Cultural transformation of communities in the Mekong Delta region today.
NCS. Đỗ Nguyên
Trường Đại học Ngoại ngữ – Tin học TP. Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết làm rõ sự biến đổi văn hóa cộng đồng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập hiện nay. Đó là những biểu hiện của sự biến đổi trong đời sống sinh hoạt, lối sống của người dân, sự điều chỉnh của một số giá trị văn hóa truyền thống và những biến chuyển trong cấu trúc xã hội, quan hệ cộng đồng. Từ đó, đề xuất một số nội dung, biện pháp nhằm giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh và bền vững cho cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.
Từ khóa: Biến đổi văn hóa; vùng đồng bằng Sông Cửu Long; phát triển kinh tế – xã hội; hội nhập quốc tế.
Abstract: This article clarifies the transformation of community culture in the Mekong Delta region within the context of current socio-economic development and integration. It highlights changes in people’s daily lives and lifestyles, adjustments to some traditional cultural values, and shifts in social structure and community relations. Based on this, the author proposes several measures to preserve, conserve, and promote the traditional cultural values of the community. This will contribute to building a healthy and sustainable cultural life for the residents of the Mekong Delta region in the context of current development and integration.
Keyword: Cultural transformation; the Mekong Delta region; socio-economic development; international integration.
1. Đặt vấn đề
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị (khóa XIII) đã chỉ rõ: “Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng của công nghiệp văn hóa”1. Vì vậy, dưới tác động của quá trình phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, quá trình đô thị hóa, di cư lao động cùng với sự phát triển của khoa học – công nghệ đã làm thay đổi nhiều phương diện trong đời sống văn hóa của người dân.
Những giá trị văn hóa truyền thống như: phong tục, tập quán, lối sống cộng đồng vẫn được gìn giữ nhưng đồng thời cũng chịu nhiều tác động và có những biến đổi nhất định. Các hình thức sinh hoạt cộng đồng, quan hệ làng xóm và các giá trị đạo đức truyền thống đang có sự điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh mới. Đó là sự phản ánh xu hướng vận động tất yếu của văn hóa trong tiến trình phát triển xã hội. Vì vậy, nghiên cứu sự biến đổi văn hóa cộng đồng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện những xu hướng thay đổi, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc trưng của vùng, góp phần xây dựng đời sống văn hóa bền vững, phù hợp với điều kiện phát triển hiện nay.
2. Văn hóa ở vùng đồng bằng Sông Cửu Long và những biến đổi văn hóa trong cộng đồng dân cư
Văn hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long là một bộ phận quan trọng trong tổng thể văn hóa Việt Nam, hình thành và phát triển trên nền tảng điều kiện tự nhiên sông nước, quá trình khai phá đất phương Nam và sự giao lưu của nhiều cộng đồng dân cư khác nhau. Đây là vùng đất có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt; có nền văn hóa phong phú, đa dạng, mang đậm sắc nét của người dân Nam Bộ: hào sảng, phóng khóang, trọng nghĩa tình. Vì vậy đời sống văn hóa của cư dân gắn chặt với môi trường sông nước, thể hiện rõ trong phương thức sinh hoạt, sản xuất và giao tiếp cộng đồng. Văn hóa nơi đây mang tính cởi mở, phóng khoáng, phản ánh tính cách hào sảng, chân chất và giàu nghĩa tình của người dân Nam Bộ.
Vùng đồng bằng sông Cửu Long cũng là nơi hội tụ và giao thoa văn hóa của nhiều dân tộc như: Kinh, Khmer, Hoa và Chăm, tạo nên sự đa dạng và phong phú trong đời sống văn hóa. Các phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, tín ngưỡng dân gian cùng các loại hình nghệ thuật đặc sắc như: đờn ca tài tử đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng. Các hoạt động văn hóa gắn với chợ nổi, sinh hoạt đình làng, lễ hội tôn giáo và tín ngưỡng cộng đồng vẫn được duy trì trong đời sống xã hội. Trong quá trình phát triển và hội nhập, văn hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long không ngừng biến đổi, vừa tiếp thu những yếu tố văn hóa mới, tích cực, tiến bộ của các vùng, miền và của thế giới; vừa loại bỏ văn hóa phẩm đồi truỵ, đi ngược lại văn hóa truyền thống; giữ gìn những giá trị văn hóa tốt đẹp, qua đó góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn của dân tộc Việt Nam, trở thành sức mạnh mềm, sức mạnh nội sinh bên trong bảo đảm cho sự phát triển bền vững của vùng trong kỷ nguyên mới. Khái quát những biến đổi văn hóa vùng đồng bằng Sông Cửu Long ở một số nội dung cơ bản sau:
Một là, biến đổi văn hóa cộng đồng vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay thể hiện ở sự thay đổi trong đời sống sinh hoạt và lối sống của người dân.
Trước đây, đời sống của cư dân vùng sông nước chủ yếu gắn với sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động kinh tế mang tính tự cung tự cấp. Các hoạt động sinh hoạt cộng đồng thường diễn ra trong không gian làng xóm, kênh rạch, chợ quê, nơi người dân có sự gắn bó chặt chẽ và hỗ trợ lẫn nhau trong lao động cũng như trong đời sống thường ngày. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế thị trường, công nghiệp hóa và đô thị hóa, đời sống sinh hoạt của người dân đã có nhiều thay đổi theo hướng hiện đại và đa dạng hơn. Nếu trước đây nhà ở chủ yếu là nhà sàn, nhà lá đơn sơ thích nghi với điều kiện sông nước thì ngày nay nhiều gia đình đã xây dựng nhà kiên cố, trang bị đầy đủ các phương tiện sinh hoạt hiện đại như điện, nước sạch, thiết bị điện tử, internet. Sự phát triển của cơ sở hạ tầng giao thông, đường bộ và các khu dân cư mới đã làm thay đổi không gian sinh hoạt truyền thống của cư dân vùng sông nước. Nhiều hoạt động trước kia gắn với ghe, xuồng trên sông nay dần chuyển sang giao thông đường bộ, làm thay đổi nhịp sống và thói quen sinh hoạt của người dân.
Lối sống truyền thống của người dân đồng bằng sông Cửu Long vốn mang đậm tính cộng đồng, đề cao tình làng nghĩa xóm, sự tương trợ và gắn bó trong sinh hoạt cũng như trong sản xuất. Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường và quá trình hội nhập xã hội, lối sống của người dân ngày càng có xu hướng cá nhân hóa hơn. Con người chú trọng nhiều hơn đến lợi ích kinh tế, điều kiện sống và sự phát triển cá nhân. Mặc dù các giá trị truyền thống như sự hiếu khách, tinh thần đoàn kết và nghĩa tình vẫn được duy trì, nhưng mức độ gắn kết cộng đồng trong một số trường hợp đã có sự giảm sút so với trước đây.
Trước kia, người dân thường tham gia các hình thức sinh hoạt văn hóa mang tính tập thể như lễ hội làng, sinh hoạt đình chùa, các buổi giao lưu văn nghệ dân gian hay thưởng thức các loại hình nghệ thuật truyền thống như đờn ca tài tử. Ngày nay, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và các phương tiện truyền thông hiện đại, nhu cầu giải trí của người dân trở nên đa dạng hơn. Nhiều hình thức giải trí mới như xem truyền hình, sử dụng mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến đã dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Điều này vừa góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, vừa làm thay đổi cách thức giao tiếp và sinh hoạt văn hóa trong cộng đồng.
Sự thay đổi trong cấu trúc gia đình và quan hệ xã hội cũng phản ánh rõ nét sự biến đổi trong lối sống của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trước đây, mô hình gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống khá phổ biến, tạo nên sự gắn bó chặt chẽ giữa các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, cùng với quá trình di cư lao động và sự phát triển của nền kinh tế, mô hình gia đình hạt nhân ngày càng trở nên phổ biến hơn. Thanh niên thường rời quê để tìm kiếm cơ hội việc làm ở các đô thị hoặc khu công nghiệp, dẫn đến sự thay đổi trong mối quan hệ gia đình và cộng đồng.
Hai là, biến đổi văn hóa cộng đồng vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay có sự thay đổi một số giá trị văn hóa truyền thống.
Trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, giao lưu và hội nhập văn hóa ngày càng mạnh mẽ, nhiều giá trị truyền thống của cư dân vùng sông nước vẫn được duy trì nhưng đồng thời cũng có sự điều chỉnh và biến đổi để thích ứng với bối cảnh mới của xã hội. Sự biến đổi thể hiện ở những thay đổi trong các phong tục tập quán và sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Trước đây, đời sống văn hóa của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long gắn chặt với các phong tục truyền thống như sinh hoạt đình làng, lễ hội dân gian, các nghi thức tín ngưỡng gắn với sản xuất nông nghiệp và đời sống sông nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, nhiều phong tục đã có sự thay đổi về quy mô, hình thức và mức độ tham gia của người dân. Một số nghi lễ truyền thống được giản lược hoặc tổ chức theo hình thức mới phù hợp với điều kiện kinh tế và nhịp sống hiện đại. Điều này cho thấy sự thích ứng linh hoạt của văn hóa truyền thống trước những thay đổi của xã hội.
Các loại hình nghệ thuật và sinh hoạt văn hóa dân gian cũng có sự biến đổi. đồng bằng sông Cửu Long vốn nổi tiếng với nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng sông nước. Tiêu biểu trong đó là loại hình đờn ca tài tử một hình thức sinh hoạt văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Trước đây, đờn ca tài tử thường được biểu diễn trong các dịp sinh hoạt cộng đồng, lễ hội hay những buổi giao lưu văn nghệ giữa người dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển của các phương tiện truyền thông hiện đại và các loại hình giải trí mới đã làm thay đổi nhu cầu thưởng thức văn hóa của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Vì vậy, việc duy trì và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức, đòi hỏi sự quan tâm và hỗ trợ từ cộng đồng cũng như các cơ quan quản lý văn hóa.
Sự biến đổi của các giá trị văn hóa truyền thống còn thể hiện ở những thay đổi trong quan hệ gia đình và chuẩn mực đạo đức xã hội. Trước đây, gia đình truyền thống ở vùng đồng bằng sông Cửu Long thường mang tính cộng đồng cao, đề cao sự gắn bó giữa các thế hệ và coi trọng các giá trị đạo đức như hiếu thảo, tôn trọng người lớn tuổi, tinh thần tương trợ lẫn nhau. Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình đô thị hóa, di cư lao động và sự phát triển của kinh tế thị trường, cấu trúc gia đình đã có nhiều thay đổi. Mô hình gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến, trong khi gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống dần thu hẹp. Điều này làm cho mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và cộng đồng có sự điều chỉnh nhất định, đồng thời cũng tác động đến việc truyền dạy và duy trì các giá trị văn hóa truyền thống.
Tư duy và quan niệm sống của người dân cũng có sự thay đổi. Nếu như trước đây người dân chủ yếu sống dựa vào kinh nghiệm truyền thống, gắn bó chặt chẽ với cộng đồng và môi trường tự nhiên thì ngày nay họ ngày càng tiếp cận nhiều hơn với tri thức khoa học, công nghệ và các giá trị văn hóa hiện đại. Sự mở rộng giao lưu văn hóa, đặc biệt thông qua internet và mạng xã hội, đã giúp người dân có điều kiện tiếp nhận những xu hướng văn hóa mới từ trong và ngoài nước. Điều này góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng, nhưng đồng thời cũng đặt ra nguy cơ làm phai nhạt một số giá trị văn hóa truyền thống nếu không được bảo tồn và phát huy một cách phù hợp.
Tuy nhiên, sự biến đổi của các giá trị văn hóa truyền thống ở vùng đồng bằng sông Cửu Long không hoàn toàn mang ý nghĩa tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, đó là quá trình điều chỉnh và thích nghi của văn hóa trước những điều kiện phát triển mới của xã hội. Nhiều giá trị truyền thống vẫn được người dân trân trọng và gìn giữ, đồng thời được kết hợp với các yếu tố văn hóa hiện đại để tạo nên những hình thức sinh hoạt văn hóa mới phù hợp với đời sống đương đại. Việc nhận diện đúng những biến đổi này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách văn hóa phù hợp, nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của đời sống văn hóa cộng đồng trong vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay.
Ba là, biến đổi văn hóa cộng đồng vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay còn có sự thay đổi trong cấu trúc xã hội và quan hệ cộng đồng.
Đây là một trong những biểu hiện quan trọng phản ánh sự vận động của đời sống xã hội dưới tác động của quá trình phát triển kinh tế, đô thị hóa và hội nhập. Sự biến đổi thể hiện ở sự thay đổi trong cơ cấu dân cư và phân bố dân số. Trước đây, cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu sinh sống tập trung ở các làng, xã ven sông, ven kênh rạch và gắn bó chặt chẽ với hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa và nuôi trồng thủy sản. Cấu trúc xã hội mang tính ổn định cao, các mối quan hệ cộng đồng được duy trì bền chặt thông qua quan hệ họ hàng, láng giềng và các tổ chức truyền thống ở địa phương. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, quá trình phát triển kinh tế thị trường và mở rộng các khu công nghiệp, khu đô thị đã thúc đẩy sự dịch chuyển dân cư từ nông thôn ra thành thị hoặc đến các vùng kinh tế phát triển hơn. Nhiều lao động trẻ rời quê hương để tìm kiếm việc làm, dẫn đến sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu dân số và lực lượng lao động tại địa phương.
Sự thay đổi trong mô hình gia đình cũng góp phần làm biến đổi cấu trúc xã hội và quan hệ cộng đồng. Trước đây, mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ cùng chung sống khá phổ biến ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trong mô hình này, các thành viên trong gia đình có sự gắn bó chặt chẽ, cùng tham gia vào các hoạt động sản xuất và sinh hoạt chung. Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình phát triển kinh tế – xã hội, mô hình gia đình hạt nhân ngày càng trở nên phổ biến hơn. Nhiều cặp vợ chồng trẻ lựa chọn sống độc lập để thuận tiện cho công việc và cuộc sống. Điều này làm cho mối quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình có sự thay đổi, đồng thời ảnh hưởng đến cách thức duy trì và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng, xây dựng tình cảm, gắn bó thuỷ chung giữa các thành viên trong gia đình.
Sự biến đổi cấu trúc xã hội còn thể hiện ở những thay đổi trong các mối quan hệ cộng đồng và hình thức liên kết xã hội. Trước đây, cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long có mối quan hệ cộng đồng rất chặt chẽ, thể hiện qua các hình thức tương trợ lẫn nhau trong sản xuất và đời sống như: giúp nhau trong mùa vụ, hỗ trợ khi gia đình gặp khó khăn hay cùng nhau tham gia các hoạt động sinh hoạt văn hóa, lễ hội của địa phương. Những mối quan hệ này góp phần tạo nên tính cố kết cộng đồng và bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng.
Trong bối cảnh hiện nay, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường và nhịp sống hiện đại, các mối quan hệ cộng đồng truyền thống có xu hướng lỏng lẻo hơn. Người dân ngày càng chú trọng đến công việc và lợi ích cá nhân, khiến cho thời gian và sự tham gia vào các hoạt động cộng đồng giảm bớt so với trước đây. Nếu như trước đây các mối quan hệ xã hội chủ yếu được duy trì thông qua tiếp xúc trực tiếp trong đời sống hàng ngày thì ngày nay người dân có thể kết nối với nhau thông qua điện thoại, internet và các nền tảng mạng xã hội. Điều này mở rộng phạm vi giao lưu và giúp con người tiếp cận với nhiều nguồn thông tin khác nhau, nhưng đồng thời cũng làm giảm bớt một phần sự gắn bó trực tiếp giữa các thành viên trong cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, cần khẳng định rằng mặc dù có nhiều biến đổi, tinh thần cộng đồng và những giá trị truyền thống của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long vẫn được duy trì ở nhiều mức độ khác nhau. Trong các dịp lễ hội, hoạt động tôn giáo, hay những sự kiện quan trọng của địa phương, người dân vẫn thể hiện tinh thần đoàn kết và sự gắn bó cộng đồng sâu sắc. Điều đó cho thấy, sự biến đổi trong cấu trúc xã hội và quan hệ cộng đồng không phải là sự mất đi hoàn toàn các giá trị truyền thống, mà là quá trình thích nghi và điều chỉnh của văn hóa cộng đồng trước những điều kiện phát triển mới của xã hội hiện đại.
3. Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa cộng đồng ở vùng đồng bằng Sông Cửu Long hiện nay
Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, năng lực sáng tạo, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, ý thức công dân, tuân thủ pháp luật gắn với giữ gìn, phát huy hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”2. Khơi dậy và phát huy mạnh mẽ hơn nữa truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước; tính chủ động, sáng tạo; ý thức tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của cán bộ, đảng viên và nhân dân các địa phương trong Vùng3.
Thứ nhất, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của người dân về giá trị văn hóa truyền thống. Việc bảo tồn và phát huy văn hóa cộng đồng không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục trong nhà trường, trong cộng đồng dân cư và trên các phương tiện truyền thông đại chúng, cần giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống. Đặc biệt, cần chú trọng giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, truyền thống và bản sắc văn hóa của vùng để hình thành ý thức trân trọng và chủ động tham gia bảo tồn các giá trị văn hóa của địa phương.
Thứ hai, bảo tồn và phát huy các loại hình văn hóa, nghệ thuật truyền thống gắn với đời sống cộng đồng. Đồng bằng sông Cửu Long là vùng đất có nhiều loại hình văn hóa dân gian đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng sông nước. Việc bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống, như: đờn ca tài tử, các lễ hội dân gian, phong tục tập quán tốt đẹp của cộng đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì bản sắc văn hóa của vùng. Các địa phương cần có chính sách hỗ trợ các nghệ nhân, các câu lạc bộ văn hóa – văn nghệ dân gian, đồng thời, tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu diễn và truyền dạy nhằm khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Thứ ba, gắn việc bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế – xã hội và du lịch văn hóa. Trong bối cảnh hiện nay, việc kết hợp giữa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch có thể góp phần vừa giữ gìn bản sắc văn hóa vừa tạo thêm nguồn lực kinh tế cho địa phương. Những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long, như: đời sống sông nước, chợ nổi, lễ hội truyền thống và các làng nghề dân gian có thể trở thành những sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn du khách trong và ngoài nước đến thăm quan, trải nghiệm, nghiên cứu, tìm hiểu. Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch cần được thực hiện một cách hợp lý, tránh tình trạng thương mại hóa làm mất đi ý nghĩa và giá trị nguyên bản của các hoạt động văn hóa truyền thống. Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh: “Phát triển văn hóa cơ sở phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp; xây dựng cộng đồng văn hóa cơ sở giàu bản sắc, sáng – xanh – sạch – đẹp; lấy khu dân cư là hạt nhân của môi trường văn hóa, người dân làm chủ thể và trung tâm; gắn kết xây dựng văn hóa với tôn giáo, bảo vệ môi trường sinh thái”4.
Thứ tư, tăng cường vai trò của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa.
Văn hóa cộng đồng chỉ có thể được duy trì bền vững khi chính người dân địa phương là chủ thể tham gia tích cực vào quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định: “Người dân vừa là chủ thể vừa là trung tâm của đổi mới sáng tạo văn hóa, đồng thời thụ hưởng trực tiếp giá trị và thành quả của văn hóa, tạo điều kiện hình thành tầng lớp công chúng văn hóa hiện đại, gắn với môi trường số và đổi mới sáng tạo”5.
Khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội, các đoàn thể và cộng đồng dân cư trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa, bảo tồn di sản và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tại địa phương. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các già làng, trưởng họ, nghệ nhân dân gian và những người có uy tín trong cộng đồng trong việc truyền dạy và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Điều này càng có ý nghĩa quan trọng hơn khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị chính thức chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày văn hóa Việt Nam” được ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương. Qua đó, góp phần quan trọng vào việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của các tầng lớp Nhân dân, động viên sức người, sức của cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mở cửa, hội nhập quốc tế sâu rộng, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh nói chung và phát triển ổn định, bền vững của vùng đồng bằng Sông Cửu Long nói riêng.
4. Kết luận
Tước những tác động mạnh mẽ của quá trình phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập hiện nay, văn hóa cộng đồng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đang có nhiều biến đổi sâu sắc. Vì vậy, việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống cần được quan tâm và thực hiện một cách thường xuyên, lâu dài. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các chính sách văn hóa của Nhà nước với vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của cộng đồng dân cư vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, cần có sự hài hòa giữa bảo tồn truyền thống và tiếp thu những giá trị văn hóa mới một cách có chọn lọc. Chỉ khi làm tốt điều này, văn hóa cộng đồng vùng đồng bằng sông Cửu Long mới có thể tiếp tục được gìn giữ, phát triển một cách bền vững và đóng góp vào sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Chú thích:
1, 4, 5. Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 270- 271.
3. Toàn văn bài phát biểu của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW về phương hướng phát triển vùng đồng bằng sông Cửu Long. https://nvsk.vnanet.vn.
