Lý luận về chuyển đổi số trong ngành Hải quan: khung phân tích và hàm ý đánh giá

Theoretical foundations of digital transformation in the customs sector: an analytical framework and implications for evaluation

Phạm Quốc Hưng
Chi cục Hải quan Khu vực VIII
Email: Phamquocan05@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Chuyển đổi số trong ngành Hải quan không chỉ là số hóa hồ sơ hoặc tự động hóa từng thủ tục mà còn là quá trình tái cấu trúc thể chế, tổ chức, quy trình, dữ liệu và năng lực công vụ nhằm đồng thời tạo thuận lợi thương mại và nâng cao hiệu lực kiểm soát. Trên cơ sở tổng hợp các tiếp cận về hệ thống kỹ thuật – xã hội, giá trị công, quản trị thời đại số, năng lực động và thể chế, bài viết làm rõ nội hàm chuyển đổi số hải quan; phân biệt hải quan điện tử, hải quan số và hải quan thông minh; đồng thời đề xuất khung phân tích ba lớp gồm tiền đề và bối cảnh, năng lực số của tổ chức, kết quả và giá trị công. Khung phân tích nhấn mạnh vai trò trung gian của việc tái thiết kế quy trình, cơ chế phản hồi từ kết quả và sự phân định thẩm quyền giữa các cấp quản trị. Bài viết cũng gợi mở bộ tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành, qua đó tránh đồng nhất chuyển đổi số với đầu tư công nghệ hoặc số lượng dịch vụ trực tuyến.

Từ khóa: Chuyển đổi số; hải quan số; hải quan thông minh; giá trị công; quản trị dữ liệu; mức độ trưởng thành.

Abstract: Digital transformation in customs is not confined to digitizing records or automating individual procedures. It entails the coordinated redesign of institutions, organizational arrangements, business processes, data governance, and public-sector capabilities to facilitate legitimate trade while strengthening regulatory control. Drawing on socio-technical systems, public value, digital-era governance, dynamic capabilities, and institutional perspectives, this article clarifies the concept of customs digital transformation, distinguishes electronic, digital, and smart customs, and proposes a three-layer analytical framework comprising enabling conditions and context, organizational digital capabilities, and outcomes and public value. The framework highlights business-process redesign as the mechanism through which capabilities generate outcomes, feedback as a basis for continuous improvement, and the allocation of authority across governance levels. It also outlines maturity-assessment criteria intended to prevent digital transformation from being reduced to technology investment or the volume of online services.

Keywords: Customs digital transformation; digital customs; smart customs; public value; data governance; digital maturity.

1. Đặt vấn đề

Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách Nhà nước thiết kế chính sách, tổ chức cung ứng dịch vụ và thực hiện chức năng quản lý. Trong ngành Hải quan, yêu cầu này đặc biệt rõ ràng do hoạt động quản lý diễn ra tại điểm giao giữa chủ quyền quốc gia và chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời liên quan đến thu ngân sách, kiểm soát tuân thủ, an ninh, an toàn và tốc độ lưu thông hàng hóa. Khối lượng giao dịch lớn, tính xuyên biên giới và sự tham gia của nhiều chủ thể khiến hiệu quả quản lý không thể chỉ dựa vào việc xử lý thủ công hoặc các hệ thống thông tin rời rạc.

Tuy nhiên, trong thực tiễn và nghiên cứu, chuyển đổi số đôi khi vẫn bị đồng nhất với việc số hóa hồ sơ, cung cấp dịch vụ trực tuyến hoặc triển khai công nghệ mới. Cách hiểu này chưa phản ánh đầy đủ các yêu cầu thay đổi về thẩm quyền, quy trình, dữ liệu, trách nhiệm và năng lực tổ chức. Một hệ thống hiện đại có thể không tạo ra giá trị nếu dữ liệu đầu vào thiếu chuẩn, công chức không sử dụng kết quả phân tích, quy trình pháp lý chưa tương thích hoặc chỉ số đánh giá khuyến khích tối ưu cục bộ. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là cơ quan hải quan đã có bao nhiêu ứng dụng, mà là các nguồn lực số được chuyển hóa thành những thay đổi trong quản lý và giá trị công như thế nào.

Bài viết sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu lý luận và văn bản chính sách để làm rõ nội hàm của chuyển đổi số trong ngành Hải quan; xác định các năng lực và điều kiện nền tảng; xây dựng khung phân tích phục vụ đánh giá và gợi mở các tiêu chí đo lường mức độ trưởng thành. Phạm vi của bài viết là khung lý luận; các nhận định không thay thế kết quả khảo sát hoặc số liệu vận hành của một đơn vị cụ thể.

2. Cơ sở lý luận về chuyển đổi số trong khu vực công

2.1. Khái niệm và sự khác biệt với số hóa

Số hóa là quá trình chuyển thông tin từ dạng vật lý hoặc tương tự sang dạng dữ liệu số. Ứng dụng số là việc sử dụng dữ liệu và công nghệ để cải tiến một công đoạn hoặc một dịch vụ. Chuyển đổi số có phạm vi rộng hơn; đó là quá trình tổ chức thay đổi phương thức vận hành và tạo ra giá trị thông qua sự kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu, con người và thể chế (Vial, 2019; Mergel et al., 2019). Sự khác biệt nằm ở mức độ thay đổi chứ không chỉ ở loại công nghệ. Hồ sơ điện tử vẫn có thể tái tạo nguyên vẹn một quy trình giấy; chỉ khi dữ liệu được tái sử dụng, khâu trung gian được loại bỏ, trách nhiệm được phân định lại và kết quả được đo lường thì chuyển đổi thực chất mới hình thành.

Trong khu vực công, chuyển đổi số phải hướng tới giá trị công, đồng thời tuân thủ các giới hạn về thẩm quyền, công bằng, bảo vệ quyền và trách nhiệm giải trình. Khác với doanh nghiệp có thể ưu tiên doanh thu hoặc thị phần, cơ quan công quyền phải cân bằng giữa hiệu quả, chất lượng phục vụ, tính hợp pháp, an toàn và niềm tin. Chính phủ số vì thế không chỉ là chính phủ điện tử ở mức độ cao hơn, mà còn là mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, tích hợp theo nhu cầu của người sử dụng và có khả năng thích ứng liên tục (OECD, 2020; Janowski, 2015).

2.2. Các cách tiếp cận lý thuyết

Cách tiếp cận hệ thống kỹ thuật – xã hội xem kết quả chuyển đổi là sản phẩm của sự tương tác giữa công nghệ, nhiệm vụ, con người và cấu trúc tổ chức. Theo đó, đơn vị phân tích không phải là một phần mềm riêng lẻ mà là một cấu hình tổng thể, bao gồm thể chế, quy trình, dữ liệu, nhân lực và công nghệ. Lý thuyết giá trị công bổ sung tiêu chuẩn đánh giá: sáng kiến chỉ bền vững khi tạo ra lợi ích xã hội, có tính chính danh và được bảo đảm bởi năng lực vận hành (Moore, 1995).

Quản trị công thời đại số nhấn mạnh 3 xu hướng: tái tích hợp, tổ chức dịch vụ theo nhu cầu và số hóa sâu (Dunleavy et al., 2006). Lý thuyết năng lực động giải thích khả năng nhận biết thay đổi, nắm bắt cơ hội và tái cấu hình nguồn lực; nhờ đó, chuyển đổi số được nhìn nhận như một chu kỳ học hỏi thay vì một dự án có điểm kết thúc (Warner & Wäger, 2019). Cách tiếp cận thể chế lưu ý rằng công nghệ luôn vận hành trong mạng lưới các quy tắc chính thức và phi chính thức. Nếu quy trình số chưa đồng bộ với pháp luật, giá trị chứng cứ hoặc trách nhiệm cá nhân, người thực thi có xu hướng tạo thêm bước giấy tờ để giảm rủi ro. Năm tiếp cận bổ sung cho nhau: hệ thống kỹ thuật – xã hội chỉ ra cấu trúc tương tác; giá trị công xác định đích đến; quản trị thời đại số giải thích hướng dịch chuyển; năng lực động giải thích khả năng thích ứng; còn thể chế giải thích tính hợp pháp và quán tính của tổ chức.

2.3. Nguyên tắc và giới hạn

Chuyển đổi số trong khu vực công phải tuân thủ 4 nguyên tắc. Thứ nhất, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, thiết kế dịch vụ theo toàn bộ hành trình thực hiện thủ tục thay vì theo ranh giới nội bộ giữa các cơ quan. Thứ hai, mọi quyết định hành chính phải đúng thẩm quyền, có căn cứ, có thể giải thích và có cơ chế xem xét lại. Thứ ba, dữ liệu được dùng chung nhưng phải có mục đích rõ ràng, được tối thiểu hóa, phân quyền, ghi nhật ký và được kiểm toán. Thứ tư, an toàn và khả năng chống chịu phải được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế, kèm theo phương án duy trì nghiệp vụ trong trường hợp hệ thống bị gián đoạn.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá chiến lược hàng đầu. Hành lang pháp lý liên quan gồm Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Dữ liệu năm 2024, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Luật An ninh mạng năm 2025. Các luật này lần lượt điều chỉnh giá trị pháp lý của giao dịch điện tử, quản trị dữ liệu, quyền và nghĩa vụ trong việc xử lý dữ liệu cá nhân, đồng thời yêu cầu bảo vệ hoạt động trên không gian mạng. Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ cụ thể hóa việc thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là các lớp yêu cầu phải được chuyển thành các quy tắc vận hành thống nhất trong kiến trúc, quy trình và kiểm soát nội bộ.

3. Chuyển đổi số trong ngành Hải quan

3.1. Đặc thù quản lý và nội hàm khái niệm

Quản lý hải quan có 4 đặc thù chi phối quá trình chuyển đổi số. Một là, khối lượng giao dịch lớn và yêu cầu xử lý nhanh, đòi hỏi phân bổ nguồn lực theo mức độ rủi ro. Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại yêu cầu các thành viên WTO, trong chừng mực có thể, tập trung kiểm soát các lô hàng rủi ro cao và đẩy nhanh việc giải phóng các lô hàng rủi ro thấp (WTO, 2017). Hai là, tính xuyên biên giới và sự phụ thuộc vào chuẩn dữ liệu; cùng một thông tin có thể được khai báo ở nhiều khâu, nên sự khác biệt về ngữ nghĩa làm tăng chi phí và gây sai lệch. Ba là, quyền lực cưỡng chế: một cảnh báo có thể dẫn đến kiểm tra, tạm dừng hàng hoặc xác định nghĩa vụ thuế; do đó, độ chính xác và khả năng giải thích có ý nghĩa pháp lý. Bốn là, mục tiêu kép giữa tạo thuận lợi và kiểm soát; tối ưu một phía mà làm suy giảm phía còn lại thì không tạo ra giá trị công.

Từ những đặc thù trên, chuyển đổi số hải quan có thể được hiểu là quá trình cải cách liên tục và có kiểm soát, trong đó cơ quan hải quan tái cấu trúc thể chế, tổ chức, quy trình, dữ liệu, hạ tầng và năng lực công vụ; kết nối với các chủ thể trong chuỗi cung ứng; ứng dụng công nghệ số để cung cấp dịch vụ lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và quản lý theo rủi ro; qua đó đồng thời nâng cao tạo thuận lợi thương mại, hiệu lực kiểm soát, tính minh bạch và khả năng chống chịu. Định nghĩa này nhấn mạnh phạm vi toàn hệ thống, định hướng giá trị công và trách nhiệm của con người.

3.2. Hải quan điện tử, hải quan số và hải quan thông minh

Hải quan điện tử chủ yếu thay thế giao dịch giấy tờ bằng hồ sơ và xử lý bằng phương thức điện tử. Hải quan số mở rộng sang tích hợp dữ liệu, liên thông quy trình và quản trị dựa trên dữ liệu. Hải quan thông minh là mức phát triển cao hơn về khả năng cảm nhận, phân tích, dự báo và điều phối; trong đó dữ liệu lớn, học máy, xử lý hình ảnh, cảm biến và tự động hóa được sử dụng để phát hiện bất thường, ưu tiên nguồn lực và giám sát chuỗi cung ứng. Theo WCO (2015, 2022), công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi gắn với chiến lược, chuẩn dữ liệu và năng lực tổ chức.

Bảng 1. Phân biệt ba trạng thái phát triển của hải quan

Trí tuệ nhân tạo không phải là chủ thể có thẩm quyền ra quyết định hành chính. Hệ thống có thể tự động xử lý các trường hợp rủi ro thấp khi pháp luật và quy tắc nghiệp vụ cho phép; đối với các quyết định ảnh hưởng đáng kể đến quyền và nghĩa vụ, phải bảo đảm khả năng kiểm tra, can thiệp, ghi nhận lý do và khiếu nại. Cường độ giám sát của con người cần tương xứng với mức độ rủi ro; cơ quan và người có thẩm quyền vẫn chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng.

3.3. Năng lực số và các điều kiện nền tảng

Năng lực chuyển đổi số hải quan là khả năng huy động, phối hợp và tái cấu hình nguồn lực nhằm thay đổi phương thức quản lý. Có thể khái quát 5 năng lực tổ chức số: (1) Vận hành số tích hợp và liên tục; (2) Quản trị, liên kết và khai thác dữ liệu; (3) Tái thiết kế quy trình và phân tích rủi ro; (4) Kiểm soát an toàn, liêm chính và trách nhiệm giải trình; (5) Phối hợp hệ sinh thái, đo lường và cải tiến. Kết quả và giá trị công không phải là những năng lực song song mà là đích đến của quá trình chuyển hóa năng lực thành hành động quản lý.

Thể chế và lãnh đạo tạo nền tảng, định hướng và cơ chế điều phối cho 5 năng lực. Quyết định số 1855/QĐ-BTC ngày 13/9/2022 của Bộ Tài chính đã đặt ra kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa ngành Hải quan đến năm 2025; việc triển khai cần tiếp tục chuyển các mục tiêu chiến lược thành kết quả đo lường được, thứ tự ưu tiên, bản đồ phụ thuộc và ngân sách vòng đời. Hoàn thành phần mềm chỉ là đầu ra, còn giảm thời gian, tăng tuân thủ hoặc phát hiện đúng rủi ro mới là kết quả. Hạ tầng cần bảo đảm khả năng mở rộng, sẵn sàng, tương thích, có thể quan sát và có khả năng khôi phục sau sự cố. Nhân lực phải có năng lực về dữ liệu, an toàn, quy trình số và trách nhiệm khi sử dụng công cụ; các vị trí chuyên sâu cần năng lực về kiến trúc, phân tích, quản trị dữ liệu, an ninh và kiểm định mô hình.

Quản trị dữ liệu phải xác định rõ chủ sở hữu, tiêu chuẩn, chất lượng, dòng dữ liệu, phân loại bảo mật, thời hạn lưu trữ, quyền chia sẻ và cơ chế kiểm toán. Liên thông gồm bốn phương diện: pháp lý, tổ chức, ngữ nghĩa và kỹ thuật; kết nối kỹ thuật qua giao diện lập trình không thể thay thế sự thống nhất về mục đích, quy trình, khái niệm và trách nhiệm. Mô hình dữ liệu WCO cung cấp cơ sở ngữ nghĩa cho thủ tục hải quan và cơ chế một cửa, nhưng việc áp dụng cần quản lý phiên bản và ánh xạ với danh mục quốc gia.

Quy trình là nơi năng lực số chuyển hóa thành kết quả. Tái thiết kế phải bắt đầu từ nhu cầu hợp pháp của người sử dụng và yêu cầu quản lý rủi ro; xác định dữ liệu hiện có; bước tạo giá trị kiểm soát; thao tác trùng lặp; trường hợp có thể xử lý theo quy tắc; và trường hợp cần chuyên gia. Quản lý rủi ro phải kết hợp các tiêu chí, hồ sơ tuân thủ, thông tin nghiệp vụ, phân tích bất thường và phản hồi từ kết quả kiểm tra. Chỉ số cốt lõi không phải là tỷ lệ phân luồng tự động đơn thuần mà là độ chính xác của lựa chọn và khả năng kiểm soát ngoại lệ.

4. Khung phân tích và hàm ý đánh giá

4.1. Khung phân tích ba lớp

Khung phân tích đề xuất gồm 3 lớp có quan hệ nhân quả và phản hồi. (1) Tiền đề và bối cảnh, gồm thể chế, công nghệ, đặc điểm tổ chức và môi trường hoạt động. Đây là những yếu tố mở ra hoặc giới hạn khả năng chuyển đổi. (2) Năng lực số của tổ chức, gồm 5 năng lực nêu trên cùng các điều kiện nền tảng về lãnh đạo, hạ tầng và nhân lực. (3) Kết quả và giá trị công, phản ánh những thay đổi có thể chứng minh được đối với hiệu lực kiểm soát, tạo thuận lợi thương mại, chất lượng phục vụ, tính minh bạch, an toàn và niềm tin.

Bảng 2. Khung phân tích ba lớp về chuyển đổi số hải quan

Quan hệ giữa ba lớp không tuyến tính một chiều. Điều kiện thuận lợi chỉ tạo ra khả năng; hạ tầng hiện đại nhưng dữ liệu thiếu chuẩn, công chức không sử dụng hoặc quy trình pháp lý chưa thay đổi thì năng lực vẫn chỉ ở dạng tiềm năng. Quy trình nghiệp vụ là mắt xích trung gian: năng lực dữ liệu chỉ tạo giá trị khi dữ liệu được dùng để lựa chọn, kiểm tra, xác định nghĩa vụ, cảnh báo bất thường hoặc phối hợp xử lý. Kết quả phải được quay lại để cung cấp bằng chứng nhằm điều chỉnh chiến lược, phân bổ nguồn lực và tái cấu trúc tổ chức.

4.2. Phân định cấp quản trị và trách nhiệm

Từ năm 2025, hệ thống Hải quan Việt Nam vận hành theo mô hình 3 cấp: Cục Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực và Hải quan cửa khẩu hoặc ngoài cửa khẩu, theo Quyết định số 382/QĐ-BTC ngày 26/02/2025 và Quyết định số 2019/QĐ-BTC ngày 11/6/2025 của Bộ Tài chính. Cấp Cục chủ trì chiến lược, kiến trúc, tiêu chuẩn, nền tảng dùng chung và quản trị dữ liệu toàn ngành; cấp chi cục khu vực tổ chức thực thi, phân bổ nguồn lực, quản trị thay đổi và phối hợp tại địa bàn; cấp cửa khẩu trực tiếp vận hành quy trình, xử lý hồ sơ, sử dụng cảnh báo và tương tác với doanh nghiệp.

Khi đánh giá, cần phân biệt giữa các điều kiện nằm ngoài phạm vi quyết định trực tiếp của đơn vị cơ sở và năng lực nội sinh. Pháp luật, kiến trúc toàn ngành, nền tảng trung tâm và cơ chế chia sẻ dữ liệu quốc gia thuộc nhóm thứ nhất; lãnh đạo triển khai, bố trí nhân lực, kỷ luật dữ liệu, mức độ sử dụng hệ thống, phối hợp liên địa bàn và xử lý phản hồi thuộc nhóm thứ hai. Sự phân định này tránh việc quy trách nhiệm sai thẩm quyền và giúp lựa chọn giải pháp phù hợp. Luật Hải quan (2014) hiện là nền tảng pháp lý trực tiếp; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (2026) đã được ban hành nhưng chỉ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, vì vậy cần phân biệt giữa quy định hiện hành và quy định sắp có hiệu lực.

4.3. Tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành

Đánh giá trưởng thành khác với kiểm tra tuân thủ. Tuân thủ trả lời yêu cầu tối thiểu có được đáp ứng hay không; trưởng thành xem năng lực đã được hình thành, tích hợp, đo lường và cải tiến đến mức nào. Có thể sử dụng 5 mức: khởi phát, lặp lại, chuẩn hóa, tích hợp và thích ứng. Mức của tổ chức phải được xác định theo nguyên tắc “mức thấp nhất có ý nghĩa”: chỉ đạt mức tích hợp khi phần lớn năng lực trọng yếu đều đạt mức đó, chứ không chỉ vì có một ứng dụng tiên tiến.

Bộ tiêu chí cần: gắn với mục tiêu chiến lược và giá trị công; bao quát điều kiện, năng lực, quá trình và kết quả; có định nghĩa, đơn vị đo, nguồn dữ liệu và chủ sở hữu; kết hợp số liệu vận hành với đánh giá định tính có minh chứng; cho phép so sánh theo thời gian nhưng điều chỉnh theo loại hình cửa khẩu và địa bàn. Đối với quy trình, có thể theo dõi tỷ lệ giao dịch toàn trình, tỷ lệ xử lý không giấy, thời gian giải phóng hàng theo nhóm rủi ro, tỷ lệ ngoại lệ, độ chính xác của việc lựa chọn kiểm tra, số lần người sử dụng phải khai lại thông tin và khả năng tra cứu trạng thái. Các chỉ số phải được phân tổ phù hợp để tránh đưa ra kết luận sai dựa trên giá trị trung bình.

Kết quả cần được chia thành 3 tầng. Đầu ra gồm dịch vụ trực tuyến, chức năng hệ thống, dữ liệu được kết nối và quy trình được số hóa. Kết quả trực tiếp gồm giảm thời gian, chi phí, sai sót và thao tác lặp lại; tăng tỷ lệ xử lý đúng hạn, độ chính xác của phân luồng và khả năng vận hành liên tục. Tác động gồm tuân thủ tốt hơn, số thu bền vững, chuỗi cung ứng an toàn, môi trường kinh doanh thuận lợi và niềm tin. Không thể dùng đầu ra để thay thế kết quả, cũng không thể suy luận tác động chỉ từ việc hoàn thành phần mềm.

Bảng điểm cần cân bằng tốc độ và chi phí tuân thủ với việc thu đúng, thu đủ; phát hiện và ngăn chặn vi phạm; an toàn hệ thống; công bằng; trải nghiệm; minh bạch và khả năng giải trình. Khi sử dụng AI, cần theo dõi nguồn dữ liệu, phiên bản quy tắc hoặc mô hình, chủ thể phê duyệt, lịch sử can thiệp, độ chính xác, tỷ lệ cảnh báo sai, sai lệch giữa các nhóm và sự suy giảm chất lượng theo thời gian. Mục tiêu của đánh giá không phải là xếp hạng đơn giản mà là xác định điểm nghẽn và can thiệp ưu tiên; nếu dữ liệu vẫn ở giai đoạn khởi phát, đầu tư AI quy mô lớn có thể làm tăng rủi ro thay vì tạo ra giá trị.

5. Kết luận

Chuyển đổi số trong ngành Hải quan không phải là sự nối dài của tin học hóa mà là quá trình thay đổi có định hướng đối với thể chế, năng lực tổ chức, quy trình và phương thức tạo ra giá trị công. Công nghệ tạo ra khả năng mới nhưng không tự bảo đảm hiệu quả; kết quả phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, năng lực lãnh đạo, tính phù hợp của quy trình, trách nhiệm của công chức và mức độ phối hợp trong hệ sinh thái xuất nhập khẩu.

Khung ba lớp giúp kết nối các điều kiện ban đầu với năng lực số và các kết quả có thể chứng minh được. Khung này đồng thời làm rõ vai trò trung gian của việc tái thiết kế quy trình, vòng phản hồi từ kết quả và việc phân định thẩm quyền giữa các cấp. Mức độ chuyển đổi vì thế không được quyết định bởi quy mô đầu tư công nghệ riêng lẻ, mà bởi khả năng kết hợp đồng bộ các nguồn lực nhằm cải thiện chất lượng quyết định và chất lượng phục vụ. Việc vận dụng khung cần tiếp tục được kiểm chứng bằng số liệu vận hành, khảo sát người sử dụng và bằng chứng thực nghiệm tại từng loại hình cửa khẩu; bài viết không suy diễn các kết quả này khi chưa có dữ liệu.

Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Bộ Tài chính (2022). Quyết định số 1855/QĐ-BTC ngày 13/9/2022 ban hành Kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa ngành Hải quan đến năm 2025.
Bộ Tài chính (2025). Quyết định số 382/QĐ-BTC ngày 26/02/2025 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Hải quan.
Bộ Tài chính (2025). Quyết định số 2019/QĐ-BTC ngày 11/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 382/QĐ-BTC ngày 26/02/2025.
Chính phủ (2025). Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S., & Tinkler, J. (2006). New public management is dead—Long live digital-era governance. Journal of Public Administration Research and Theory, 16(3), 467–494. https://doi.org/10.1093/jopart/mui057
Janowski, T. (2015). Digital government evolution: From transformation to contextualization. Government Information Quarterly, 32(3), 221–236. https://doi.org/10.1016/j.giq.2015.07.001
Mergel, I., Edelmann, N., & Haug, N. (2019). Defining digital transformation: Results from expert interviews. Government Information Quarterly, 36(4), 101385. https://doi.org/10.1016/j.giq.2019.06.002
Moore, M. H. (1995). Creating public value: Strategic management in government. Harvard University Press.
OECD (2020). The OECD digital government policy framework: Six dimensions of a digital government. OECD Public Governance Policy Papers, No. 02. https://doi.org/10.1787/f64fed2a-en
Quốc hội (2014). Luật Hải quan năm 2014
Quốc hội (2023). Luật Giao dịch điện tử năm 2023.
Quốc hội (2024). Luật Dữ liệu năm 2024.
Quốc hội (2025). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.
Quốc hội (2025). Luật An ninh mạng năm 2025.
Quốc hội (2026). Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2026.
Vial, G. (2019). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. The Journal of Strategic Information Systems, 28(2), 118–144. https://doi.org/10.1016/j.jsis.2019.01.003
Warner, K. S. R., & Wäger, M. (2019). Building dynamic capabilities for digital transformation: An ongoing process of strategic renewal. Long Range Planning, 52(3), 326–349. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2018.12.001
World Customs Organization (2015). Digital customs, progressive engagement. WCO.
World Customs Organization & World Trade Organization (2022). The role of advanced technologies in cross-border trade: A customs perspective. WCO & WTO. https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/wcotech22_e.pdf
World Trade Organization (2017). Trade facilitation agreement. WTO. https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/tfa-nov14_e.htm