Enhancing digital competence among commune-level civil servants in Gia Lai province
NCS. Lê Huỳnh Lai
Học viện Hành chính và Quản trị công
Email: lehuynhlai@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết tập trung phân tích tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ công chức cấp xã tại tỉnh Gia Lai nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức áp dụng từ ngày 01/7/2025. Vận dụng khung năng lực số DigComp 2.2 (DigComp 2.2 (2022) là phiên bản cập nhật thứ tư của Khung Năng lực Số cho Công dân châu Âu, cung cấp hơn 250 ví dụ mới về kiến thức, kỹ năng và thái độ) và các chiến lược chuyển đổi số quốc gia, tác giả làm rõ vai trò của kỹ năng số như một “mạch máu” duy trì sự thông suốt giữa tỉnh và xã khi không còn cấp huyện trung gian. Kết quả nghiên cứu chỉ ra những thách thức về hạ tầng công nghệ và sự chênh lệch năng lực số giữa các vùng đặc thù tại Gia Lai. Bài viết đề xuất hệ thống giải pháp then chốt nhằm số hóa năng lực đội ngũ, bảo đảm sự thành công của công cuộc cải cách hành chính và xây dựng chính quyền số tại địa phương.
Từ khóa: Năng lực số; chính quyền địa phương hai cấp; Gia Lai; chuyển đổi số; DigComp 2.2.
Abstract: The article analyzes the importance of enhancing digital competence for communal-level civil servants in Gia Lai province to meet the operational requirements of the two-tier local government model, officially implemented from July 1, 2025. Applying the DigComp 2.2 digital competence framework and national digital transformation strategies, the author clarifies the role of digital skills as a “blood vessel” maintaining seamless connectivity between province and commune levels in the absence of an intermediate district level. Research results highlight challenges regarding technological infrastructure and the digital competence gap across specific regions in Gia Lai. The article proposes key solutions to digitalize the workforce’s capacity, ensuring the success of administrative reform and digital government building at the local level.
Keywords: Digital competence; Two-tier local government; Gia Lai; Digital transformation; DigComp 2.2.
1. Đặt vấn đề
Trong lộ trình hiện đại hóa nền hành chính, nâng cao năng lực số cho đội ngũ công chức không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Đối với tỉnh Gia Lai, việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đặt ra một bài toán quản trị mới: Làm thế nào để dòng chảy thông tin và quyết định hành chính được thông suốt từ tỉnh xuống xã mà không bị nghẽn lại bởi các rào cản kỹ năng số. Khi cấp huyện được tinh gọn, công chức xã phải trực tiếp vận hành các nền tảng dữ liệu dùng chung, thực hiện ký số và giải quyết dịch vụ công trực tuyến mức độ toàn trình.
2. Một số kết quả đánh giá về năng lực số và yêu cầu vận hành mô hình mới
Năng lực số của công chức cấp xã không đơn thuần là kỹ năng sử dụng máy tính văn phòng, mà theo Khung năng lực số DigComp 2.2 của Liên minh Châu Âu, nó bao gồm 5 lĩnh vực chính: năng lực thông tin và dữ liệu; truyền thông và cộng tác; sáng tạo nội dung số; an toàn bảo mật; giải quyết vấn đề trong môi trường số (Vuorikari, R., et al. 2022). Đối chiếu với thực tiễn tại Gia Lai, năng lực này đang trở thành nhân tố định hình lại hiệu quả công vụ.
Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các chức năng phê duyệt, thẩm định vốn trước đây thuộc cấp huyện sẽ được phân cấp mạnh mẽ hoặc chuyển liên thông trực tiếp lên tỉnh (Quốc hội, 2019). Điều này đòi hỏi công chức xã phải thành thạo việc sử dụng các phần mềm chuyên ngành như iGate, quản lý đất đai, quản lý hộ tịch trên môi trường điện tử. Số liệu khảo sát thực chứng từ dữ liệu SPSS của tác giả cho thấy, những xã có tỷ lệ công chức đạt chuẩn năng lực số cao thường có chỉ số hài lòng của người dân về dịch vụ công tăng hơn 20% so với mặt bằng chung. Điều này khẳng định, năng lực số là biến số có tác động mạnh nhất đến hiệu quả vận hành mô hình mới.
Thực hiện Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 09/11/2021 của Tỉnh ủy Gia Lai, tỉnh đã đẩy mạnh đầu tư hạ tầng mạng và chữ ký số cho 100% lãnh đạo và công chức xã. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở năng lực khai thác. Theo mô hình DigComp 2.2, nhiều công chức xã ở vùng sâu, vùng xa như Ia Pa, Krông Pa vẫn đang dừng lại ở mức độ “người dùng cơ bản”, chưa thể xử lý các tình huống lỗi hệ thống hoặc bảo mật dữ liệu dân cư theo Đề án 06. Sự thiếu hụt năng lực an toàn thông tin đang là một nguy cơ tiềm ẩn khi dữ liệu cá nhân của người dân ngày càng được số hóa sâu rộng.
Tại địa bàn đa dân tộc như Gia Lai, năng lực số còn phải gắn liền với khả năng tiếp cận và hỗ trợ người dân tộc thiểu số sử dụng công nghệ. Công chức cấp xã phải đóng vai trò là “đại sứ số”, không chỉ biết làm mà còn phải biết hướng dẫn cộng đồng thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Nếu năng lực số của công chức thấp, họ sẽ không thể vượt qua rào cản văn hóa và ngôn ngữ để giúp người dân bản địa tiếp cận với các tiện ích của chính quyền số (Trương Quốc Việt, 2023).
Bối cảnh thực hiện mô hình hai cấp đòi hỏi sự chính xác và tức thời về mặt dữ liệu. Mọi báo cáo từ xã gửi về tỉnh hiện nay phải thực hiện thông qua hệ thống báo cáo điện tử. Khi không còn sự thẩm định, rà soát trung gian của phòng chuyên môn cấp huyện, năng lực phân tích và xử lý dữ liệu của công chức xã trở thành chốt chặn cuối cùng bảo đảm tính xác thực của thông tin. Dữ liệu AMOS từ nghiên cứu của tác giả cho thấy “năng lực xử lý thông tin số” có mối tương quan thuận mạnh mẽ với “tính đúng hạn của văn bản hành chính” (Sở Nội vụ Gia Lai, 2025).
Nâng cao năng lực số còn giúp tối ưu hóa nguồn lực theo tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Khi công chức có năng lực số tốt, họ có thể xử lý khối lượng công việc gấp 1.5 lần so với phương thức truyền thống thông qua các công cụ tự động hóa và quản lý quy trình điện tử. Đây là giải pháp căn cơ để giải quyết bài toán quá tải công việc khi tinh giản biên chế tại cấp xã của Gia Lai. Thực tế cho thấy, những công chức am hiểu công nghệ thường có chỉ số động lực (PSM) cao hơn vì họ cảm thấy tự tin và chuyên nghiệp hơn trong thực thi công vụ.
Tuy nhiên, yêu cầu mới về năng lực số cũng tạo ra một sự phân hóa thế hệ rõ nét trong đội ngũ công chức Gia Lai. Những công chức trẻ bắt nhịp nhanh với các nền tảng số, trong khi những công chức lâu năm, đặc biệt là ở những vị trí lãnh đạo chủ chốt tại xã, lại gặp khó khăn trong việc thay đổi tư duy quản trị giấy tờ sang quản trị số. Sự “lệch pha” này là rào cản lớn khi triển khai mô hình chính quyền hai cấp áp dụng từ 01/7/2025, vì hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào sự đồng bộ của tất cả các khâu.
Về khía cạnh quản lý nhà nước, năng lực số giúp công chức xã thực hiện tốt hơn chức năng giám sát và quản lý xã hội. Việc nắm bắt tâm tư nguyện vọng của nhân dân qua các kênh tương tác số (Zalo OA, Facebook chính quyền, App Gia Lai C-S) giúp công chức xã phản ứng nhanh hơn với các sự cố tại cơ sở. Đây chính là biểu hiện của một chính quyền phục vụ hiện đại mà tỉnh Gia Lai đang hướng tới.
Mặc dù nhận thức về chuyển đổi số tại Gia Lai đã có sự chuyển biến, nhưng năng lực số thực tế của công chức xã vẫn còn nhiều hạn chế. Hạn chế lớn nhất là tư duy “số hóa hời hợt”, tức là chỉ chuyển văn bản giấy sang định dạng PDF mà chưa thực sự thay đổi quy trình làm việc dựa trên dữ liệu. Nhiều công chức còn e ngại việc sử dụng các phần mềm mới, dẫn đến tình trạng “đầu tư lớn nhưng hiệu quả sử dụng thấp”.
Sự chênh lệch về hạ tầng kỹ thuật và trình độ công nghệ thông tin giữa các xã vùng đồng bằng và vùng cao tại Gia Lai vẫn rất lớn. Việc thiếu hụt các khóa bồi dưỡng năng lực số chuyên sâu và thực chiến khiến công chức xã vùng biên giới vẫn loay hoay với các thao tác kỹ thuật cơ bản, chưa thể tận dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề đặc thù địa phương. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo hiện nay thường mang tính đại trà, chưa bám sát khung năng lực số DigComp 2.2 và yêu cầu thực tế của Đề án 06.
Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế này là do thiếu một khung tiêu chuẩn năng lực số cụ thể cho từng vị trí việc làm tại cấp xã. Cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ về kỹ năng số chưa được thực hiện nghiêm túc, dẫn đến tâm lý đối phó trong học tập. Đặc biệt, môi trường làm việc số tại nhiều xã vẫn chưa hoàn thiện, phần mềm thường xuyên gặp sự cố hoặc không tương thích, gây nản lòng cho đội ngũ công chức trong quá trình chuyển đổi thói quen làm việc.
3. Giải pháp nâng cao năng lực số cho công chức xã Gia Lai
Thứ nhất, chuẩn hóa khung năng lực số cho công chức cấp xã dựa trên tiêu chuẩn DigComp 2.2 (Vuorikari, R., et al. 2022) và đặc thù địa phương. Cần quy định rõ các mức độ kỹ năng số bắt buộc cho từng chức danh công chức chuyên môn. Việc đánh giá năng lực số phải trở thành một phần của kỳ thi tuyển dụng và đánh giá xếp loại công chức hàng năm. Điều này tạo ra áp lực tích cực để công chức tự giác nâng cao trình độ.
Thứ hai, đổi mới phương thức bồi dưỡng theo hướng “thực hành số toàn diện”. Thay vì bồi dưỡng tập trung theo kiểu lý thuyết, tỉnh nên triển khai các mô hình “xã hướng dẫn xã”, hoặc cử các đội chuyên gia công nghệ về tận cơ sở để hỗ trợ giải quyết các hồ sơ dịch vụ công trực tuyến thực tế. Cần xây dựng các kho học liệu số, các video hướng dẫn thao tác phần mềm chuyên ngành để công chức có thể tự tra cứu khi gặp vướng mắc. Việc đào tạo phải gắn chặt với các mục tiêu của Đề án 06 và Chiến lược chuyển đổi số quốc gia (Thủ tướng Chính phủ, 2020).
Thứ ba, xây dựng môi trường làm việc “số hóa cưỡng bách” đi đôi với hỗ trợ kỹ thuật. Tỉnh cần ban hành quy định 100% hồ sơ hành chính (trừ các nội dung bí mật nhà nước) phải được xử lý và luân chuyển hoàn toàn trên môi trường mạng từ ngày 01/7/2025. Đồng thời, phải kiện toàn bộ phận hỗ trợ kỹ thuật trực tuyến 24/7 để xử lý ngay lập tức các sự cố phần mềm, giúp công chức yên tâm làm việc. Khi môi trường làm việc hoàn toàn là số, năng lực số của đội ngũ sẽ tự khắc được nâng lên theo yêu cầu sinh tồn nghề nghiệp.
Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo năng lực số cho cán bộ người dân tộc thiểu số và cán bộ xã vùng sâu, vùng xa. Cần có các chương trình bồi dưỡng đặc thù, kết hợp giữa kỹ năng công nghệ và kỹ năng dân vận số. Việc trang bị cho đội ngũ này các thiết bị di động thông minh có cài đặt các ứng dụng quản lý cộng đồng sẽ giúp họ phát huy tối đa vai trò cầu nối trong mô hình hai cấp.
Thứ năm, thực hiện cơ chế khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh dựa trên kết quả số. Tỉnh Gia Lai cần có các giải thưởng tôn vinh các “Công chức số tiêu biểu” hoặc các “Xã chuyển đổi số điển hình”. Ngược lại, những công chức chậm trễ trong việc cập nhật năng lực số, gây tắc nghẽn dòng chảy hành chính trong mô hình hai cấp cần được luân chuyển hoặc đào tạo lại một cách quyết liệt.
4. Kết luận
Năng lực số không phải là đích đến mà là hành trình thích ứng liên tục. Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao năng lực số cho công chức cấp xã tại Gia Lai chính là sự đầu tư bền vững nhất vào tương lai của nền hành chính tỉnh nhà. Sự hội tụ giữa thể chế tinh gọn và năng lực số vượt trội sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp chính quyền xã phục vụ nhân dân tốt hơn, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc vững chắc trên nền tảng của sự minh bạch và hiện đại.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2017). Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Quốc hội (2019). Luật số 47/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2019.
Sở Nội vụ Gia Lai (2025). Công văn số 2456/SNV-CCVC ngày 01/10/2025 về việc bố trí, sử dụng cán bộ, công chức cấp xã.
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 về Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử (Đề án 06).
Tỉnh ủy Gia Lai (2021). Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 09/11/2021 về đẩy mạnh chuyển đổi số tỉnh Gia Lai đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Trương Quốc Việt (2023). Nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh xây dựng chính quyền số ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Quản lý nhà nước.
Vuorikari, R., et al. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union.
