Phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới

Human resource development in state management agencies to meet the requirements of the new era

TS. Đoàn Văn Tình
Học viện Hành chính và Quản trị công
Email: tinhdv@apag.edu.vn

(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết nghiên cứu, luận giải một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới. Dựa trên việc phân tích các dữ liệu từ các báo cáo chính thức của Bộ Nội vụ gắn với tiến trình tinh gọn tổ chức bộ máy, mô hình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, phương thức đánh giá kết quả thực hiện công việc, chính sách đãi ngộ dựa trên vị trí việc làm và cơ chế trọng dụng nhân tài khu vực công, nghiên cứu làm rõ những thành tựu cùng các rào cản, điểm nghẽn đang đặt ra. Việc tinh gọn tổ chức bộ máy là điều kiện cần về thể chế, nhưng việc nâng cao năng lực thực thi và tạo lập giá trị công của đội ngũ công chức mới là điều kiện đủ để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của quản trị quốc gia. Bài viết đề xuất hệ thống sáu giải pháp trọng tâm nhằm chuẩn hóa khung năng lực, đổi mới công cụ đo lường hiệu suất gắn với cải cách tiền lương, hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi phương thức đào tạo, bồi dưỡng theo mô hình đồng kiến tạo tri thức và xây dựng bộ chỉ số theo dõi độc lập, góp phần xây dựng đội ngũ nhân lực công liêm chính, kiến tạo, thích ứng và phụng sự phát triển quốc gia.

Từ khóa: Cơ quan quản lý nhà nước; nguồn nhân lực công; vị trí việc làm; năng lực thực thi; chuyển đổi số.

Abstract: This research article examines and analyzes several theoretical and practical issues regarding human resource development within the system of state administrative agencies to meet the demands of a new era of development. Based on an analysis of data from official reports by the Ministry of Home Affairs, specifically regarding the process of streamlining the organizational structure, the two-tier local government operational model, methods for evaluating work performance, position-based compensation policies, and mechanisms for recruiting and retaining talent in the public sector this study clarifies the achievements as well as the barriers and bottlenecks currently facing the system. Streamlining the organizational structure is a necessary institutional condition, but enhancing implementation capacity and creating public value among the civil service workforce is sufficient to ensure the effectiveness and efficiency of national governance. This article proposes a system of six key solutions aimed at standardizing the competency framework; innovating performance measurement tools linked to salary reform; improving the legal framework to protect innovative officials; transforming training and professional development methods based on a co-creation of knowledge model; and establishing an independent monitoring index system, all of which contribute to building a public workforce that is honest, innovative, adaptable, and dedicated to national development.

Keywords: State administrative agencies; public workforce; job positions; delivery capacity; digital transformation.

1. Đặt vấn đề

Sự vận động của thế giới đương đại trong không gian biến động phức hợp đặt ra những thách thức chưa từng có đối với năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức ở các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, định hướng chiến lược từ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trung tâm. Quá trình chuyển dịch đó gắn liền với yêu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa cấu trúc vận hành của hệ thống cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến cơ sở. Thể chế và bộ máy dẫu được thiết kế hiện đại đến đâu, nhưng nếu thiếu nguồn nhân lực công có đủ tầm nhìn, năng lực, bản lĩnh và động lực phụng sự thì mọi định hướng chiến lược cũng khó được hiện thực hóa hiệu quả trong thực tiễn.

Thực tiễn cải cách hành chính tại Việt Nam trong thời gian qua đã ghi nhận những kết quả đột phá trong việc tinh gọn bộ máy tổ chức và đổi mới phương thức quản lý công vụ. Tuy nhiên, việc sắp xếp, tổ chức và phân cấp, phân quyền triệt để đã tạo ra áp lực rất lớn lên năng lực thực thi của đội ngũ công chức khi phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn, phức tạp hơn trong một bộ máy tinh gọn hơn. Chất lượng nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước vẫn bộc lộ những khoảng cách nhất định trước yêu cầu vận hành của nền kinh tế số và xã hội số. Việc nghiên cứu, hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích khách quan thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, tạo cơ sở để xây dựng các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

2. Cơ sở lý luận và khung phân tích

Sự chuyển dịch mô hình quản lý nhà nước từ phương thức hành chính truyền thống sang quản trị kiến tạo phát triển đòi hỏi sự thay đổi căn bản về tư duy và phương thức thực thi công vụ của đội ngũ nhân lực. Trong mô hình quản lý truyền đội ngũ, các cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu tập trung kiểm soát thủ tục hành chính, tuân thủ quy trình hành chính một chiều và khép kín không gian phát triển trong những giới hạn đã được xác định. Sang kỷ nguyên mới, khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, khơi thông các nguồn lực xã hội và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu lực, hiệu quả, nguồn nhân lực trong các cơ quan quản lý nhà nước cần được định vị lại về chức năng, chuẩn mực năng lực và phương thức hành động. Sự chuyển đổi này đòi hỏi lực lượng thực thi công vụ không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ pháp luật một cách hình thức mà còn phải có năng lực phân tích chính sách dựa trên bằng chứng, tư duy hệ thống và khả năng giải quyết các bài toán phức hợp phát sinh trong thực tiễn quản lý.

Trên nền tảng lý luận đó, bài viết này tập trung tiếp cận nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực thông qua khung phân tích ba phương diện cốt lõi:

Thứ nhất, về phương diện tổ chức và vị trí công việc. Quá trình phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước không thể tách rời việc xem xét các chiều cạnh cấu trúc vĩ mô và vi mô. Xét về quy mô và cơ cấu, nguồn nhân lực trong hệ thống hành chính phải bảo đảm sự cân đối hợp lý giữa các lực lượng, khắc phục tình trạng cồng kềnh ở các tầng nấc trung gian, đồng thời gắn kết chặt chẽ với danh mục vị trí việc làm từ cấp trung ương đến cấp cơ sở. Khi cấu trúc tổ chức thay đổi theo hướng tinh giản đầu mối, bản mô tả công việc và khung năng lực theo vị trí việc làm phải được thiết kế lại nhằm tránh sự chồng chéo hoặc khoảng trống trách nhiệm.

Thứ hai, về phương diện năng lực thực thi công vụ. Xét về chất lượng, nguồn nhân lực công là sự tích hợp hữu cơ giữa năng lực (năng lực nền tảng, năng lực chuyên môn, năng lực lãnh đạo, năng lực quản trị) và động lực. Đối chiếu với Khung khuyến nghị về năng lực công vụ của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2017), năng lực của cán bộ, công chức hiện đại cần được cấu thành từ 4 nhóm kỹ năng trọng yếu: (1) Kỹ năng xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu; (2) Kỹ năng công nghệ và quản trị dữ liệu số; (3) Kỹ năng hợp tác, giải quyết vấn đề và tương tác với người dân; (4) Kỹ năng lãnh đạo, thích ứng linh hoạt. Đặc biệt, trong cấu trúc năng lực của đội ngũ lãnh đạo, quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước trước bối cảnh hội nhập sâu rộng, Nguyễn Bá Chiến và Đoàn Văn Tình (2024) đã khẳng định bản chất cốt lõi: “Đội ngũ lãnh đạo, quản lý giàu năng lực là nhân tố dẫn dắt sự phát triển bền vững, hiệu quả của tổ chức, ngược lại sự yếu kém về năng lực của họ thường là nguyên nhân chủ yếu làm cho tổ chức tụt lùi, lạc hậu, thậm chí tan rã. Bản chất của năng lực lãnh đạo, quản lý là sự kết tinh tổng thể của các yếu tố về thể lực, trí lực, phẩm chất của nhà lãnh đạo, nhà quản lý và được phản ánh thông qua thực tiễn thực hiện các chức năng lãnh đạo, quản lý của họ”. 

Thứ ba, về phương diện động lực và môi trường thể chế. Động lực công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức được nuôi dưỡng thông qua môi trường làm việc minh bạch, cơ chế đãi ngộ tài chính và phi tài chính cạnh tranh, cùng cam kết phụng sự quốc gia và phục vụ Nhân dân. Môi trường thể chế lành mạnh không chỉ dừng lại ở tiền lương mà còn phải thiết lập cơ chế an toàn pháp lý, khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, và hạn chế căn bản tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm trong thực thi công vụ. 

3. Thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước

3.1. Những kết quả bước đầu trong sắp xếp tổ chức và cơ cấu lại đội ngũ

Tiến trình cải cách tổ chức bộ máy và đổi mới hệ thống cơ quan quản lý nhà nước trong thời gian qua đã tạo ra những chuyển biến căn bản và quan trọng đối với cấu trúc nguồn nhân lực công.

Ở cấp trung ương, cơ cấu Chính phủ nhiệm kỳ 2021 – 2026 được tinh gọn từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 đầu mối (gồm 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ), giảm 5 bộ, ngành, tương ứng giảm 22,7%. Tổ chức bộ máy hành chính bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ được sắp xếp triệt để, cắt giảm toàn bộ 13/13 (100%) tổng cục và tương đương; giảm 509 cục và tổ chức tương đương (tương ứng giảm 76,2%); giảm 231 vụ và tổ chức tương đương (giảm 60,2%); đồng thời giảm tới 3.377 chi cục và tương đương chi cục (giảm 93,8%) (Bộ Nội vụ, 2025b). Hệ thống cơ quan thanh tra cũng được tinh gọn theo Luật Thanh tra sửa đổi, chỉ còn tổ chức ở 2 cấp (Thanh tra Chính phủ và Thanh tra cấp tỉnh) cùng một số cơ quan thanh tra đặc thù. Sự tinh gọn căn bản của cấu trúc bộ máy hành chính trung ương đã giảm tối đa các tầng nấc trung gian, đòi hỏi đội ngũ nhân lực tham mưu cấp chiến lược phải nâng cao năng lực phản ứng chính sách theo thời gian thực.

Song song với quá trình tinh gọn bộ máy ở trung ương, hệ thống cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương đã vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã) từ ngày 01/7/2025, chính thức kết thúc hoạt động của toàn bộ đơn vị hành chính cấp huyện trên cả nước. Về đơn vị hành chính lãnh thổ, cả nước đã sắp xếp từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xuống còn 34 đơn vị (giảm 29 đơn vị, tương ứng giảm 46%); sắp xếp, thu gọn từ 10.035 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 3.321 đơn vị (gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu, giảm 6.714 đơn vị cấp xã, tương ứng giảm 66,91%). Đi liền với việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức bộ máy cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương được tinh giản mạnh mẽ: giảm 710 cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (tương ứng giảm 60,4% so với trước sắp xếp) và giải thể, kết thúc hoạt động của toàn bộ 8.289 cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện trên toàn quốc (giảm 100%) (Bộ Nội vụ, 2025b).

Sau sắp xếp, bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương được tổ chức tinh gọn với 466 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh (không quá 14 sở/tỉnh, riêng Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh không quá 15 sở) và 9.916 phòng chuyên môn cấp xã vận hành nề nếp, ổn định (Bộ Nội vụ, 2025b). Ngoài ra, 3.193 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã tại 33/34 địa phương và 01 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh tại Hà Nội đã đi vào hoạt động (Bộ Nội vụ, 2026), góp phần từng bước chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, không phụ thuộc vào địa phương, cho người dân và doanh nghiệp.

Đi đôi với cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy hành chính, công tác tinh giản biên chế và giải quyết chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức chịu tác động do sắp xếp đã đạt được những kết quả cụ thể. Theo Báo cáo của Bộ Nội vụ, việc thực hiện chính sách đối với cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 67/2025/NĐ-CP ngày 15/3/2025) được triển khai kịp thời, minh bạch; trên toàn quốc đã có 146.839 người có quyết định nghỉ việc hưởng chế độ. Trong đó, khối cơ quan trung ương là 47.913 người (chiếm 32,63%); khối cơ quan địa phương là 98.926 người (chiếm 67,37%); số người hưởng chính sách nghỉ hưu trước tuổi là 71.610 người (chiếm 48,77%) và số người hưởng chính sách thôi việc ngay là 75.237 người (chiếm 51,23%) (Bộ Nội vụ, 2025b). Đến cuối năm 2025, 100% các đối tượng nêu trên đã hoàn tất việc chi trả chế độ, không để tồn đọng chính sách (Bộ Nội vụ, 2025b).

Các số liệu trên cho thấy quy mô, tốc độ và kết quả sắp xếp cơ cấu tổ chức bộ máy, cũng như số lượng nhân sự dôi dư được giải quyết chế độ. Tuy nhiên, những kết quả này chưa thể mặc nhiên được coi là bằng chứng trực tiếp và đầy đủ cho thấy hiệu quả và chất lượng thực thi công vụ của bộ máy đã tự động được nâng cao.

3.2. Nhận diện rào cản và giới hạn dữ liệu nghiên cứu

Thực tiễn triển khai cũng bộc lộ những rào cản và khoảng cách cần khắc phục trong chất lượng nguồn nhân lực công, thể hiện rõ qua bốn điểm nghẽn chủ yếu sau:

Thứ nhất, sự chênh lệch giữa nhiệm vụ mới được phân cấp và năng lực thực thi của đội ngũ công chức. Báo cáo của Bộ Nội vụ ghi nhận số lượng đầu mối trực tiếp mà các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh phải quản lý tăng bình quân hơn 10 lần so với trước khi sắp xếp, tạo ra áp lực công việc, tổng hợp thông tin và chế độ báo cáo rất nặng nề. Tại cấp xã, quy mô dân số và địa bàn quản lý tăng lên đáng kể, trong khi trình độ, năng lực chuyên môn của đội ngũ công chức cơ sở không đồng đều; thiếu hụt công chức có chuyên môn sâu về công nghệ thông tin, tài chính, đất đai, xây dựng…

Thứ hai, hạn chế trong quản trị nhân sự theo vị trí việc làm và trong việc đánh giá kết quả. Mặc dù hệ thống danh mục vị trí việc làm đã được ban hành theo Nghị định số 361/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025, việc định lượng hóa khung năng lực theo vị trí việc làm tại một số cơ quan, đơn vị vẫn còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đúng mức độ phức tạp của sản phẩm đầu ra. Công tác đánh giá cán bộ vẫn còn biểu hiện nể nang, định tính, chưa gắn chặt với kết quả đầu ra có thể kiểm chứng; chính sách tiền lương và đãi ngộ theo vị trí việc làm chưa tạo đủ sức hút đối với các chuyên gia giỏi.

Thứ ba, hạn chế về năng lực số và điều kiện vận hành kỹ thuật. Quá trình chuyển đổi số và vận hành hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung đôi khi gặp vướng mắc kỹ thuật, làm bộc lộ những hạn chế về kỹ năng số và năng lực quản trị rủi ro của một bộ phận công chức ở cơ sở. Thực tế, khá nhiều tỉnh, thành phố phản ánh khó khăn khi vận hành Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung do lỗi phần mềm, thiếu phân quyền tài khoản, quy trình chưa đồng bộ, buộc cán bộ cơ sở phải thao tác song song trên nhiều hệ thống phần mềm nghiệp vụ.

Thứ tư, động lực công vụ và tâm lý e ngại rủi ro, sợ trách nhiệm. Dù Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị và Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 của Chính phủ đã bước đầu tạo chuyển biến tích cực, tâm lý e ngại rủi ro và né tránh trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ, công chức vẫn là rào cản lớn đối với chất lượng thực thi công vụ. Đánh giá thực trạng này, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị chỉ rõ: việc thể chế hóa chủ trương bảo vệ cán bộ còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế vận hành đủ cụ thể để tạo niềm tin cho cán bộ dấn thân. Do đó, tình trạng làm việc cầm chừng, đùn đẩy, sợ sai và mượn cớ bất cập pháp luật để né tránh quyết định vẫn diễn ra, nhất là trong các lĩnh vực phức tạp như đầu tư công, đấu thầu, đất đai, tài chính và chuyển đổi số. Nguyên nhân cốt lõi là hệ thống pháp luật chưa thiết lập được tiêu chí rõ ràng để phân định giữa sai sót khách quan trong quá trình đổi mới sáng tạo và hành vi cố ý vi phạm hoặc vụ lợi.

Song hành cùng rào cản pháp lý, động lực công vụ còn suy giảm do sự chậm trễ trong việc đổi mới chính sách đối với cán bộ. Đúng như nhận định tại Kết luận số 205-KL/TW ngày 07/11/2025 của Bộ Chính trị, cơ chế hiện hành chưa tạo được đột phá vượt trội để thu hút, trọng dụng nhân tài; chế độ tiền lương, phụ cấp còn mang tính cào bằng, chưa gắn kết tương xứng giữa đãi ngộ và lộ trình thăng tiến với kết quả đầu ra cụ thể. Việc thiếu hụt đồng thời cả “hành lang an toàn” và “đòn bẩy đãi ngộ” đã dẫn đến lối tư duy “làm tròn vai”, thụ động chấp hành, làm hạn chế năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy quản lý nhà nước.

Để tháo gỡ điểm nghẽn kép về bản lĩnh hành động và kỹ năng thực thi nêu trên, công tác đào tạo, bồi dưỡng giữ vai trò nền tảng đặc biệt quan trọng. Nhận diện rõ yêu cầu này trong giai đoạn chuyển đổi then chốt, Nguyễn Bá Chiến (2025) đã chỉ rõ: “Xác định hoạt động đào tạo, bồi dưỡng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức… Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức trong những năm qua vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Chính vì vậy, việc đánh giá thực trạng và nhận diện rõ yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức sẽ góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.” Luận điểm này khẳng định một hàm ý chính sách cấp thiết: đào tạo, bồi dưỡng không thể dừng lại ở việc chuẩn hóa văn bằng, chứng chỉ, mà phải tập trung bồi đắp bản lĩnh chính trị, năng lực quản trị rủi ro và tư duy hành động thực chiến để giải quyết dứt điểm các khoảng trống năng lực công vụ mới phát sinh.

Từ bức tranh thực trạng và các rào cản nêu trên, một giới hạn mang tính phương pháp luận trong nghiên cứu này cần được lưu ý là các nguồn dữ liệu hiện có chủ yếu phản ánh quy mô và kết quả ở đầu vào (inputs) như số lượng đầu mối cắt giảm, biên chế tinh giản và kinh phí thực hiện; trong khi các chuỗi dữ liệu về năng suất lao động khu vực công, chất lượng quyết định quản lý và giá trị công đầu ra (outputs/outcomes) vẫn còn khoảng trống. Do đó, việc lượng hóa hiệu lực, hiệu quả thực chất của bộ máy sau sắp xếp cần được nhìn nhận một cách thận trọng, khách quan và tiếp tục được kiểm chứng đa chiều thông qua các nghiên cứu sâu hơn.

4. Yêu cầu đổi mới đối với phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước

Một là, yêu cầu quản trị nhân lực thực chất theo vị trí việc làm. Bộ máy tinh gọn đòi hỏi từng công chức phải đáp ứng đúng tiêu chuẩn của vị trí việc làm, chuyển từ quản lý theo ngạch bậc, thâm niên sang quản trị dựa trên năng lực và sản phẩm đầu ra cụ thể.  

Hai là, yêu cầu đánh giá hiệu suất dựa trên kết quả đã được kiểm chứng. Chuyển đổi phương thức đánh giá hiệu suất từ định tính, cảm tính sang đo lường định lượng, thực chất bằng công cụ số. Sản phẩm công vụ cần được đo lường và tự động tích hợp dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức theo các tiêu chí lượng hóa gắn liền với vị trí việc làm, nhằm khắc phục triệt để tình trạng cào bằng, hình thức.  

Ba là, yêu cầu đột phá trong cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài. Thay vì đánh giá nhân tài thông qua văn bằng, chứng chỉ hình thức, hệ thống quản lý nhà nước đang chuyển dịch sang việc nhận diện nhân tài thông qua kỹ năng giải quyết các bài toán thực tiễn lớn, phức tạp. Cần hiện thực hóa các cơ chế pháp lý mới, như: việc tuyển chọn chức danh Tổng công trình sư và Kiến trúc sư trưởng theo Nghị định số 231/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025 hay chính sách thu hút chuyên gia và phát triển nhân tài theo Nghị định số 179/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024, Nghị định số 249/2025/NĐ-CP ngày 19/9/2025 nhằm tạo hành lang pháp lý vững chắc thu hút đội ngũ chuyên gia chất lượng cao.  

Bốn là, yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng gắn chặt với công việc thực tế theo vị trí việc làm. Đào tạo, bồi dưỡng phải thoát ly khỏi việc trang bị kiến thức lý thuyết chung chung, hướng mạnh vào việc rèn luyện năng lực giải quyết tình huống quản trị đa ngành, nâng cao kỹ năng số và năng lực điều hành thực tế gắn với vị trí việc làm trong cơ quan quản lý nhà nước.  

Năm là, yêu cầu thiết lập hành lang pháp lý an toàn và không gian thử nghiệm chính sách (Sandbox). Quán triệt và triển khai hiệu quả Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về bảo vệ cán bộ “6 dám” (dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn thử thách vì lợi ích chung) cùng các quy định về thử nghiệm chính sách giúp phân định rõ ràng rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới với các hành vi vi phạm kỷ luật, qua đó tạo môi trường tâm lý an toàn để cán bộ yên tâm thực thi nhiệm vụ. 

5. Một số giải pháp

Thứ nhất, hoàn thiện và vận hành thực chất hệ thống vị trí việc làm gắn với việc chuẩn hóa khung năng lực chuyên sâu. Các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục rà soát, tối ưu hóa danh mục vị trí việc làm trong các cơ quan quản lý nhà nước, bảo đảm sự tương thích giữa chức trách, nhiệm vụ và năng lực thực tế của đội ngũ công chức. Các tiêu chuẩn về tư duy kiến tạo, năng lực số, kỹ năng quản trị dữ liệu và bản lĩnh thực thi cần được đưa vào làm tiêu chí bắt buộc trong công tác tuyển dụng, quy hoạch, bố trí và bổ nhiệm lãnh đạo, quản lý ở mọi cấp. Khung năng lực phải được xây dựng dựa trên yêu cầu về sản phẩm đầu ra của vị trí công việc, bảo đảm tính minh bạch và tính thực tiễn.

Thứ hai, hiện đại hóa công cụ quản lý nhân sự bằng hệ thống đo lường hiệu suất số hóa và cải cách chế độ tiền lương. Cần vận hành ổn định và đồng bộ hệ thống đánh giá xếp loại chất lượng cán bộ, công chức dựa trên bộ chỉ số KPIs và OKRs trên nền tảng số. Kết quả đánh giá định lượng phải gắn kết chặt chẽ với chế độ đãi ngộ tài chính theo cấu trúc tiền lương, vị trí việc làm và lộ trình thăng tiến, qua đó tạo động lực phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ nhân lực công. Việc thực thi nghiêm túc nguyên tắc đánh giá thực chất sẽ góp phần sàng lọc và nâng cao chất lượng tổng thể của đội ngũ nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ ba, hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo và mở rộng không gian thử nghiệm chính sách. Cần thể chế hóa sâu rộng và thực thi hiệu quả các chủ trương của Đảng về bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Việc xây dựng các quy định pháp lý minh bạch về miễn trừ hoặc giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý khi phát sinh rủi ro khách quan trong quá trình thử nghiệm sáng tạo chính sách và công nghệ sẽ giải phóng mạnh mẽ khát vọng cống hiến, đồng thời triệt tiêu tâm lý e dè, trì trệ trong việc thực thi công vụ. Song song với đó, cần triển khai hiệu quả các đề án bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Thứ tư, các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý trọng điểm cần đổi mới căn bản chương trình và phương pháp giảng dạy theo hướng chuyển từ truyền thụ lý thuyết một chiều sang mô hình “đồng kiến tạo tri thức”, kết hợp giữa nghiên cứu tình huống thực tiễn quản lý nhà nước và đối sánh kinh nghiệm quốc tế, sự chuyển dịch mô hình đào tạo từ mô hình truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình giảng viên – học viên đồng kiến tạo tri thức mới và giá trị mới; bảo đảm đào tạo không chỉ để “biết” mà để “làm”, hướng tới các giá trị công và lợi ích nhân dân. Bản chất của đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý là đào tạo người lớn, đòi hỏi phải tôn trọng nhu cầu tự chủ, tận dụng trải nghiệm và hướng mạnh vào việc áp dụng vào thực tiễn. Sự chuyển đổi này không dừng lại ở đổi mới phương pháp mà rộng hơn là đổi mới cách hiểu về tri thức, vai trò của người dạy – người học và thiết kế toàn bộ trải nghiệm học tập; đồng thời, giải quyết bài toán về giới hạn thời gian của từng buổi học và của toàn chương trình (Đoàn Minh Huấn, 2026).

Việc tăng cường hợp tác chiến lược trong đào tạo, bồi dưỡng giữa các cơ sở nghiên cứu hàng đầu của Việt Nam với các trung tâm quản trị công uy tín quốc tế sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực lãnh đạo, quản lý.

Thứ năm, hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo gắn với trách nhiệm giải trình. Cần thể chế hóa sâu rộng và thực thi hiệu quả các chủ trương của Đảng về bảo vệ cán bộ “6 dám” (dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách vì lợi ích chung) theo tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị. Việc xây dựng các quy định pháp lý minh bạch về miễn trừ hoặc giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý khi phát sinh rủi ro khách quan trong quá trình thử nghiệm sáng tạo chính sách và công nghệ (cơ chế Sandbox) sẽ giải phóng mạnh mẽ khát vọng cống hiến, loại bỏ tâm lý e dè, trì trệ trong thực thi công vụ. Đi đối với việc khuyến khích đổi mới, phải gắn liền với cơ chế giải trình minh bạch, kiểm soát quyền lực chặt chẽ để phòng ngừa việc lợi dụng chính sách.

Thứ sáu, xây dựng bộ chỉ số theo dõi, đánh giá độc lập cải cách và chất lượng nguồn nhân lực công. Cần nghiên cứu xây dựng và thí điểm Bộ chỉ số đánh giá năng lực thực thi và chất lượng nhân lực công nhằm tạo công cụ theo dõi cải cách hành chính một cách thực chất. Bộ chỉ số này kết hợp việc theo dõi tiến độ xử lý công vụ trên môi trường số với việc khảo sát độc lập mức độ hài lòng của người dân, tổ chức và đánh giá đồng đẳng trong nội bộ nền công vụ. Dữ liệu từ bộ chỉ số sẽ cung cấp bằng chứng khách quan, phục vụ việc hoạch định chính sách cán bộ và điều chỉnh kịp thời các điểm nghẽn trong quản trị.

6. Kết luận

Phát triển nguồn nhân lực trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước là yêu cầu khách quan và là nhân tố quyết định bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của nền quản trị quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới. Việc tinh gọn đầu mối tổ chức bộ máy và sắp xếp lại đơn vị hành chính là điều kiện cần nhưng không tự động tạo ra một nền quản trị tốt hơn; hiệu lực thực chất của nền công vụ phải được đo lường bằng năng lực thực thi và những giá trị cụ thể phục vụ Nhân dân. Thông qua việc hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, chuẩn hóa khung năng lực, đổi mới công cụ đánh giá hiệu suất số hóa có kiểm chứng, thực thi chính sách đãi ngộ cạnh tranh, củng cố hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo và thiết lập bộ chỉ số theo dõi độc lập, hệ thống cơ quan quản lý nhà nước sẽ xây dựng được một đội ngũ nhân lực công đủ tầm nhìn, bản lĩnh và năng lực hành động. Qua đó, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ đóng vai trò là động lực trung tâm đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, phát triển phồn vinh, hiện đại và bền vững.

Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Bộ Chính trị. (2021). Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Bộ Nội vụ (2025a). Báo cáo số 12083/BC-BNV ngày 15/12/2025 về tình hình thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp (từ ngày 01/7/2025 đến ngày 15/12/2025).
Bộ Nội vụ (2025b). Báo cáo số 12662/BC-BNV ngày 26/12/2025 về tình hình thực hiện công tác cải cách hành chính năm 2025.
Bộ Nội vụ (2026). Báo cáo số 1496/BC-BNV ngày 13/02/2026 về tình hình thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp (từ ngày 30/01/2026 đến ngày 13/02/2026).
Chính phủ (2023). Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 quy định về việc khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Chính phủ (2024a). Nghị định số 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 về chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.
Chính phủ (2024b). Nghị định số 179/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 quy định về chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.
Chính phủ (2025a). Nghị định số 67/2025/NĐ-CP ngày 15/3/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 178/2024/NĐ-CP.
Chính phủ (2025b). Nghị định số 154/2025/NĐ-CP ngày 15/6/2025 quy định về tinh giản biên chế.
Chính phủ (2025c). Nghị định số 170/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức.
Chính phủ (2025d). Nghị định số 231/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025 quy định về việc tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng trong khu vực công.
Chính phủ (2025e). Nghị định số 249/2025/NĐ-CP ngày 19/9/2025 quy định về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia chất lượng cao trong cơ quan quản lý nhà nước.
Chính phủ (2025f). Nghị định số 361/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định về vị trí việc làm của công chức.
Đoàn Minh Huấn (2026). Mô hình giảng viên – học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: Tiếp cận hiện đại trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý. Tạp chí Quản lý nhà nước, (360), 04-10. https://doi.org/10.59394/qlnn.360.2026.1395
Nguyễn Bá Chiến (2025). Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Tạp chí Quản lý nhà nước, (348), 03-08. https://doi.org/10.59394/qlnn.348.2025.1051
Nguyễn Bá Chiến & Đoàn Văn Tình (2024). Nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý để đáp ứng yêu cầu làm việc trong môi trường quốc tế. Tạp chí Tổ chức nhà nước (Số chuyên đề tháng 4/2024), 01-10.
OECD (2017). Skills for a High-Performing Civil Service. OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264280724-en
Quốc hội (2025a). Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025.
Quốc hội (2025b). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Quốc hội (2025c). Luật Cán bộ, công chức năm 2025.