Promoting the value of traditional costumes of the Pa Di people in Muong Khuong Commune, Lao Cai Province
TS. Trương Thị Ngọc Lan
Học viện Hành chính và Quản trị công
Nghiêm Xuân Tùng, Thèn Khánh Linh
Sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích giá trị văn hóa của trang phục truyền thống người Pa Dí tại xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai; đồng thời, đánh giá thực trạng bảo tồn và phát huy loại hình di sản này trong bối cảnh biến đổi của đời sống kinh tế – xã hội và giao lưu văn hóa hiện nay. Cùng với việc nhận diện một số thách thức trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị trang phục người Pa Dí, bài viết đề xuất một số giải pháp góp phần phát huy giá trị trang phục truyền thống người Pa Dí và chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển của địa phương.
Từ khóa: Trang phục truyền thống; người Pa Dí; dân tộc thiểu số; phát huy giá trị; xã Mường Khương; tỉnh Lào Cai.
Abstract: This article analyzes the cultural values of the traditional costumes of the Pa Di people in Muong Khuong Commune, Lao Cai Province. It also evaluates the current situation of preserving and promoting this form of cultural heritage in the context of socio-economic transformations and increasing cultural exchanges. In addition to identifying several challenges in the preservation and promotion of Pa Di traditional costumes, the article proposes a number of solutions aimed at enhancing their cultural value and transforming this heritage into a resource for local development.
Keywords: Traditional costumes; Pa Di people; ethnic minorities; value promotion; Muong Khuong Commune; Lao Cai Province.
1. Đặt vấn đề
Trong hệ thống phân loại thành phần dân tộc ở Việt Nam hiện nay, người Pa Dí không được xác định là một dân tộc độc lập mà được xem là một nhóm địa phương thuộc dân tộc Tày – một trong 54 dân tộc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam theo danh mục thành phần các dân tộc do Nhà nước công bố. Trải qua quá trình điều chỉnh địa giới hành chính, xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai hiện nay trở thành địa bàn cư trú tập trung và tương đối ổn định của cộng đồng người Pa Dí.
Việc quần cư trong một không gian cư trú xác định, ít biến động đã tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng này duy trì các hoạt động sản xuất truyền thống, tổ chức đời sống xã hội theo các thiết chế cộng đồng bền vững; đồng thời, bảo lưu và trao truyền các giá trị văn hóa đặc trưng qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh đó, các yếu tố, như: ngôn ngữ, trang phục, phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian và hệ thống lễ hội truyền thống của người Pa Dí không chỉ được duy trì trong đời sống sinh hoạt thường ngày mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố sự gắn kết cộng đồng và khẳng định bản sắc văn hóa tộc người trên địa bàn cư trú.
Trang phục truyền thống của người Pa Dí có sự kế thừa rõ nét những đặc trưng chung của trang phục dân tộc Tày; đồng thời, phản ánh quá trình chọn lọc, điều chỉnh và sáng tạo các yếu tố riêng phù hợp với điều kiện cư trú, lịch sử phát triển và nhu cầu thẩm mỹ của cộng đồng. Những khác biệt về kiểu dáng, màu sắc, chất liệu, hoa văn trang trí và cách thức sử dụng trang phục trong đời sống thường ngày cũng như trong các nghi lễ truyền thống đã góp phần tạo nên diện mạo văn hóa riêng của người Pa Dí. Chính những yếu tố này giúp phân biệt người Pa Dí với người Tày ở những vùng cư trú khác; đồng thời, khẳng định giá trị văn hóa đặc thù của trang phục Pa Dí trong tổng thể văn hóa dân tộc Tày.
Trong bối cảnh hiện nay, cùng với sự thay đổi của đời sống kinh tế – xã hội, trang phục truyền thống Pa Dí đang có những biến đổi nhất định cả về chất liệu, kiểu dáng và không gian sử dụng. Từ chỗ gắn bó mật thiết với đời sống thường nhật, trang phục ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các sự kiện văn hóa, hoạt động du lịch hoặc các dịp lễ hội. Sự chuyển dịch này vừa mở ra cơ hội phát huy giá trị văn hóa truyền thống, vừa đặt ra yêu cầu đối với quản lý nhà nước trong việc định hướng bảo tồn phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.
2. Quan điểm và định hướng của Đảng và Nhà nước về bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc thiểu số
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Trong thời kỳ đổi mới đất nước, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hóa tiếp tục có những bước phát triển mới.
Quan điểm của Đảng về bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số được thể hiện nhất quán và phát triển liên tục qua các nghị quyết, văn kiện nền tảng. Nghị quyết số 03-NQ/TƯ ngày 16/7/1998 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã xác định nhiệm vụ: “coi trọng và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống và xây dựng, phát triển những giá trị mới về văn hóa, văn học, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số”1 là một nhiệm vụ cơ bản.
Tiếp đó, Nghị quyết số 33-NQ/TƯ ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã khẳng định: để nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa cần giữ gìn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc thiểu số, nhất là tiếng nói, chữ viết, trang phục, lễ hội truyền thống2.
Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 với định hướng xuyên suốt “văn hóa còn thì dân tộc còn”, coi việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể chính là bảo vệ cốt cách và an ninh văn hóa của đất nước trước các thách thức đương đại. Trong bài phát biểu, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đề cập tới việc “chú trọng bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của các vùng, miền, của đồng bào các dân tộc”3, coi đó là một trong những giải pháp để xây dựng và phát triển văn hóa trong thời gian tới.
Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về phát triển nhanh, bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa kinh tế, chính trị – xã hội với văn hóa và con người đã đưa ra hệ thống mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Để thực hiện nhiệm vụ, giải pháp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại không thể thiếu việc “Chútrọng bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số”4.
Với vai trò chủ đạo trong bảo đảm và phát triển hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa; huy động nguồn lực xã hội cho hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của vùng, miền, của đồng bào dân tộc, Nhà nước đã ưu tiên bố trí ngân sách cho các hoạt động: “Bảo vệ và phát huy giá trị tiếng nói, chữ viết của các dân tộc Việt Nam; các biểu đạt và truyền thống truyền khẩu; nghệ thuật trình diễn dân gian; kiến trúc truyền thống; nghề thủ công truyền thống; tri thức, kinh nghiệm dân gian về phòng bệnh, chữa bệnh và tri thức dân gian khác; ẩm thực, trang phục, lễ hội truyền thống”; “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo, đặc biệt ưu tiên bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số rất ít người và dân tộc thiểu số có nguy cơ mai một giá trị văn hóa tộc người” (Điều 7 Luật Di sản văn hóa năm 2024).
Ngày 24/02/2024, Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành kèm theo Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 nhằm thể chế hóa và thực hiện đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã đề ra trong Nghị quyết. Đồng thời, Chương trình hành động cũng xác định các nhiệm vụ cụ thể để các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch hành động, tổ chức triển khai đồng bộ việc thực hiện Nghị quyết trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Đặc biệt việc xây dựng và triển khai Đề án “Bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với du lịch và phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới” sẽ được thực hiện ngay trong quý III năm 20265.
3. Thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống trang phục người Pa Dí xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai
Trang phục truyền thống của người Pa Dí mang đậm dấu ấn văn hóa tộc người, phản ánh môi trường sinh thái vùng cao và đời sống lao động của cộng đồng cư trú tại xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai6. Về tổng thể, trang phục thường sử dụng gam màu chàm hoặc đen làm chủ đạo, kiểu dáng giản dị nhưng chú trọng tính ứng dụng trong sinh hoạt thường ngày. Trang phục nữ gồm áo dài thân thẳng, cổ tròn hoặc cổ đứng, kết hợp với váy hoặc quần, thắt lưng vải và khăn đội đầu; trong khi trang phục nam thiên về sự gọn gàng, phù hợp với điều kiện lao động miền núi. Hoa văn trang trí không quá cầu kỳ mà thiên về các đường nét tinh giản, thể hiện quan niệm thẩm mỹ mộc mạc và sự hài hòa với thiên nhiên7.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, trang phục Pa Dí còn gắn với tri thức bản địa thông qua kỹ thuật nhuộm chàm, may thủ công và cách phối hợp trang phục theo từng dịp sinh hoạt cộng đồng. Trong các lễ hội truyền thống, cưới hỏi hoặc nghi lễ văn hóa, trang phục đóng vai trò như một biểu tượng nhận diện tộc người, góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng và truyền tải những giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, trang phục truyền thống còn phản ánh vị trí xã hội, độ tuổi và trạng thái đời sống của người mặc, qua đó, thể hiện những quy chuẩn văn hóa đặc trưng của cộng đồng Pa Dí.
Trong bối cảnh hiện nay, dưới tác động của quá trình hiện đại hóa, đô thị hóa và sự gia tăng mạnh mẽ của giao lưu, tiếp biến văn hóa, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Pa Dí đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp không gian tồn tại trong đời sống cộng đồng. Trang phục truyền thống là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ nét nhất, khi việc thay đổi phương thức sinh hoạt, nhu cầu thẩm mỹ và lối sống hiện đại khiến trang phục truyền thống ngày càng ít được sử dụng trong sinh hoạt thường ngày. Điều này không chỉ dẫn đến nguy cơ mai một về hình thức vật chất mà còn kéo theo sự phai nhạt của những ý nghĩa văn hóa – xã hội vốn gắn liền với trang phục trong đời sống cộng đồng.
Trước nguy cơ trang phục người Pa Dí bị mai một, chính quyền địa phương và cộng đồng người Pa Dí đã và đang nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống thông qua các hoạt động cụ thể:
(1) Thông qua hoạt động giáo dục và truyền dạy tự nhiên. Môi trường truyền dạy tự nhiên trong không gian gia đình, nơi những kỹ năng thủ công từng được trao truyền bền bỉ qua các thế hệ bằng việc quan sát và phụ giúp hằng ngày đang dần đứt gãy trước những biến đổi của đời sống kinh tế – xã hội. Trong khi đó, các hoạt động truyền nghề tại cộng đồng lại thường mang tính chất rời rạc, tổ chức ngắn hạn và thiếu vắng một lộ trình liên tục, khiến cho tri thức truyền thống khó đọng lại và không thể chuyển hóa thành năng lực thực hành lâu bền.
Ở môi trường học đường, học sinh chủ yếu được tiếp cận bản sắc tộc người ở phần bề nổi thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu tĩnh mà thiếu đi những không gian trải nghiệm thực hành sinh động. Thêm vào đó, tính chất đặc thù đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và tốn nhiều thời gian của nghề dệt, thêu và nhuộm truyền thống đang tạo ra sự lệch pha rất lớn với nhịp sống hiện đại, vốn ưu tiên sự nhanh gọn và tiện lợi của giới trẻ. Tựu trung lại, công tác giáo dục hiện tại mới chỉ giải quyết được bước đầu là giúp thế hệ kế cận nhận biết về mặt hình thức đối với bộ trang phục, chứ chưa thể kiến tạo một hệ sinh thái thực tế để các em có cơ hội tự tay chế tác và thực sự gắn bó, duy trì nhịp sống cùng di sản văn hóa của dân tộc mình.
(2) Thông qua lễ hội và sinh hoạt văn hóa. Lễ hội và sinh hoạt văn hóa cộng đồng hiện nay là không gian quan trọng để trang phục truyền thống Pa Dí tiếp tục được hiện diện và nhận diện trong đời sống xã hội. Thông qua các dịp lễ hội truyền thống, ngày hội văn hóa các dân tộc và những hoạt động sinh hoạt cộng đồng, trang phục Pa Dí được khuyến khích sử dụng như một yếu tố thể hiện bản sắc tộc người. Trong những không gian này, trang phục không chỉ được mặc mà còn được trình diễn, giới thiệu, góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ văn hóa trong cộng đồng. Việc mặc trang phục truyền thống trong lễ hội giúp cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với hình ảnh trang phục của dân tộc mình. Ở khía cạnh này, lễ hội đóng vai trò tích cực trong việc duy trì sự hiện diện của trang phục Pa Dí và tạo điều kiện để trang phục tiếp tục được ghi nhớ trong đời sống văn hóa.
Có thể thấy, công tác bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống người Pa Dí xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai đối mặt với một số thách thức.
Thứ nhất, nguy cơ mai một nghề truyền thống. Quá trình hiện đại hóa và giao lưu văn hóa khiến lớp trẻ ít còn sử dụng trang phục truyền thống trong sinh hoạt thường ngày, kéo theo việc suy giảm số người biết may, thêu trang phục dân tộc. Bên cạnh đó, khoảng cách giữa yêu cầu của việc học làm trang phục truyền thống với nhịp sống hiện đại cũng là một trở ngại lớn. Các kỹ năng, như: dệt vải, thêu tay hay nhuộm màu tự nhiên đòi hỏi thời gian dài và sự kiên trì, trong khi đời sống hiện nay ưu tiên tính nhanh gọn và hiệu quả kinh tế.
Thứ hai, việc sử dụng trang phục mang tính nghi lễ hơn là đời sống. Trang phục truyền thống Pa Dí hiện chủ yếu xuất hiện trong lễ hội, sự kiện văn hóa, còn trong đời sống thường nhật, người dân chuyển sang sử dụng trang phục phổ thông. Bên cạnh đó, trong một số hoạt động lễ hội và sinh hoạt văn hóa, trang phục Pa Dí được lựa chọn và sử dụng theo tiêu chí thẩm mỹ và trình diễn, trong khi các quy ước truyền thống về cách mặc, cấu trúc và ý nghĩa văn hóa chưa luôn được tuân thủ đầy đủ. Việc giản lược hoặc biến đổi một số chi tiết trang phục nhằm phục vụ mục đích biểu diễn có thể tạo ra sự sai lệch nhất định so với hình thức truyền thống, lâu dài dẫn đến nguy cơ làm mờ ranh giới giữa trang phục Pa Dí nguyên gốc và các phiên bản cách điệu.
Thứ ba, việc khai thác giá trị kinh tế còn hạn chế khi mà trang phục người Pa Dí chưa được phát triển thành sản phẩm du lịch văn hóa có thương hiệu rõ ràng, chưa gắn kết chặt với các mô hình du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa hay sản phẩm thủ công lưu niệm. Việc trang phục truyền thống của người Pa Dí hiện chưa được phát huy thông qua du lịch văn hóa không đơn thuần xuất phát từ sự thiếu vắng các hoạt động du lịch tại địa phương, mà phản ánh sâu xa hơn vị thế còn mờ nhạt của trang phục trong chiến lược phát huy các nguồn lực văn hóa của cộng đồng.
4. Một số giải pháp
Một là, đổi mới cách thức truyền dạy, giáo dục về giá trị truyền thống của trang phục người Pa Dí.
Cần chuyển dịch trọng tâm từ việc cung cấp thông tin sang kiến tạo môi trường thực hành sống cho di sản. Tái thiết lập không gian truyền dạy tự nhiên trong cộng đồng bằng cách hỗ trợ các nghệ nhân duy trì mô hình nhà nghề gia đình, nơi kỹ năng thêu thùa và may vá được thẩm thấu qua các hoạt động thường nhật thay vì chỉ qua các lớp học ngắn hạn mang tính hình thức không mang lại hiệu quả cao cho quá trình truyền dạy và phát huy giá trị tuyền thống của trang phục người Pa Dí.
Song song với việc duy trì tại cộng đồng, cần đổi mới phương pháp giáo dục học đường và truyền thông theo hướng tương tác đa chiều. Trong môi trường giáo dục, việc giảng dạy cần chuyển dịch từ cung cấp thông tin lý thuyết sang tổ chức các hoạt động trải nghiệm, nơi học sinh được trực tiếp tham gia vào các công đoạn tạo tác trang phục dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống của dân tộc Pa Dí trong bối cảnh hiện nay không thể dừng lại ở những nỗ lực mang tính hình thức hay nhận diện bề nổi. Thay vào đó, cần một chiến lược tổng thể nhằm tái lập hệ sinh thái văn hóa, nơi mà tri thức dân gian được chuyển hóa thành năng lực thực hành thực tế trong đời sống của thế hệ trẻ. Bằng cách kết hợp hài hòa giữa việc phục hồi không gian truyền dạy truyền thống, đổi mới phương thức giáo dục trải nghiệm công đoạn tạo tác trang phục. Khi trang phục truyền thống không còn là những hiện vật tĩnh trong bảo tàng hay lễ hội mà trở thành một phần thiết yếu trong ý thức và sinh kế của cộng đồng, đó chính là nền tảng vững chắc nhất để bản sắc văn hóa Pa Dí tiếp tục tồn tại và tỏa sáng trong nhịp sống hiện hiện đại ngày nay
Hai là, tăng cường hoạt động các không gian sinh hoạt cộng đồng.
Để góp phần duy trì sự hiện diện của trang phục truyền thống Pa Dí trong đời sống cộng đồng, lan tỏa giá trị trang phục truyền thống không thể thiếu các không gian, như: nhà văn hóa, không gian sinh hoạt chung hoặc các điểm trưng bày là nơi lưu giữ và kể câu chuyện đầy đủ về trang phục, từ chất liệu, kỹ thuật chế tác đến ý nghĩa văn hóa gắn với từng chi tiết.
Tổ chức không gian trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân tộc, trình diễn nghi thức sinh hoạt văn hóa dân gian và biểu diễn nghệ thuật các dân tộc cũng là một cách để đưa các giá trị trang phục truyền thống người Pa Dí đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ có cơ hội quan sát, nhận diện và bước đầu tiếp cận các giá trị văn hóa gắn với trang phục, từ đó, hình thành nhận thức về vai trò của trang phục truyền thống trong việc bảo tồn bản sắc tộc người.
Ba là, phát triển sản phẩm văn hóa đặc trưng gắn với trang phục truyền thống người Pa Dí.
Phát triển mô hìnhdu lịch cộng đồng tại Mường Khương cùng với việc xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm, như: du khách tham gia học thêu hoa văn dưới sự hướng dẫn trực tiếp của nghệ nhân, trải nghiệm mặc trang phục dân tộc và trình diễn trang phục trong lễ hội và không gian văn hóa. Việc gắn trang phục với du lịch không chỉ tạo nguồn thu cho người dân mà còn giúp lan tỏa giá trị văn hóa ra bên ngoài.
Với sự đặc sắc của nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Pa Dí, cần khuyến khích việc ứng dụng họa tiết, màu sắc và kỹ thuật trang trí của trang phục Pa Dí vào các sản phẩm đương đại, như: túi xách, khăn, phụ kiện, đồ lưu niệm… Đây là cách biến di sản thành nguồn lực kinh tế; đồng thời, giúp văn hóa truyền thống tiếp cận đời sống hiện đại.
Bốn là, ứng dụng công nghệ số.
Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, việc ứng dụng các phương tiện số vào bảo tồn trang phục truyền thống của người Pa Dí sẽ góp phần lưu giữ lâu dài và lan tỏa rộng rãi các giá trị văn hóa gắn với trang phục truyền thống. Việc tư liệu hóa có chọn lọc các kỹ thuật dệt, thêu, may trang phục, cũng như ghi lại câu chuyện văn hóa gắn với hoa văn, màu sắc và cách mặc góp phần khắc phục tình trạng đứt gãy tri thức giữa các thế hệ. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà quản lý, giới nghiên cứu và cộng đồng nhằm ghi hình chi tiết quy trình chế tác; đồng thời, lưu giữ ý nghĩa văn hóa qua lời kể của các nghệ nhân cao tuổi.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của thanh niên địa phương như những cầu nối công nghệ, trực tiếp tham gia số hóa và đưa di sản lên các nền tảng trực tuyến, bảo tàng ảo hay cổng thông tin du lịch. Đặc biệt, để giải tỏa tâm lý e ngại của người dân, mọi dự án số hóa phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo vệ bản quyền văn hóa, tôn trọng tri thức bản địa và chịu sự giám sát của cộng đồng, từ đó, bảo đảm tính nguyên gốc và biến công nghệ thành công cụ đắc lực để bảo tồn, lan tỏa bản sắc tộc người một cách bền vững. Đồng thời, các nền tảng số nếu được sử dụng như kênh lưu trữ và giới thiệu có kiểm soát, có thể mở rộng không gian tiếp cận trang phục Pa Dí mà không làm mất đi tính nguyên gốc của giá trị văn hóa.
5. Kết luận.
Trang phục truyền thống của người Pa Dí không chỉ là một sản phẩm vật chất mang giá trị thẩm mỹ mà còn là kết tinh của tri thức bản địa, ký ức cộng đồng và hệ giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Cùng với những biến đổi kinh tế – xã hội và sự thay đổi trong lối sống, trang phục truyền thống của người Pa Dí xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai đang dần bị thu hẹp không gian tồn tại trong đời sống thường nhật, kéo theo nguy cơ mai một về tri thức chế tác và ý nghĩa biểu tượng. Trong bối cảnh hiện đại hóa, việc phát huy giá trị trang phục cần thực hiện theo hướng tích hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế cộng đồng. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, trang phục truyền thống của người Pa Dí không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững và quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam.
Chú thích:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (1998). Nghị quyết số 03-NQ/TƯ ngày 16/7/1998 về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2014). Nghị quyết 33-NQ/TƯ ngày 09/6/2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
3. Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc. https://baochinhphu.vn/toan-van-phat-bieu-cua-tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-tai-hoi-nghi-van-hoa-toan-quoc-102304394.htm
4. Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
5. Chính phủ (2026). Nghị quyết 30/NQ-CP ngày 24/2/2026 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
6. Viện Dân tộc học (2016). Các dân tộc ít người ở Việt Nam. H. NXB Khoa học xã hội.
7. Nghệ thuật trang trí trên trang phục người Pa Dí. https://baolaocai.vn/nghe-thuat-trang-tri-tren-trang-phuc-nguoi-pa-di-post213649.html
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2020). Báo cáo về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Quốc hội (2024). Luật Di sản văn hóa năm 2024.
4. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
5. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1909/QĐ-TTg ngày 12/11/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030.
