Nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh

Improving the effectiveness of monitoring activities of the Vietnam Fatherland Front Committee in Tay Ninh Province

Lê Trần Anh Đức
Học viên Học viện Hành chính và Quản trị công
Email: anhducletran@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết tập trung phân tích, đánh giá công tác giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh kể từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (01/7/2025). Thông qua việc tiếp cận lồng ghép giữa thực trạng triển khai và các yếu tố nguyên nhân trên các phương diện, bài viết làm rõ những kết quả đạt được và các điểm nghẽn hiện hữu. Trên cơ sở các vấn đề đặt ra, tác giả đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh trong kỷ nguyên phát triển mới.

Từ khóa: Hiệu quả giám sát; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; tỉnh Tây Ninh; chính quyền địa phương hai cấp; kiểm soát quyền lực.

Abstract: This article focuses on analyzing and evaluating the oversight activities of the Vietnam Fatherland Front Committee of Tây Ninh Province since the implementation of the two-tier local government model (July 1, 2025). Through an integrated approach that examines both the current status of implementation and the underlying causes across various aspects, the article clarifies the achievements made and the existing bottlenecks. Based on the issues identified, the author proposes solutions to enhance the effectiveness of the supervisory activities of the Vietnam Fatherland Front Committee of Tây Ninh Province in this new era of development.

Keywords: Monitoring effectiveness; Vietnam Fatherland Front; Tay Ninh Province; two-level local government; power control.

1. Đặt vấn đề

Trong hệ thống chính trị Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam giữ vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ và giám sát, phản biện xã hội (Quốc hội, 2013; Quốc hội 2015, 2025). Hoạt động giám sát của MTTQ mang tính xã hội và tính nhân dân, là phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước từ bên ngoài nhằm góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh theo tinh thần Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư.

Từ ngày 01/7/2025, việc cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã) gắn với thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quản trị địa phương. Tại tỉnh Tây Ninh (được thành lập trên cơ sở sáp nhập tỉnh Tây Ninh và tỉnh Long An theo Nghị quyết số 1682/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025), quy mô quản lý mở rộng, với diện tích tự nhiên 8.536,44 km², dân số 3.254.170 người, đường biên giới dài 368,695 km và 96 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 82 xã, 14 phường, giảm 184 đơn vị hành chính cấp xã so với trước khi sắp xếp) (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c, tr.3). Khối lượng văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, dự án do chính quyền cấp tỉnh ban hành và phân cấp trực tiếp xuống cấp xã gia tăng đáng kể. Bối cảnh thực tiễn đó đòi hỏi phải phân tích, đánh giá toàn diện công tác giám sát của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh từ khi vận hành mô hình tổ chức mới, nhận diện rõ các hạn chế trong mối liên hệ với các nguyên nhân tác động để đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát.

2. Công tác giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh kể từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Kể từ ngày 01/7/2025 đến nay, công tác giám sát của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh đã được triển khai tích cực trên các mặt công tác:

Một là, về công tác lập kế hoạch, xác định nội dung, đối tượng và tổ chức các cuộc giám sát, phản biện xã hội.

Bám sát sự điều chỉnh thẩm quyền của mô hình chính quyền hai cấp, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã chủ động hiệp thương với các tổ chức chính trị – xã hội và phối hợp cùng Thường trực HĐND, UBND tỉnh định vị các nội dung giám sát gắn với quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Theo Báo cáo số 02/BC-MTTQ-BTT ngày 28/11/2025 của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, trong năm 2025, cấp tỉnh đã chủ trì 2 cuộc giám sát chuyên đề quy mô lớn: giám sát việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở cho người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo theo Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c).

Bước sang 6 tháng đầu năm 2026, thực hiện Kế hoạch số 47/KH-MTTQ-BTT ngày 16/4/2026, cấp tỉnh và các tổ chức chính trị – xã hội tỉnh đã triển khai 6 chuyên đề giám sát về phát triển nhà ở xã hội, chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính và phong trào “Bình dân học vụ số”, quản lý công trình thủy lợi, giáo dục lý tưởng cho thanh thiếu nhi, chính sách lao động nữ và đào tạo nghề cho quân nhân xuất ngũ; đồng thời tổ chức 672 cuộc kiểm tra, giám sát độc lập đối với công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Tại tuyến cơ sở, Ủy ban MTTQ Việt Nam 96 xã, phường đã chủ trì 160 cuộc giám sát (104 cuộc năm 2025 và 56 cuộc trong 6 tháng đầu năm 2026) (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026), tập trung vào hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công, thực hiện quy chế làm việc sau sáp nhập, xây dựng cơ bản và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, việc lựa chọn nội dung giám sát, phản biện xã hội ở một số địa phương vẫn còn lúng túng, chưa tập trung sâu vào những lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo; số lượng và chất lượng phản biện xã hội ở cơ sở chưa đồng đều khi trong 6 tháng đầu năm 2026 mới có 33/96 xã, phường (đạt 34%) tổ chức phản biện đối với 49 dự thảo văn bản của chính quyền cùng cấp (giảm so với mức 40/96 xã, phường phản biện 48 dự thảo năm 2025), một số nơi còn nhầm lẫn giữa góp ý văn bản với phản biện xã hội (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026).

Hai là, về việc vận dụng các hình thức giám sát gắn với phát huy vai trò của hội đồng tư vấn, chuyên gia và mạng lưới giám sát nhân dân ở cơ sở.

Hệ thống MTTQ tỉnh Tây Ninh đã kết hợp linh hoạt giữa giám sát thông qua nghiên cứu văn bản với thành lập đoàn giám sát trực tiếp (như tham gia 5 đoàn kiểm tra của Ủy ban bầu cử tỉnh rà soát 3 đợt đối với 96 Ủy ban bầu cử cấp xã và thành lập 7 đoàn giám sát tại 134 khu vực bỏ phiếu. Mạng lưới giám sát tại cộng đồng được duy trì thường xuyên qua việc kiện toàn 96 Ban Thanh tra nhân dân (1.595 thành viên năm 2025 và 1.629 thành viên năm 2026) tổ chức 130 cuộc giám sát (88 cuộc năm 2025 (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c); 42 cuộc 6 tháng đầu năm 2026) và thành lập các Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng (408 ban với 2.160 thành viên năm 2025; 394 ban với 2.189 thành viên năm 2026) giám sát trực tiếp 802 công trình, dự án (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026). Trong phản biện xã hội, cấp tỉnh đã huy động đội ngũ chuyên gia, nguyên lãnh đạo tỉnh và Hội đồng tư vấn thẩm định 02 dự thảo nghị quyết năm 2025.

Mặc dù vậy, phương thức triển khai ở một số đơn vị vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các đợt giám sát định kỳ theo kế hoạch hoặc nghiên cứu văn bản, chưa phát huy mạnh mẽ hình thức giám sát đột xuất và giám sát qua xác minh đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; việc thực hiện quy trình, hình thức xây dựng văn bản sau giám sát, phản biện ở một số xã, phường chưa bảo đảm đầy đủ theo quy định. Nguyên nhân là do công tác hướng dẫn, trao đổi thông tin và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cấp Mặt trận có lúc, có nơi chưa thường xuyên; một số cán bộ mới chưa được tiếp cận đầy đủ các quy định và kỹ năng thực tiễn, trong khi công tác phối hợp phân vai cho các tổ chức thành viên và huy động chuyên gia tư vấn ở tuyến cơ sở chưa được thực hiện đồng bộ để bù đắp khoảng trống chuyên môn trước khối lượng văn bản quản lý ngày càng phức tạp (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c; 2026).

Ba là, về chất lượng văn bản kiến nghị và hiệu lực theo dõi, tiếp thu, giải quyết sau giám sát.

Nhiều kiến nghị của MTTQ đã phát huy tác dụng điều chỉnh chính sách và giải tỏa bức xúc tại cơ sở: kiến nghị sau giám sát xóa nhà tạm, nhà dột nát năm 2025 được UBND tỉnh chỉ đạo giải quyết, góp phần hoàn thành hỗ trợ 924 căn nhà (xây mới 774 căn, sửa chữa 150 căn nhà Đại đoàn kết) với tổng kinh phí trên 73 tỷ đồng; kiến nghị từ cuộc giám sát Nghị quyết số 1682/NQ-UBTVQH15 đã thúc đẩy việc rà soát đề án vị trí việc làm, biệt phái cán bộ và khắc phục tình trạng hồ sơ đất đai trễ hẹn tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025a, 2025b, 2025c).

Tỷ lệ tiếp thu phản biện xã hội đạt mức cao, với 39 kiến nghị cấp tỉnh và 171/178 ý kiến kiến nghị cấp xã năm 2025 (đạt 92%) được giải trình (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c); toàn bộ 49 nội dung kiến nghị từ 03 văn bản phản biện cấp tỉnh trong 6 tháng đầu năm 2026 đều được Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường và cơ quan soạn thảo tiếp thu; đồng thời 288 kiến nghị của ban thanh tra nhân dân (185 kiến nghị năm 2025; 103 kiến nghị nửa đầu năm 2026) và 733 kiến nghị từ 802 công trình của ban giám sát đầu tư của cộng đồng (425 kiến nghị năm 2025; 308 kiến nghị nửa đầu năm 2026) được xem xét giải quyết, góp phần giữ vững đồng thuận xã hội và bảo đảm 100% khu vực bỏ phiếu bầu cử an toàn, không phát sinh khiếu nại, tố cáo (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c; 2026).

Tuy nhiên, hiệu lực thực thi hậu giám sát vẫn còn những điểm đứt gãy khi ở một vài địa phương, các kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội chưa được UBND các cấp và cơ quan chủ trì soạn thảo tập trung rà soát, giải quyết triệt để; tiến độ phản hồi còn chậm trễ (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c). Hạn chế này xuất phát từ cả nguyên nhân thể chế lẫn năng lực và tâm lý thực thi: một mặt, giám sát của Mặt trận không có chế tài hành chính cưỡng chế trực tiếp, nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền về vai trò giám sát của MTTQ chưa đầy đủ, và một số cơ quan soạn thảo chưa tuân thủ nghiêm Khoản 1, Điều 36 Luật MTTQ Việt Nam về thời hạn gửi dự thảo văn bản trước tối thiểu 15 ngày (Quốc hội, 2015, 2025). Mặt khác, do hạn chế về bản lĩnh, kỹ năng phân tích và thiếu biểu mẫu chuẩn hóa, một số văn bản kiến nghị ở cơ sở vẫn dừng ở nhận định định tính, chưa cấu trúc đủ 5 thành tố kỹ thuật bắt buộc (căn cứ pháp lý, thông số sai phạm, chủ thể chịu trách nhiệm, giải pháp khả thi và thời hạn phản hồi); cộng hưởng với tâm lý nể nang, ngại va chạm khi giám sát cơ quan ngang cấp (Tỉnh ủy Tây Ninh, 2026) và tình trạng “khoán trắng”, thiếu tái giám sát sau khi phát hành văn bản đã làm giảm sức nặng ràng buộc đối với đối tượng chịu sự giám sát.

Bốn là, về điều kiện bảo đảm kinh phí và việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động giám sát.

Mặc dù hệ thống chính quyền địa phương hai cấp đang đẩy mạnh số hóa dịch vụ công, song hoạt động nghiệp vụ giám sát từ cấp tỉnh đến 96 xã, phường vẫn chủ yếu vận hành theo phương thức quản lý văn bản truyền thống; chưa thiết lập được cơ sở dữ liệu số hóa dùng chung để gán mã định danh, theo dõi tiến độ và tự động cảnh báo thời hạn phản hồi đối với hàng trăm kiến nghị sau giám sát, cũng như chưa có bảng điều khiển số liệu trực quan để phân loại đơn thư cử tri phục vụ dự báo chuyên đề. Rào cản này bắt nguồn từ việc định mức kinh phí cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội ở cấp xã còn gặp nhiều khó khăn, đồng thời hạ tầng chuyển đổi số tại cơ sở thiếu đồng bộ, một số đơn vị UBND cấp xã kết nối mạng Internet với băng thông chưa bảo đảm yêu cầu công việc (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025b; 2025c); bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ vẫn duy trì thói quen lưu trữ hồ sơ thủ công và chưa chủ động ứng dụng các công cụ dữ liệu số vào quản lý chu trình hậu giám sát.

3. Một số vấn đề đặt ra

Thứ nhất, mâu thuẫn giữa khối lượng nhiệm vụ quản lý nhà nước gia tăng sau sáp nhập với nguồn lực biên chế.

Khi toàn tỉnh giảm 184 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 96 xã, phường và hệ thống MTTQ phải tham gia tới 768 cuộc giám sát phối hợp trong 6 tháng đầu năm 2026 (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026, tr.2), yêu cầu đặt ra là phải thiết lập bộ lọc hiệp thương kế hoạch chặt chẽ ngay từ đầu năm nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực; đồng thời, định vị chính xác những vấn đề dân sinh bức thiết, những lĩnh vực nhạy cảm dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo làm trọng tâm giám sát độc lập.

Thứ hai, sự thiếu đồng bộ về quy trình, thủ tục ở cơ sở gắn với yêu cầu đa dạng hóa các phương thức tiếp cận trong giám sát.

Trước thực trạng tỷ lệ cấp xã thực hiện phản biện xã hội trong 6 tháng đầu năm 2026 mới đạt 34% (33/96 xã, phường), một số nơi còn nhầm lẫn giữa góp ý văn bản với phản biện xã hội và còn phụ thuộc nhiều vào các cuộc giám sát định kỳ có báo trước (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026, tr.4-5), vấn đề đặt ra là phải chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ thành các bước thực hành tinh gọn kèm bộ chỉ số đo lường (KPI) rõ ràng; đồng thời, tăng cường phương thức giám sát đột xuất và giám sát trực tiếp qua xác minh đơn thư của công dân.

Thứ ba, thu hẹp khoảng cách giữa độ phức tạp của các quyết sách quản lý vĩ mô với năng lực chuyên môn, kỹ năng lập văn bản kiến nghị của đội ngũ cán bộ chuyên trách.

Trong điều kiện nhân sự sau sắp xếp có nhiều biến động, biên chế cấp tỉnh mỏng (10 nhân sự tại Ban dân chủ, giám sát và phản biện xã hội) và cán bộ cấp xã kiêm nhiệm nhiều việc, yêu cầu cấp thiết là phải trang bị kỹ năng phân tích chính sách để xây dựng văn bản kiến nghị hội tụ đủ 5 thành tố định lượng bắt buộc; gắn liền với việc rèn luyện bản lĩnh chính trị, khắc phục triệt để tâm lý nể nang, ngại va chạm khi giám sát cơ quan ngang cấp (Tỉnh ủy Tây Ninh, 2026; Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c, tr. 6).

Thứ tư, khơi thông và kết nối đồng bộ nguồn lực trí tuệ từ các tổ chức thành viên, hội đồng tư vấn, chuyên gia với mạng lưới giám sát nhân dân tại cộng đồng.

Để khắc phục sự thiếu hụt nhân lực chuyên trách trên địa bàn rộng 8.536,44 km², vấn đề đặt ra là phải thiết lập cơ chế phân vai rõ ràng theo thế mạnh chuyên ngành của từng tổ chức chính trị – xã hội thành viên, huy động sâu rộng giới chuyên gia tham gia thẩm định chính sách, đồng thời nâng cao chất lượng hướng dẫn nghiệp vụ để phát huy đồng đều hiệu quả của 96 Ban Thanh tra nhân dân và hàng trăm Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng ở cơ sở.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh với HĐND, UBND, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh và cơ quan thanh tra, kiểm tra.

Do hoạt động giám sát của MTTQ mang tính xã hội và một số cơ quan soạn thảo còn gửi hồ sơ dự thảo chậm hơn thời hạn 15 ngày theo quy định tại Khoản 1, Điều 36 Luật MTTQ Việt Nam (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c, tr.6-7), vấn đề đặt ra là phải ràng buộc trách nhiệm cung cấp thông tin đúng hạn của cơ quan hành chính, chia sẻ dữ liệu với cơ quan thanh tra và thiết lập cơ chế chuyển hóa các kiến nghị bị trì hoãn của Mặt trận thành nội dung giải trình, chất vấn của HĐND.

Thứ sáu, thiết lập kỷ luật theo dõi, đôn đốc khép kín và quy định cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình đối với việc tiếp thu, thực hiện kiến nghị sau giám sát.

Nhằm khắc phục tình trạng một số cơ quan, địa phương chậm rà soát, phản hồi kiến nghị sau giám sát và biểu hiện “khoán trắng” sau khi ban hành văn bản kết luận (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c, tr.7), vấn đề cốt lõi là phải chuẩn hóa công cụ theo dõi tiến độ khắc phục sau giám sát theo mốc thời gian cụ thể, thực hiện tái giám sát quyết liệt và gắn kết quả giải quyết kiến nghị của Mặt trận với công tác đánh giá cán bộ của cấp ủy Đảng.

Thứ bảy, tháo gỡ rào cản về điều kiện bảo đảm và chuyển đổi phương thức từ quản lý hồ sơ thủ công sang ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số phục vụ công tác giám sát.

Trước thực trạng hạ tầng chuyển đổi số và băng thông Internet ở một số xã chưa đồng bộ, kinh phí hạn hẹp và việc theo dõi hàng trăm kiến nghị vẫn thực hiện thủ công trên văn bản giấy (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2025c, tr.3, 6), yêu cầu đặt ra là phải kết hợp nâng cấp hạ tầng kỹ thuật cơ sở với số hóa cơ sở dữ liệu theo dõi kiến nghị và tích hợp các kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến của Nhân dân.

4. Một số giải pháp

Một là, đổi mới tư duy, phương thức lập kế hoạch và lựa chọn nội dung giám sát có trọng tâm, trọng điểm, sát thực tiễn.

Nhằm giải quyết tình trạng giao thoa nhiệm vụ và phân tán nguồn lực khi phải tham gia 768 cuộc giám sát phối hợp như trong 6 tháng đầu năm 2026 (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026, tr.2), vào quý IV hằng năm, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cần chủ trì hiệp thương sàng lọc chuyên đề với các tổ chức chính trị – xã hội tỉnh, đồng thời, trao đổi thống nhất với Thường trực HĐND, UBND, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy và Thanh tra tỉnh trước khi trình Thường trực Tỉnh ủy cho ý kiến. Việc đối chiếu dự thảo kế hoạch phải phân định rõ phạm vi, đối tượng và thời điểm kiểm tra, kiên quyết lồng ghép các đoàn liên ngành đối với những nội dung giao thoa để giảm áp lực giải trình cho cơ sở. Trong điều kiện kinh phí hạn hẹp, ưu tiên giám sát các lĩnh vực đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, nhà ở xã hội và giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm hoàn thành vượt chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam tỉnh đề ra (cấp tỉnh 5 nội dung, mỗi xã, phường 3 nội dung).

Thứ hai, hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát theo hướng chuẩn hóa và đa dạng hóa phương thức tiếp cận, tăng cường giám sát đột xuất, giám sát qua đơn thư.

Để giải quyết sự thiếu đồng bộ về quy trình ở cơ sở và nâng tỷ lệ xã, phường thực hiện phản biện xã hội vượt lên trên mức 34% của 6 tháng đầu năm 2026 (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh, 2026, tr. 4), Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cần ban hành tài liệu hướng dẫn thống nhất dựa trên Quy trình giám sát 5 bước: (1) Xác định vấn đề và lập phiếu đề xuất chuyên đề; (2) Chuẩn bị kế hoạch, đề cương và bộ tiêu chí; (3) Thu thập, kiểm chứng thông tin và lập bảng chứng cứ; (4) Kết luận và ban hành danh mục kiến nghị đủ thành tố bắt buộc; (5) Mã hóa kiến nghị, theo dõi và kết thúc hồ sơ. Đi kèm quy trình này là việc áp dụng Khung 08 nhóm chỉ số theo dõi hiệu quả giám sát (KPI) (gồm chỉ số chuẩn bị, tiến độ, chất lượng kiến nghị, phản hồi, khắc phục, theo dõi, mức độ tham gia và phản hồi xã hội) để đo lường định kỳ vào tháng 6 và tháng 11 hằng năm. Đồng thời, cần giảm dần sự phụ thuộc vào các cuộc giám sát định kỳ có báo trước, đẩy mạnh khảo sát thực địa đột xuất và khởi xướng giám sát thông qua xác minh đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân để thu thập minh chứng khách quan, thực chất.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận chuyên trách về năng lực chuyên môn, kỹ năng giám sát và bản lĩnh chính trị.

Nhằm thu hẹp khoảng cách về năng lực chuyên môn do biến động nhân sự sau sắp xếp bộ máy, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cần đổi mới chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ công chức cấp tỉnh (nòng cốt là 10 nhân sự Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội) và cán bộ MTTQ tại 96 xã, phường. Nội dung đào tạo cần chuyển mạnh sang thực hành tình huống, trang bị kỹ năng phân tích văn bản quy phạm pháp luật và phương pháp soạn thảo văn bản kiến nghị hậu giám sát bảo đảm đủ 5 thành tố: căn cứ pháp lý xác đáng, thông số sai phạm thực tế, định danh chủ thể chịu trách nhiệm, giải pháp khả thi và thời hạn phản hồi cụ thể. Song song đó, cấp ủy Đảng và MTTQ cấp trên cần thiết lập cơ chế bảo vệ, khích lệ cán bộ dám thẳng thắn chỉ ra sai phạm, khắc phục triệt để tâm lý nể nang, ngại va chạm.

Thứ tư, phát huy mạnh mẽ vai trò của các tổ chức thành viên, các Hội đồng tư vấn, chuyên gia và các tầng lớp nhân dân trong hoạt động giám sát.

Để giải quyết bài toán huy động và kết nối nguồn lực trí tuệ xã hội trên địa bàn, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cần phát huy tối đa vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học thuộc các Hội đồng tư vấn và các vị nguyên lãnh đạo tỉnh tham gia ngay từ khâu xây dựng đề cương, khảo sát thực tế đến thẩm định dự thảo kết luận giám sát, phản biện. Đồng thời, thực hiện phân vai cụ thể cho các tổ chức chính trị – xã hội thành viên theo đúng thế mạnh chuyên ngành, như Hội Liên hiệp Phụ nữ chủ trì giám sát chính sách lao động nữ; Hội Nông dân giám sát công trình thủy lợi và liên kết tiêu thụ nông sản; Đoàn Thanh niên giám sát chuyển đổi số và giáo dục thanh thiếu nhi… Tại tuyến cơ sở, Mặt trận 96 xã, phường cần thường xuyên hướng dẫn nghiệp vụ để phát huy hiệu quả thực chất của 96 Ban Thanh tra nhân dân (1.629 thành viên) và 394 Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng (2.189 thành viên).

Thứ năm, xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh với HĐND, UBND, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh và cơ quan thanh tra, kiểm tra.

Nhằm giải quyết điểm nghẽn về việc gửi dự thảo văn bản trễ hạn và thiếu chế tài cưỡng chế trực tiếp, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cần kiến nghị UBND tỉnh ban hành văn bản chấn chỉnh, yêu cầu các sở, ban, ngành thực hiện nghiêm Khoản 1, Điều 36 Luật MTTQ Việt Nam, bảo đảm gửi hồ sơ dự thảo phản biện chậm nhất 15 ngày trước khi trình ban hành; đồng thời, thiết lập quy chế chia sẻ dữ liệu kiểm tra với Thanh tra tỉnh và phối hợp với Sở Tài chính tham mưu phân bổ kinh phí bảo đảm định mức hoạt động cho 96 xã, phường. Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế chuyển hóa kiến nghị với cơ quan dân cử: những kiến nghị sau giám sát của Mặt trận đã quá thời hạn nhưng các sở, ngành hoặc UBND cấp xã chậm phản hồi, giải quyết thiếu triệt để sẽ được Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh tổng hợp, kiến nghị Thường trực HĐND tỉnh đưa vào phiên họp giải trình hoặc chuyển thành nội dung chất vấn tại kỳ họp HĐND tỉnh.

Thứ sáu, đổi mới công tác theo dõi, đôn đốc và quy định cơ chế ràng buộc trách nhiệm đối với việc tiếp thu, thực hiện kiến nghị sau giám sát.

Để thiết lập kỷ luật theo dõi hậu giám sát khép kín và chấm dứt tình trạng “khoán trắng” sau khi ban hành kết luận, Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội cấp tỉnh cùng Ủy ban MTTQ Việt Nam 96 xã, phường cần áp dụng thống nhất biểu mẫu Phiếu theo dõi kiến nghị sau giám sát (quản lý chặt chẽ mã kiến nghị, căn cứ, đơn vị thực hiện, hạn phản hồi, văn bản trả lời và minh chứng khắc phục). Đối với các cơ quan trì hoãn giải quyết kiến nghị, MTTQ thực hiện quy trình đôn đốc theo 4 cấp độ tăng dần: (1) Ban hành văn bản nhắc việc khi quá hạn; (2) Yêu cầu người đứng đầu cơ quan chịu sự giám sát giải trình trực tiếp; (3) Tổ chức đoàn tái giám sát để kiểm chứng thực tế; và (4) Báo cáo Thường trực Tỉnh ủy (hoặc cấp ủy cùng cấp) để sử dụng kết quả giải quyết kiến nghị của Mặt trận làm một tiêu chí đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên đứng đầu; đồng thời công khai kết quả phản hồi trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Thứ bảy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong tiếp nhận phản ánh của Nhân dân và quản lý dữ liệu phục vụ công tác giám sát.

Nhằm tháo gỡ rào cản về hạ tầng kỹ thuật và khắc phục phương thức quản lý hồ sơ thủ công, trên cơ sở kiến nghị UBND tỉnh nâng cấp đồng bộ hạ tầng mạng và băng thông Internet cho 96 xã, phường, cơ quan Mặt trận cấp tỉnh cần số hóa toàn bộ sổ theo dõi kiến nghị trên hệ thống quản lý văn bản và điều hành điện tử dùng chung. Mỗi kiến nghị của Mặt trận các cấp, Ban Thanh tra Nhân dân và Ban Giám sát Đầu tư của cộng đồng đều được gắn mã định danh để theo dõi trạng thái xử lý theo thời gian thực và tự động cảnh báo khi quá hạn. Bên cạnh đó, cần thiết lập bảng điều khiển thống kê số liệu (dashboard) tích hợp các kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến có xác thực định danh của cử tri theo lĩnh vực, địa bàn, kết hợp ứng dụng có kiểm soát các công cụ phân tích dữ liệu số nhằm phát hiện sớm những điểm nghẽn thể chế phục vụ công tác giám sát chủ động.

5. Kết luận

Bài viết đã phân tích, đánh giá toàn diện công tác giám sát của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh kể từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên cơ sở lồng ghép chặt chẽ giữa thực trạng triển khai và nguyên nhân trong từng khía cạnh nghiệp vụ. Từ các vấn đề đặt ra, bài viết đề xuất các giải pháp: đổi mới công tác lập kế hoạch và lựa chọn nội dung có trọng điểm; chuẩn hóa Quy trình giám sát 5 bước gắn với bộ chỉ số KPI và tăng cường giám sát đột xuất, qua đơn thư; nâng cao năng lực phân tích, kỹ năng lập văn bản kiến nghị 5 thành tố và bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ; phát huy vai trò của các tổ chức thành viên, Hội đồng tư vấn, chuyên gia và mạng lưới giám sát cộng đồng; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành với HĐND, UBND và cơ quan thanh tra; thiết lập kỷ luật theo dõi hậu giám sát bằng Phiếu theo dõi kiến nghị; và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu giám sát. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu lực thực chất của hoạt động giám sát MTTQ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân và xây dựng chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Tây Ninh liêm chính, hiệu năng, hiệu quả trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tài liệu tham khảo:
Ban Bí thư Trung ương Đảng (2022). Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.
Bộ Chính trị (2013a). Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị – xã hội.
Bộ Chính trị (2013b). Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12/12/2013 ban hành Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị – xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.
Quốc hội (2013). Hiến pháp năm 2013.
Quốc hội (2015, 2025). Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
Quốc hội (2022, 2025). Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
Tỉnh ủy Tây Ninh (2026). Báo cáo số 127-BC/TU ngày 11/5/2026 tổng kết việc thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh (2025a). Báo cáo số 155/BC-MTTQ-BTT ngày 30/6/2025 về kết quả giám sát việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở theo Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát năm 2025.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh (2025b). Báo cáo số 25/BC-MTTQ-BTT ngày 09/10/2025 về kết quả giám sát công tác chỉ đạo, triển khai, tiến độ thực hiện Nghị quyết số 1682/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh (2025c). Báo cáo số 02/BC-MTTQ-BTT ngày 28/11/2025 về kết quả công tác giám sát, phản biện xã hội năm 2025.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh (2026). Báo cáo số 104/BC-MTTQ-BTT ngày 05/6/2026 về kết quả hoạt động giám sát, phản biện xã hội 6 tháng đầu năm 2026.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1682/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Tây Ninh năm 2025.
Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (2017). Thông tri số 23/TTr-MTTW-BTT ngày 21/7/2017 hướng dẫn quy trình giám sát và quy trình phản biện xã hội.