Innovating the mindset of local officials in the context of new development
TS. Bùi Ngọc Hiền
Học viện Cán bộ TP. Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Đổi mới tư duy là quá trình cung cấp những tiền đề nhận thức và cơ sở lý luận quan trọng trong lãnh đạo, chỉ đạo cũng như hoạt động thực tiễn của chủ thể lãnh đạo. Trong bối cảnh phát triển mới, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã nhấn mạnh về đổi mới tư duy và hành động trong lãnh đạo, quản lý và phát triển đất nước. Yêu cầu này đặt ra trong điều kiện có những chuyển đổi mang tính bước ngoặt như việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng với những tác động mạnh mẽ của khoa học – công nghệ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Vì vậy, vai trò và phương thức lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý (gọi chung là cán bộ) ở địa phương đang có sự thay đổi đáng kể; đồng thời, phải đối mặt với một số thách thức mới. Trên cơ sở phân tích bối cảnh và làm rõ nội hàm của tư duy lãnh đạo, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần đổi mới tư duy của đội ngũ cán bộ địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Tư duy lãnh đạo; bối cảnh phát triển mới; cán bộ, công chức; phát triển địa phương; hệ thống chính trị địa phương.
Abstract: Innovative thinking is a process that provides essential cognitive premises and theoretical foundations for leadership, guidance, and the practical activities of leaders. In the new development context, the Resolution of the 14th National Party Congress emphasized the need to innovate thinking and actions in leadership, management, and national development. This requirement arises amid transformative changes such as the restructuring and streamlining of the political system’s machinery, the establishment of a two-tier local government model, and the profound impacts of science and technology across all aspects of social life. Consequently, the role and methods of leadership and management among the cadre of local officials and civil servants (collectively referred to as “cadres”) are undergoing significant changes; simultaneously, they face a number of new challenges. Based on an analysis of the context and a clarification of the essence of leadership thinking, this article proposes several recommendations aimed at contributing to the renewal of the mindset of the local cadre, thereby enhancing the effectiveness and efficiency of the political system’s operations in the current phase.
Keywords: Leadership thinking, new development context, cadres, civil servants, local development, local political system.
1. Tư duy lãnh đạo
Tư duy là quá trình nhận thức hiện thực khách quan của con người ở trình độ cao – trình độ con người phản ánh được hoạt động của họ vào trong ý thức (Trần Sỹ Phán, 2017)1. Theo Keith & Robert (2005)2, tư duy là sự chuyển đổi có hệ thống các biểu hiện tri thức về mặt tinh thần để mô tả các trạng thái thực tế hoặc có thể có của thế giới khách quan, thường phục vụ cho các mục tiêu đã xác định. Còn Guy (2002)3 cho rằng, tư duy có nhiều sắc thái khác nhau: (1) Lý trí, cân nhắc, hợp lý hóa, tính toán, giải quyết vấn đề, làm việc gì đó; (2) Chú ý đến, quan tâm đến hay có ý niệm, ghi nhớ về; (3) Xem xét, suy xét, cân nhắc, kiểm chứng; (4) Hình dung trong tâm trí, sáng tạo, tưởng tượng, gợi lên ý tưởng. Ở góc độ thực tiễn, tư duy có thể hiểu là một quá trình chủ động, sáng tạo giúp con người hình thành nên tri thức biết nhận biết và xác định cách thức giải quyết những vấn đề.
Về tư duy lãnh đạo, theo Trần Thị Thanh Thủy (2019)4 được hiểu là quá trình phản ánh hiện thực khách quan về lãnh đạo dựa trên hoạt động của bộ não để nhận thức được bản chất và quy luật về quá trình lãnh đạo, cách thức lãnh đạo và mục tiêu lãnh đạo; đồng thời, định hướng cho hành động lãnh đạo trên thực tiễn. Ở cách tiếp cận theo hướng phân chia thành các hoạt động cụ thể thì tư duy lãnh đạo là quá trình tiếp nhận, xử lý thông tin, nhận thức và nhận thức lại về đối tượng được tư duy. Hoạt động này mang tính chính trị, quyền lực (yếu tố xác lập địa vị, vai trò lãnh đạo của chủ thể tư duy – trong bài viết này được hiểu là cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý địa phương) và mang dấu ấn cá nhân (từng cán bộ, công chức) hoặc dấu ấn nhóm (tập thể lãnh đạo).
Tư duy lãnh đạo có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển, bởi các hoạt động lãnh đạo, quản lý của chủ thể lãnh đạo luôn được định hướng và chi phối bởi quá trình tư duy lãnh đạo. Kết quả của quá trình này tạo ra cơ sở nhận thức cho việc xác lập tầm nhìn, mục tiêu phát triển, đồng thời định hình lộ trình, phương thức và các giải pháp tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Vì vậy, tư duy lãnh đạo giữ vị trí nền tảng trong hoạt động lãnh đạo, quản lý, góp phần quyết định chất lượng và hiệu quả hoạt động của cá nhân cũng như tập thể lãnh đạo.
Đối với cấp địa phương, tư duy lãnh đạo của đội ngũ cán bộ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi mọi hoạt động lãnh đạo, quản lý và tổ chức phát triển kinh tế – xã hội đều được định hướng bởi quá trình tư duy lãnh đạo. Thông qua tư duy lãnh đạo, tầm nhìn phát triển, mục tiêu chiến lược cũng như lộ trình và giải pháp thực hiện được xác lập và triển khai trong thực tiễn quản lý, điều hành. Do đó, chất lượng tư duy lãnh đạo của đội ngũ cán bộ địa phương có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị địa phương và khả năng thúc đẩy sự phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã xác định quan điểm: “nâng cao vai trò, năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu của Đảng và năng lực quản lý, quản trị, kiến tạo phát triển của Nhà nước”5. Đồng thời, xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ bảo đảm thực chất, hiệu quả, nhất là công tác thẩm định, đánh giá cán bộ. Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới, ngang tầm nhiệm vụ”6. Một trong những đột phá chiến lược được Đại hội xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp của hệ thống chính trị, nhất là cán bộ cấp chiến lược và cấp cơ sở thực sự tiêu biểu, có tư duy, năng lực quản trị tiên tiến, phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước”7. Đây chính là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nói chung và đội ngũ cán bộ địa phương nói riêng hiện nay.
Cùng với đó, những thách thức phi truyền thống trong quản lý, phát triển kinh tế số, xã hội số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng như những vấn đề an ninh phi truyền thống đang đặt ra yêu cầu khác biệt trong tư duy cũng như các hoạt động lãnh đạo cụ thể của đội ngũ cán bộ, các tập thể lãnh đạo địa phương trên thực tiễn.
2. Nội hàm của tư duy lãnh đạo phát triển địa phương trong bối cảnh phát triển mới
Tư duy phát triển được hiểu là tư duy dựa trên nền tảng khoa học và thực tiễn, nhận thức được đúng bản chất và thực trạng vấn đề; dự đoán được xu thế và cơ chế của sự vận động, trên cơ sở đó, định hướng chiến lược phát triển phù hợp, các nhân tố và thể chế thúc đẩy phát triển (Trần Quốc Toản, 2022)8. Ở địa phương cụ thể, tư duy lãnh đạo phát triển là quá trình phân tích, nhận thức bản chất, quy luật khách quan về bối cảnh thực tiễn và yêu cầu phát triển địa phương, từ đó, xác lập tầm nhìn, định hướng và cơ chế thực hiện một cách hiệu quả, bền vững.
Trên cơ sở đó, việc thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, quy định: “chính quyền địa phương tự chủ trong việc ra quyết định, tổ chức thi hành và tự chịu trách nhiệm trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền; được phân cấp, ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền theo quy định” (khoản 2, Điều 12 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025). Theo đó, đổi mới hoạt động của chính quyền địa phương cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương) theo hướng nâng cao năng lực tổ chức thực hiện nhiệm vụ, qua đó, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, đối với chính quyền cấp xã (xã, phường, đặc khu), cần đẩy mạnh chuyển đổi từ mô hình “chính quyền quản lý” sang mô hình “chính quyền phục vụ”9, lấy người dân làm trung tâm, chủ động nắm bắt, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến cá nhân, tổ chức ngay từ cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền.
Các văn bản quy phạm pháp luật đã từng bước luật hóa, quy định thẩm quyền của cấp tỉnh và cấp xã theo hướng phân quyền cho cấp xã quản lý, tổ chức phát triển kinh tế – xã hội ở cơ sở… Như vậy, những chuyển biến mạnh mẽ trong tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đặc biệt là việc chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp (tỉnh, huyện, xã) sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh, xã), đã đặt ra một số yêu cầu và thách thức mới đối với đội ngũ cán bộ địa phương trong việc đổi mới tư duy và phương thức lãnh đạo. Theo đó, cần chuyển trọng tâm hoạt động công vụ từ chủ yếu mang tính thừa hành, tác nghiệp sang chủ động, kiến tạo phát triển, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong thực hiện các chức năng lãnh đạo, quản lý.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ cũng đang tác động mạnh mẽ, sâu rộng đến hầu hết các lĩnh vực, dẫn đến cuộc cách mạng chuyển đổi số có nhiều thay đổi trong đời sống kinh tế – xã hội. Sự chuyển đổi đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nói chung và đội ngũ cán bộ địa phương nói riêng phải liên tục tư duy về những vấn đề mới luôn bảo đảm tính chủ động trong thực hành các hoạt động lãnh đạo, quản lý phát triển địa phương. Đơn cử, trong nền kinh tế số, Haskel & Westlake (2021)10 đã nêu ra 5 thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách trong nền kinh tế vô hình: (1) Xác định “khuôn khổ tốt” để giải quyết tranh chấp tài sản vô hình; (2) Xây dựng các chính sách tương trợ trong nền kinh tế vô hình; (3) Chính sách đầu tư và tài chính cho nền kinh tế vô hình; (4) Đầu tư công trong nền kinh tế vô hình; (5) Giải quyết bất bình đẳng trong nền kinh tế vô hình… Những vấn đề đặt ra trong phát triển, ứng dụng AI, “nền kinh tế ý định”, quản lý xã hội số cũng làm gia tăng các vấn đề, thách thức trong tư duy và thực hành các hoạt động lãnh đạo cụ thể của đội ngũ cán bộ địa phương.
Ở góc độ khác, thách thức mang tính chủ quan của các nhà lãnh đạo địa phương thường có các căn bệnh trong quá trình tư duy: (1) Chủ quan duy ý chí, thoát ly điều kiện hiện thực, bất chấp quy luật khách quan; (2) Trông chờ, ỷ lại, trì trệ, thụ động trước hoàn cảnh, không phát huy tính năng động của ý chí trong lãnh đạo, quản lý; (3) Phiến diện khi nhìn nhận và giải quyết các vấn đề trong lãnh đạo, quản lý; (4) Quan liêu, đại khái, không xuất phát từ điều kiện lịch sử cụ thể hoặc trong vận dụng lý luận vào thực tế; (5) Xem xét và giải quyết các vấn đề trong trạng thái “tĩnh”, không đặt trong sự vận động và biến đổi; (6) Phủ nhận di sản quá khứ và tư duy nhiệm kỳ10.
Như vậy, bối cảnh phát triển luôn đặt ra cả cơ hội và thách thức đối với tiến trình phát triển của các chủ thể trong xã hội, đòi hỏi phải không ngừng đổi mới tư duy nhằm nâng cao năng lực thích ứng, chủ động nắm bắt thời cơ và phát triển bền vững. Đối với đội ngũ cán bộ địa phương, bối cảnh mới đang đặt ra những thách thức mới, trong đó có những vấn đề mang tính phi truyền thống, đòi hỏi phải đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện trong thực tiễn.
Xét về nội hàm, tư duy lãnh đạo phát triển địa phương gồm các nội dung cơ bản:
Thứ nhất, xác định trọng tâm phát triển địa phương.
Ở nội dung này, đội ngũ cán bộ địa phương cần nghiên cứu, nhận diện bối cảnh phát triển hiện tại và tương lai tác động vào quá trình lãnh đạo phát triển địa phương. Trên cơ sở đó, xác định tầm nhìn, mục tiêu và các giải pháp cần thay đổi thích ứng với yêu cầu (1) Lãnh đạo địa phương phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh phi truyền thống; (2) Chủ động tiếp cận và cung cấp các dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp theo phân quyền, phân cấp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; (3) Dự báo, quản trị hiệu quả các vấn đề trong quản lý, điều hành phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh theo phân quyền, phân cấp; (4) Xác định tầm nhìn, giá trị hay thương hiệu mà địa phương cần hướng tới. Đồng thời, dự báo các khoảng trống mới và tạo ra “những sứ mệnh mới”, “sự khác biệt” tích cực cho địa phương mình trong tiến trình phát triển.
Bên cạnh đó, đặc biệt quan tâm và cài đặt chế độ ưu tiên đến việc xác định các mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm phát triển địa phương trong từng giai đoạn.
Thứ hai, thách thức trong lãnh đạo phát triển địa phương.
Nhà lãnh đạo có thể có khả năng thấy trước những điều mà người khác không thấy, họ phải luôn nhìn về phía trước, xa hơn bất cứ ai khác để dự báo tương lai, dự kiến những thử thách mà tương lai sẽ mang đến; đồng thời, chuẩn bị cho người dân của họ đối mặt với chúng. Tư duy về các vấn đề, thách thức trong lãnh đạo, quản lý phát triển địa phương là một nội dung tư duy quan trọng của đội ngũ cán bộ địa phương, thể hiện trên các khía cạnh cơ bản: (1) Tư duy, dự báo về các vấn đề thách thức trong tiến trình phát triển địa phương trong hiện tại và tương lai cùng các phương án, cơ chế, giải pháp giải quyết. Đâu là các vấn đề có tính bao trùm hay thách thức lớn nhất đối với tiến trình phát triển của địa phương? (2) Những xung đột trong quá trình xác lập các mục tiêu, nhiệm vụ – giải pháp trong phát triển địa phương. Trong đó, tư duy phát triển địa phương sẽ đối mặt và đứng trước yêu cầu giải quyết mối quan hệ giữa phát triển với lịch sử, hệ giá trị, các vấn đề an ninh; (3) Xác lập thứ tự ưu tiên cho nhiều mục tiêu cấp bách phát triển địa phương trong điều kiện chưa đủ về nguồn lực, thời gian cũng là một vấn đề cần được tư duy một cách rõ ràng, nhất quán; (4) Thách thức trong bảo đảm tính nhất quán, kiên định mục tiêu phát triển địa phương giữa các giai đoạn, nhiệm kỳ hay giữa các thế hệ lãnh đạo; (5) Mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng trưởng kinh tế với mục tiêu phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường; (6) Bảo đảm và duy trì niềm tin của Nhân dân và các bên liên quan về tầm nhìn, mục tiêu, định hướng phát triển địa phương trong hiện tại và tương lai.
Thứ ba, tư duy về quá trình lãnh đạo phát triển địa phương
Tính hiệu quả trong các hoạt động lãnh đạo luôn được các nhà lãnh đạo quan tâm, không ngừng nâng cao hiệu quả lãnh đạo, hoàn thành vai trò lãnh đạo, gia tăng niềm tin, sự ủng hộ của Nhân dân và góp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Cụ thể:
(1) Tư duy về mục đích lãnh đạo, quản lý: các hoạt động lãnh đạo, quản lý được định hướng nhất quán theo tầm nhìn và mục tiêu phát triển của địa phương; bảo đảm tính đúng đắn, rõ ràng, phạm vi thẩm quyền phù hợp với điều kiện thực tiễn gắn với từng đối tượng, lĩnh vực và yêu cầu cụ thể của quá trình phát triển.
(2) Tư duy về việc thực hiện các hoạt động lãnh đạo, quản lý: lựa chọn và vận dụng phương thức lãnh đạo, quản lý phù hợp với bối cảnh phát triển mới; phát huy tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện, bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa các hoạt động lãnh đạo, quản lý, hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong thực tiễn.
(3) Tư duy về đối tượng lãnh đạo, quản lý: xác định rõ đối tượng lãnh đạo, quản lý bao gồm con người, các nhóm xã hội và các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội; nhận diện đầy đủ đặc điểm, nhu cầu và sự biến đổi của đối tượng trong từng bối cảnh cụ thể. Trên cơ sở đó, lựa chọn phương thức lãnh đạo, quản lý phù hợp với điều kiện phát triển mới; đồng thời, chú trọng các yếu tố đặc thù của từng đối tượng, bảo đảm tính linh hoạt trong vận dụng phương thức lãnh đạo, quản lý cũng như khả năng điều chỉnh kịp thời khi bối cảnh thay đổi, nhằm duy trì tính ổn định và hiệu quả trong thực tiễn.
(4) Tư duy về chính đội ngũ cán bộ: xác định rõ thành phần, cơ cấu đội ngũ cán bộ, làm rõ vai trò, vị trí của từng chức danh lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị địa phương; đánh giá toàn diện năng lực của tập thể và từng cá nhân cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý cũng như mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu, mức độ thống nhất và những mâu thuẫn trong nội bộ đội ngũ.
Có thể khẳng định, tư duy lãnh đạo là quá trình thường xuyên, liên tục của các chủ thể lãnh đạo nói chung và đội ngũ cán bộ, công chức địa phương nói riêng trong thực hiện vai trò lãnh đạo phát triển địa phương. Quá trình này chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó có những rào cản về nhận thức, thói quen và áp lực từ thực tiễn. Vì vậy, yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ địa phương là yêu cầu cấp bách hiện nay.
3. Một số khuyến nghị
Một là, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới tư duy lãnh đạo.
Trong bối cảnh phát triển mới, việc hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách có ý nghĩa nền tảng trong việc thúc đẩy đổi mới tư duy lãnh đạo của đội ngũ cán bộ địa phương. Trước hết, cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, tạo điều kiện để chính quyền địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo trong lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ, phù hợp với đặc thù và yêu cầu phát triển của từng địa phương.
Xây dựng và thực thi hiệu quả các quy định nhằm bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đồng thời, thiết lập môi trường thể chế minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao, góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình ra quyết định, từ đó, khuyến khích cán bộ mạnh dạn đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động lãnh đạo, quản lý trong thực tiễn.
Hai là, đổi mới tư duy và cách tiếp cận trong lãnh đạo phát triển địa phương.
Trong bối cảnh phát triển mới với những biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo đòi hỏi đội ngũ cán bộ lãnh đạo phải thường xuyên đổi mới tư duy và phương thức tiếp cận trong lãnh đạo, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội. Do không tồn tại một mô hình hay công thức phát triển chung cho mọi địa phương, vì vậy, quá trình tư duy của cán bộ, cần được đặt trong trạng thái vận động sáng tạo liên tục. Việc đổi mới tư duy và cách tiếp cận giúp nâng cao khả năng nhận diện đúng bối cảnh, đánh giá toàn diện đối tượng lãnh đạo, kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh.
Phát huy vai trò của tập thể lãnh đạo, đề cao trách nhiệm cá nhân, khuyến khích tranh luận khoa học, phản biện chính sách và chia sẻ tri thức trong nội bộ. Qua đó, hình thành môi trường thuận lợi để nâng cao chất lượng quyết định lãnh đạo, quản lý.
Ba là, phát huy vai trò chủ động trong nghiên cứu, học tập và tự học tập của đội ngũ cán bộ, công chức nhằm phát triển tư duy lãnh đạo phát triển địa phương.
Nghiên cứu, học tập là giải pháp cơ bản và có ý nghĩa quyết định trong việc tích lũy, bổ sung và nâng cao tri thức để hình thành và phát triển tư duy lãnh đạo hiệu quả. Đội ngũ cán bộ cần thường xuyên cập nhật tri thức mới về các lĩnh vực kinh tế – xã hội, đổi mới phương thức, kỹ năng lãnh đạo, quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm lãnh đạo, quản lý từ các địa phương trong nước và quốc tế là cần thiết nhằm mở rộng tầm nhìn, nâng cao năng lực tư duy và khả năng vận dụng trong thực tiễn.
Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống chính trị địa phương nhằm nâng cao năng lực phân tích, dự báo, hỗ trợ ra quyết định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Qua đó góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động trong bối cảnh mới.
Bốn là, kiên định tầm nhìn, mục tiêu phát triển địa phương và linh hoạt trong thực hành các hoạt động lãnh đạo cụ thể.
Các nhà lãnh đạo nói chung và cán bộ các địa phương nói riêng cần phải xác định rõ ràng tầm nhìn, mục tiêu, đây sẽ là kim chỉ nam cho các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể, đồng thời là cơ sở để linh hoạt điều chỉnh các nhiệm vụ, giải pháp hướng tới tầm nhìn, mục tiêu đã xác định.
Cần xác lập thứ tự ưu tiên các mục tiêu và cài đặt cơ chế quản lý thực hiện các mục tiêu đó một cách rõ ràng. Đồng thời, dự liệu các tình huống phát sinh có thể dẫn tới việc “bỏ rơi” hay làm giảm tính hiệu lực, hiệu quả trong thực hiện các mục tiêu phát triển địa phương.
Năm là, xây dựng các thế hệ cán bộ địa phương thực tài, có khát vọng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”11, nhấn mạnh vai trò nền tảng, quyết định của đội ngũ cán bộ trong mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội. Theo quan niệm của Người, cũng như cây phải có gốc, sông phải có nguồn, mọi công việc muốn thành công đều phải có cán bộ đủ phẩm chất và năng lực. Trên cơ sở đó, hiệu quả của các hoạt động lãnh đạo, quản lý phát triển địa phương trước hết được quyết định bởi chất lượng tư duy và năng lực của đội ngũ cán bộ, những người có tầm nhìn, khát vọng và trách nhiệm đối với sự phát triển của địa phương, đất nước. Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ địa phương có chất lượng toàn diện luôn giữ vai trò then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững của quốc gia, dân tộc và từng địa phương.
Trong bối cảnh phát triển mới, Trung ương cấp ủy và chính quyền các địa phương cần tiếp tục quan tâm, đổi mới và triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo thực sự có năng lực nổi trội, có tầm nhìn và khát vọng phát triển, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Cần kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo, bồi dưỡng lý luận với rèn luyện qua thực tiễn công tác; đồng thời, đề cao vai trò tự học tập, tự hoàn thiện của mỗi cán bộ lãnh đạo. Bên cạnh đó, cần minh định rõ tiêu chí, tiêu chuẩn trong công tác cán bộ theo hướng “vì việc chọn người”, bảo đảm lựa chọn đúng người, đúng việc, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.
Tiếp tục phối hợp hiệu quả giữa các thế hệ cán bộ, nhằm tăng cường sự thống nhất về nhận thức, mục tiêu và hành động; mặt khác, kịp thời phát hiện, giải quyết các mâu thuẫn phát sinh trong quá trình lãnh đạo, quản lý. Từ đó, góp phần khắc phục tư duy nhiệm kỳ, nâng cao tính kế thừa, ổn định và phát triển bền vững trong lãnh đạo, quản lý phát triển địa phương.
4. Kết luận
Trong bối cảnh phát triển mới, với những tác động sâu rộng và nhanh chóng của khoa học – công nghệ cùng xu thế hội nhập quốc tế, các thời cơ và thách thức đang đan xen, qua đó đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với tư duy và thực tiễn hoạt động lãnh đạo khu vực công. Tại Việt Nam, bên cạnh các yếu tố từ môi trường phát triển, quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị và việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục làm gia tăng yêu cầu đổi mới đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cấp địa phương.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương gắn với đổi mới tư duy lãnh đạo trở thành yêu cầu cấp thiết. Vì vậy, đội ngũ cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý cần phải không ngừng đổi mới tư duy, nâng cao năng lực và phương thức lãnh đạo, quản lý bảo đảm thích ứng linh hoạt với bối cảnh mới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.
Chú thích:
1. Tư duy lý luận. https://lyluanchinhtri.vn/tu-duy-ly-luan-110.html
2. Keith, J. H. & Robert, G. M. (2005). “Thinking and reasoning: A readers guide”. Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning (Chủ biên: Keith J Holyoak & Robert G Morrison). tr. 1 – 9. NXB Cambridge University Press.
3. Guy, H. (2002). “What is Called Thinking?”. The Journal of Critical Psychology, Counselling and Psychotherapy. Số 2, cuốn 1, tr. 33 – 39.
4. Tư duy lãnh đạo: Quan niệm, cấu trúc và vai trò đối với quá trình lãnh đạo. https://www.quanlynhanuoc.vn/2019/06/18/tu-duy-lanh-dao-quan-niem-cau-truc-va-vai-tro-doi-voi-qua-trinh-lanh-dao-2/
5, 6, 7. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Hà Nội.
8. Đổi mới tư duy phát triển để tạo sự phát triển bứt phá của đất nước trong giai đoạn mới. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/doi-moi-tu-duy-phat-trien-de-tao-su-phat-trien-but-pha-cua-dat-nuoc-trong-giai-doan-moi.
9. Ban Chỉ đạo Trung ương (2025). Kế hoạch số 47-KH/BCĐ ngày 14/4/2025 về thực hiện sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã và tổ chức hệ thống chính quyền địa phương hai cấp.
10. Haskel, J. & Westlake, S. (Biên dịch: Nguyễn Thanh Sơn; Hiệu đính: Phùng Đức Tường) (2021). Chủ nghĩa tư bản không có tư bản: Sự trỗi dậy của nền kinh tế vô hình. H. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
11. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật tr. 269.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
2. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
3. Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
4. Công tác cán bộ trong bối cảnh đổi mới hệ thống chính trị đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/10/14/cong-tac-can-bo-trong-boi-canh-doi-moi-he-thong-chinh-tri-dap-ung-yeu-cau-tinh-gon-bo-may-hoat-dong-hieu-luc-hieu-qua/
5. Đổi mới công tác quản lý đội ngũ cán bộ cấp phân đội ở các trung đoàn bộ binh trong bối cảnh chuyển đổi số. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/01/15/doi-moi-cong-tac-quan-ly-doi-ngu-can-bo-cap-phan-doi-o-cac-trung-doan-bo-binh-trong-boi-canh-chuyen-doi-so/
