Enhancing the role and responsibilities of justice-sector officials in protecting the Party’s ideological foundation based on Ho Chi Minh’s thought
ThS. Nguyễn Đức Cường
Tòa án nhân dân Khu vực 4, Khánh Hòa
Email: Duccuongm9@gmail.com
Đoàn Nguyên Khánh Mỹ
Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 4, Khánh Hòa
Email: Khanhmydoan1005@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngành tư pháp cách mạng và đội ngũ cán bộ tư pháp đã có những đóng góp quan trọng vào bảo vệ nền độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Bài viết tập trung làm rõ những quan điểm, chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về vai trò, trách nhiệm của cán bộ tư pháp và sự vận dụng những chỉ dẫn đó vào việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.
Từ khóa: Hồ Chí Minh; Đảng Cộng sản Việt Nam; nền tảng tư tưởng của Đảng; đội ngũ cán bộ tư pháp; vai trò; trách nhiệm.
Abstract: Throughout the Vietnamese revolutionary process, under the leadership of the Party and President Ho Chi Minh, the revolutionary judicial sector and the judicial cadre made significant contributions to safeguarding national independence and building socialism. This article focuses on clarifying Ho Chi Minh’s views and guidelines regarding the role and responsibilities of judicial officials, as well as the application of these guidelines to enhance the role and responsibilities of the judicial cadre in carrying out the task of safeguarding the Party’s ideological foundation today.
Keywords: Ho Chi Minh; Communist Party of Vietnam; the Party’s ideological foundation; judicial officials; role; responsibility.
1. Đặt vấn đề
Ngành Tư pháp cách mạng nước ta ra đời sau Cách mạng Tháng Tám và nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập (02/9/1945) với mục đích bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ Đảng và bảo vệ Nhân dân, như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Tư pháp là một cơ quan trọng yếu của chính quyền” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.472). Quá trình phát triển của các cơ quan tư pháp và đội ngũ cán bộ tư pháp đến nay có nhiều thay đổi phù hợp với điều kiện chính trị – xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền và chuẩn mực quốc tế.
Theo quy định của pháp luật hiện hành ở nước ta thì đội ngũ cán bộ tư pháp là những người làm việc ở các cơ quan tư pháp, như: Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Bộ Tư pháp, Bộ Công an. Đó là thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư… ngoài ra còn có những người được bổ nhiệm giữ chức danh tư pháp ở Bộ Công an. Đội ngũ cán bộ tư pháp có đặc điểm chung là thuộc tầng lớp trí thức, có kiến thức pháp luật, am hiểu pháp luật và có vai trò, trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ “thượng tôn pháp luật”.
Hiện nay, các thế lực thù địch, phản động sử dụng nhiều âm mưu, thủ đoạn thâm độc tấn công vào nền tảng tư tưởng của Đảng nhằm làm mất uy tín lãnh đạo của Đảng, từ đó dẫn tới làm mất lòng tin của Nhân dân đối với Đảng, tiến tới làm sụp đổ sự lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, được Đảng coi là nhiệm vụ rất quan trọng và cấp thiết hiện nay. Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị (khóa XIII) ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” (Bộ Chính trị, 2018).
Trong nội dung, ngoài các biện pháp tuyên truyền, giáo dục thì Nghị quyết nhấn mạnh vai trò, phương pháp đấu tranh pháp lý trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là rất quan trọng. Để cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng pháp lý có hiệu quả thì vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ pháp lý cần phải được nâng cao, mà một trong những giải pháp quan trọng hiện nay là vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới.
2. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp
Ngay sau khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong tư tưởng của Người về nền tư pháp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều chỉ dẫn nêu rõ vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và bảo vệ nhân dân. Sự đóng góp đã được người khẳng định trong bức thư gửi Hội nghị Tư pháp toàn quốc năm 1948: “Trong cuộc kháng chiến này, các bạn đã đóng góp một phần lực lược lớn. Từ bộ trưởng, thứ trưởng, đến toàn thể nhân viên, ai cũng chịu khổ, chịu khó, tận tụy hi sinh để làm tròn nhiệm vụ. Đó là một sự vẻ vang cho giới tư pháp ta” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.472).
Đánh giá cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp, đồng thời trong quá trình lãnh đạo xây dựng, củng cố nền tư pháp, Hồ Chí Minh đã dành những chỉ dẫn quý báu đối với đội ngũ cán bộ tư pháp cách mạng.
Một là, cán bộ tư pháp là những trí thức cách mạng nên cần phải tiên phong trong việc nêu gương, làm gương cho quần chúng nhân dân trong việc tuân thủ pháp luật của Nhà nước cách mạng.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đội ngũ cán bộ tư pháp là những trí thức cách mạng đảm đương công việc, nhiệm vụ của ngành tư pháp; là những người có trình độ, kiến thức về pháp luật, có trách nhiệm tổ chức thực thi pháp luật, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và nhân dân. Nên đội ngũ cán bộ ngành tư pháp trước hết phải nêu gương, làm gương về việc thực hiện nghiêm chỉnh việc tuân thủ pháp luật trong cuộc sống, phải biến việc tuân thủ pháp luật của Nhà nước cách mạng thành tiêu chuẩn đạo đức cách mạng cao nhất của người cán bộ tư pháp.
Trong Bức thư gửi Hội nghị Tư pháp toàn quốc năm 1948, Hồ Chủ tịch viết: “Các bạn là bậc trí thức. Các bạn có cái trách nhiệm nặng nề và vẻ vang là làm gương cho dân trong mọi việc. Dân ta đã đấu tranh một cách rất dũng cảm lẽ tất nhiện giới trí thức phải hy sinh, dũng cảm hơn nữa để làm gương cho nhân dân” Hồ Chí Minh, 2021, tr.472).
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muốn cán bộ, đảng viên và Nhân dân tin tưởng vào nền tảng tư tưởng của Đảng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thì người cán bộ tư pháp trước hết là những trí thức phải “Tiêu tri tiêu giác” (dịch: Hiểu biết trước)” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.157). Vì vậy, những người cán bộ tư pháp có trách nhiệm bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ pháp luật… phải làm tốt việc nêu gương, gương mẫu thực hiện để nhân dân tin tưởng và làm theo.
Trong bức thư gửi ông Vũ Trọng Khánh, Giám đốc Tư pháp Liên khu X, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Trong cuộc kháng chiến cứu nước, toàn cả dân tộc ta đã trở nên một dân tộc anh hùng. Anh em tư pháp là những người có học thức, lại là những người giữ gìn pháp luật dân chủ, lẽ tất nhiên anh em phải anh hùng hơn một bước để làm kiểu mẫu cho quốc dân” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.537).
Hai là, cán bộ tư pháp phải là tấm gương về bản lĩnh chính trị, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với chế độ, với Tổ quốc và Nhân dân.
Hồ Chí Minh cho rằng, người cán bộ tư pháp là những người có vai trò và trách nhiệm bảo vệ Đảng, bảo vệ pháp luật, vì vậy, đòi hỏi phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Người viết: “Các bạn là viên chức của Chính phủ dân chủ Cộng hòa mà các bạn đã giúp xây dựng lên. Chính thể dân chủ của ta tuy còn trẻ tuổi nhưng đã chiến thắng nhiều cuộc thử thách, nó đã chứng tỏ rằng quả thực là đẩy tương lai. Do đó, nhiệm vụ các bạn phải tuyệt đối với chính quyền dân chủ” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.472).
Ba là, cán bộ tư pháp phải nêu cao tinh thần đoàn kết, hợp tác trong công việc để thực hiện tốt vai trò và trách nhiệm trong bảo vệ Đảng và chế độ.
Đội ngũ cán bộ tư pháp làm việc ở nhiều cơ quan khác nhau như Tòa án, Viện kiểm sát, Bộ Công an, Bộ Tư pháp. Vì vậy, vấn đề đoàn kết và hợp tác với nhau thực hiện đúng chức trách và hoàn thành tốt nhiệm vụ là rất quan trọng.
Trong Thư gửi Hội nghị Tư pháp toàn quốc năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến sự đoàn kết và hợp tác của đội ngũ cán bộ các cơ quan tư pháp. Người viết: “Tư pháp là một cơ quan trọng yếu của chính quyền cho nên cũng phải tinh thần đoàn kết, hợp tác chặt chẽ với các cơ quan khác để tránh những mối xích mích lẫn nhau, nó có thể vì lợi quyền nhỏ và riêng mà hại đến quyền lợi to và chung cho cả tư pháp và hành chính” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.472-473).
Theo Người, cán bộ tư pháp phải luôn tu dưỡng, rèn luyện, nêu cao phẩm chất đạo đức cách mạng, phải nêu cao tinh thần đoàn kết, hợp tác trong thực hiện nhiệm vụ cao cả là bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ con người, bảo vệ niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào chế độ.
Bốn là, cán bộ tư pháp phải nêu cao tinh thần chấp pháp công tâm, khách quan, “phụng công thủ pháp, chí công vô tư”.
Theo Hồ Chí Minh, đội ngũ cán bộ tư pháp có vai trò và trách nhiệm trong bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và Nhân dân bằng các công cụ pháp lý. Để pháp luật được thực thi một cách, hiệu quả, hiệu lực, nghiêm minh đòi hỏi những người cán bộ tư pháp phải nêu cao tinh thần, trách nhiệm, kiên quyết bảo vệ công lý, lẽ phải; đồng thời, xử lý mọi hành vi sai phạm, vi phạm pháp luật, không có sự phân biệt đối xử, chỉ xét xử tội không xét người, có như vậy thì nhân dân mới tin theo. Người viết: “Các bạn là những người phụ trách thi hành pháp luật. Lẽ tất nhiên các bạn cần phải nêu cao cái gương “phụng công, thủ pháp, chí công vô tư” cho nhân dân noi theo” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.473).
Năm là, cán bộ tư pháp muốn hoàn thành tốt vai trò và trách nhiệm của mình cần phải được Đảng, Nhà nước và ngành Tư pháp thường xuyên tăng cường, bồi dưỡng giáo dục tư tưởng, đạo đức và chuyên môn nghiệp vụ; bản thân người cán bộ tư pháp phải tu dưỡng nêu cao đạo đức cách mạng.
Trong bức thư gửi ông Vũ Trọng Khánh, Giám đốc tư pháp liên khu X, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Những cán bộ cao cấp như chú và các vị giám đốc khác có nhiệm vụ luôn luôn giải thích và khuyên gắng các anh em tư pháp, sao cho xứng đáng với nhiệm vụ thiêng liêng của mỗi người, xứng đáng với lòng tin cậy của Chính phủ, xứng đáng với đồng bào, với Tổ quốc” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.537).
Người khuyên nhủ người cán bộ tư pháp phải luôn nêu cao tinh thần tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, tránh xa chủ nghĩa cá nhân, lợi mình hại người, hại tập thể, đặt lợi ích tập thể, đặt nước và nhân dân lên trên hết. Người viết: “Ai chẳng muốn no cơm ấm áo, nhưng sinh hoạt vật chất hết đời người đó là hết, còn tư tưởng xấu hay tốt sẽ truyền đến ngàn đời về sau” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.537).
Sự giáo dục của Đảng, của Nhà nước và cơ quan, nhưng người cán bộ phải luôn nêu cao tinh thần tự tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần vì nước, vì dân thì mới hoàn thành nhiệm vụ. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng ta có tinh thần vững vàng tin tưởng chắc chắn thì phú quý không dụ dỗ được ta, nghèo khổ không lay động được ta, oai lực không dọa nạt được ta”. Mà khó khăn gì chúng ta cũng vượt qua được, việc gì cũng làm được” (Hồ Chí Minh, 2021, tr.538).
Có thể nói, quan điểm và những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ Tổ quốc và Nhân dân đã được Đảng và Nhà nước vận dụng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp nước ta phát triển ngày càng toàn diện theo hướng vững mạnh về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn; tâm huyết với ngành nghề và sự nghiệp cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Những chỉ dẫn của Người đến hôm nay vẫn luôn là kim chỉ nam soi đường để chúng ta xây dựng được đội ngũ cán bộ tư pháp vừa “hồng” vừa “chuyên” đóng góp vào sự thành công của đất nước để bước vào kỷ nguyên mới; trong đó có việc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
3. Vận dụng quan điểm, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp hiện nay
Từ sau khi Bộ Chính trị (khóa XII) ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, trong đó có sự đóng góp của đội ngũ cán bộ tư pháp.
Bước vào kỷ nguyên mới, trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều thay đổi, đặc biệt là sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ, kỹ thuật số và chuyển đổi số, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng đòi hỏi có sự đổi mới để đáp ứng yêu cầu thực tế.
Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã chỉ rõ, trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng còn những hạn chế: “Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch còn hạn chế; việc kiểm soát, ngăn chặn các thông tin xấu độc có lúc bị động, lúng túng, thiếu sắc bén, thiếu sức thuyết phục” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a). Nguyên nhân và giải pháp được Đảng đưa ra tập trung ở nội dung do chưa thể chế hóa các chủ trương của Đảng và việc tu dưỡng của cán bộ, đảng viên chưa tốt; vấn đề nêu gương chưa được thực hiện tốt.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: “Trong xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, việc thể chế hóa một số nghị quyết, chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách của Nhà nước chưa đầy đủ, kịp thời…” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b), và “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nêu cao tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên”. Thực hiện nghiêm các quy định của Đảng về chuẩn mực đạo đức cách mạng, trách nhiệm nêu gương. Nêu gương phải thật sự trở thành một nội dung quan trọng trong phương thức lãnh đạo của Đảng”.
Đối chiếu với những nội dung, nhiệm vụ và giải pháp trong bảo nền tảng tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong kỷ nguyên mới thì việc vận dụng những quan điểm, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tư tưởng hiện nay là rất quan trọng và cấp thiết, trong đó cần phải tập trung vào các nội dung sau:
Thứ nhất, cần xác định đội ngũ tư pháp có vai trò quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái thù địch trong tình hình mới.
Cùng với việc tuyên truyền, phổ biến làm cho mọi người dân hiểu rõ và tin tưởng vào nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối phát triển đất nước của Đảng, việc đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái, thù địch của các tổ chức và cá nhân lợi dụng mạng xã hội và các hình thức khác như xuất bản văn hóa phẩm độc hại… đòi hỏi phải dựa trên cơ sở pháp lý. Vì vậy, đòi hỏi đội ngũ cán bộ tuyên truyền phải có kiến thức và am hiểu về pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế. Đây chính là thế mạnh của đội ngũ cán bộ tư pháp là những người am hiểu pháp luật và phụ trách thi hành pháp luật. Nên trong giai đoạn hiện nay, cần đề cao hơn nữa vai trò của đội ngũ cán bộ tư pháp trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thứ hai, phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp thông qua việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức và nêu gương của đội ngũ cán bộ tư pháp trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam đã được thực tiễn cách mạng 96 năm (1930 – 2026) chứng minh sự phù hợp và đúng đắn, bảo đảm vững chắc cho cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muốn đảng viên và Nhân dân tin tưởng vào nền tảng tư tưởng của Đảng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước thì những cán bộ tư pháp phải thể hiện sự hiểu biết, tin tưởng tuyệt đối vào nền tảng tư tưởng của Đảng; đồng thời, phải luôn là lực lượng tiên phong đi trước, gương mẫu trong việc bảo vệ nền tư tưởng của Đảng.
Thứ ba, phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp về năng lực chuyên môn trong cuộc đấu tranh bằng pháp lý bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Đội ngũ cán bộ tư pháp cần nâng cao vai trò và trách nhiệm trong việc tham mưu bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật, tạo cơ sở pháp lý vững chắc trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Với chức trách là những người thực thi pháp luật, những người cán bộ tư pháp phải nêu cao tinh thần “phụng công, thủ pháp, chí công vô tư”.
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào nâng cao vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tư pháp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần tập trung vào việc phát huy năng lực chuyên môn trong xây dựng hoàn thiện thể chế, thực thi pháp luật và nêu gương trong việc tuân thủ pháp luật trong mọi điều kiện, hoàn cảnh.
4. Kết luận
Chủ tịch Hồ Chí Minh – người khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đặt nền móng xây dựng nền tư pháp dân chủ cách mạng Việt Nam. Những bài nói và viết của Người trực tiếp đối với ngành tư pháp và đội ngũ cán bộ tư pháp mãi mãi là những chỉ dẫn quý báu trong xây dựng nền tư pháp hiện đại và đội ngũ cán bộ tư pháp chuyên nghiệp. Mặc dù tình hình đất nước và thế giới có rất nhiều biến đổi, nhưng những chỉ dẫn của Người vẫn luôn có giá trị trong xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp trong kỷ nguyên phát triển mới với các nhiệm vụ trọng tâm: tiên phong đẩy mạnh công tác hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng xây dựng luật; tiên phong tháo gỡ sự bất cập quy định pháp luật và thực tiễn; tiên phong trong thực thi pháp luật; tiên phong trong tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II. Nxb Chính trị Quốc gia sự thật, tr. 165.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II. Nxb Chính trị Quốc gia sự thật, tr. 283.
Hồ Chí Minh (2021a). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật,
