Xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên hiện nay

ThS. Trương Thị Xuân Hương
Trường Đại học Công đoàn

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng công nghệ để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” với những thủ đoạn tinh vi nhắm thẳng vào giới trẻ, trong đó có sinh viên. Nếu sinh viên không xây dựng được ý thức chính trị vững vàng, kiên định, họ rất dễ bị dẫn dắt, trở thành nạn nhân của các chiêu bài dân túy, dẫn đến nguy cơ “tự diễn biến” ngay trên ghế nhà trường. Vì vậy, việc đánh giá thực trạng và nguyên nhân của công tác xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên là một trong những vấn đề cấp bách trong công tác xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên.

Từ khóa: Xây dựng; ý thức chính trị; toàn cầu hóa; sinh viên Việt Nam.

1. Đặt vấn đề

Quá trình toàn cầu hóa hiện nay mang lại cơ hội tiếp cận tri thức văn minh, nhưng cũng mở cửa cho những luồng tư tưởng ngoại lai, đối lập với hệ giá trị xã hội chủ nghĩa. Các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng công nghệ để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” với những thủ đoạn tinh vi, nhắm thẳng vào giới trẻ, trong đó có sinh viên. Những bài học đắt giá từ sự bất ổn chính trị trên thế giới như ở Sri Lanka (năm 2022), Nepal (năm 2025)¹…

Tại Việt Nam, “các vụ việc nhỏ lẻ liên quan đến bất cập trong quản lý kinh tế, môi trường hoặc các vụ việc xã hội nhạy cảm thường bị lợi dụng để thổi phồng và gây hoang mang dư luận, mục đích nhằm thực hiện âm mưu “cách mạng màu” và đã gây ra một số vụ việc phức tạp, gây rối an ninh trật tự”². Nếu sinh viên không có một “bộ lọc” thông tin đủ tốt, không xây dựng được ý thức chính trị vững vàng, kiên định, họ rất dễ bị dẫn dắt, trở thành nạn nhân của các chiêu bài dân túy, dẫn đến nguy cơ “tự diễn biến” ngay trên ghế nhà trường.

Bài viết khảo sát 1.600 sinh viên và 245 cán bộ giảng viên của 4 trường đại học là Trường Đại học Công đoàn, Trường Đại học Thương mại, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh và Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh để đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng và nguyên nhân, từ đó, đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên hiện nay.

2. Kết quả khảo sát công tác xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên

Thứ nhất, đa số các chủ thể có nhận thức đúng đắn, trách nhiệm cao trong xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên.

Đối với nhóm chủ thể lãnh đạo, quản lý các trường đã luôn quan tâm, chỉ đạo sâu sát công tác đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, xem đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên. Tinh thần trách nhiệm này được thể hiện rõ nét qua các văn kiện đại hội nhiệm kỳ và các nghị quyết chuyên đề, trong đó xác định rõ các chủ trương, giải pháp cụ thể. Điển hình, như: tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, trong Báo cáo Chính trị nhiệm kỳ 2025 – 2030³ đã khẳng định việc thực hiện nghiêm túc các chủ trương của Đảng, bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị, góp phần thúc đẩy đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Tương tự, Báo cáo Chính trị nhiệm kỳ 2025 – 2030 của Đảng ủy Trường Đại học Công đoàn cũng minh chứng cho sự chủ động của Đảng ủy trong việc hướng dẫn tuyên truyền, quán triệt Nghị quyết. Kết quả thực tế cho thấy, Trường đã tổ chức 3 lớp quán triệt Nghị quyết cho hơn 600 lượt cán bộ, sinh viên; 1 lớp chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh và 6 lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng thu hút hơn 1.600 lượt học viên tham gia. Đặc biệt, trong các năm 2023 và 2024, cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng do Trường tổ chức đã thu hút hơn 100 bài dự thi, góp phần quan trọng vào việc nâng cao nhận thức và khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái cho sinh viên⁴.

Đối với nhóm chủ thể tham mưu, chỉ đạo và kiểm tra, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu, sự hướng dẫn của phòng đào tạo, các khoa chuyên môn đã chỉnh sửa, bổ sung, cập nhật chương trình đào tạo theo hướng cơ bản, chuyên sâu nhằm phát triển năng lực toàn diện của người học cả về kiến thức, thái độ (chú trọng tới thái độ chính trị và ý thức công dân), kỹ năng gắn với chuẩn đầu ra các chuyên ngành đào tạo.

Các trường đã thường xuyên cập nhật nội dung chương trình; rút ngắn thời gian đào tạo, phân bổ lại chương trình theo hướng giảm lý thuyết, tăng thời gian cho các hoạt động sau bài giảng giúp việc xây dựng ý thức chính trị bớt giáo điều và gắn liền với hoạt động thực tiễn hơn; xây dựng chương trình đào tạo các ngành, chuyên ngành, loại hình đào tạo mới đáp ứng nhu cầu trong từng giai đoạn và nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực có chất lượng cao của xã hội. Đến nay, cả 4 trường trong diện khảo sát đều đã hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực người học. Những kết quả kiểm định và xếp hạng này không chỉ nâng cao vị thế nhà trường mà còn củng cố vững chắc niềm tin của sinh viên vào môi trường giáo dục, từ đó, tác động tích cực đến ý thức chính trị của người học.

Đối với nhóm chủ thể trực tiếp tham gia xây dựng ý thức chính trị, đội ngũ giảng viên đã tích cực lồng ghép nội dung chính trị vào bài giảng chuyên môn và đóng vai trò là tấm gương đạo đức cho sinh viên noi theo. Đặc biệt, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò nòng cốt trong công tác này.

Kết quả khảo sát 88 giảng viên lý luận chính trị tại 4 trường cho thấy, cơ cấu đội ngũ tương đối ổn định với tỷ lệ giảng viên nữ chiếm 68,18% và giảng viên trên 40 tuổi chiếm 59,09%, bảo đảm sự chín chắn về vốn sống và kinh nghiệm. Về trình độ chuyên môn, 100% giảng viên đạt chuẩn với 53,41% tiến sĩ và 46,59% thạc sĩ. Tuy nhiên, tỷ lệ giảng viên có chức danh giảng viên chính (31,82%) và giảng viên cao cấp (5,68%) vẫn còn khiêm tốn, đòi hỏi các trường cần có chiến lược phát triển đội ngũ tinh hoa trong thời gian tới⁵.

Sinh viên với tư cách vừa là đối tượng vừa là chủ thể xây dựng ý thức chính trị đã có sự chuyển biến căn bản từ thái độ thụ động sang chủ động. Trong bối cảnh chuyển đổi số, sinh viên hiện nay sở hữu tư duy phản biện sắc bén và khả năng tiếp cận thông tin đa chiều. Kết quả khảo sát cho thấy, nhận thức của các chủ thể về vấn đề này rất cao, với 93,88% cán bộ, giảng viên và 80,19% sinh viên khẳng định việc xây dựng ý thức chính trị là “rất cần thiết”. Đáng chú ý, khi đánh giá về vai trò của các tổ chức, Đoàn Thanh niên nhận được sự tín nhiệm cao nhất với 78,78% giảng viên và 69,13% sinh viên xếp loại tốt. Tuy nhiên, có sự phân hóa trong đánh giá khi nhóm giảng viên đánh giá thấp hoạt động của Hội Sinh viên và Công đoàn (21,63% đánh giá mức trung bình), trong khi sinh viên lại có xu hướng đánh giá đồng đều và tích cực hơn đối với tất cả các tổ chức đoàn thể.

Thứ hai, có sự đổi mới mạnh mẽ về cả nội dung, phương pháp và hình thức.

Về nội dung, công tác xây dựng ý thức chính trị liên tục được cập nhật, bám sát các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, như: Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị (khóa XII) về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới và Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Các trường đã áp dụng chương trình 5 môn lý luận chính trị mới với thời lượng 165 tiết (chiếm 8,5% khối lượng kiến thức), giúp sinh viên hình thành thế giới quan khoa học.

Nội dung đào tạo cũng được gắn kết chặt chẽ với định hướng nghề nghiệp, ví dụ như việc mở các ngành mới về trí tuệ nhân tạo (AI) tại Trường Đại học Công đoàn hay các chương trình đào tạo chất lượng cao tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh giúp sinh viên thấy rõ mối liên hệ giữa chính trị và sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại. Nhờ đó, niềm tin chính trị của sinh viên được củng cố. Ý chí và lý tưởng chính trị cũng được tôi luyện qua các sân chơi học thuật như Olympic các môn khoa học Mác – Lênin hay các hoạt động thực tiễn như chiến dịch Mùa hè xanh. Điển hình là chiến dịch năm 2025 của Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh với 1.350 chiến sĩ tham gia, mang lại giá trị phúc lợi hơn 3,6 tỷ đồng. Sự phù hợp của nội dung giáo dục được minh chứng khi có tới 82,04% giảng viên và 93,57% sinh viên đánh giá ở mức phù hợp và rất phù hợp⁶.

Về phương pháp, hình thức và phương tiện, đã có sự chuyển dịch tích cực từ truyền thụ một chiều sang tương tác đa chiều. Mặc dù phương pháp thuyết trình vẫn được sử dụng phổ biến (79,59% giảng viên thường xuyên sử dụng) nhưng việc kết hợp với các thiết bị hỗ trợ dạy học hiện đại đã tăng lên 63,27%. Đặc biệt, phương pháp “nêu vấn đề, gợi mở thảo luận” được 64,06% sinh viên ghi nhận là thường xuyên diễn ra và phương pháp thực hành, thực tế cũng được 55,75% sinh viên đánh giá cao. Các hình thức giáo dục được đa dạng hóa thông qua tọa đàm, thi viết, học trực tuyến và các hoạt động phong trào.

Hoạt động “tự học tập, tự tu dưỡng” được cả giảng viên và sinh viên đánh giá rất cao về mức độ tích cực (đều trên 45% ở mức rất tích cực). Về phương tiện, hệ thống học liệu và cơ sở vật chất được đầu tư bài bản với 66,94% giảng viên và 58,63% sinh viên đánh giá chất lượng học liệu ở mức rất tốt. Nhìn chung, 78,78% giảng viên và 84% sinh viên khẳng định các hình thức giáo dục hiện tại đạt hiệu quả và rất hiệu quả⁷.

Thứ ba, kết quả học tập và sự chuyển biến tích cực về ý thức chính trị của sinh viên.

Kết quả xây dựng ý thức chính trị được thể hiện trực tiếp qua kết quả học tập và rèn luyện của sinh viên. Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại khá, giỏi ngày càng cao, đơn cử như tại Trường Đại học Công đoàn năm 2024 đạt 9,9%. Phong trào nghiên cứu khoa học cũng phát triển mạnh mẽ cả về lượng và chất, với 1.537 đề tài tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh và 2.932 đề tài tại Trường Đại học Thương mại trong giai đoạn 2020 – 2025. Riêng đối với các môn lý luận chính trị, có 63,44% sinh viên đạt điểm khá và 9,69% đạt điểm giỏi/xuất sắc⁸. Những con số này phản ánh thái độ học tập nghiêm túc và khả năng tiếp thu, vận dụng kiến thức lý luận của sinh viên vào thực tiễn.

Sự chuyển biến về ý thức chính trị còn được thể hiện qua các yếu tố cấu thành ý thức chính trị của sinh viên. Về tri thức chính trị, 66,12% giảng viên và 89,31% sinh viên đánh giá ở mức khá và tốt, cho thấy sinh viên đã nắm vững những kiến thức nền tảng. Về tình cảm chính trị, sinh viên thể hiện lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và trách nhiệm cộng đồng với tỷ lệ đánh giá tích cực từ phía sinh viên lên tới 92,38%.

Về niềm tin chính trị, sinh viên tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và công cuộc đổi mới, với tỷ lệ tự đánh giá mức tốt đạt 68,06%. Về ý chí và bản lĩnh chính trị, sinh viên thể hiện sự kiên định trước các luồng thông tin xấu độc, với 93,32% tự đánh giá ở mức khá và tốt. Về lý tưởng chính trị, sinh viên đã xác định rõ mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, chủ động phê phán lối sống thực dụng, với tỷ lệ đánh giá tích cực đạt 91,5%.

Những kết quả tích cực nêu trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, sự ổn định chính trị – xã hội và vị thế ngày càng cao của đất nước sau 40 năm đổi mới là minh chứng thực tiễn thuyết phục nhất để củng cố niềm tin cho sinh viên. Bên cạnh đó, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đã tạo môi trường thuận lợi để sinh viên tiếp cận tri thức và rèn luyện bản lĩnh.

Đặc biệt, sự quan tâm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước thông qua Kết luận số 91-KL/TW ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế và Luật Giáo dục năm 2019 đã tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác này.

Về chủ quan, nguyên nhân quyết định nằm ở sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn của Đảng ủy, Ban Giám hiệu các trường, cùng sự phối hợp nhịp nhàng giữa các phòng ban chức năng và tổ chức đoàn thể. Đội ngũ giảng viên tâm huyết, trình độ cao cũng đóng vai trò then chốt. Quan trọng hơn cả là sự tích cực, tự giác của chính bản thân sinh viên trong việc chuyển hóa các yêu cầu giáo dục thành nhu cầu tự thân, nỗ lực vươn lên trong học tập và rèn luyện.

3. Những hạn chế trong xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Một là, về phía các chủ thể xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên.Bên cạnh những thành tựu, công tác xây dựng ý thức chính trị vẫn còn bộc lộ một số hạn chế từ phía các chủ thể. Đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, ở một số nơi vẫn còn thiếu chiều sâu, mang tính hình thức và chưa thực sự thường xuyên. Thực tế khảo sát cho thấy, vẫn còn 1,22% cán bộ và 44% sinh viên cho rằng, việc xây dựng ý thức chính trị là “không cần thiết”, có tới 4,49% cán bộ đánh giá hoạt động của cấp ủy chỉ ở mức trung bình. Điều này phản ánh nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận lãnh đạo đơn vị, dẫn đến việc quán triệt nghị quyết còn hời hợt. Công tác tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các lực lượng giáo dục cũng chưa thực sự chặt chẽ, nề nếp. Cán bộ giảng viên đánh giá hoạt động của Hội Sinh viên và Công đoàn ở mức trung bình khá cao (tương ứng 15,51% và 21,63%) cho thấy, sự thiếu đồng bộ trong việc tạo ra sức mạnh tổng hợp⁹.

Về phía đội ngũ giảng viên, hạn chế lớn nhất là sự thiếu hụt đội ngũ kế cận và các chuyên gia đầu ngành. Việc tỷ lệ phó giáo sư chỉ chiếm 3,41% tại các trường khảo sát là một thách thức lớn đối với chất lượng đào tạo chuyên sâu. Bên cạnh đó, một bộ phận giảng viên còn thiếu tâm huyết, phương pháp giảng dạy đơn điệu, chưa truyền được cảm hứng cho người học. Đối với chủ thể sinh viên, hạn chế biểu hiện qua sự thụ động và tâm lý “ngại học chính trị”. Có tới 9,44% sinh viên thừa nhận ít hứng thú với môn học và 64,25% cho rằng môn học khô khan¹⁰. Tình trạng “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị” vẫn tồn tại, khi sinh viên tham gia phong trào chủ yếu vì điểm rèn luyện chứ không xuất phát từ nhu cầu tự thân. Đáng chú ý, 68% sinh viên đã thẳng thắn thừa nhận động cơ học tập chưa đúng đắn chính là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến những hạn chế này.
Hai là, về nội dung, phương pháp và hình thức xây dựng ý thức chính trị.

Nội dung xây dựng ý thức chính trị hiện nay vẫn bị đánh giá là nặng tính hàn lâm, kinh viện và thiếu tính thực tiễn. Sự trùng lặp kiến thức và thiếu tính tích hợp với chuyên môn nghề nghiệp khiến sinh viên cảm thấy nhàm chán.

Kết quả khảo sát chỉ ra rằng, 77,14% giảng viên và 64,25% sinh viên đồng tình nguyên nhân sinh viên không thích học là do môn học ít gắn với thực tiễn, và 45,88% sinh viên cảm thấy kiến thức này không liên quan đến ngành học của mình. Về phương pháp, tình trạng lạm dụng thuyết trình vẫn phổ biến với tỷ lệ 79,59%, trong khi các hoạt động thực tế, thực hành còn ít được chú trọng (19,18% giảng viên rất ít khi tổ chức đi thực tế). Sự chậm đổi mới phương pháp dạy học là nguyên nhân trực tiếp làm giảm hứng thú của người học. Ngoài ra, hình thức giáo dục thông qua các hoạt động đoàn thể ở một số nơi còn mang tính bề nổi; cơ sở vật chất hỗ trợ dạy học còn thiếu thốn (8.44% sinh viên đánh giá là “thiếu”) và hệ thống học liệu chậm cập nhật so với thực tiễn đời sống¹¹.

Ba là, về kết quả học tập và phương thức biểu hiện ý thức chính trị của sinh viên.

Kết quả học tập các môn lý luận chính trị của một bộ phận sinh viên còn khiêm tốn, chưa phản ánh đúng thực chất nhận thức. Thống kê cho thấy, có gần 27% sinh viên chỉ đạt điểm “trung bình”, “yếu” hoặc “trượt” trong kỳ thi gần nhất. Kiến thức về tình hình thời sự trong nước và quốc tế của sinh viên cũng còn nhiều hạn chế, với gần 10% ở mức “trung bình”, “yếu”. Sự chuyển biến trong ý thức chính trị của sinh viên diễn ra chậm và thiếu đồng bộ giữa các yếu tố.

Về tri thức, sinh viên còn hổng kiến thức nền tảng, học thuộc bài nhưng chưa hiểu sâu bản chất (10,69% mức trung bình/yếu). Về tình cảm, vẫn còn biểu hiện thờ ơ, vô cảm trước các vấn đề xã hội, với 58,38% ý kiến cho rằng, sinh viên chỉ chú trọng lợi ích cá nhân. Về niềm tin, một bộ phận sinh viên có niềm tin mang tính cảm tính, dễ bị dao động, lôi kéo (77,56% ý kiến đồng tình). Về ý chí, sinh viên còn ngại khó, ngại khổ, thiếu tinh thần đấu tranh với cái sai. Về lý tưởng, tình trạng sống thực dụng, thiếu định hướng giá trị vẫn tồn tại ở một nhóm không nhỏ sinh viên (48,13%)¹².

Những kết hạn chế nêu trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, (1) Tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường, kích thích tâm lý thực dụng, chạy theo lợi ích vật chất và xem nhẹ các giá trị tinh thần. (2) Quá trình hội nhập quốc tế mang theo sự xâm nhập của các luồng văn hóa, tư tưởng ngoại lai và lối sống hưởng thụ phương Tây. (3) Sự bùng nổ của không gian mạng và cách mạng công nghiệp 4.0 tạo điều kiện cho các thông tin xấu độc lan tràn, trong khi công tác định hướng dư luận của nhà trường còn chậm chạp, tạo ra những khoảng trống về tư tưởng. (4) Nguồn lực đầu tư cho cơ sở vật chất còn hạn hẹp và chế độ đãi ngộ đối với giảng viên lý luận chính trị chưa tương xứng với áp lực công việc cũng là những rào cản khách quan đáng kể.

Về chủ quan, nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ của một số cấp ủy, lãnh đạo đơn vị, khi vẫn coi nhẹ các môn chính trị và xem đây là “môn phụ”, quản lý còn nặng tính hành chính và bệnh thành tích. Năng lực và phương pháp của đội ngũ giảng viên cũng là một nguyên nhân quan trọng, khi nhiều giảng viên còn xơ cứng trong tư duy, ngại đổi mới, thiếu kinh nghiệm thực tiễn và dạy “chay”.

Chương trình đào tạo thiết kế theo kiểu “đồng phục”, thiếu tính tích hợp nghề nghiệp và giáo trình chậm cập nhật cũng làm giảm hiệu quả giáo dục. Môi trường giáo dục tại một số nơi còn tồn tại những tiêu cực, mối quan hệ giữa các chủ thể lỏng lẻo¹³. Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng nhất và trực tiếp nhất xuất phát từ chính ý thức của sinh viên. Động cơ học tập lệch lạc (học vì bằng cấp), thói quen thụ động, lười tư duy và bản lĩnh chính trị non kém đã khiến họ tự đánh mất cơ hội rèn luyện và trưởng thành.

4. Một số giải pháp xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể giáo dục.

Đây là giải pháp có ý nghĩa hàng đầu vì nhận thức đúng đắn của người tổ chức sẽ dẫn đến hành động hiệu quả. Đảng ủy và Ban Giám hiệu các nhà trường cần khẳng định vai trò lãnh đạo thông qua việc hoạch định chiến lược và nêu gương về đạo đức, lối sống; sự gương mẫu của người đứng đầu chính là nền tảng tạo dựng niềm tin chính trị cho sinh viên. Các phòng ban chức năng chủ động tham mưu, đổi mới nội dung giáo dục và bám sát tâm tư, nguyện vọng của người học để kịp thời định hướng. Đặc biệt, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị phải thực sự là những “chiến sĩ” trên mặt trận tư tưởng, không chỉ truyền thụ tri thức nền tảng về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn phải truyền cảm hứng, giúp sinh viên nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Thứ hai, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục gắn với hiện đại hóa cơ sở vật chất.

Nội dung giáo dục chính trị cần tránh sự khô khan, giáo điều bằng cách tập trung vào những vấn đề thực tiễn của đất nước và các kỹ năng cần thiết trong kỷ nguyên số. Nhà trường cần rà soát chương trình học theo hướng tích hợp, gắn trách nhiệm chính trị với chuyên môn nghiệp vụ của từng ngành học. Phương pháp dạy học phải chuyển dịch mạnh từ áp đặt một chiều sang đối thoại, phản biện, khơi gợi tư duy độc lập và cá nhân hóa quá trình rèn luyện. Việc đa dạng hóa các hình thức ngoại khóa, như: câu lạc bộ sinh hoạt chính trị, cuộc thi Olympic học thuật hay các hành trình “về nguồn” sẽ giúp kiến thức chính trị trở nên sinh động, dễ tiếp thu. Đồng thời, việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ, thư viện số và giảng đường thông minh là điều kiện cần thiết để hiện đại hóa công tác giáo dục, giúp sinh viên tiếp cận kho tàng tri thức nhân loại một cách khoa học.

Thứ ba, phát huy vai trò chủ thể và tính tự giác của sinh viên trong tự giáo dục.

Mọi nỗ lực giáo dục từ phía nhà trường chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi sinh viên tự giác chuyển hóa nhận thức thành hành động. Mỗi sinh viên cần quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng và Nhà nước để xác định rõ trách nhiệm công dân. Quá trình này đòi hỏi người học phải tự xây dựng động cơ học tập đúng đắn – học để cống hiến thay vì đối phó điểm số. Sinh viên cần chủ động lập kế hoạch tự rèn luyện, thường xuyên “tự soi, tự sửa” để nhận diện những hạn chế trong bản lĩnh chính trị và đạo đức lối sống. Sự kết hợp giữa sự định hướng của nhà trường và nỗ lực tự thân của sinh viên sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp hình thành thế hệ trẻ có lý tưởng vững vàng, ý chí kiên định và khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh.

5. Kết luận

Để nâng cao hiệu quả công tác xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay, các cơ sở giáo dục đại học cần thực hiện đồng bộ các giải pháp mang tính đột phá. Trong đó, trọng tâm là việc chuyển đổi tư duy quản lý, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên; đồng thời, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng tích hợp với chuyên môn và thực tiễn xã hội. Quá trình giáo dục cần hướng tới mục tiêu chuyển hóa từ sự tác động bên ngoài thành nhu cầu tự thân của người học, thúc đẩy quá trình “tự giáo dục”, “tự rèn luyện” trong sinh viên. Đây là yếu tố then chốt để hình thành nên thế hệ sinh viên Việt Nam vừa có năng lực chuyên môn giỏi, vừa có ý thức chính trị vững vàng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Chú thích:
1. Biểu tình ở Nepal: Bi kịch Bangladesh, Sri Lanka lặp lại?. https://baolangson.vn/bieu-tinh-o-nepal-bi-kich-bangladesh-sri-lanka-lap-lai-5058751.html.
2. Đảng ủy Trường Đại học Công đoàn (2025). Báo cáo Chính trị Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Đại học Công đoàn lần thứ XXIV, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Tài liệu lưu hành nội bộ.
3. Đảng ủy Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (2025). Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Tài liệu lưu hành nội bộ.
4. Nâng cao nhận thức chính trị cho sinh viên: góc nhìn từ vai trò của nhà trường và xã hội. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/02/25/nang-cao-nhan-thuc-chinh-tri-cho-sinh-vien-goc-nhin-tu-vai-tro-cua-nha-truong-va-xa-hoi
5. Bài 2: Nhận diện với nguy cơ lợi dụng các vụ việc, điểm nóng kích động “cách mạng màu” ở Việt Nam. https://doanthanhnien.vn/tin-tuc/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang/bai-2-nhan-dien-voi-nguy-co-loi-dung-cac-vu-viec-diem-nong-kich-dong.
6, 7, 8, 9, 10, 11, 12. Trương Thị Xuân Hương (2026). Vấn đề xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay. Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
13. Tuổi trẻ Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh ra quân Mùa hè xanh 2025. https://giaoducthoidai.vn/tuoi-tre-truong-dai-hoc-su-pham-tphcm-ra-quan-mua-he-xanh-2025-post738618.html