TS. Nguyễn Thị Mỹ Dung
Trường Đại học Hùng Vương TP. Hồ Chí Minh
TS. Lương Minh Đức
Trường Đại học Sài Gòn
(Quanlynhanuoc.vn) – TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đang đối mặt với thách thức lớn về ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính từ các ngành công nghiệp, giao thông và năng lượng. Để đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững, thành phố đã bắt đầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh, với các chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo, giao thông xanh và xử lý chất thải hiệu quả. Bài viết phân tích thực trạng phát triển kinh tế xanh tại TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh sự quan trọng của các sáng kiến xanh trong việc giảm phát thải và cải thiện môi trường sống, đồng thời đề xuất các giải pháp giúp thành phố đạt được mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường.
Từ khóa: Kinh tế xanh; phát triển bền vững; chính sách; phát thải; TP. Hồ Chí Minh; quản lý nhà nước.
1. Đặt vấn đề
TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế, tài chính và công nghiệp lớn nhất Việt Nam, đóng góp khoảng 23,3% tổng lượng phát thải khí nhà kính của cả nước, chủ yếu từ các hoạt động kinh tế, sản xuất và giao thông đô thị1. Với vị thế này, thành phố đang phải đối mặt với những thách thức lớn về ô nhiễm môi trường và phát thải CO₂, điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà còn làm suy giảm sức khỏe cộng đồng và đe dọa sự phát triển bền vững trong tương lai.
Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc phát triển kinh tế xanh tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ môi trường mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững. Các chính sách và chiến lược chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh sẽ đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người dân, tạo dựng một môi trường sống lành mạnh, bền vững. TP. Hồ Chí Minh cần phải thực hiện những bước đi chiến lược để đưa các ngành công nghiệp, giao thông và năng lượng vào quỹ đạo phát triển xanh, góp phần vào mục tiêu quốc gia về phát thải thấp.
Trước ngưỡng chuyển đổi quan trọng chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, Thành phố đang có cơ hội dẫn dắt quá trình này, trở thành mô hình phát triển bền vững cho các thành phố lớn khác, nhưng cũng có nguy cơ tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh quốc tế và khu vực nếu không nhanh chóng thích ứng và chuyển đổi2. Chính vì vậy, phát triển kinh tế xanh không chỉ là lựa chọn mà là yếu tố sống còn đối với sự phát triển lâu dài và khả năng cạnh tranh của TP. Hồ Chí Minh trong tương lai.
2. Thực trạng về kinh tế xanh và phát triển bền vững tại TP. Hồ Chí Minh
(1) Phát thải khí nhà kính và áp lực môi trường
TP. Hồ Chí Minh hiện đang là địa phương có tổng phát thải khí nhà kính lớn nhất Việt Nam, chiếm hơn 23% tổng lượng phát thải khí nhà kính của cả nước, chủ yếu từ các hoạt động công nghiệp, giao thông và năng lượng3. Thành phố đối mặt với các thách thức lớn về ô nhiễm môi trường, đặc biệt là trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong những năm qua. Các nguồn phát thải chính như giao thông và công nghiệp đang gây ra sự gia tăng nhanh chóng của mức độ ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân và sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, sử dụng năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ trong các hoạt động sản xuất và tiêu thụ năng lượng vẫn là nguồn phát thải chủ yếu.
Để đánh giá mức độ phát thải, TP. Hồ Chí Minh đã thực hiện kiểm kê phát thải khí nhà kính vào các năm 2018 và 2020, kết quả cho thấy, tổng lượng phát thải tính theo CO₂ tương đương (CO₂e) đạt hơn 57,5 triệu tấn vào năm 2018, phản ánh mức độ tác động mạnh mẽ của các hoạt động kinh tế đối với môi trường4. Mặc dù đây là một con số lớn, nhưng thực tế còn phản ánh có sự thiếu sót trong các giải pháp quản lý phát thải và phương thức phát triển kinh tế. Để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, TP. Hồ Chí Minh cần phải chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình kinh tế xanh, trong đó việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo và sạch sẽ là yếu tố then chốt. Đồng thời, thành phố cần phải giảm thiểu sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, đồng hành với việc phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
(2) Năng lượng tái tạo, giảm phát thải và kế hoạch chuyển đổi
Trong nỗ lực giảm thiểu tác động của phát thải khí nhà kính, UBND TP. Hồ Chí Minh đã cam kết mạnh mẽ trong việc thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và các giải pháp chuyển đổi xanh. Thành phố nhận thức rõ tầm quan trọng của việc chuyển từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng sạch trong việc đạt được mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải CO₂. TP. Hồ Chí Minh đã xác định rằng việc phát triển các dự án năng lượng mặt trời và năng lượng gió là những giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch. Thành phố đã đề ra mục tiêu tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng tiêu thụ năng lượng lên khoảng 25-30% trong những năm tới. Thành phố đặc biệt chú trọng vào việc phát triển năng lượng mặt trời và gió, với ưu tiên trong việc triển khai các dự án điện mặt trời cho các công trình công cộng và hộ gia đình.
TP. Hồ Chí Minh cũng đã phát triển một kế hoạch tổng thể Đề án Chuyển đổi Xanh giai đoạn 2025-2035, trong đó xác định cần huy động khoảng 900.000 tỷ đồng để đầu tư vào các hạ tầng năng lượng xanh, giao thông sạch, xử lý chất thải và phát triển các đô thị xanh5. Các sáng kiến này không chỉ nhằm mục đích giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững lâu dài của thành phố. Việc tăng cường năng lượng tái tạo và thúc đẩy các giải pháp xanh sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người dân và góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của cả quốc gia.
(3) Giao thông xanh và phát thải
Giao thông, đặc biệt là giao thông cá nhân đang là một trong những nguồn phát thải lớn tại TP. Hồ Chí Minh, do sự tăng trưởng đô thị hóa và sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện cá nhân. Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh, trong năm 2024, thành phố có khoảng 8 triệu phương tiện cá nhân, gây ra áp lực lớn lên môi trường và làm gia tăng ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống của người dân. Để giải quyết vấn đề này, Thành phố xác định chuyển đổi sang giao thông xanh là một giải pháp trọng yếu nhằm giảm phát thải và cải thiện môi trường.
Theo chiến lược quốc gia, đến năm 2030, xe điện dự kiến sẽ chiếm 20-30% tổng số phương tiện tại các đô thị lớn, trong đó TP. Hồ Chí Minh đóng vai trò là điểm trọng tâm trong việc triển khai chiến lược này6. Thúc đẩy giao thông xanh không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm thiểu phát thải CO₂ từ phương tiện giao thông. Đặc biệt, dự án metro Bến Thành – Cần Giờ dài khoảng 54 km đang được triển khai nhằm giảm tải giao thông cá nhân và góp phần vào mục tiêu giảm phát thải CO₂. Tuyến metro này dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2025, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc phát triển giao thông công cộng bền vững và xanh tại TP. Hồ Chí Minh, giúp tăng cường tính kết nối giữa các khu vực và giảm bớt sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
(4) Quản lý chất thải đô thị
TP. Hồ Chí Minh hiện đang đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng về quản lý chất thải đô thị, khi thành phố phát sinh khoảng 15.000 tấn rác mỗi ngày. Một phần lớn trong lượng rác này là rác sinh hoạt, chiếm tới 70% tổng lượng rác thải, trong khi các chất thải công nghiệp chỉ chiếm 30%. Tái chế và quản lý chất thải hiệu quả đang trở thành một yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, đặc biệt là trong việc thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn. Mô hình này nhằm tái sử dụng tài nguyên và giảm thiểu việc đổ rác vào các bãi chôn lấp, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Tuy nhiên, tỷ lệ chất thải được tái chế và xử lý hiệu quả tại TP. Hồ Chí Minh hiện vẫn còn thấp, chỉ đạt khoảng 20%, một con số rất khiêm tốn so với nhu cầu thực tế về tái chế và xử lý chất thải7. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của thành phố, khi mà lượng rác thải ngày càng gia tăng, đặc biệt trong các khu vực đô thị hóa cao.
Để giải quyết vấn đề này, TP. Hồ Chí Minh cần phải đẩy mạnh các chương trình tái chế và xử lý chất thải sinh hoạt và công nghiệp một cách hiệu quả hơn. Đồng thời, thành phố cũng cần cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ cho việc phân loại và tái chế rác thải, bao gồm việc xây dựng các nhà máy tái chế hiện đại và phát triển các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến. Các giải pháp này sẽ không chỉ giúp giảm lượng chất thải đưa ra bãi chôn lấp mà còn hỗ trợ thành phố trong việc thực hiện các mục tiêu về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường trong bối cảnh kinh tế xanh.
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, hoàn thiện chính sách và cơ chế tài chính xanh.
Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh, TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng một khung chính sách đồng bộ và phát triển các cơ chế tài chính xanh, bao gồm trái phiếu xanh đô thị và tín chỉ carbon địa phương nhằm thu hút nguồn vốn từ cả khu vực tư nhân và quốc tế. Các cơ chế này sẽ tạo ra động lực cho các doanh nghiệp và tổ chức đầu tư vào các dự án bền vững, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Thành phố cũng cần phát triển các mô hình hợp tác công tư (PPP), đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và hạ tầng xanh đô thị, để vừa huy động được nguồn lực tài chính, vừa tạo ra một môi trường hợp tác hiệu quả giữa chính phủ và doanh nghiệp. Các sáng kiến này sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh chuyển đổi thành công sang mô hình kinh tế xanh và bảo vệ môi trường bền vững trong tương lai.
Thứ hai, tăng cường đầu tư công nghệ sạch và năng lượng tái tạo.
Thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch và năng lượng tái tạo là một trong những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế xanh. TP. Hồ Chí Minh cần chú trọng vào việc áp dụng các giải pháp công nghệ thông minh để tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, giảm thiểu tổn thất và phát thải. Một ví dụ điển hình là sự gia tăng hơn 1.700 cửa hàng sử dụng hệ thống IoT (Internet of Things) để quản lý và tối ưu hóa năng lượng, đồng thời giảm thiểu lượng phát thải CO₂ trong hoạt động kinh doanh hàng ngày. Những giải pháp như vậy không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn hỗ trợ thành phố trong việc giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường. Để thúc đẩy các sáng kiến này, TP. Hồ Chí Minh cần triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính và chính sách ưu đãi, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ sạch và bền vững.
Thứ ba, giảm phát thải trong giao thông và ưu tiên phương tiện xanh.
Giao thông là một trong những nguồn phát thải lớn tại TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Để giảm thiểu phát thải CO₂ và cải thiện chất lượng không khí, TP. Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh chuyển đổi sang giao thông xanh, ưu tiên sử dụng xe điện, xe buýt điện và các phương tiện giao thông công cộng không phát thải. Các dự án như metro Bến Thành – Cần Giờ (dài 54 km) sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tải giao thông cá nhân và giảm phát thải. Tuy nhiên, việc phát triển giao thông xanh cần đi kèm với việc xây dựng hệ thống trạm sạc cho xe điện, áp dụng ưu đãi thuế cho xe điện và thực hiện đánh giá tác động môi trường theo chu kỳ để bảo đảm các sáng kiến giao thông xanh không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn hỗ trợ sự phát triển bền vững cho thành phố.
Thứ tư, nâng cao quản lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế xanh là quản lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn. TP. Hồ Chí Minh cần tập trung vào việc tăng cường hiệu quả tái chế và chuyển chất thải thành nguyên liệu tái sử dụng. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu lượng chất thải đưa ra bãi chôn lấp mà còn giảm áp lực đối với môi trường. Thành phố cần phát triển các nhà máy xử lý chất thải tiên tiến và khuyến khích các doanh nghiệp chuyển đổi chất thải thành sản phẩm có giá trị, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp như chế biến thực phẩm, xây dựng và sản xuất vật liệu. Các chiến lược này sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh thực hiện các mục tiêu về phát triển bền vững và giảm thiểu ô nhiễm.
Thứ năm, nâng cao nhận thức cộng đồng và đổi mới sáng tạo
Để thực hiện các mục tiêu về kinh tế xanh, TP. Hồ Chí Minh cần phải đẩy mạnh các hoạt động giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đồng thời, thành phố cần hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ xanh, khuyến khích các sáng kiến khởi nghiệp về môi trường, và xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, giao thông xanh và quản lý chất thải. Các sáng kiến này sẽ giúp hình thành một cộng đồng xanh, nơi mọi người đều tham gia vào quá trình bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tạo dựng một cộng đồng xanh bền vững sẽ là yếu tố quyết định để TP. Hồ Chí Minh trở thành hình mẫu trong phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam và khu vực.
4. Kết luận
TP. Hồ Chí Minh hiện đang chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình kinh tế xanh với các sáng kiến trọng tâm, như: phát triển năng lượng tái tạo, thúc đẩy giao thông công cộng xanh và cải thiện quản lý chất thải. Mặc dù có những tín hiệu tích cực, nhưng tỷ lệ tái chế chất thải hiện vẫn còn rất thấp, chỉ đạt khoảng 20%, trong khi yêu cầu thực tế về tái chế và xử lý chất thải rất lớn. Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch, điều này đặt ra thách thức lớn trong việc giảm thiểu phát thải CO₂. Thành phố cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp như phát triển giao thông xanh, xây dựng hệ thống trạm sạc xe điện, áp dụng các chính sách ưu đãi thuế cho phương tiện xanh và tăng cường đầu tư vào công nghệ sạch và hạ tầng tái chế để thực hiện mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường.
Chú thích:
1, 3. Thúc đẩy giao thông xanh tại TP. Hồ Chí Minh: báo cáo chuyên đề về giảm phát thải và ô nhiễm không khí. https://thongke.cesti.gov.vn/an-pham-thong-ke/thong-tin-chuyen-de-khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao/1352-thuc-day-giao-thong-xanh-tai-tphcm.
2. United Nations Development Programme – Vietnam (2024). Ho Chi Minh City focuses on transforming transportation to green energy; announces expansion of green bus routes toward 100% green energy public transport by 2030. https://www.undp.org/vietnam/press-releases/ho-chi-minh-city-focuses-transforming-transportation-green-energy
4, 7. Kinh tế xanh, “chìa khóa” để TP. Hồ Chí Minh đạt mục tiêu tăng trưởng bền vững: Giải pháp tổng thể và các nhóm chính sách chiến lược. https://vneconomy.vn/kinh-te-xanh-chia-khoa-de-tp-hcm-dat-muc-tieu-tang-truong.htm
5. Future – UEH Research Contribution (2025). Carbon reduction and emission reduction process: UEH Green Campus Sustainability Report 2024; solar energy generation and CO₂ reduction statistics. https://future.ueh.edu.vn/en/723-carbon-reduction-and-emission-reduction-process/
6. TP. Hồ Chí Minh giảm phát thải từ chuyển đổi giao thông xanh đô thị theo chương trình hành động quốc gia. https://www.evn.com.vn/d/vi-VN/news/Thanh-pho-Ho-Chi-Minh-giam-phat-thai-tu-chuyen-doi-giao-thong-xanh-do-thi-60-635-125837
Tài liệu tham khảo:
1. Do Phu, H. (2018). Những vấn đề lý luận về phát triển bền vững và kinh tế xanh ở Việt Nam. Tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội: Nghiên cứu Chính sách và Quản lý, 34(2), tr. 29–39.
2. Nguyễn, H. K. T. (2024). Một số giải pháp phát triển kinh tế xanh ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Tạp chí Công Thương.
3. Quốc hội (2023). Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh.
4. Phát triển kinh tế xanh – Góc nhìn từ TP. Hồ Chí Minh. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/05/30/phat-trien-kinh-te-xanh-goc-nhin-tu-tp-ho-chi-minh/
5. Ủy ban Nhân dân TP. Hồ Chí Minh (2022). Quyết định số 4589/QĐ‑UBND ngày 29/12/2022 về kế hoạch thực hiện chiến lược quốc gia tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030.
6. Thanh, T. V. T. (2021). Nghiên cứu thực nghiệm về đầu tư xanh cho phát triển bền vững các doanh nghiệp Việt Nam. Journal of Economic Development.
7. Bang, T. H. (2025). Green economic development in Vietnam. HUIT Journal of Science. Ho Chi Minh City University of Industry and Trade.
8. Dinh, H. T. T., Nguyen, Q. L. H. T., & Nguyen, P. T. (2022). Evaluate Ho Chi Minh City sustainability using fuzzy decision analysis. MPRA Paper No. 116677. University Library of Munich.
9. Doan, T. C. T., Nguyen, H. T., Cao, A. T., & Pham, T. M. (2024). Developing a green economy towards sustainability: Research in Vietnam in the context of digital transformation. Unpublished manuscript.
10. Dung, T. V. (2022). Toward an environmentally sustainable city in the light of Industrial Revolution 4.0: A case study of Ho Chi Minh City.
11. Nguyen, H. B., Tran, N. T., & Others. (2024). Overcoming barriers to sustainable green transportation in Ho Chi Minh City. Sustainability, 16 (23), 10629.
12. Zhang, Y. J., & Ho, J. (Eds) (2023). Green economic development and transition to low‑carbon economies. Springer.
