư, mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đồng thời từng bước triển khai các hình thức hợp tác công – tư trong phát triển hạ tầng và không gian kinh tế đêm. Kết quả huy động nguồn lực được thể hiện ở Bảng 2.
Bảng 2. Huy động nguồn lực phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2022-2025
| Chỉ tiêu | ĐVT | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Dự án đầu tư theo hình thức PPP và xã hội hóa | Dự án | 6 | 8 | 10 | 13 |
| Doanh nghiệp tham gia hoạt động kinh tế du lịch đêm | DN | 465 | 528 | 603 | 691 |
| Hộ kinh doanh tham gia hoạt động kinh tế du lịch đêm | Hộ | 2.85 | 3.18 | 3.56 | 3.98 |
| Vốn đầu tư xã hội huy động | Tỷ | 2.45 | 2.98 | 3.62 | 4.35 |
Bảng 2 cho thấy, công tác huy động nguồn lực của thành phố đạt kết quả tích cực, thể hiện ở sự gia tăng cả về số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh, quy mô vốn đầu tư xã hội và các dự án hợp tác công – tư. Điều này phản ánh chính quyền thành phố đã bước đầu tạo lập môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân tham gia phát triển kinh tế du lịch đêm. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước, việc huy động nguồn lực vẫn chủ yếu dựa vào xã hội hóa đầu tư, trong khi số lượng dự án PPP còn hạn chế và chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư chiến lược đối với các tổ hợp dịch vụ, giải trí và văn hóa quy mô lớn. Bên cạnh đó, cơ chế khuyến khích đầu tư, tiếp cận đất đai, tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia phát triển kinh tế du lịch đêm chưa thực sự đồng bộ. Điều này cho thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách huy động nguồn lực theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW nhằm phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của khu vực kinh tế tư nhân.
Tổ chức thực hiện là khâu quyết định hiệu quả của chính sách phát triển kinh tế du lịch đêm. Trên địa bàn thành phố Hà Nội, hoạt động này được triển khai thông qua sự phối hợp của UBND thành phố, Sở Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Công Thương, Công an thành phố cùng UBND các quận, huyện, nơi trực tiếp tổ chức và quản lý các hoạt động kinh tế ban đêm. Kết quả tổ chức thực hiện được thể hiện ở Bảng 3.
Bảng 3. Kết quả tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm tại Hà Nội giai đoạn 2022-2025
| Chỉ tiêu | ĐVT | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Kế hoạch, chương trình triển khai | Lần | 6 | 8 | 10 | 12 |
| Hội nghị phối hợp liên ngành | Cuộc | 12 | 15 | 18 | 22 |
| Không gian, tuyến phố du lịch đêm | Điểm | 8 | 10 | 12 | 15 |
| Sự kiện văn hóa, du lịch ban đêm | Sự kiện | 48 | 62 | 81 | 103 |
Bảng 3 cho thấy, hoạt động tổ chức thực hiện chính sách ngày càng được quan tâm thông qua việc gia tăng số lượng kế hoạch triển khai, các cuộc phối hợp liên ngành và mở rộng các không gian kinh tế du lịch đêm. Điều này phản ánh vai trò điều phối của chính quyền thành phố từng bước được nâng cao, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch và phát triển các hoạt động văn hóa, thương mại về đêm. Tuy nhiên, xét từ góc độ quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan vẫn chủ yếu theo từng lĩnh vực quản lý, thiếu một đầu mối điều phối thống nhất đối với kinh tế du lịch đêm. Việc phân công trách nhiệm, chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý các vấn đề liên ngành như quản lý không gian công cộng, giao thông, môi trường và an ninh còn chưa thật sự đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách.
Hiệu quả quản lý nhà nước được phản ánh thông qua kết quả phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội. Các chỉ tiêu về lượng khách, doanh thu, số lượng doanh nghiệp, việc làm và sản phẩm du lịch đêm cho thấy mức độ tác động của chính sách và hiệu quả tổ chức thực hiện trong thời gian qua. Kết quả cụ thể được trình bày tại Bảng 4.
Bảng 4. Một số kết quả phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2022 – 2025
| Chỉ tiêu | ĐVT | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Lượt khách tham gia hoạt động du lịch đêm | Triệu lượt | 4,8 | 5,9 | 7,1 | 8,5 |
| Doanh thu từ kinh tế du lịch đêm | Tỷ đồng | 8.65 | 10.24 | 12.18 | 14.73 |
| Doanh nghiệp tham gia | Doanh nghiệp | 465 | 528 | 603 | 691 |
| Lao động | Nghìn người | 26,8 | 29,5 | 32,7 | 36,2 |
| Sản phẩm du lịch đêm khai thác thường xuyên | Sản phẩm | 22 | 28 | 34 | 41 |
Bảng 4 cho thấy các chỉ tiêu phát triển kinh tế du lịch đêm đều tăng trưởng khá trong giai đoạn 2022–2025, phản ánh tác động tích cực của các chính sách phát triển du lịch, mở rộng không gian kinh tế đêm và huy động sự tham gia của khu vực tư nhân. Dưới góc độ quản lý nhà nước, những kết quả này cho thấy chính quyền thành phố đã từng bước phát huy vai trò kiến tạo trong định hướng phát triển và tổ chức thực hiện chính sách. Tuy nhiên, quy mô phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của Hà Nội; các sản phẩm du lịch đêm có giá trị gia tăng cao còn hạn chế, sự liên kết giữa các không gian kinh tế đêm chưa chặt chẽ và đóng góp của kinh tế du lịch đêm vào tăng trưởng du lịch vẫn còn khiêm tốn. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường phối hợp liên ngành và phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của khu vực kinh tế tư nhân theo định hướng của Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Thanh tra, kiểm tra và giám sát là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm các hoạt động kinh tế du lịch đêm tuân thủ quy định của pháp luật, đồng thời duy trì môi trường kinh doanh an toàn, văn minh và bền vững. Thành phố Hà Nội đã tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh dịch vụ ban đêm, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh vi phạm như an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, tiếng ồn và an ninh, trật tự. Kết quả được tổng hợp tại Bảng 5.
Bảng 5. Kết quả thanh tra, kiểm tra phát triển kinh tế du lịch đêm tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2022 – 2025
| Chỉ tiêu | ĐVT | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Cơ sở được kiểm tra | Cơ sở | 385 | 452 | 516 | 598 |
| Vi phạm an toàn thực phẩm | Vụ | 34 | 30 | 26 | 21 |
| Vi phạm môi trường, tiếng ồn | Vụ | 41 | 37 | 31 | 27 |
| Vi phạm an ninh, trật tự | Vụ | 22 | 19 | 16 | 13 |
Bảng 5 cho thấy, phạm vi thanh tra, kiểm tra phát triển kinh tế du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội được mở rộng qua các năm, trong khi số vụ vi phạm có xu hướng giảm, phản ánh hiệu quả bước đầu của công tác quản lý và sự nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các cơ sở kinh doanh. Tuy nhiên, hoạt động giám sát hiện vẫn chủ yếu theo từng chuyên ngành, chưa hình thành cơ chế kiểm tra liên ngành thường xuyên đối với các khu vực phát triển kinh tế du lịch đêm. Việc ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, giám sát và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý còn hạn chế, dẫn đến khả năng dự báo, cảnh báo và xử lý vi phạm chưa thực sự chủ động.
4. Một số giải pháp
Một là, cần hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước về phát triển kinh tế du lịch đêm.
Thành phố Hà Nội cần xây dựng khung thể chế tương đối chuyên biệt về quản lý và phát triển kinh tế du lịch đêm, thay cho tình trạng các quy định hiện nay phân tán trong lĩnh vực du lịch, văn hóa, thương mại, quy hoạch, giao thông, môi trường và an ninh, trật tự. Trước mắt, UBND thành phố cần rà soát toàn bộ các quy định liên quan đến thời gian hoạt động, điều kiện kinh doanh, sử dụng vỉa hè và không gian công cộng, cấp phép biểu diễn, quản lý tiếng ồn, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy và cung ứng dịch vụ vận tải ban đêm. Trên cơ sở đó, thành phố ban hành quy chế quản lý hoạt động kinh tế du lịch đêm áp dụng thống nhất trên địa bàn, trong đó xác định rõ phạm vi hoạt động, tiêu chuẩn dịch vụ, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, hộ kinh doanh, trách nhiệm của cơ quan quản lý và cơ chế xử lý các vấn đề phát sinh.
Thể chế quản lý cần được thiết kế theo hướng phân loại không gian và mức độ rủi ro thay vì áp dụng đồng nhất cho mọi khu vực. Các khu vực trung tâm du lịch như hồ Hoàn Kiếm, phố cổ, hồ Tây, Hoàng thành Thăng Long và các không gian văn hóa sáng tạo cần có quy định quản lý phù hợp với đặc điểm di sản, mật độ dân cư và khả năng chịu tải. Đối với hoạt động có nguy cơ thấp, thành phố nên đơn giản hóa thủ tục, tăng hậu kiểm và công khai điều kiện kinh doanh; đối với hoạt động có nguy cơ cao về an ninh, tiếng ồn, cháy nổ hoặc an toàn thực phẩm, cần áp dụng tiêu chuẩn quản lý chặt chẽ hơn. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm kỷ cương quản lý nhà nước, vừa giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường thuận lợi cho khu vực tư nhân tham gia phát triển sản phẩm du lịch đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Hai là, đổi mới quy hoạch và tổ chức không gian kinh tế du lịch đêm tại Hà Nội.
Thành phố Hà Nội cần đưa phát triển kinh tế du lịch đêm trở thành một nội dung cụ thể trong quy hoạch đô thị, quy hoạch du lịch, quy hoạch sử dụng đất và chương trình phát triển kinh tế – xã hội của thành phố. Quản lý nhà nước về quy hoạch không chỉ dừng ở việc xác định các tuyến phố đi bộ hoặc khu vực kinh doanh ban đêm mà phải hình thành mạng lưới không gian kinh tế du lịch đêm có sự phân công chức năng và kết nối giữa khu vực trung tâm với các địa bàn ngoại thành. Mỗi khu vực cần được định vị theo nhóm sản phẩm chủ đạo như văn hóa – di sản, ẩm thực, mua sắm, nghệ thuật biểu diễn, vui chơi giải trí, sáng tạo và trải nghiệm làng nghề.
Thành phố cần tiến hành đánh giá sức chứa, khả năng tiếp cận giao thông, tác động môi trường và mức độ ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư trước khi phê duyệt không gian hoạt động ban đêm. Quy hoạch phải xác định rõ vùng hoạt động tập trung, vùng đệm, tuyến giao thông kết nối, điểm đón trả khách, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, hệ thống chiếu sáng, thu gom rác thải và lực lượng bảo đảm an ninh. Đối với khu vực có mật độ dân cư cao, cần quy định giới hạn tiếng ồn, khung giờ hoạt động và cơ chế tham vấn cộng đồng. Đồng thời, Hà Nội cần từng bước mở rộng không gian kinh tế đêm ra ngoài khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ, gắn với hồ Tây, hai bờ sông Hồng, các đô thị mới, trung tâm thương mại, làng nghề và điểm du lịch ngoại thành, qua đó giảm áp lực lên khu vực trung tâm và tạo sự lan tỏa về không gian phát triển kinh tế du lịch đêm.
Ba là, hoàn thiện chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân tham gia phát triển kinh tế du lịch đêm.
Phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân cần được xác định là trọng tâm của đổi mới quản lý nhà nước về phát triển kinh tế đêm tại Hà Nội. Theo đó, thành phố cần chuyển từ hỗ trợ chung sang xây dựng chính sách phù hợp với từng nhóm chủ thể. Đối với doanh nghiệp, cần đơn giản hóa quy trình đầu tư, cấp phép và khai thác không gian; công khai danh mục địa điểm, dự án và dịch vụ ưu tiên kêu gọi đầu tư; hỗ trợ tiếp cận mặt bằng, tín dụng, dữ liệu thị trường và hoạt động xúc tiến. Cần ưu tiên thu hút các doanh nghiệp có năng lực xây dựng tổ hợp văn hóa, giải trí, mua sắm và trải nghiệm quy mô lớn, thay vì chỉ phát triển các cơ sở dịch vụ nhỏ lẻ.
Đối với hộ kinh doanh, chính sách quản lý cần hướng đến hỗ trợ chính thức hóa hoạt động, chuẩn hóa chất lượng và nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị du lịch. Chính quyền địa phương cần tổ chức hướng dẫn đăng ký kinh doanh, kê khai thuế, bảo đảm an toàn thực phẩm, niêm yết giá, thanh toán điện tử và tiếp cận các nền tảng quảng bá chung của thành phố. Việc kiểm tra, xử lý vi phạm phải đi đôi với tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ chuyển đổi, tránh tạo tâm lý e ngại hoặc gia tăng chi phí không chính thức.
Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp sáng tạo, Hà Nội cần xây dựng chương trình ươm tạo các sản phẩm du lịch đêm dựa trên công nghệ, nghệ thuật, di sản và kinh tế trải nghiệm. Thành phố có thể tổ chức các cuộc thi thiết kế sản phẩm, hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát đối với mô hình mới, cung cấp không gian thử nghiệm và kết nối doanh nghiệp với điểm đến, nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Cơ chế thử nghiệm cần có thời hạn, tiêu chí đánh giá và điều kiện bảo đảm an toàn, qua đó khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng không làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.
Bốn là, cần đổi mới tổ chức thực hiện và cơ chế phối hợp quản lý nhà nước.
Thành phố Hà Nội cần xác lập một cơ chế điều phối thống nhất đối với phát triển kinh tế du lịch đêm, khắc phục tình trạng mỗi sở, ngành quản lý một khâu nhưng chưa có chủ thể chịu trách nhiệm tổng thể. UBND thành phố có thể thành lập tổ công tác hoặc cơ chế điều phối liên ngành do một lãnh đạo UBND thành phố phụ trách; Sở Du lịch là cơ quan đầu mối tổng hợp, theo dõi và tham mưu chính sách. Sở Văn hóa và Thể thao phụ trách hoạt động văn hóa, nghệ thuật; Sở Công Thương quản lý thương mại và thị trường; cơ quan quy hoạch, xây dựng quản lý không gian và hạ tầng; Công an thành phố bảo đảm an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy; UBND cấp cơ sở trực tiếp tổ chức, giám sát và xử lý các vấn đề phát sinh tại địa bàn. Việc phân cấp cần gắn với điều kiện và năng lực quản lý của từng địa phương.
Thành phố cần ban hành tiêu chuẩn, quy trình và cơ chế giám sát chung; chính quyền quận, phường được chủ động tổ chức không gian, cấp phép một số hoạt động, điều chỉnh phương án giao thông và phối hợp với doanh nghiệp. Mỗi không gian kinh tế du lịch đêm cần có bộ phận quản lý hoặc đơn vị vận hành chịu trách nhiệm rõ ràng về vệ sinh, trật tự, an toàn, tiếp nhận phản ánh và phối hợp xử lý sự cố. Quản trị kinh tế du lịch đêm phải được đặt trong tổng thể quản trị đô thị của Hà Nội. Vì vậy, kế hoạch tổ chức hoạt động ban đêm cần đồng bộ với giao thông công cộng, chiếu sáng, y tế khẩn cấp, cứu hộ, thu gom rác, phòng cháy và quản lý dân cư. Các sở, ngành không chỉ phối hợp khi xảy ra vi phạm mà phải cùng xây dựng phương án vận hành theo từng khu vực và từng thời điểm, nhất là dịp lễ, tết, cuối tuần và các sự kiện lớn.
Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và điều hành.
Thành phố Hà Nội cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về kinh tế du lịch đêm, bao gồm thông tin về doanh nghiệp, hộ kinh doanh, lao động, giấy phép, sản phẩm, lượng khách, doanh thu, phản ánh của người dân và tình hình vi phạm. Cơ sở dữ liệu phải được kết nối giữa Sở Du lịch, cơ quan văn hóa, công thương, thuế, công an và chính quyền địa phương, qua đó hạn chế tình trạng quản lý phân tán và thiếu thông tin. Mỗi không gian kinh tế đêm cần được tích hợp trên bản đồ số, thể hiện vị trí dịch vụ, giao thông, bãi đỗ xe, điểm hỗ trợ du khách, khu vực đông người và thông tin cảnh báo. Thành phố đồng thời cần phát triển nền tảng số dùng chung cung cấp thông tin về sản phẩm, lịch sự kiện, tuyến giao thông, phản ánh chất lượng dịch vụ và thanh toán không dùng tiền mặt. Việc khuyến khích doanh nghiệp, hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử, mã QR, thanh toán số và nền tảng đặt dịch vụ không chỉ nâng cao trải nghiệm của du khách mà còn hỗ trợ cơ quan nhà nước theo dõi thị trường, quản lý doanh thu, bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu.
Sáu là, nâng cao hiệu quả thanh tra, giám sát và đánh giá kết quả quản lý.
Thành phố Hà Nội cần chuyển từ phương thức kiểm tra chủ yếu theo vụ việc sang giám sát dựa trên mức độ rủi ro và dữ liệu. Cơ quan quản lý cần xây dựng hồ sơ rủi ro đối với từng loại hình kinh doanh và từng địa bàn, tập trung kiểm tra các cơ sở có nguy cơ cao về an toàn thực phẩm, tiếng ồn, môi trường, phòng cháy, chữa cháy và an ninh. Hoạt động kiểm tra liên ngành cần được chuẩn hóa, hạn chế trùng lặp giữa các cơ quan và công khai nội dung, kết quả xử lý để nâng cao tính minh bạch.
Thành phố cần xây dựng bộ chỉ số KPI đánh giá quản lý nhà nước về kinh tế du lịch đêm theo từng cấp và từng không gian. Các chỉ số không chỉ bao gồm số lượng khách, doanh thu, doanh nghiệp và việc làm mà còn phải phản ánh chất lượng quản lý như thời gian xử lý thủ tục, mức độ hài lòng của doanh nghiệp và du khách, tỷ lệ phản ánh được giải quyết, số vụ vi phạm, chất lượng môi trường, mức độ an toàn và sự đồng thuận của cộng đồng. Các chỉ số cần có giá trị mục tiêu, cơ quan chịu trách nhiệm và chu kỳ cập nhật rõ ràng. Qua đó, quản lý nhà nước được chuyển từ chú trọng ban hành văn bản và kiểm tra đầu vào sang quản lý theo kết quả, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.
5. Kết luận
Phát triển kinh tế du lịch đêm chỉ có thể đạt hiệu quả và tính bền vững khi được dẫn dắt bởi một hệ thống quản lý nhà nước đồng bộ, có khả năng kiến tạo môi trường phát triển và điều phối hiệu quả các nguồn lực. Nghị quyết số 68-NQ/TW đã mở ra cơ hội quan trọng để Hà Nội huy động mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu tư, đổi mới sáng tạo và đa dạng hóa sản phẩm du lịch đêm. Thành phố Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới quy hoạch không gian, nâng cao năng lực điều phối và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành gắn với chuyển đổi số và quản lý dựa trên dữ liệu. Đây là những điều kiện quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế du lịch đêm, nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến và thúc đẩy phát triển bền vững Thủ đô trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2017). Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân.
Quốc hội (2017). Luật Du lịch năm 2017.
Sở Du lịch Hà Nội (2022-2025). Báo cáo tổng kết hoạt động du lịch.
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam.
Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 1569/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
