ThS. Đoàn Quang Trung
Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Khu vực doanh nghiệp FDI đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế thông qua đóng góp ngân sách, tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Giai đoạn 2020 – 2024, doanh nghiệp FDI tại Lào Cai mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả đầu tư, cải thiện thu nhập lao động, thực hiện bảo vệ môi trường và tham gia các hoạt động an sinh xã hội. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR) mang tính hình thức, quyền lợi người lao động chưa đầy đủ, còn tồn tại vi phạm môi trường và liên kết với cộng đồng hạn chế. Bài viết nêu rõ thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách, bảo đảm quyền lợi lao động và thúc đẩy gắn kết doanh nghiệp với cộng đồng, góp phần vào sự phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai.
Từ khóa: FDI; trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp; phát triển bền vững; lao động; môi trường; tỉnh Lào Cai.
1. Đặt vấn đề
Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội, việc sáp nhập hai tỉnh Yên Bái và Lào Cai thành tỉnh Lào Cai mới, mở ra không gian phát triển kinh tế – hành chính lớn hơn và nhiều tiềm năng hơn. Theo đó, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế của tỉnh thông qua đóng góp ngân sách, tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững. Với lợi thế vị trí địa lý, hạ tầng kết nối và môi trường đầu tư cải thiện, Lào Cai đang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư nước ngoài.
Tuy nhiên, vẫn còn một số doanh nghiệp FDI chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm xã hội, như: vi phạm quy định môi trường, sử dụng lao động còn thiếu minh bạch thông tin, chưa chú trọng hoạt động cộng đồng. Những hạn chế này ảnh hưởng đến đời sống người dân, môi trường sinh thái và uy tín đầu tư của địa phương. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng và các tiêu chuẩn về môi trường – xã hội – quản trị doanh nghiệp (ESG) ngày càng khắt khe, do đó, việc nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI ở Lào Cai là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm phát triển bền vững, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.
2. Kết quả thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI tại Lào Cai giai đoạn 2020 – 2024
Thứ nhất, doanh nghiệp FDI ngày càng quan tâm thực hiện trách nhiệm xã hội gắn với phát triển kinh tế địa phương.
Trong giai đoạn 2020 – 2024, khu vực doanh nghiệp FDI tại tỉnh Lào Cai không ngừng mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao hiệu quả đầu tư, qua đó khẳng định vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Nếu năm 2020, toàn tỉnh có 22 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 568 triệu USD1; đến năm 2024, số dự án tăng lên 26 dự án2 (tăng 18,2%), với tổng vốn đăng ký đạt 727,555 triệu USD (tăng 28,1%). Trong đó bao gồm: 9 dự án FDI Trung Quốc; 10 dự án FDI Singapore; 2 dự án FDI Hàn Quốc; 3 dự án FDI của các cá nhân, tổ chức đến từ Đan Mạch, Anh, Mỹ, Norway; 2 dự án FDI Thái Lan. Các dự án FDI chủ yếu tập trung vào lĩnh vực công nghiệp khai thác, chế biến, du lịch – dịch vụ và logistics; trong khi đó, các dự án thuộc lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản còn chiếm tỷ trọng thấp và quy mô tương đối nhỏ. Đóng góp của khu vực FDI vào ngân sách nhà nước và giải quyết việc làm có sự chuyển biến nhưng chưa thực sự ổn định. Năm 2020, khu vực FDI nộp ngân sách 27 triệu USD và tạo việc làm cho 1.517 lao động3; đến năm 2024, số nộp ngân sách giảm xuống còn khoảng 9,39 triệu USD, trong khi số lao động tăng lên trên 2.995 người4. Thông qua hoạt động đầu tư, sản xuất – kinh doanh, nhiều doanh nghiệp FDI đã từng bước gắn mục tiêu lợi nhuận với trách nhiệm xã hội, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững của tỉnh Lào Cai.
Thứ hai, trách nhiệm đối với người lao động từng bước được cải thiện.
Các doanh nghiệp FDI trên địa bàn tỉnh ngày càng quan tâm đến việc bảo đảm việc làm, thu nhập và điều kiện lao động cho người lao động. Số lao động trong khu vực FDI tăng từ 1.517 lên 2.995 người (tăng 97,4%)5, phản ánh khả năng tạo việc làm ổn định và bền vững. Thu nhập của người lao động từng bước được cải thiện, với mức lương bình quân tăng từ 5 – 7 triệu đồng/người/tháng (năm 2020) lên 6 – 8 triệu đồng/người/tháng (năm 2024), tương đương mức tăng 16,7%. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp FDI cơ bản thực hiện đầy đủ chế độ tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và an toàn lao động, đồng thời chú trọng đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề cho lao động địa phương.
Thứ ba, trách nhiệm bảo vệ môi trường có nhiều chuyển biến tích cực.
Giai đoạn 2020 – 2024, có 90% doanh nghiệp FDI đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải, khí thải đạt quy chuẩn, tăng 20% so với năm 2020 và 100% khu công nghiệp được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung; đầu tư lắp đặt một trạm quan trắc khí thải tự động; triển khai dự án xây dựng khu xử lý chất thải rắn tập trung tại khu công nghiệp Tằng Loỏng, khu công nghiệp Đông Phố Mới. Một số doanh nghiệp từng bước áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng; công tác thanh tra, giám sát môi trường được tăng cường với số cuộc kiểm tra tăng bình quân 10 – 15%/năm, góp phần hạn chế nguy cơ ô nhiễm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường.
Thứ tư, doanh nghiệp FDI tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội và phát triển cộng đồng.
Các doanh nghiệp FDI cũng đã chủ động tham gia các chương trình an sinh xã hội như hỗ trợ xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nhà ở cho hộ khó khăn, tài trợ giáo dục, y tế và khắc phục hậu quả thiên tai. Các hoạt động này góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân địa phương, tăng cường gắn kết giữa doanh nghiệp với cộng đồng và khẳng định vai trò xã hội của khu vực FDI trong phát triển bền vững của tỉnh Lào Cai.
3. Một số hạn chế, bất cập
Một là, việc thực hiện trách nhiệm xã hội của một bộ phận doanh nghiệp FDI còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và tính bền vững.
Mặc dù phần lớn doanh nghiệp FDI đã bắt đầu quan tâm đến các hoạt động CSR gắn với mục tiêu phát triển kinh tế địa phương, nhưng thực tế cho thấy chỉ khoảng 40% dự án thực hiện đầy đủ các cam kết về CSR. Phần lớn còn lại chủ yếu triển khai các hoạt động ngắn hạn, thiếu kế hoạch dài hạn hoặc dừng lại sau các chiến dịch marketing xã hội. Những hoạt động này thường tập trung vào các hình thức phổ biến như tài trợ nhỏ lẻ, tổ chức sự kiện xã hội, thay vì đầu tư lâu dài vào bảo vệ môi trường, phát triển nguồn nhân lực địa phương hoặc các chương trình cộng đồng bền vững. Hậu quả là hiệu quả lan tỏa xã hội hạn chế, khó duy trì sau khi kết thúc các chương trình, khiến CSR chưa trở thành động lực thực sự thúc đẩy phát triển bền vững tại địa phương. Thực trạng này xuất phát từ quy mô và chất lượng một số dự án FDI còn hạn chế, thiếu chiến lược CSR dài hạn và cơ chế chính sách địa phương chưa đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp tích hợp trách nhiệm xã hội vào kế hoạch phát triển chung
Hai là, việc bảo đảm quyền lợi người lao động trong một số doanh nghiệp FDI còn hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu phát triển bền vững.
Số lượng lao động và mức thu nhập bình quân trong khu vực FDI tại Lào Cai có xu hướng tăng nhưng chất lượng việc làm vẫn chưa ổn định và thu nhập thực tế chưa theo kịp tốc độ gia tăng chi phí sinh hoạt trong giai đoạn. Thực hiện Nghị định số 38/2022/NĐ-CP ngày 12/6/2022 của Chính phủ, các doanh nghiệp FDI đã điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng: khu công nghiệp Bắc Duyên Hải và Đông Phố Mới (vùng II) là 4.160.000 đồng/tháng (tăng 240.000 đồng), Khu công nghiệp Tằng Loỏng (vùng III) là 3.640.000 đồng/tháng (tăng 210.000 đồng)6. Một số doanh nghiệp vẫn ký hợp đồng lao động ngắn hạn, chưa đầy đủ chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và an toàn lao động; đồng thời, công tác đào tạo, nâng cao kỹ năng cho lao động địa phương còn hạn chế. Điều này phản ánh thực trạng bảo đảm quyền lợi người lao động tại một bộ phận doanh nghiệp FDI chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập kinh tế sâu rộng.
Ba là, trách nhiệm bảo vệ môi trường của một số doanh nghiệp FDI còn bất cập, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến phát triển bền vững.
Tuy phần lớn số doanh nghiệp FDI đã thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường song trên thực tế vẫn còn những hạn chế đáng lưu ý. Giai đoạn 2020 – 2024, cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai đã tiến hành thanh tra, kiểm tra môi trường đối với nhiều dự án FDI, qua đó phát hiện khoảng 15 – 20% doanh nghiệp có vi phạm về xả thải, quản lý chất thải rắn hoặc chưa vận hành ổn định hệ thống xử lý môi trường, tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực khai khoáng, chế biến khoáng sản và sản xuất vật liệu xây dựng. Một số doanh nghiệp chưa đầu tư tương xứng cho công nghệ xử lý chất thải, còn tình trạng phát sinh ô nhiễm cục bộ, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và đời sống dân cư khu vực lân cận. Nguyên nhân chủ yếu là báo cáo công tác bảo vệ môi trường không đầy đủ, không nêu rõ khối lượng và biện pháp xử lý bùn thải, khí thải, nước thải theo quy định tại khoản 1 Điều 43 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/7/2022 của Chính phủ; đồng thời, thực hiện không đúng nội dung Giấy phép môi trường đã được cấp (số 106/GXN-TCMT ngày 10/11/2015 của Tổng cục Môi trường). Cụ thể, Công ty TNHH Sản xuất và Xuất nhập khẩu Bao bì (khu công nghiệp Tằng Loỏng, Bảo Thắng) bị xử phạt 45 triệu đồng do không thu gom, lưu giữ chất thải nguy hại đúng quy định và báo cáo môi trường thiếu thông tin về nước thải, khí thải và hệ thống xử lý liên quan7.
Bốn là, liên kết giữa doanh nghiệp FDI với cộng đồng địa phương và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Tỷ lệ doanh nghiệp FDI có hợp đồng liên kết cung ứng sản phẩm, dịch vụ với doanh nghiệp nội địa của tỉnh chỉ chiếm 20%, chủ yếu ở các khâu đơn giản, như vận tải, cung ứng nguyên liệu thô và dịch vụ phụ trợ. Tỷ lệ nội địa hóa trong một số ngành chủ lực như khai khoáng, chế biến khoáng sản và logistics còn thấp, giá trị gia tăng chủ yếu tập trung ở khâu đầu tư và tiêu thụ ngoài địa phương. Bên cạnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp FDI vào các chương trình phát triển cộng đồng, hỗ trợ sinh kế và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương còn mang tính thời điểm, thiếu tính liên kết bền vững. Điều này làm hạn chế hiệu ứng lan tỏa của khu vực FDI đối với phát triển kinh tế – xã hội và năng lực nội sinh của tỉnh Lào Cai trong dài hạn.
4. Giải pháp nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI ở Lào Cai
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp FDI về phát triển bền vững gắn với lợi ích địa phương.
Cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến quan điểm, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, coi đây là một bộ phận hữu cơ trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp FDI. Khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ tư duy “tuân thủ tối thiểu” sang “trách nhiệm chủ động”8, gắn mục tiêu lợi nhuận với lợi ích xã hội, môi trường và cộng đồng địa phương. Đồng thời, lồng ghép tiêu chí trách nhiệm xã hội vào quá trình thẩm định, lựa chọn và đánh giá hiệu quả dự án FDI, nhất là trong các lĩnh vực khai thác tài nguyên, công nghiệp chế biến, năng lượng và hạ tầng.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI.
Sau 6 tháng sáp nhập, tỉnh cần rà soát, điều chỉnh và thống nhất hệ thống chính sách, quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội giữa các khu vực để tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và đồng bộ. Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về lao động, môi trường, thuế và an sinh xã hội; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là những hành vi gây tác động tiêu cực đến đời sống người dân và môi trường sinh thái. Đồng thời, xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI thực hiện tốt trách nhiệm xã hội thông qua ưu đãi đầu tư, tiếp cận đất đai, tín dụng và dịch vụ công.
Thứ ba, thúc đẩy bảo đảm quyền lợi người lao động và phát triển nguồn nhân lực địa phương theo hướng bền vững.
Chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương thông qua đào tạo nghề, đào tạo lại và đào tạo kỹ năng phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp FDI trong bối cảnh không gian kinh tế mở rộng sau sáp nhập. Khuyến khích doanh nghiệp FDI tham gia các chương trình đào tạo nghề, liên kết với cơ sở giáo dục – đào tạo tại địa phương, góp phần nâng cao tay nghề, thu nhập và điều kiện làm việc của người lao động. Đồng thời, tăng cường giám sát việc thực hiện chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, góp phần ổn định quan hệ lao động và trật tự xã hội.
Thứ tư, tăng cường gắn kết giữa doanh nghiệp FDI với cộng đồng địa phương và mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.
Khuyến khích doanh nghiệp FDI tham gia sâu hơn vào các chương trình an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo, phát triển giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới, nhất là tại các khu vực khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước thông qua phát triển chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất. Việc gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với ổn định xã hội, quốc phòng – an ninh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tỉnh Lào Cai mới phát triển nhanh, bền vững và toàn diện trong giai đoạn tới.
5. Kết luận
Trong bối cảnh cảnh hiện nay, việc xây dựng quan hệ lao động và thúc đẩy trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trở thành yêu cầu quan trọng. Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững cần quan tâm không chỉ lợi nhuận mà còn đến người lao động, tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, an toàn lao động, đào tạo nhân viên và hỗ trợ cộng đồng. Tại Lào Cai, các doanh nghiệp FDI thực hiện trách nhiệm xã hội tự nguyện qua bộ quy tắc ứng xử, tiêu chuẩn lao động quốc tế, hoạt động thiện nguyện và phòng chống dịch bệnh. Công đoàn doanh nghiệp coi xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ là nhiệm vụ trọng tâm, góp phần nâng cao chất lượng đời sống người lao động và phát triển bền vững của tỉnh.
Chú thích:
1. Cục Thống kê tỉnh Lào Cai (2024). Niên giám thống kê tỉnh Lào Cai năm 2023. H. NXB Thống kê.
2, 4, 5. Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai (2025). Báo cáo số 43/BC-UBND ngày 23/01/2025 về tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài quý IV và cả năm 2024.
3. Sở Kế hoạch và Đầu tư (2021). Báo cáo số 9a/BC-UBND ngày 08/01/2021 về tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2020 và kế hoạch năm 2021.
6. Lào Cai: Quan hệ lao động trong doanh nghiệp ngày càng được xây dựng hài hòa. https://www.laocai.gov.vn/tin-trong-tinh/lao-cai-quan-he-lao-dong-trong-doanh-nghiep-ngay-cang-duoc-xay-dung-hai-hoa-940298
7. 5 doanh nghiệp ở Khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai) bị xử phạt vì vi phạm quy định về môi trường. https://nnmt.net.vn/5-doanh-nghiep-o-khu-cong-nghiep-tang-loong-lao-cai-bi-xu-phat-vi-vi-pham-quy-dinh-ve-moi-truong
8. Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai (2025). Báo cáo số 2807/UBND-NC ngày 08/10/2025 về tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
