(Quanlynhanuoc.vn) – Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra trong bối cảnh hệ thống chính trị tiếp tục được sắp xếp, tinh gọn theo hướng hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đồng thời tiến trình chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh. Cuộc bầu cử lần này không chỉ là một hoạt động dân chủ sâu rộng mà còn đánh dấu bước phát triển trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Với việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND được thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 đã tạo ra nhiều thay đổi đáng chú ý trong công tác tổ chức bầu cử năm 2026, từ thời gian, mô hình tổ chức đến quy trình, phương thức vận động bầu cử và định hướng nâng cao chất lượng đại biểu. Những thay đổi này không chỉ tác động đến công tác tổ chức, kỹ thuật mà còn phản ánh những yêu cầu mới trong quản trị quốc gia, hướng tới một quy trình bầu cử dân chủ, minh bạch, khoa học và tiệm cận hơn với thực tiễn.
Thay đổi về thời gian và mô hình tổ chức bầu cử
Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc điều chỉnh thời điểm tổ chức bầu cử. Theo Nghị quyết số 199/2025/QH15, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 được rút ngắn; ngày bầu cử toàn quốc được ấn định vào Chủ nhật, ngày 15/3/2026, sớm hơn khoảng hai tháng so với thông lệ trước đây.
Việc điều chỉnh này nhằm tiệm cận thời điểm bầu cử với thời gian diễn ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Qua đó, quá trình kiện toàn các chức danh lãnh đạo trong bộ máy nhà nước từ Trung ương đến địa phương có thể được thực hiện sớm và đồng bộ hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các nghị quyết của Đảng ngay từ đầu nhiệm kỳ.
Đáng chú ý, cuộc bầu cử năm 2026 là lần đầu tiên được tổ chức trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Việc không còn cấp chính quyền huyện đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tổ chức bầu cử.
Theo đó, thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu được giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và báo cáo trực tiếp lên Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thay vì phải qua cấp huyện như trước đây. Sự thay đổi này góp phần rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và giám sát từ cấp tỉnh đối với các địa phương.
Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cũng làm thay đổi quy mô và phạm vi địa bàn của nhiều xã. Do đó, các ứng cử viên cần xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri phù hợp nhằm bảo đảm tiếp cận đầy đủ các nhóm dân cư trên địa bàn rộng và đa dạng hơn.
Tinh gọn quy trình và nâng cao hiệu quả công tác chuẩn bị
Một điểm mới nổi bật khác là việc rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử. Tổng thời gian từ khi kết thúc việc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn từ 70 ngày xuống còn 42 ngày.
Sự thay đổi này kéo theo việc điều chỉnh nhiều mốc thời gian quan trọng trong quy trình bầu cử, như:
– Hội nghị hiệp thương lần thứ hai tổ chức chậm nhất 40 ngày trước ngày bầu cử;
– Hội nghị hiệp thương lần thứ ba tổ chức chậm nhất 23 ngày trước ngày bầu cử;
– Danh sách chính thức những người ứng cử được công bố chậm nhất 16 ngày trước ngày bầu cử;
– Thời gian giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử được rút ngắn xuống tối đa 7 ngày.
Việc tinh gọn quy trình không làm giảm tính chặt chẽ của công tác bầu cử mà đòi hỏi các cơ quan, tổ chức phụ trách bầu cử phải nâng cao trách nhiệm, tăng cường phối hợp và tổ chức thực hiện khoa học, hiệu quả hơn để bảo đảm tiến độ chung.
Bên cạnh đó, cơ cấu và số lượng thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử cũng được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới. Theo quy định mới:
– Ủy ban bầu cử cấp tỉnh tăng từ 21-31 thành viên lên 23-37 thành viên;
– Ủy ban bầu cử cấp xã tăng từ 9-11 thành viên lên 9-17 thành viên;
– Ban bầu cử đại biểu Quốc hội tăng lên 9-17 thành viên;
– Số lượng thành viên Ban bầu cử HĐND các cấp cũng được điều chỉnh tương ứng.
Ngoài ra, thành phần tham gia các hội nghị hiệp thương có sự thay đổi khi đại diện Mặt trận Tổ quốc cấp huyện được thay thế bằng đại diện Mặt trận Tổ quốc các xã trực thuộc. Điều này góp phần tăng cường vai trò của cơ sở và bảo đảm tính đại diện gần gũi hơn với cử tri.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa phương thức vận động bầu cử
Cuộc bầu cử năm 2026 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc ứng dụng chuyển đổi số vào công tác bầu cử. Theo đó, việc lập và niêm yết danh sách cử tri sẽ được kết nối, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Một số thông tin liên quan đến cuộc bầu cử sẽ được cập nhật trên nền tảng định danh điện tử VNeID, cho phép người dân dễ dàng tra cứu danh sách cử tri, theo dõi thông tin về ứng cử viên và các hoạt động bầu cử.
Việc ứng dụng dữ liệu số giúp hạn chế sai sót, trùng lặp hoặc thiếu thông tin trong danh sách cử tri, qua đó bảo đảm nguyên tắc mỗi công dân chỉ có tên trong danh sách cử tri tại một nơi cư trú. Đồng thời, các nền tảng số như VNeID được kỳ vọng sẽ hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý thông tin cử tri, nâng cao tính minh bạch và chính xác của quá trình bầu cử.
Tuy nhiên, các cơ quan chức năng xác định công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ; yếu tố con người vẫn giữ vị trí trung tâm trong công tác tổ chức bầu cử. Vì vậy, việc tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở và công tác kiểm tra, rà soát trực tiếp vẫn được đặc biệt chú trọng.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc đa dạng hóa hình thức vận động bầu cử. Theo quy định tại Điều 66 của Luật sửa đổi, bên cạnh hình thức tiếp xúc cử tri trực tiếp, các ứng cử viên có thể tổ chức vận động bầu cử bằng hình thức trực tuyến hoặc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến.
Quy định này phản ánh sự thích ứng của pháp luật với sự phát triển của công nghệ thông tin, đồng thời mở rộng kênh tương tác giữa ứng cử viên và cử tri. Các buổi tiếp xúc cử tri trực tuyến cũng có thể được ghi lại và phổ biến rộng rãi, giúp cử tri có thêm thông tin để cân nhắc, lựa chọn đại biểu.
Hướng tới nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp của đại biểu
Cuộc bầu cử lần này tiếp tục khẳng định định hướng nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp, trong đó chú trọng tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ đại biểu.
Theo định hướng dự kiến, số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách sẽ được tăng lên, gồm khoảng 145 đại biểu ở Trung ương và 55 đại biểu tại các địa phương. Đại biểu chuyên trách là những người dành toàn bộ thời gian cho hoạt động của Quốc hội, có điều kiện nghiên cứu chuyên sâu các lĩnh vực và tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Việc tăng số lượng đại biểu chuyên trách không chỉ là sự điều chỉnh về cơ cấu nhân sự mà còn là giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được tổ chức trong bối cảnh có nhiều thay đổi quan trọng về thể chế và tổ chức bộ máy nhà nước. Những điểm mới về thời gian bầu cử, mô hình chính quyền địa phương, quy trình tổ chức, ứng dụng chuyển đổi số và định hướng nâng cao chất lượng đại biểu đã tạo nên những bước tiến đáng kể trong công tác bầu cử.
Những đổi mới này thể hiện sự chủ động của hệ thống pháp luật Việt Nam trong việc thích ứng với yêu cầu phát triển mới, đồng thời góp phần xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Thành công của cuộc bầu cử sẽ là tiền đề quan trọng để kiện toàn bộ máy nhà nước các cấp, đưa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống, qua đó góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.
Nguồn: Moha.gov.vn
