Applying Ho Chi Minh’s thought on industry, thrift, integrity, and uprightness to the education and cultivation of public service ethics among current cadres
ThS. Thượng tá, Đoàn Đình Thảo
NCS, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: doandinhthao@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính là một bộ phận cốt lõi trong hệ thống tư tưởng của Người về đạo đức cách mạng, đồng thời là chuẩn mực nền tảng định hướng quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng. Bước vào giai đoạn phát triển mới, đất nước đang đứng trước những thời cơ và thách thức đan xen; người cán bộ không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao mà còn phải có đạo đức công vụ, uy tín, trách nhiệm, ý thức phục vụ Nhân dân và khả năng thích ứng với phương thức quản trị hiện đại. Vì lẽ đó, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính trong giáo dục, rèn luyện đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách hiện nay.
Từ khóa: Cần, kiệm, liêm, chính; đội ngũ cán bộ; giáo dục, rèn luyện.
Abstract: Ho Chi Minh’s thought on Industry, Thrift, Integrity, and Uprightness constitutes a core component of his ideology regarding revolutionary ethics and serves as a foundational standard guiding the development of the Party’s cadre contingent. As the country enters a new phase of development characterized by intertwined opportunities and challenges, cadres require not only steadfast political mettle and high professional competence but also public service ethics, credibility, a sense of responsibility, a commitment to serving the people, and the ability to adapt to modern governance methods. Therefore, applying Ho Chi Minh’s thought on Industry, Thrift, Integrity, and Uprightness to the education and cultivation of public service ethics among cadres holds urgent theoretical and practical significance today.
Keywords: Diligence; thrift; integrity; righteousness; the contingent of cadres; education and cultivation.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi cần, kiệm, liêm, chính là hệ chuẩn mực đạo đức cốt lõi mà mỗi cán bộ phải có để phục vụ Nhân dân một cách trong sáng, hiệu quả, tựa như: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông. Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc. Người có bốn đức “Cần, Kiệm, Liêm, Chính”. Thiếu một mùa thì không thành trời, thiếu một phương thì không thành đất, thiếu một đức thì không thành người” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 117). Trong điều kiện hiện nay, trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, hoàn thiện nền hành chính công hiện đại và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đặt ra ngày càng cao, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính trong giáo dục, rèn luyện đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính
Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm “Cần” không chỉ là sự cần cù, chăm chỉ trong lao động mà còn là thái độ, phương pháp và phong cách làm việc khoa học, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc và Nhân dân. Người viết: “Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.118). Biểu hiện trước hết của “Cần” là lao động cần cù, siêng năng, tận tụy và có trách nhiệm,có kế hoạch, có mục tiêu và biết sắp xếp công việc một cách hợp lý, tránh tình trạng làm việc tùy tiện, thiếu tổ chức hoặc chạy theo hình thức. Đồng thời, “Cần” phải đi đôi với không ngừng học tập, đổi mới và sáng tạo nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận và năng lực thực tiễn và phê phán tình trạng làm việc hình thức, thiếu chiều sâu, “đánh trống bỏ dùi”, lười biếng, ỷ lại, làm việc cẩu thả, thiếu kỷ luật, né tránh trách nhiệm và đặc biệt là bệnh quan liêu.
“Kiệm” là một trong những phẩm chất đạo đức cơ bản của người cán bộ cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi. CẦN với KIỆM phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.122). Theo Người, “Kiệm” là tiết kiệm thời gian, tiền, sức lao động và tài sản công. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở cán bộ phải biết quý trọng từng đồng tiền, hạt gạo, từng phương tiện, cơ sở vật chất của Nhà nước và Nhân dân, bởi đó đều là kết quả của lao động và sự đóng góp của toàn xã hội. “Kiệm” còn được thể hiện qua yêu cầu quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước. Mọi khoản chi tiêu phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch và mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội cao nhất. Đồng thời, kiên quyết chống lãng phí, bởi lãng phí là một trong những “kẻ thù” của sự nghiệp cách mạng, cản trở sự phát triển của đất nước.
“Liêm” là phẩm chất phản ánh sự liêm khiết, trong sạch, chính trực của người cán bộ cách mạng, đồng thời là nền tảng để giữ gìn uy tín của Đảng và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy Nhà nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Liêm là trong sạch, không tham lam” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 126), biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng, không ham người tâng bốc mình, có thái độ sống giản dị, khiêm tốn, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để mưu cầu lợi ích cá nhân hoặc phục vụ lợi ích của gia đình, dòng họ và phe nhóm. Đối với đội ngũ cán bộ, “Liêm” còn được thể hiện ở việc sử dụng đúng đắn quyền lực do Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó; thường xuyên tu dưỡng đạo đức, giữ gìn lối sống trong sạch; biết tự kiểm điểm, tự phê bình để không bị cám dỗ bởi danh lợi và quyền lực. Từ đó, đấu tranh chống tham ô, tham nhũng và mọi biểu hiện vụ lợi, chống tư tưởng cục bộ, phe cánh và mọi biểu hiện đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích của tập thể và quốc gia; kéo bè, kéo cánh, cậy quyền, cậy thế, ưu ái người thân, thiên vị trong sử dụng cán bộ.
“Chính” là chuẩn mực định hướng toàn bộ hành vi công vụ theo mục tiêu phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chính nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 129), biểu hiện ở sự ngay thẳng và trung thực. Người cán bộ phải có bản lĩnh bảo vệ lẽ phải, nói đi đôi với làm, dám chịu trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân và trước pháp luật về những quyết định của mình, công tâm và chí công vô tư, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm; việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh. “Chính” không chỉ thể hiện trong lời nói và hành động mà còn ở thái độ khách quan, trung thực trong việc đánh giá con người, giải quyết công việc và thực hiện nhiệm vụ; kiên quyết đấu tranh phê phán những biểu hiện cơ hội, xu nịnh, né tránh trách nhiệm, thấy đúng không dám bảo vệ, thấy sai không dám đấu tranh.
Bốn đức “cần, kiệm, liêm, chính” không tồn tại như bốn phẩm chất độc lập mà hợp thành một hệ giá trị chỉnh thể thống nhất, có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại, bổ sung, hỗ trợ và chuyển hóa lẫn nhau, tạo nên nền tảng đạo đức của người cán bộ cách mạng. “Cần” và “Kiệm” phải đi đôi với nhau như hai chân của con người: cần mà không kiệm thì làm chừng nào xào chừng ấy, không được; kiệm mà không cần thì không tăng thêm, không phát triển được. Có “Kiệm” mới có “Liêm” được, vì “xa xỉ mà sinh ra tham lam”. “Cần, Kiệm, Liêm” là gốc rễ của “Chính”, như một cây: có gốc, rễ thì cần có cành lá, hoa, quả mới phát triển hoàn toàn. Một dân tộc biết “cần, kiệm, liêm, chính” là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ. Cần, kiệm, liêm, chính là đạo đức của một xã hội hưng thịnh: Nếu không có những phẩm chất đó thì xã hội suy vong. Do đó, thực hành cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư. Ngược lại, chí công vô tư, một lòng, một dạ vì Đảng, vì dân thì nhất định sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính và có nhiều đức tính tốt khác của người làm cách mạng.
Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại hiện nay, phẩm chất “Cần” không chỉ là làm việc chăm chỉ mà còn phải biết ứng dụng khoa học – công nghệ, cải tiến quy trình xử lý công việc, khai thác hiệu quả dữ liệu số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; nâng cao năng lực làm việc chuyên nghiệp, tinh thần đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng với chuyển đổi số và văn hóa học tập suốt đời của đội ngũ cán bộ, hướng tới xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả, thống nhất giữa tinh thần tận tụy, phương pháp làm việc khoa học và khát vọng đổi mới sáng tạo.
“Kiệm” đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải biết sử dụng hiệu quả ngân sách Nhà nước, tránh đầu tư dàn trải, hạn chế thất thoát, lãng phí trong đầu tư công, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, cải tiến quy trình làm việc và cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết để tiết kiệm chi phí xã hội, hướng tới quản lý và phân bổ tối ưu các nguồn lực quốc gia, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước và tạo động lực cho phát triển bền vững, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, trách nhiệm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.
Bên cạnh đó, “Liêm”, “Chính” cần được cụ thể hóa thành các nguyên tắc về công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ. Mọi quyết định quản lý phải dựa trên pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mọi tổ chức, cá nhân, không phân biệt vị trí, quan hệ hay lợi ích. Các hoạt động của cơ quan Nhà nước phải được công khai, minh bạch, rõ ràng, tạo điều kiện để Nhân dân giám sát và phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Cán bộ, công chức phải chịu trách nhiệm về quyết định và hành vi của mình trước cơ quan có thẩm quyền và trước Nhân dân; đồng thời sẵn sàng giải thích, làm rõ cơ sở của các quyết định quản lý khi được yêu cầu. Đây là những yêu cầu cốt lõi của quản trị công hiện đại và cũng là sự phát triển phù hợp với tinh thần liêm chính mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng từ rất sớm.
3. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính trong giáo dục, rèn luyện đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ hiện nay
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chuyển đổi số quốc gia, tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính vẫn giữ nguyên giá trị thời sự và có ý nghĩa định hướng lâu dài đối với việc xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động và liêm chính. Những yêu cầu mới về quản trị quốc gia, quản trị số và quản trị công không làm giảm giá trị của các chuẩn mực đạo đức truyền thống mà ngược lại càng đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và năng lực tự kiểm soát trước những tác động đa chiều của lợi ích vật chất, quyền lực và công nghệ.
Cần, kiệm, liêm, chính là nền tảng để xác lập hệ giá trị chuẩn mực đạo đức công vụ, định hướng xây dựng phẩm chất chính trị, đạo đức và phong cách của đội ngũ cán bộ.
Tu dưỡng và rèn luyện theo các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo đất nước trong mọi giai đoạn cách mạng. Thực hành cần, kiệm, liêm, chính không chỉ góp phần hoàn thiện nhân cách của mỗi cán bộ mà còn tạo nên sức mạnh nội sinh của Đảng cầm quyền, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Trong điều kiện Đảng cầm quyền và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển, cán bộ thường xuyên phải đối mặt với những tác động đa chiều của lợi ích vật chất, quyền lực và các quan hệ xã hội. Việc kiên trì rèn luyện theo các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính giúp cán bộ giữ vững lý tưởng cách mạng, nâng cao khả năng tự kiểm soát bản thân, phòng ngừa sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và hạn chế nguy cơ tha hóa quyền lực. Từ đó, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, xây dựng phong cách làm việc gần dân, trọng dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm trước nhân dân, đồng thời kiên quyết đấu tranh với biểu hiện quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, khơi dậy khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước và hạnh phúc của Nhân dân.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính góp phần xây dựng văn hóa công vụ và văn hóa lãnh đạo trong Đảng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền hành chính phục vụ, rèn luyện phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính góp phần định hình tác phong làm việc khoa học, tận tụy và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nâng cao ý thức trách nhiệm, chủ động, sáng tạo và không ngừng đổi mới phương pháp, tác phong công tác, định hướng việc sử dụng hợp lý thời gian, ngân sách, tài sản công và các nguồn lực của Nhà nước; kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi những hiện tượng tiêu cực, bệnh quan liêu, xa rời quần chúng, bệnh hình thức và lãng phí, tạo nền tảng của sự chính trực, công tâm và khách quan trong thực thi công vụ, bảo đảm mọi quyết định đều xuất phát từ lợi ích chung, không bị chi phối bởi lợi ích cá nhân hay các mối quan hệ riêng tư, góp phần xây dựng các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của cán bộ theo hướng chuyên nghiệp, liêm chính và trách nhiệm, hình thành ý thức tự giác trong thực thi công vụ, nâng cao khả năng tự kiểm soát hành vi, chủ động phòng ngừa những biểu hiện quan liêu, cửa quyền, vô cảm, nhũng nhiễu và các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng văn hóa công vụ hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Thực hành cần, kiệm, liêm, chính góp phần quan trọng trong kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định quyền lực của cán bộ là do Đảng và nhân dân giao phó; vì vậy, quyền lực phải được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền và tuyệt đối không được biến thành công cụ phục vụ lợi ích cá nhân. Theo Người, khi cán bộ thiếu rèn luyện đạo đức, sa vào chủ nghĩa cá nhân thì quyền lực rất dễ bị tha hóa, kéo theo các biểu hiện tham ô, lãng phí, quan liêu, làm suy giảm uy tín của Đảng. Trong điều kiện hiện nay, khi Đảng đang tiến hành đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, thực hiện tốt cần, kiệm, liêm, chính góp phần hình thành văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, nâng cao ý thức tự kiểm soát quyền lực, đề cao trách nhiệm nêu gương, tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ, là cơ sở đạo đức để xây dựng và hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng ngừa xung đột lợi ích, ngăn chặn tình trạng lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi hoặc hình thành lợi ích nhóm, phòng ngừa từ gốc những nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và sự tha hóa quyền lực.
Cần, kiệm, liêm, chính góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới quản trị quốc gia, xây dựng nền hành chính hiện đại và chuyển đổi số.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính góp phần định hướng quá trình đổi mới quản trị quốc gia, xây dựng nền hành chính công chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại, hoạt động hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả; thúc đẩy chuyển đổi số. Là cơ sở quan trọng để hình thành văn hóa quản trị lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ xã hội làm mục tiêu và lấy đạo đức công vụ làm nền tảng cho hoạt động quản lý nhà nước. Thực hiện tốt cần, kiệm, liêm, chính góp phần xây dựng cho đội ngũ cán bộ của Đảng tinh thần làm việc tận tụy, chủ động đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ và không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng thực thi công vụ, hình thành văn hóa liêm chính, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xung đột lợi ích trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách trên cơ sở công bằng, khách quan, thượng tôn pháp luật vì lợi ích chung, phục vụ Nhân dân một cách hiệu quả, bền vững.
4. Một số định hướng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính trong giáo dục, rèn luyện đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ hiện nay
Một là, đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ đối với giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính.
Đây là yêu cầu có tính nền tảng nhằm tạo sự thống nhất về tư tưởng và hành động trong giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ của Đảng, góp phần trang bị tri thức lý luận, hình thành động cơ, thái độ và ý thức tự giác trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, biến các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính thành nhu cầu tự thân và nguyên tắc ứng xử hàng ngày của mỗi cán bộ, đảng viên. Để thực hiện mục tiêu đó, trước hết cần đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, lấy việc giải quyết những vấn đề đặt ra trong công tác cán bộ và hoạt động công vụ làm trọng tâm.
Quá trình giáo dục, tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính cần khắc phục tình trạng truyền đạt một chiều, nặng về lý thuyết, thiếu liên hệ thực tiễn; thay vào đó, cần tăng cường phân tích các tình huống thực tiễn, các vụ việc điển hình về suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí để làm rõ hậu quả của việc không thực hành các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính. Tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, coi đây là nội dung xuyên suốt trong công tác giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá cán bộ gắn với việc vận dụng vào giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực thi công vụ, nhất là xây dựng văn hóa công vụ, nâng cao trách nhiệm nêu gương, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và xây dựng đội ngũ cán bộ.
Bên cạnh đó, cần thường xuyên cập nhật, bổ sung nội dung giáo dục phù hợp với yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, gắn tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính với các chủ trương, nghị quyết của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng có phẩm chất đạo đức trong sáng, bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới và phong cách làm việc chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền quản trị quốc gia hiện đại.
Hai là, gắn giáo dục cần, kiệm, liêm, chính theo tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn công tác của đội ngũ cán bộ.
Quán triệt sâu sắc nguyên tắc học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, coi việc vận dụng các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ là tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả giáo dục, rèn luyện cán bộ. Mỗi cán bộ, đảng viên không chỉ hiểu đúng nội hàm của từng phẩm chất mà phải biết cụ thể hóa thành hành vi công vụ hằng ngày, thể hiện bằng tinh thần trách nhiệm, tác phong làm việc khoa học, chủ động, sáng tạo và tận tụy với công việc; sử dụng hiệu quả thời gian, ngân sách, tài sản công và các nguồn lực được giao; trong sạch, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi; công tâm, khách quan, minh bạch và trách nhiệm trong giải quyết công việc.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý. Cán bộ lãnh đạo phải thực sự là những người tiên phong thực hành cần, kiệm, liêm, chính; nói đi đôi với làm; dám chịu trách nhiệm; công tâm trong việc sử dụng cán bộ; công khai, minh bạch trong thực thi quyền lực; và nghiêm túc chấp hành kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đề cao ý thức tự tu dưỡng, tự rèn luyện; chủ động tự soi, tự sửa; thường xuyên tự phê bình và phê bình trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ và chuẩn mực đạo đức, gắn với yêu cầu nêu gương, trách nhiệm giải trình và chịu sự giám sát của tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và Nhân dân.
Ba là, xây dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ theo tinh thần cần, kiệm, liêm, chính.
Tiếp tục đổi mới công tác đánh giá cán bộ theo hướng lấy kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ và hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo chủ yếu. Đánh giá cán bộ không nên chỉ dựa vào bằng cấp, thâm niên công tác hay nhận xét mang tính định tính, mà cần gắn với kết quả đầu ra, chất lượng công việc, mức độ hoàn thành nhiệm vụ, tinh thần trách nhiệm và sự hài lòng của người dân, tổ chức đối với hoạt động công vụ. Bên cạnh đó, cần tăng cường công khai, minh bạch trong công tác cán bộ và trong hoạt động thực thi công vụ. Theo đó, các quy trình tuyển dụng, bổ nhiệm, quy hoạch, luân chuyển, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật cán bộ cần được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tính khách quan, công bằng và minh bạch. Đồng thời, cần mở rộng các kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của Nhân dân, phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan báo chí và Nhân dân đối với hoạt động của đội ngũ cán bộ.
Tăng cường kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và hoạt động quản lý nhà nước, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; xác định rõ quyền hạn đi đôi với trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức; đồng thời xây dựng các cơ chế phòng ngừa xung đột lợi ích, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu số và các nền tảng quản trị điện tử nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng giám sát và truy vết quá trình thực thi công vụ, qua đó hạn chế sự can thiệp chủ quan và giảm thiểu nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Bốn là, phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu trong thực hành cần, kiệm, liêm, chính.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.284). Quan điểm đó cho thấy sức lan tỏa của hành động thực tiễn luôn có giá trị giáo dục sâu sắc hơn so với lời tuyên truyền hay giáo huấn đơn thuần. Trong điều kiện Đảng cầm quyền hiện nay, việc phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu không chỉ là yêu cầu về đạo đức mà còn là nguyên tắc quan trọng để xây dựng văn hóa lãnh đạo, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, nhân tố quyết định xây dựng văn hóa tổ chức, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và nâng cao chất lượng thực thi công vụ.
Vì vậy, đòi hỏi người đứng đầu phải tiên phong rèn luyện cần, kiệm, liêm, chính, có tinh thần trách nhiệm cao, tác phong làm việc khoa học, tận tụy và quyết liệt trong thực hiện nhiệm vụ, đi đầu trong đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản trị, chủ động giải quyết những vấn đề khó khăn, phức tạp và dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời khắc phục tình trạng trì trệ, né tránh trách nhiệm hoặc làm việc cầm chừng trong cơ quan, đơn vị; đề cao tinh thần tiết kiệm, công khai trong quản lý tài chính và tài sản công, giữ gìn sự trong sạch, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi; không để người thân, người quen can thiệp vào hoạt động công vụ; không dung túng cho các biểu hiện tham nhũng, tiêu cực hay lợi ích nhóm. Đồng thời, phải thực hiện công tâm, khách quan trong công tác cán bộ, phân công nhiệm vụ, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật; bảo đảm mọi quyết định đều dựa trên nguyên tắc, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và lợi ích chung của tập thể, xây dựng môi trường làm việc dân chủ, đoàn kết, minh bạch và kỷ cương.
Năm là, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong thực hành cần, kiệm, liêm, chính.
Đây là một trong những định hướng quan trọng nhằm hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính trong giáo dục, rèn luyện và quản lý đội ngũ cán bộ của Đảng. Hồ Chí Minh luôn khẳng định Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, đồng thời là lực lượng quan trọng tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của đội ngũ cán bộ. Do đó, cần đẩy mạnh minh bạch hóa hoạt động công vụ, coi đây là điều kiện tiên quyết để Nhân dân thực hiện quyền giám sát và phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Các cơ quan nhà nước cần công khai đầy đủ, kịp thời các quy trình giải quyết công việc, thủ tục hành chính, kết quả thực hiện nhiệm vụ, việc sử dụng ngân sách, đầu tư công và các quyết định liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Tiếp tục hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch tài sản, thu nhập của cán bộ theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, gắn với tăng cường kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm các hành vi kê khai không trung thực hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm giàu bất chính. Đồng thời, cần mở rộng các hình thức tiếp nhận ý kiến phản ánh, kiến nghị và tố giác của người dân thông qua các nền tảng trực tuyến, đường dây nóng, cổng dịch vụ công và các ứng dụng số, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước một cách thuận tiện, kịp thời và hiệu quả.
Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý cán bộ và kiểm soát hoạt động công vụ, xây dựng chính quyền số, phát triển các nền tảng quản trị điện tử và khai thác hiệu quả dữ liệu số góp phần chuẩn hóa quy trình quản lý, giảm sự can thiệp chủ quan của con người, tăng cường tính công khai, minh bạch và khả năng truy vết trong toàn bộ quá trình thực thi công vụ. Đồng thời, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số vào giải quyết thủ tục hành chính góp phần giảm tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ và người dân, hạn chế cơ hội phát sinh tiêu cực, nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính.
5. Kết luận
Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khi toàn Đảng đang đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, phát triển nền quản trị quốc gia hiện đại và thực hiện chuyển đổi số quốc gia, tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính càng khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, cho thấy tính thời sự và sức sống bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Những chuẩn mực đạo đức mà Người đề ra không chỉ là yêu cầu đối với việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất của mỗi cán bộ, đảng viên mà còn là cơ sở để xây dựng văn hóa công vụ, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025). Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 6). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Nguyễn Phú Trọng (2023). Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
