Enhancing the quality of management in education, training, and scientific research in Military Academies and Officer Training Institutions in response to the requirements of digital transformation
Dương Đắc Hục
Trường Sĩ quan chính trị, Bộ Quốc phòng
Hoàng Đình Chính
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Hiện nay, chuyển đổi số đang diễn ra hết sức mạnh mẽ, được ứng dụng trong mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Tại các học viện, trường sĩ quan quân đội chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ mà còn là nhiệm vụ chính trị trung tâm góp phần xây dựng nhà trường tinh, gọn, mạnh. Bài viết phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trước yêu cầu chuyển đổi số.
Từ khóa: Giáo dục, đào tạo; nghiên cứu khoa học; chuyển đổi số; học viện, trường sĩ quan quân đội.
Abstract: At present, digital transformation is advancing rapidly and is being widely applied across various domains of social life, including education, training, and scientific research. In military academies and officer training institutions, digital transformation is not only an objective requirement for improving the quality of officer education and training but also a central political task contributing to the development of streamlined, efficient, and strong military educational institutions. This article analyzes the theoretical and practical foundations for enhancing the quality of management in education, training, and scientific research, and proposes several solutions to improve the effectiveness of managing these activities in military academies and officer training institutions in response to the requirements of digital transformation.
Keywords: Education and training; scientific research; digital transformation; military academies and officer training institutions.
1. Đặt vấn đề
Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII xác định mục tiêu: “phát triển, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội đến năm 2030 thuộc nhóm dẫn đầu quốc gia, một số lĩnh vực đạt trình độ quốc tế”1. Đây là định hướng mang tính chiến lược, có ý nghĩa quyết định đối với nhiệm vụ xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Thực hiện mục tiêu đó, các học viện, trường sĩ quan quân đội đã tích cực quán triệt các chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng; từng bước đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học – công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động của nhà trường. Trong đó, chuyển đổi số trong giáo dục – đào tạo và nghiên cứu khoa học được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ trong quân đội.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh của khoa học – công nghệ và tiến trình chuyển đổi số, công tác quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở một số học viện, trường sĩ quan quân đội vẫn còn những hạn chế nhất định, việc ứng dụng công nghệ số chưa đồng bộ, phương thức quản lý còn chậm đổi mới, hạ tầng và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
2. Một số nội dung triển khai công tác quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học
Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là quá trình ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số nhằm đổi mới phương thức tổ chức, quản lý và triển khai các hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu của các hệ thống giáo dục trên thế giới, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hiệu quả quản lý và khả năng tiếp cận tri thức của người học. Việc ứng dụng các nền tảng công nghệ số vào quản lý nhà trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu, đồng thời tạo điều kiện đổi mới phương pháp dạy học và nghiên cứu khoa học.
Quán triệt sâu sắc quan điểm chỉ đạo đẩy mạnh “Ứng dụng nhanh, hiệu quả thành tựu khoa học – công nghệ trong đổi mới giáo dục và đào tạo; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội hiện đại”2 của Quân ủy Trung ương, các đảng ủy học viện, trường sĩ quan quân đội đã tích cực triển khai nhiều biện pháp nhằm đổi mới công tác quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Trong đó, “Cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo của các nhà trường quân đội được đầu tư và ngày càng hiện đại”3, như: Hệ thống công nghệ thông tin, thư viện điện tử, trung tâm mô phỏng huấn luyện, trường bắn ảo, phòng học trực tuyến từng bước được đầu tư xây dựng; các phần mềm quản lý đào tạo, quản lý nghiên cứu khoa học và quản lý văn bản điện tử ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động của nhà trường. Việc số hóa học liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học cũng từng bước được triển khai.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh của khoa học – công nghệ và tiến trình chuyển đổi số, công tác quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở một số học viện, trường sĩ quan quân đội vẫn còn bộc lộ những hạn chế đó là4: thực hiện chuyển đổi số trong các hoạt động giáo dục và đào tạo còn chậm, hiệu quả chưa cao; cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học chưa được kết nối, liên thông hiệu quả; phương thức quản lý còn chậm đổi mới; năng lực ứng dụng công nghệ số của một bộ phận cán bộ quản lý, giảng viên và nhân viên còn hạn chế.
3. Giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của các nhà trường quân đội
Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể về chuyển đổi số trong quản lý giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Các học viện, trường sĩ quan quân đội cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tiến hành đồng bộ các biện pháp để tăng cường giáo dục, để cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên nhận thức sâu sắc “Đột phá mạnh mẽ ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào các hoạt động giáo dục và đào tạo”5 là vấn đề mang tính cấp thiết của các học viện, trường sĩ quan quân đội; làm cho các chủ thể này nhận thức sâu sắc, nắm vững quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về chuyển đổi số; nắm chắc mục tiêu, nội dung căn bản của chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo ở các các học viện, trường sĩ quan quân đội. Đồng thời, các học viện, trường sĩ quan quân đội cần chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng môi trường, cơ chế để vừa khuyến khích, động viên, vừa ràng buộc trách nhiệm đối với các đối tượng trong việc đổi mới tư duy, phương pháp làm việc nhằm hình thành thói quen trong việc ứng dụng công nghệ số vào thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Công tác giáo dục cần được tiến hành thường xuyên, liên tục với hình thức đa dạng, phong phú, nhất là cần tăng cường mời các chuyên gia về công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo ở trong và ngoài quân đội để truyền thụ kiến thức, trao đổi kinh nghiệm cho cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên các học viện, trường sĩ quan quân đội. Chú trọng đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ chủ trì cơ quan, khoa, đơn vị trong ứng dụng công nghệ số vào quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục, đào tạo của các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Hai là, tập trung lãnh đạo xây dựng, hoàn thiện và triển khai thực hiện kế hoạch, quy chế, quy định về chuyển đổi.
Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là nội dung hết sức quan trọng, lâu dài và khó khăn nhưng cấp bách; do vậy, cần phải có sự lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả của các cấp uỷ, tổ chức đảng và người chỉ huy. Trên cơ sở quan điểm chỉ đạo, mục tiêu của Quân ủy Trung ương đã xác định, căn cứ tình hình thực tiễn, các đảng ủy học viện, trường sĩ quan quân đội cần xây dựng nghị quyết chuyên đề, xác định đúng quan điểm, mục tiêu, nội dung, lộ trình, chủ trương, biện pháp lãnh đạo chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo phù hợp, sát đúng, khả thi, bảo đảm vừa toàn diện, vừa phát huy được thế mạnh của mỗi nhà trường, vừa có trọng tâm, trọng điểm cả trước mắt và lâu dài. Lãnh đạo xây dựng, triển khai thực hiện kế hoạch chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo giai đoạn của các học viện, trường sĩ quan quân đội bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ hiệu quả; phải xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể từng nội dung chuyển đổi số, lộ trình, thời gian, biện pháp tiến hành, phân định rõ cơ quan, cá nhân chủ trì, phối hợp trong tổ chức triển khai thực hiện.
Trên cơ sở nghị quyết của đảng ủy, kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn của các học viện, trường sĩ quan quân đội, các đảng ủy lãnh đạo cụ thể hóa, xây dựng kế hoạch chuyển đổi số từng năm, kế hoạch thực hiện các đột phá theo nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm học của các học viện, trường sĩ quan quân đội bảo đảm ngắn gọn, cụ thể, bám sát mục tiêu, lộ trình, thời gian của kế hoạch giai đoạn. Các học viện, trường sĩ quan quân đội cần chú trọng xây dựng, hoàn thiện, ban hành các quy chế, quy định để triển khai thực hiện chủ trương, biện pháp lãnh đạo của đảng ủy và kế hoạch chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo của nhà trường tạo cơ sở, căn cứ pháp lý và trung nguồn lực, thực hiện quyết liệt, khắc phục triệt để khâu yếu, mặt yếu, những tồn tại, vướng mắc, hoàn thành kế hoạch đã xác định.
Ba là, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ “kép” – vững chính trị, giỏi công nghệ trước yêu cầu chuyển đổi số hiện nay.
Yêu cầu đặt ra đối với công tác cán bộ trong quân đội là phải xây dựng đội ngũ “cán bộ kép” – vừa vững vàng về bản lĩnh chính trị, vừa tinh thông công nghệ số. Đây là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò then chốt trong việc thực hiện hóa chủ trương chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Theo đó, cần tập trung đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý có tư duy số, năng lực sử dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data), AI và các công cụ số trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Việc trang bị kiến thức công nghệ phải được thực hiện một cách hệ thống, bài bản, gắn với rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, tư duy sáng tạo và khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu. Khuyến khích tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tạo môi trường thuận lợi để cán bộ phát huy năng lực sáng tạo, chủ động ứng dụng công nghệ vào huấn luyện, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản lý đơn vị. Việc này không chỉ nâng cao hiệu quả công tác mà còn góp phần hình thành văn hóa làm việc hiện đại, minh bạch và năng động trong toàn quân.
Đặc biệt, phải gắn đánh giá cán bộ với năng lực thích ứng và kết quả triển khai chuyển đổi số trong thực tiễn. Tiêu chí “giỏi công nghệ” không chỉ là biết sử dụng công cụ mà phải thể hiện ở khả năng vận dụng công nghệ để đổi mới quy trình làm việc, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý, giảm thủ tục hành chính, phục vụ tốt hơn nhiệm vụ chính trị của đơn vị.
Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Đây là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả, tính chính xác và minh bạch trong quản lý, điều hành của cấp ủy, tổ chức đảng, người chỉ huy ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Theo đó, các cấp ủy, người chỉ huy cần tăng cường sử dụng các nền tảng số trong hội nghị, giao ban, trao đổi, xử lý công việc; áp dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử, điều hành trực tuyến trong công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học nhằm giảm thời gian luân chuyển, tăng tính kết nối và tiết kiệm nguồn lực. Song song với đó, cần phát triển các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu phân tích và đánh giá tình hình, giúp lãnh đạo các cấp có căn cứ khoa học khi đưa ra quyết định, dự báo xu hướng, điều chỉnh chủ trương phù hợp với thực tiễn.
Đẩy mạnh, việc triển khai hệ thống kiểm tra, giám sát, phản biện đối với công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở các học viện, trường sĩ quan quân đội dựa trên nền tảng công cụ số nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch, phòng ngừa sai phạm. Thông qua các nền tảng số, cấp ủy có thể theo dõi tiến độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ của từng cơ quan, khoa đơn vị, cũng như từng cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên, kịp thời phát hiện bất cập, điều chỉnh phương hướng chỉ đạo sát thực tiễn. Cùng với đó, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực sử dụng công nghệ số cho cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên, bảo đảm mỗi cán bộ có thể làm chủ công cụ kỹ thuật, khai thác hiệu quả các phần mềm quản trị, phân tích dữ liệu.
Năm là, bảo đảm nguồn lực và hạ tầng kỹ thuật phục vụ chuyển đổi số trong công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, quy mô dữ liệu ngày càng lớn và yêu cầu bảo mật thông tin quân sự ngày càng cao, việc đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược lâu dài. Cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng công nghệ thông tin, mạng truyền dẫn quân sự, thiết bị an ninh mạng và phần mềm quản trị số, bảo đảm tính tương thích, ổn định, an toàn và khả năng mở rộng. Các hệ thống mạng, trung tâm dữ liệu, máy chủ và phần mềm ứng dụng phải được thiết kế phù hợp với đặc thù của quân đội, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, chỉ huy, huấn luyện, vừa bảo đảm an toàn tuyệt đối về quốc phòng, an ninh mạng. Cùng với đó, cần ưu tiên nguồn lực cho các dự án số hóa quy trình quản lý, xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, liên thông giữa các cơ quan, đơn vị, tạo nền tảng cho việc chia sẻ, phân tích và khai thác thông tin phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo.
Việc đầu tư phải có trọng tâm, trọng điểm, gắn với kế hoạch phát triển hạ tầng số của Bộ Quốc phòng và chiến lược quốc gia về chuyển đổi số. Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ kỹ thuật và chuyên gia công nghệ thông tin đủ năng lực quản trị, vận hành, bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định, an toàn, hiệu quả.
4. Kết luận
Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là vấn đề tất yếu, cấp thiết nhưng đây cũng là quá trình lâu dài, khó khăn trong môi trường giáo dục, đào tạo mang tính đặc thù của quân đội. Để tiến hành hiệu quả, các đảng ủy học viện, trường sĩ quan quân đội cần có những giải pháp lãnh đạo toàn diện, đồng bộ mang tính đột phá, vừa nâng cao nhận thức, trách nhiệm, hình thành thói quen và tích chủ động, tích cực với quyết tâm chính trị cao, tổ chức thực hiện quyết liệt, nhưng không được chủ quan, nóng vội, đốt cháy giai đoạn của các cơ quan, đơn vị và cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên trong các học viện, trường sĩ quan quân đội để bảo đảm quá trình chuyển đổi số đạt chất lượng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong tình hình mới.
Chú thích:
1. Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
2, 3, 4, 5. Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Quân ủy Trung ương (2025). Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
3. Đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu khoa học của giảng viên các nhà trường Quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/10/31/doi-moi-sang-tao-trong-nghien-cuu-khoa-hoc-cua-giang-vien-cac-nha-truong-quan-doi-hien-nay/
4. Nâng cao nhận thức trách nhiệm của đội ngũ giảng viên về chuyển đổi số trong giảng dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/12/11/nang-cao-nhan-thuc-trach-nhiem-cua-doi-ngu-giang-vien-ve-chuyen-doi-so-trong-giang-day-cac-mon-khoa-hoc-xa-hoi-va-nhan-van-o-cac-hoc-vien-truong-si-quan-quan-doi-hien-nay/
5. Giải pháp thúc đẩy nhu cầu tự thân trong nghiên cứu khoa học của giảng viên ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/01/15/giai-phap-thuc-day-nhu-cau-tu-than-trong-nghien-cuu-khoa-hoc-cua-giang-vien-o-cac-hoc-vien-truong-si-quan-quan-doi-hien-nay/
