The Impact of psychological factors on the academic performance of students at the Academy of Public Administration and Governance
PGS.TS. Nguyễn Thị Vân Hương
Học viện Hành chính và Quản trị công
Mạc Thanh Huyền, Đào Nhật Tân, Phan Thị Ly Ly, Sùng Thị Vân
Sinh viên của Học viện Hành chính và Quản trị công
(Quanlynhanuoc.vn) – Thực tiễn cho thấy, các yếu tố tâm lý ngày càng có vai trò quan trọng trong việc chi phối thái độ và hiệu quả học tập của sinh viên. Kết quả khảo sát tại Học viện Hành chính và Quản trị công cũng đã chỉ ra, bên cạnh những thuận lợi, sinh viên còn phải đối diện với nhiều vấn đề tâm lý như căng thẳng học tập, áp lực thành tích, thiếu định hướng và sự biến động về động lực học tập. Những yếu tố này tác động trực tiếp và gián tiếp đến khả năng tiếp thu tri thức, hành vi học tập và kết quả học tập. Trên cơ sở phân tích thực trạng, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm ổn định tâm lý và nâng cao hiệu quả học tập của sinh viên trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Thực trạng tâm lý sinh viên; yếu tố tâm lý; kết quả học tập; sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công; hành vi học tập.
Abstract: In reality, psychological factors are playing an increasingly important role in influencing students’ learning attitudes and academic performance. Survey results at the Academy of Public Administration and Governance indicate that, despite certain favorable conditions, students face various psychological issues such as academic stress, performance pressure, lack of clear academic direction, and unstable learning motivation. These factors directly and indirectly affect their ability to acquire knowledge, learning behaviors, and overall academic performance. Based on an analysis of the current situation, this article proposes several solutions to stabilize students’ psychological well-being and enhance their academic performance in the current context.
Keywords: Students’ psychological conditions; psychological factors; academic performance; students of the Academy of Public Administration and Governance; learning behavior.
1. Đặt vấn đề
Chất lượng học tập của sinh viên trong giáo dục đại học không chỉ phụ thuộc vào chương trình đào tạo hay phương pháp giảng dạy mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố tâm lý cá nhân. Thực tiễn cho thấy, trạng thái cảm xúc, mức độ tự tin, khả năng kiểm soát căng thẳng và định hướng mục tiêu học tập có tác động trực tiếp đến động lực cũng như hiệu quả học tập, đồng thời là những khía cạnh đang bộc lộ nhiều biến động trong môi trường đại học hiện nay.
Những năm gần đây, cùng với quá trình đổi mới giáo dục đại học và chuyển đổi số, các vấn đề về sức khỏe tâm lý sinh viên ngày càng trở nên rõ nét. Sinh viên phải đối mặt với áp lực gia tăng từ học tập, định hướng nghề nghiệp, kỳ vọng gia đình và sự cạnh tranh trong thị trường lao động, dẫn đến tình trạng căng thẳng, lo âu và suy giảm động lực học tập diễn ra phổ biến hơn. Những biểu hiện này đang tác động trực tiếp đến hiệu quả học tập và quá trình phát triển cá nhân của người học.
Học viện Hành chính và Quản trị công (APAG), với vai trò là cơ sở đào tạo trọng điểm nguồn nhân lực quản lý nhà nước và hành chính công, hiện có quy mô hơn 16.000 sinh viên ở 14 ngành, 11 chuyên ngành đào tạo trình độ đại học cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó1. Thực tế cho thấy, mặc dù phần lớn sinh viên có nhận thức khá tốt về vai trò của học tập và định hướng nghề nghiệp trong khu vực công song vẫn tồn tại nhiều vấn đề tâm lý đáng chú ý như áp lực điểm số, căng thẳng học tập, thiếu định hướng rõ ràng và sự suy giảm động lực theo từng giai đoạn đào tạo. Một bộ phận sinh viên còn gặp khó khăn trong việc duy trì thói quen học tập tích cực, dễ rơi vào trạng thái trì hoãn hoặc học tập mang tính đối phó, ảnh hưởng không chỉ đến kết quả học tập trước mắt mà còn đến quá trình hình thành năng lực và bản lĩnh công vụ trong tương lai.
Từ những biểu hiện nêu trên có thể thấy, các yếu tố tâm lý đang tác động ngày càng rõ rệt và đa chiều đến kết quả học tập của sinh viên. Do đó, cần nhận diện đúng thực trạng và cơ chế ảnh hưởng của các yếu tố này, qua đó phản ánh yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao chất lượng đào tạo của APAG nhằm đáp ứng nguồn nhân lực cho khu vực công trong công cuộc đổi mới toàn diện.
2. Thực trạng tác động của yếu tố tâm lý đến kết quả học tập của sinh viên APAG
Yếu tố tâm lý có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến kết quả học tập của sinh viên thông qua nhiều phương diện khác nhau, như: khả năng tiếp thu kiến thức, mức độ tham gia học tập và hành vi học tập. Tuy nhiên, sự tác động này chưa được nhận diện và điều tiết một cách đồng bộ, dẫn đến sự phân hóa về kết quả học tập giữa các nhóm sinh viên, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực khu vực công ngày càng cao.
Nghiên cứu về thực trạng tác động của yếu tố tâm lý đến kết quả học tập của sinh viên Học viện. Trong đó, khảo sát 100 sinh viên thì sinh viên năm thứ ba chiếm tỷ lệ cao nhất với 33%, tiếp đến là sinh viên năm thứ tư chiếm 29%, trong khi sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai cùng chiếm 19%. Với chuyên ngành Quản lý nhà nước chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là các ngành, như: Quản trị nhân lực, Luật, Quản trị văn phòng và một số ngành khác, như Kinh tế, Lưu trữ học, Chính trị học, Nhân lực2:
Một là, về yếu tố tâm lý của sinh viên.
Thực tiễn khảo sát phản ánh rõ trạng thái tâm lý của sinh viên có sự đan xen giữa tích cực và tiêu cực, trong đó các biểu hiện tiêu cực chiếm tỷ lệ đáng kể, có khoảng 60 – 65% sinh viên cho biết thường xuyên hoặc thỉnh thoảng rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu trong học tập, trong khi nhóm duy trì được trạng thái tâm lý tích cực chiếm tỷ lệ thấp hơn3. Xét về nguyên nhân, áp lực học tập, đặc biệt liên quan đến điểm số và khối lượng kiến thức, vẫn là yếu tố chi phối chủ yếu; bên cạnh đó là tác động từ kỳ vọng gia đình và môi trường cạnh tranh. Đồng thời, một bộ phận sinh viên còn gặp khó khăn trong việc xác định mục tiêu học tập rõ ràng, dẫn đến cảm giác mất định hướng và suy giảm niềm tin vào năng lực bản thân. Ở góc độ tác động, phần lớn sinh viên thừa nhận rằng, khi rơi vào trạng thái tâm lý tiêu cực, khả năng tiếp thu bài giảng bị suy giảm rõ rệt. Điều này cho thấy yếu tố tâm lý có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tiếp nhận tri thức – nền tảng quan trọng quyết định kết quả học tập.
Hai là, tác động của yếu tố tâm lý thông qua động lực và hành vi học tập.
Trong mối liên hệ với quá trình học tập, yếu tố tâm lý không chỉ tác động trực tiếp đến khả năng tiếp thu tri thức mà còn ảnh hưởng gián tiếp thông qua động lực và hành vi học tập của sinh viên. Kết quả khảo sát cho thấy, động lực học tập hiện nay có xu hướng nghiêng về các yếu tố ngoại tại, với khoảng 65 – 70% sinh viên học tập chủ yếu nhằm đáp ứng các mục tiêu bên ngoài như điểm số hoặc yêu cầu học vụ4. Điều này phần nào phản ánh tính chưa bền vững của động lực học tập.
Ở chiều ngược lại, khi trạng thái tâm lý thiếu ổn định, mức độ hứng thú học tập có xu hướng suy giảm, kéo theo sự giảm sút về tính chủ động và mức độ tham gia học tập. Đáng chú ý, động lực học tập không mang tính ổn định mà có sự biến động theo từng giai đoạn đào tạo, từ đó ảnh hưởng đến tính liên tục và hiệu quả của quá trình học tập. Bên cạnh đó, hành vi trì hoãn trong học tập xuất hiện tương đối phổ biến, đặc biệt ở nhóm sinh viên chịu áp lực tâm lý cao. Đây được xem là một biểu hiện điển hình cho thấy tác động tiêu cực của yếu tố tâm lý, làm suy giảm hiệu quả học tập và cản trở việc hình thành thói quen học tập tích cực của sinh viên.
Ba là, về biểu hiện của kết quả học tập dưới tác động của yếu tố tâm lý.
Dưới tác động của các yếu tố tâm lý, kết quả học tập của sinh viên có sự phân hóa rõ rệt và chưa thực sự đồng đều. Theo số liệu khảo sát, chỉ khoảng 35 – 40% sinh viên đạt mức hoàn thành tốt mục tiêu học tập, trong khi phần lớn còn lại dừng ở mức trung bình hoặc chưa đạt kỳ vọng đề ra5. Quan sát cho thấy, những sinh viên duy trì được trạng thái tâm lý tích cực thường có xu hướng học tập chủ động, khả năng tập trung cao và đạt kết quả học tập ổn định hơn.
Ngược lại, nhóm sinh viên thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu dễ gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, thiếu duy trì thói quen học tập và xuất hiện hành vi học tập mang tính đối phó. Ngoài ra, hạn chế về kỹ năng tự học và quản lý thời gian ở một bộ phận sinh viên càng làm gia tăng tác động tiêu cực của yếu tố tâm lý đến hiệu quả học tập.
Bốn là, mối quan hệ tổng thể giữa yếu tố tâm lý và kết quả học tập.
Từ các phân tích trên có thể khẳng định, yếu tố tâm lý giữ vai trò chi phối mang tính toàn diện đối với kết quả học tập của sinh viên. Sự tác động này diễn ra theo hai chiều: vừa trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và xử lý thông tin, vừa gián tiếp thông qua việc định hình động lực và điều chỉnh hành vi học tập.
Các trạng thái tâm lý tiêu cực không chỉ làm suy giảm khả năng tập trung mà còn kéo theo sự giảm sút về động lực học tập, đồng thời làm gia tăng các hành vi học tập kém hiệu quả như trì hoãn, học tập mang tính đối phó. Qua khảo sát cho thấy, có tới 47% sinh viên thừa nhận thỉnh thoảng gặp stress khi khối lượng công việc và bài tập dồn nén quá lớn. Đáng lo ngại hơn, nhóm sinh viên thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, kiệt sức chiếm tới 26%, đặc biệt tập trung vào các giai đoạn “nước rút” như chạy deadline hoặc ôn thi6. Đây là những thời điểm mà khả năng chịu đựng tâm lý của sinh viên bị đẩy lên tới hạn, dễ dẫn đến trạng thái mất định hướng và suy giảm động lực nội tại. Ngược lại, sinh viên duy trì được trạng thái tâm lý tích cực thường có xu hướng chủ động hơn trong học tập, duy trì được nhịp độ học tập ổn định và đạt kết quả học tập cao hơn.
Mặc dù yếu tố tâm lý đã được xác định là một trong những nhân tố quan trọng chi phối kết quả học tập, song việc nhận diện và can thiệp vẫn chưa được thực hiện một cách hệ thống. Điều này dẫn đến sự phân hóa về kết quả học tập giữa các nhóm sinh viên vẫn còn tồn tại và có xu hướng gia tăng trong bối cảnh hiện nay.
3. Giải pháp nâng cao kết quả học tập của sinh viên từ góc độ yếu tố tâm lý
Thứ nhất, xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống hỗ trợ tâm lý học đường theo hướng chuyên nghiệp, bảo đảm cung cấp dịch vụ tư vấn kịp thời, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của sinh viên.
Đặc biệt, môi trường học tập tại APAG với chức năng là cơ sở giáo dục đại học (đào tạo đa cấp bậc: đại học, thạc sĩ, tiến sĩ); trung tâm nghiên cứu và dịch vụ (thực hiện nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế và cung ứng các dịch vụ công chuyên sâu về hành chính, quản lý nhà nước, quản trị công và pháp lý). Những nhiệm vụ trọng tâm đào tạo từ trình độ đại học đến tiến sĩ; bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, giảng viên về hành chính và quản trị; nghiên cứu khoa học và cung cấp luận cứ cho cải cách hành chính, quản lý nhà nước và chính sách công; biên soạn, chủ trì xây dựng giáo trình, tài liệu đào tạo và xuất bản các ấn phẩm, tạp chí khoa học chuyên ngành; hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và cung ứng các dịch vụ công về pháp lý, hành chính… (theo Quyết định số 55-QĐ/HVCTQG ngày 08/01/2025 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).
Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính chủ động của người học, tăng cường gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn.
Hoạt động học tập tại Học viện được tổ chức theo hướng lấy người học làm trung tâm, chuyển từ phương thức truyền thụ một chiều sang phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn quản lý nhà nước. Học viện đã tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua việc áp dụng các hình thức như thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, mô phỏng tình huống quản lý, học tập trải nghiệm và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.
Đội ngũ giảng viên cần không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đổi mới tư duy sư phạm, đóng vai trò là người hướng dẫn, định hướng và hỗ trợ người học. Sinh viên ngày càng chủ động, tích cực tham gia vào quá trình học tập, rèn luyện kỹ năng phân tích, xử lý tình huống và gắn lý luận với thực tiễn. Đặc biệt, trong quá trình sáp nhập và kiện toàn tổ chức năm 2025, Học viện đã nhanh chóng ổn định hoạt động đào tạo, duy trì chất lượng giảng dạy, linh hoạt điều chỉnh phương pháp tổ chức dạy học, qua đó tiếp tục phát huy những kinh nghiệm đã tích lũy. Từ đó, giảm áp lực học tập, tạo môi trường học tập tích cực và nâng cao hiệu quả tiếp thu tri thức của người học.
Thứ ba, chú trọng trang bị cho sinh viên các kỹ năng thiết yếu, như: quản lý cảm xúc, quản lý thời gian và phương pháp học tập hiệu quả nhằm nâng cao khả năng thích ứng và hạn chế tác động tiêu cực từ các yếu tố tâm lý.
Qua quá trình đào tạo, sinh viên tốt nghiệp được trang bị hành trang tương đối toàn diện, bao gồm kiến thức chuyên môn vững vàng, kỹ năng nghề nghiệp cơ bản, khả năng thích ứng với môi trường làm việc trong khu vực công, cùng với đó là bản lĩnh tâm lý ổn định, góp phần đáp ứng yêu cầu của thực tiễn quản lý nhà nước và xã hội. Theo đó: (1) Sinh viên năm thứ nhất từng bước làm quen với môi trường đại học, hình thành kỹ năng quản lý thời gian và thích nghi với phương pháp học tập mới; (2) Sinh viên năm thứ hai bắt đầu nâng cao khả năng tự học, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và kiểm soát cảm xúc trong học tập; (3) Sinh viên năm thứ ba phát triển rõ năng lực tư duy phản biện, kỹ năng xử lý tình huống và vận dụng kiến thức chuyên ngành vào thực tiễn; (4) Đến năm thứ tư, sinh viên có khả năng học tập độc lập, chủ động nghiên cứu, hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp và định hướng rõ ràng về vị trí việc làm.
Thứ tư, phát triển các mô hình hỗ trợ đồng đẳng trong sinh viên, tạo môi trường chia sẻ, tương tác và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập và thích nghi với môi trường đại học.
Các mô hình này sẽ góp phần hình thành mạng lưới hỗ trợ học tập hiệu quả, giúp sinh viên trao đổi kiến thức, kinh nghiệm học tập, giảm áp lực tâm lý và nâng cao tinh thần gắn kết trong cộng đồng sinh viên. Với sự phát triển của các câu lạc bộ học thuật, nghiên cứu khoa học, kỹ năng mềm và tình nguyện, sinh viên có thêm không gian rèn luyện, chia sẻ và phát triển toàn diện. Bên cạnh đó, để tiếp tục nâng cao hiệu quả, cần đề xuất Học viện tăng cường cơ chế hỗ trợ và định hướng hoạt động cho các mô hình này; xây dựng các chương trình cố vấn học tập, tư vấn tâm lý; đẩy mạnh liên kết giữa nhà trường – giảng viên – sinh viên; đồng thời, đầu tư phát triển môi trường học tập tích cực, hiện đại nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên phát huy năng lực, chủ động học tập và hoàn thiện bản thân một cách toàn diện.
Thứ năm, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong hỗ trợ học tập và tư vấn tâm lý, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ một cách linh hoạt và hiệu quả.
Học viện cần đầu tư, hoàn thiện hệ thống thư viện điện tử theo hướng hiện đại, tích hợp đa dạng nguồn học liệu số, cơ sở dữ liệu khoa học và tài nguyên học tập trực tuyến, giúp sinh viên dễ dàng tra cứu và tự học. Đồng thời, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, bổ sung hệ thống máy tính, phòng học thông minh, bảo đảm kết nối internet ổn định, phục vụ hiệu quả cho việc học tập và nghiên cứu. Bên cạnh đó, Học viện cần đẩy mạnh triển khai các nền tảng học tập trực tuyến, hệ thống quản lý học tập, các ứng dụng hỗ trợ học tập số và tư vấn tâm lý trực tuyến nhằm kịp thời hỗ trợ sinh viên. Chú trọng trang bị cho sinh viên năng lực sử dụng công nghệ, kỹ năng số, năng lực ngoại ngữ và kỹ năng mềm cần thiết, góp phần nâng cao khả năng thích ứng với môi trường học tập hiện đại và yêu cầu của thị trường lao động trong thời kỳ hội nhập.
Tiếp tục tăng cường các giải pháp hỗ trợ tâm lý nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả học tập của sinh viên. Cụ thể, Học viện cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống tư vấn, tham vấn tâm lý học đường theo hướng chuyên nghiệp, bảo đảm tính thường xuyên, kịp thời và dễ tiếp cận; tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về kỹ năng quản lý cảm xúc, kiểm soát căng thẳng, cân bằng học tập – cuộc sống cho sinh viên. Đồng thời, phát huy vai trò của đội ngũ cố vấn học tập, giảng viên chủ nhiệm trong việc theo dõi, hỗ trợ và định hướng tâm lý cho sinh viên ngay từ sớm, bằng việc đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức về sức khỏe tinh thần, khuyến khích sinh viên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Học viện cũng nên xây dựng môi trường học tập thân thiện, nhất là trong việc kết hợp giữa đánh giá quá trình và đánh giá kết quả nhằm tạo động lực học tập tích cực. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số trong tư vấn tâm lý trực tuyến, xây dựng các kênh hỗ trợ ẩn danh, linh hoạt sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, từ đó hỗ trợ sinh viên phát triển toàn diện cả về tri thức và sức khỏe tinh thần.
4. Kết luận
Thông qua việc phân tích các khía cạnh như trạng thái tâm lý, hành vi học tập và kết quả học tập, bài viết đã chỉ ra rằng, yếu tố tâm lý không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp thu kiến thức mà còn gián tiếp chi phối thông qua động lực và mức độ tham gia học tập của sinh viên. Việc nhận diện rõ thực trạng này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về vai trò của yếu tố tâm lý trong giáo dục đại học, đồng thời, là cơ sở để định hướng các giải pháp phù hợp nhằm cải thiện kết quả học tập của sinh viên của APAG trong thời gian tới.
Trước sự đổi mới trong giáo dục đại học và yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực khu vực công, việc chú trọng đến yếu tố tâm lý và từng bước hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ góp phần tạo nền tảng cho sinh viên phát huy năng lực học tập, nâng cao kết quả học tập và thích ứng tốt hơn với yêu cầu nghề nghiệp trong tương lai.
Chú thích:
1. Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm và làm việc với Học viện Hành chính và Quản trị công. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/02/28/thu-tuong-chinh-phu-pham-minh-chinh-tham-va-lam-viec-voi-hoc-vien-hanh-chinh-va-quan-tri-cong/
2, 3, 4, 5. Báo cáo tổng hợp Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên (2026). Tác động của yếu tố tâm lý đến kết quả học tập của sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công. Tài liệu nội bộ.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022). Báo cáo tổng kết giáo dục đại học và công tác sinh viên.
2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2025). Quyết định số 55-QĐ/HVCTQG ngày 08/01/2025 về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức.
3. Học viện Hành chính và Quản trị công (2024). Báo cáo công tác đào tạo và quản lý sinh viên.
4. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2018). Tâm lý học giáo dục. H. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
5. Những nhân tố tác động tới ý thức học tập và nghiên cứu khoa học của sinh hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/08/24/nhung-nhan-to-tac-dong-toi-y-thuc-hoc-tap-va-nghien-cuu-khoa-hoc-cua-sinh-vien-hien-nay/
