Hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp

Improving the commune-level administrative system in Ho Chi Minh City under the two-tier local government model

ThS. Hồ Thị Diệp
Văn phòng HĐND và UBND phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh cải cách và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc trực tiếp thực thi chức năng quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp tại địa phương. Đối với TP. Hồ Chí Minh – đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, tính chất kinh tế – xã hội phức tạp và yêu cầu quản trị hiện đại, việc tổ chức, vận hành hiệu quả bộ máy hành chính nhà nước cấp xã sau khi sáp nhập đơn vị hành chính từ ngày 01/7/2025 là vấn đề có tính chiến lược đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị. Bài viết tập trung phân tích thực trạng tổ chức và vận hành bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Qua đó, chỉ ra những kết quả đạt được, đồng thời nhận diện các hạn chế, bất cập và nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước cấp xã theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với đặc thù đô thị lớn và yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Bộ máy hành chính cấp xã; hoàn thiện; chính quyền địa phương hai cấp; TP. Hồ Chí Minh.

Abstract: In the context of administrative reform and the transition to a two-tier local government model, the commune level is playing an increasingly important role in directly performing state administrative functions and delivering public services to citizens and businesses at the local level. For Ho Chi Minh City – a special urban center with a large population, complex socio-economic characteristics, and high demands for modern governance – the effective organization and operation of the commune-level administrative system, particularly following the consolidation of administrative units as of July 1^st, 2025, is a strategic issue for enhancing the effectiveness and efficiency of urban governance. This article analyzes the current state of the organization and operation of the commune-level administrative system in Ho Chi Minh City during the initial phase of implementing the two-tier local government model. This analysis identifies key achievements while also highlighting existing limitations and shortcomings. The article proposes several solutions to streamline and improve the commune-level administrative system, making it more effective and efficient, in line with the characteristics of a large urban area and the requirements of digital transformation in the new context.

Keywords: Commune-level administrative system; institutional improvement; two-tier local government model, Ho Chi Minh City.

1. Đặt vấn đề

Trong quá trình đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay, việc chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp là một bước đi quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đối với TP. Hồ Chí Minh – đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với quy mô dân số và mức độ đô thị hóa cao, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đặt ra những yêu cầu mới đối với tổ chức và vận hành của bộ máy hành chính nhà nước, đặc biệt là ở cấp xã – cấp trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.

Thực tiễn cho thấy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại bộ máy, cấp xã không chỉ gia tăng về quy mô quản lý mà còn mở rộng đáng kể về phạm vi, tính chất nhiệm vụ, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, đầu tư công và cung ứng dịch vụ hành chính công… Điều này làm xuất hiện những vấn đề mới trong phân định thẩm quyền, tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự, bảo đảm điều kiện vận hành và nâng cao năng lực thực thi công vụ ở cấp cơ sở.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về thực trạng tổ chức và vận hành bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh, qua đó đề xuất các giải pháp để hoàn thiện có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng quản trị địa phương và hiệu quả phục vụ người dân trong điều kiện mô hình chính quyền mới.

2. Thực trạng tổ chức và vận hành bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh sau khi sáp nhập đơn vị hành chính

2.1. Những kết quả đạt được

Kể từ ngày 01/7/2025, TP. Hồ Chí Minh chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau một thời gian triển khai, bộ máy hành chính nhà nước cấp xã đã đạt được một số kết quả tích cực. Đây là những kết quả đáng chú ý trong điều kiện thành phố mới sau sáp nhập có quy mô rất lớn, với 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu¹, đồng thời, phải vừa tổ chức lại bộ máy, vừa bảo đảm duy trì liên tục hoạt động quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp, cụ thể:

Thứ nhất, bộ máy hành chính cấp xã được tổ chức lại tương đối nhanh, đồng bộ và cơ bản bảo đảm tính liên tục của công tác quản lý nhà nước ở cấp cơ sở.

TP. Hồ Chí Minh đã chủ động chuẩn bị sớm cho việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ngay từ này 25/6/2025, Thành phố đã vận hành thử nghiệm mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn Thành phố, kết nối đến 168 phường, xã, đặc khu, công tác chuẩn bị đã ổn định và thông suốt. Kết quả vận hành thử nghiệm tại 168 phường, xã, đặc khu diễn ra thuận lợi, hệ thống các phần mềm dùng chung bảo đảm thông suốt, có thể đưa vào vận hành chính thức từ ngày 01/7/2025². Bên cạnh đó, ngày 30/6/2025, Thành phố đã công bố đồng bộ bộ máy lãnh đạo ở cấp cơ sở, trong đó có danh sách 168 chủ tịch UBND phường, xã, đặc khu, tạo điều kiện để các đơn vị hành chính cấp xã đi vào hoạt động ngay từ thời điểm bắt đầu mô hình mới³.

Đây là kết quả rất có ý nghĩa đối với TP. Hồ Chí Minh, bởi việc tổ chức lại bộ máy không diễn ra trong phạm vi một vài địa bàn riêng lẻ mà là ở quy mô của một đô thị đặc biệt, địa bàn rộng, cường độ giao dịch hành chính lớn. Trong điều kiện đó, việc thành phố có thể hoàn tất tương đối nhanh khâu kiện toàn đầu mối tổ chức, nhân sự chủ chốt và nền tảng kỹ thuật vận hành ở cấp xã đã cho thấy năng lực tổ chức thực hiện khá cao của chính quyền địa phương. Hay nói cách khác, kết quả này không chỉ là kiện toàn xong về nhân sự mà còn tạo được trạng thái sẵn sàng vận hành thực tế của bộ máy hành chính cấp xã trong mô hình mới.

Thứ hai, hoạt động tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính ở cấp xã sau sắp xếp vẫn được duy trì tương đối ổn định, bước đầu bảo đảm yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công từ thành phố đến cơ sở đã nhanh chóng được thiết lập và đưa vào vận hành. Tính đến tháng 9/2025, Thành phố đã thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố gồm 2 chi nhánh, 38 tổ địa bàn và hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công tại xã, phường, đặc khu; đồng thời, ban hành các quyết định công bố thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền hai cấp với 2.225 thủ tục hành chính (gồm 1.862 thủ tục cấp tỉnh, 363 thủ tục cấp xã), danh mục thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính với 1.336 thủ tục, danh mục thủ tục hành chính thực hiện trực tuyến với 1.627 thủ tục. Đáng chú ý, tính riêng từ ngày 01/7/2025 – 15/8/2025, tổng số hồ sơ tiếp nhận tại sở, ngành, Ủy ban nhân dân (UBND) phường, xã, đặc khu là 619.742 hồ sơ; tổng số đã giải quyết là 518.688 hồ sơ, trong đó tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt 95,5%⁴.

Ở góc độ quản lý nhà nước, những dữ liệu trên cho thấy sau khi tổ chức lại bộ máy, cấp xã không bị xáo trộn về cung ứng dịch vụ hành chính công. Trái lại, hệ thống tiếp nhận và giải quyết hồ sơ vẫn được duy trì với quy mô lớn, tỷ lệ xử lý đúng hạn tương đối cao. Điều này đặc biệt có ý nghĩa vì trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, bộ máy cơ sở thường đồng thời phải xử lý nhiều nhiệm vụ: tiếp nhận hồ sơ hành chính thường xuyên, làm quen với quy trình mới, thích ứng với phần mềm dùng chung, phối hợp với các cơ quan cấp trên và giải quyết các vấn đề phát sinh sau sắp xếp. Việc vẫn duy trì được nhịp độ giải quyết hồ sơ ở mức cao phản ánh khả năng thích ứng bước đầu của bộ máy hành chính cấp xã, cũng như nỗ lực của thành phố trong việc giữ ổn định chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi.

Thứ ba, mô hình tổ chức mới bước đầu tạo điều kiện rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo, điều hành và nâng cao vai trò thực thi của cấp xã.

Sau sắp xếp, cấp xã ở TP. Hồ Chí Minh trở thành cấp hành chính cơ sở trực tiếp hơn trong quan hệ với chính quyền thành phố. Trên thực tế, cùng với việc chính thức vận hành mô hình hai cấp từ ngày 01/7/2025, Thành phố đã tập trung chỉ đạo thống nhất đến cấp xã về tổ chức lễ công bố, kiện toàn tổ chức Đảng, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và bảo đảm điều kiện vận hành cho toàn bộ 168 phường, xã, đặc khu. Đồng thời, thành phố cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một hệ thống chính quyền mới hoạt động hiệu quả hơn, quản trị thông minh hơn, minh bạch hơn để phục vụ người dân, doanh nghiệp⁵.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, nơi nhiều địa bàn có quy mô dân số và khối lượng công việc rất lớn, việc tăng vai trò thực thi của cấp xã là điều kiện quan trọng để bộ máy phản ứng nhanh hơn với nhu cầu quản lý ở cơ sở. Dĩ nhiên, hiệu quả lâu dài của mô hình này còn phụ thuộc vào việc hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền và năng lực đội ngũ. Tuy nhiên, xét ở giai đoạn đầu, việc cấp xã nhanh chóng bước vào vị trí trung tâm hơn đã thể hiện rõ sự chuyển biến tích cực, đúng với mục tiêu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ tư, cải cách hành chính và chuyển đổi số ở cấp xã được thúc đẩy mạnh hơn, từng bước hình thành nền tảng cho phương thức quản trị hành chính thống nhất, hiện đại và không phụ thuộc địa giới hành chính.

Theo chỉ đạo của UBND TP. Hồ Chí Minh, các cơ quan, đơn vị, địa phương phải giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, đồng thời bảo đảm thực hiện hiệu quả việc giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính⁶. Đến ngày 20/11/2025, thành phố đã công bố thực hiện 100% thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính trên địa bàn⁷. Cùng với đó, thành phố cũng thành lập Tổ Công tác đặc biệt về kiểm tra công vụ trong hoạt động chính quyền địa phương hai cấp theo Quyết định số 1121/QĐ-UBND ngày 29/8/2025 để kịp thời rà soát, chấn chỉnh và nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Đến tháng 10/2025, Trung tâm Hành chính công của Thành phố đã công khai 2.298 thủ tục hành chính, với mức tiếp nhận trung bình gần 12.000 hồ sơ/ngày, trong đó cấp xã khoảng 9.000 hồ sơ/ngày⁸. Qua đó cho thấy, cải cách hành chính và chuyển đổi số ở cấp xã không còn dừng ở khẩu hiệu hay định hướng chung mà đã được cụ thể hóa bằng các nền tảng vận hành, danh mục thủ tục, lưu lượng hồ sơ và cơ chế kiểm tra công vụ tương đối rõ ràng. Việc hoàn thiện bộ máy hành chính cấp xã ở TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn đầu đã bước đầu chuyển sang mô hình quản trị mới: thống nhất hơn về quy trình, trực tuyến hơn về phương thức và thuận tiện hơn cho người dân trong tiếp cận dịch vụ công.

2.2. Những hạn chế, bất cập

Bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được, thực tiễn vận hành bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cũng đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần được nhìn nhận khách quan. Những hạn chế này chủ yếu tập trung ở phương diện thể chế, nhân sự, hạ tầng bảo đảm vận hành và năng lực xử lý các nhiệm vụ chuyên môn mới phát sinh ở cấp cơ sở, cụ thể:

Một là, cơ sở pháp lý, quy chế làm việc và quy trình phối hợp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn có độ trễ nhất định.

Ngay trong quá trình khảo sát, đánh giá giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, UBND TP. Hồ Chí Minh đã xác định một nội dung trọng tâm cần rà soát là công tác xây dựng quy chế làm việc của UBND phường, xã, đặc khu và các nội dung quy định pháp luật cần điều chỉnh, bổ sung để hoàn thiện cơ sở pháp lý thuộc thẩm quyền ban hành của HĐND và UBND Thành phố, UBND cấp xã⁹. Qua đó cho thấy, sau khi bỏ cấp huyện và chuyển sang mô hình hai cấp, nhiều nội dung về thẩm quyền, trách nhiệm, quy trình xử lý công việc và cơ chế phối hợp giữa thành phố với cấp xã vẫn đang trong quá trình tiếp tục chuẩn hóa, hoàn thiện.

Một trong những nguyên nhân quan trọng của các bất cập ban đầu được nhìn nhận là do thời gian chuẩn bị, thử nghiệm và vận hành chính thức ngắn, khối lượng công việc lớn, địa bàn rộng, trong khi các văn bản pháp luật phải điều chỉnh liên tục theo hướng “vừa làm, vừa hoàn thiện”¹⁰. Khi khuôn khổ pháp lý và quy trình phối hợp chưa thật sự đầy đủ, rõ ràng, cấp xã rất dễ gặp lúng túng trong xử lý các tình huống liên ngành, liên cấp hoặc các nhiệm vụ mới được chuyển giao từ cấp huyện trước đây. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành nội bộ của bộ máy hành chính cấp xã mà còn có thể làm tăng thời gian xử lý công việc, tăng chi phí phối hợp và phát sinh tâm lý e dè trong thực thi công vụ.

Hai là, năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã vẫn còn một số hạn chế, bất cập.

Sau một thời gian vận hành, chính UBND TP. Hồ Chí Minh đã phải ban hành văn bản khẩn về việc triển khai Đề án rà soát, sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức tại các xã, phường, đặc khu, trong đó nhấn mạnh yêu cầu điều động công chức có chuyên môn, kinh nghiệm từ nơi bố trí thừa sang nơi bố trí thiếu, hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 20/12/2025¹¹. Trước đó, Sở Nội vụ Thành phố cũng cho biết các địa phương đang trong tình trạng vừa có nơi dôi dư, vừa có nơi thiếu cán bộ, công chức. Do đó, phải tiếp tục thực hiện điều chuyển, tiếp nhận và rà soát lại biến động biên chế cấp xã trước khi giao lại chỉ tiêu biên chế mới từ đầu năm 2026¹². Qua đó cho thấy, việc kiện toàn tổ chức bước đầu tuy đã hoàn thành, nhưng việc ổn định nhân sự theo vị trí việc làm, theo khối lượng công việc thực tế và theo yêu cầu chuyên môn hóa ở cấp xã vẫn chưa thật sự hoàn tất.

Bên cạnh vấn đề về số lượng, vấn đề chất lượng và cơ cấu năng lực của đội ngũ cũng cần được quan tâm. Tháng 10/2025, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố đã tổ chức tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ, công chức làm việc tại 168 UBND xã, phường, đặc khu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chương trình tập huấn còn bao gồm hướng dẫn nghiệp vụ quản lý dự án đầu tư công, lập dự toán ngân sách và sử dụng các công cụ quản lý số¹³. Đây là việc làm cần thiết và tất yếu khi bộ máy cấp xã đang phải tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới, phức tạp hơn trước, trong khi năng lực chuyên môn và kỹ năng quản trị của đội ngũ chưa đồng đều, cần tiếp tục được bồi dưỡng và chuẩn hóa.

Ba là, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống công nghệ thông tin phục vụ vận hành bộ máy cấp xã chưa thật sự đồng bộ.

Mặc dù Thành phố đã rất nỗ lực trong việc triển khai chính quyền số và số hóa quy trình hành chính, song thực tiễn cho thấy đây vẫn là một khâu còn nhiều bất cập. Ở một số xã, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, phần mềm điều hành chưa kết nối thông suốt, đường truyền yếu, thiếu thiết bị, gây cản trở cho quá trình số hóa. Cùng với đó, lãnh đạo Thành ủy cũng nhấn mạnh yêu cầu phải ưu tiên bố trí hạ tầng, đầu tư trang thiết bị và đào tạo đội ngũ để đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình hai cấp¹⁴.

Bất cập về điều kiện bảo đảm vận hành không chỉ dừng ở công nghệ thông tin mà còn thể hiện ở cơ sở vật chất, trụ sở và tài sản công. Cuối tháng 10/2025, Chủ tịch UBND Thành phố vẫn phải giao Sở Tài chính chủ trì tham mưu kế hoạch sắp xếp, bố trí, xử lý tài sản, đồng thời rà soát cụ thể các nội dung chưa đáp ứng về máy móc, thiết bị, đường truyền phục vụ công tác của các xã, phường, đặc khu để xử lý dứt điểm trong tháng 10¹⁵. Một số trụ sở chưa bảo đảm diện tích làm việc theo nhu cầu thực tế của địa phương, nhất là trong bối cảnh còn phải tiếp tục bố trí lực lượng không chuyên trách theo hình thức hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức.

Bốn là, khả năng xử lý các nhiệm vụ chuyên môn sâu và liên ngành ở cấp xã còn chưa đồng đều.

Ngày 18/9/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh đã phải cử 206 viên chức thuộc các văn phòng đăng ký đất đai trực thuộc đến hỗ trợ 168 UBND phường, xã, đặc khu thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực đăng ký đất đai. Quyết định này đồng thời nhằm nắm bắt và tổng hợp các khó khăn, vướng mắc của địa phương liên quan đến chuyên môn đất đai¹⁶. Cùng với đó, cuối tháng 11/2025, Chủ tịch UBND Thành phố tiếp tục giao Sở Xây dựng khẩn trương triển khai phương án biệt phái công chức làm nhiệm vụ quản lý trật tự xây dựng và đô thị cho các phường, xã, đặc khu để bảo đảm đủ nhân sự đáp ứng yêu cầu thực tiễn tại cơ sở (biệt phái công chức làm nhiệm vụ quản lý trật tự xây dựng và đô thị)¹⁷. Qua đây cho thấy, ở một số lĩnh vực chuyên ngành trọng yếu, năng lực xử lý tại cấp xã còn chưa tương xứng với khối lượng và tính chất nhiệm vụ mới được chuyển giao.

Tại cuộc họp của lãnh đạo Thành phố với 168 phường, xã, đặc khu về thúc đẩy đầu tư công giữa tháng 9/2025, nhiều địa bàn phản ánh vướng mắc trong thủ tục liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và triển khai dự án. Trong khi đó, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn năm 2025 của toàn thành phố đến ngày 11/9 mới đạt 45,2% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao và 35,5% kế hoạch vốn Thành phố đã triển khai. Lãnh đạo Thành phố đã họp với 168 phường, xã, đặc khu bàn giải pháp thúc đẩy đầu tư công¹⁸.

3. Một số giải pháp

Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước cấp xã trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh cần được triển khai theo hướng đồng bộ, có trọng tâm, gắn chặt với thực tiễn vận hành và đặc thù của đô thị đặc biệt. Theo đó, cần nghiên cứu, thực hiện các giải pháp đồng bộ sau:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, quy chế làm việc và quy trình phối hợp giữa các cấp chính quyền theo mô hình hai cấp, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và thông suốt trong vận hành.

Thực tiễn vận hành bước đầu cho thấy còn tồn tại độ trễ trong việc hoàn thiện các quy định pháp lý, quy chế làm việc và cơ chế phối hợp giữa Thành phố với cấp xã, đặc biệt trong các lĩnh vực liên ngành và các nhiệm vụ trước đây do cấp huyện đảm nhiệm. Vì vậy, thời gian tới, TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung đồng bộ các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của HĐND, UBND Thành phố. Đồng thời, ban hành thống nhất quy chế làm việc mẫu của UBND cấp xã, quy định rõ quy trình xử lý công việc, cơ chế phối hợp ngang – dọc và trách nhiệm của từng chủ thể trong từng khâu.

Giải pháp này nhằm hướng đến xây dựng hệ thống quy trình hành chính theo hướng chuẩn hóa, liên thông và có thể số hóa, bảo đảm nguyên tắc một việc – một đầu mối chịu trách nhiệm chính. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm khắc phục tình trạng lúng túng trong thực thi công vụ mà còn tạo nền tảng để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả điều hành của bộ máy cấp xã. Điều này phù hợp với yêu cầu của TP. Hồ Chí Minh đã đặt ra trong quá trình khảo sát, tháo gỡ khó khăn cho các phường, xã, đặc khu sau khi vận hành mô hình mới.

Thứ hai, tái cơ cấu và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã theo vị trí việc làm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới trong mô hình chính quyền hai cấp.

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là sự mất cân đối về số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã giữa các địa bàn. Do đó, TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục triển khai quyết liệt việc rà soát, sắp xếp, bố trí lại đội ngũ theo hướng phù hợp với vị trí việc làm, khối lượng công việc và đặc thù từng địa bàn. Cần thiết lập cơ chế, luân chuyển và biệt phái cán bộ, công chức giữa các phường, xã nhằm khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu, đồng thời tăng cường thu hút nhân lực có trình độ chuyên môn cao về làm việc tại cấp cơ sở.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thực chất, gắn với yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của từng lĩnh vực như đất đai, xây dựng, đầu tư công, chuyển đổi số, quản lý đô thị… Việc tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu như thời gian qua cần được duy trì thường xuyên và nâng cấp về chất lượng nhằm giúp đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã nhanh chóng thích ứng với các nhiệm vụ mới được chuyển giao. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế đánh giá cán bộ, công chức theo kết quả công việc, gắn trách nhiệm cá nhân với hiệu quả xử lý hồ sơ, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, qua đó nâng cao tính chuyên nghiệp và kỷ luật công vụ.

Thứ ba, đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất và hệ thống công nghệ thông tin nhằm bảo đảm vận hành hiệu quả của bộ máy hành chính cấp xã.

TP. Hồ Chí Minh cần ưu tiên nguồn lực đầu tư cho hệ thống công nghệ thông tin, trang thiết bị, đường truyền và nền tảng phần mềm dùng chung tại cấp xã. Việc đầu tư này cần được thực hiện theo hướng thống nhất, tránh phân tán, bảo đảm khả năng kết nối, liên thông dữ liệu giữa các cấp chính quyền và giữa các lĩnh vực quản lý. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát, sắp xếp và bố trí lại trụ sở làm việc, bảo đảm diện tích, công năng và điều kiện phục vụ người dân tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Việc xử lý tài sản công sau sắp xếp cần được thực hiện theo hướng hiệu quả, tránh lãng phí, đồng thời đáp ứng yêu cầu vận hành của mô hình mới. Đây là điều kiện vật chất quan trọng để bộ máy hành chính cấp xã có thể hoạt động ổn định, chuyên nghiệp và phục vụ người dân tốt hơn.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số toàn diện ở cấp xã, hướng tới xây dựng nền hành chính phi địa giới, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, chuẩn hóa và số hóa toàn bộ quy trình giải quyết công việc. Trọng tâm là hoàn thiện và vận hành hiệu quả mô hình giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, bảo đảm người dân có thể thực hiện thủ tục tại bất kỳ điểm giao dịch nào thuận tiện nhất. Cùng với đó, cần tiếp tục cắt giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính theo các chỉ tiêu đã đề ra (giảm ít nhất 30% thời gian và chi phí tuân thủ), đồng thời, mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, tăng tỷ lệ hồ sơ được xử lý hoàn toàn trên môi trường số. Việc phát triển chính quyền số ở cấp xã cần gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tích hợp dữ liệu liên ngành và ứng dụng các công cụ quản trị hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và chất lượng phục vụ.

Thứ năm, tăng cường kiểm tra công vụ, cơ chế giám sát, đánh giá và phản hồi chính sách từ cơ sở nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính cấp xã.

Trong bối cảnh mô hình tổ chức mới còn đang trong quá trình hoàn thiện, việc tăng cường kiểm tra công vụ và giám sát hoạt động của bộ máy cấp xã có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ công tác kiểm tra công vụ, đồng thời, xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của cấp xã dựa trên các chỉ số cụ thể, như: thời gian giải quyết hồ sơ, tỷ lệ đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân, hiệu quả xử lý phản ánh, kiến nghị. Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế phản hồi hai chiều giữa cấp xã và cấp thành phố, giúp kịp thời phát hiện, tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi chính sách. Việc tổ chức các kênh đối thoại định kỳ, khảo sát thực tế và tổng hợp kiến nghị từ cơ sở sẽ giúp chính quyền thành phố có cơ sở điều chỉnh chính sách phù hợp hơn với thực tiễn. Đồng thời, việc tăng cường giám sát cũng góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, phòng ngừa sai phạm và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có trách nhiệm, tận tụy phục vụ người dân.

4. Kết luận

Việc tổ chức lại bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 không chỉ là một yêu cầu mang tính kỹ thuật về sắp xếp tổ chức bộ máy, mà còn là một bước chuyển quan trọng trong cải cách thể chế và hiện đại hóa nền hành chính. Thực tiễn triển khai bước đầu cho thấy, bộ máy cấp xã đã được kiện toàn tương đối nhanh, cơ bản bảo đảm vận hành thông suốt, duy trì hoạt động cung ứng dịch vụ công với quy mô lớn và từng bước thích ứng với yêu cầu quản trị mới. Đồng thời, các nỗ lực cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền phục vụ đã tạo nền tảng quan trọng cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cấp cơ sở. Mặc dù vậy, để bảo đảm vận hành thông suốt cũng như năng lực xử lý các nhiệm vụ chuyên môn ở cấp xã, việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam nói chung và ở TP. Hồ Chí Minh nói riêng trong bối cảnh mới hiện nay.

Chú thích:
1. Danh sách chính thức 168 phường, xã của TP. Hồ Chí Minh sau sắp xếp. https://tphcm.chinhphu.vn/danh-sach-chinh-thuc-168-phuong-xa-cua-tphcm-sau-sap-xep-101250617000144317.htm
2. Vận hành thử nghiệm mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn. https://tphcm.chinhphu.vn/van-hanh-thu-nghiem-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-tren-dia-ban-101250625162239944.htm
3. Công bố 168 chủ tịch UBND phường, xã, đặc khu của TP. Hồ Chí Minh mới. https://tphcm.chinhphu.vn/cong-bo-168-chu-tich-ubnd-phuong-xa-dac-khu-cua-tphcm-moi-101250630153622101.htm
4, 6. Đẩy mạnh cắt giảm thời gian giải quyết các thủ tục hành chính ít nhất 30 lần. https://tphcm.chinhphu.vn/day-manh-cat-giam-it-nhat-30-thoi-gian-giai-quyet-cac-thu-tuc-hanh-chinh-10125091110081687.htm
5, 8. TP. Hồ Chí Minh cơ bản hoàn thành mục tiêu sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy. https://tphcm.chinhphu.vn/tphcm-co-ban-hoan-thanh-muc-tieu-sap-xep-tinh-gon-to-chuc-bo-may-101251022171214698.htm
7. TP. Hồ Chí Minh triển khai thực hiện 100 thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính từ 20/11/2025. https://www.hochiminhcity.gov.vn/web/ct-phan-van-mai/chi-tiet/-/asset_publisher/CMza76FA1jTp/content/tpho-chi-minh-trien-khai-thuc-hien-100-thu-tuc-hanh-chinh-khong-phu-thuoc-vao-ia-gioi-hanh-chinh-tu-20-11-2025/39403.
9. Khảo sát, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho các phường, xã, đặc khu trong đầu tháng 8. https://tphcm.chinhphu.vn/khao-sat-huong-dan-thao-go-kho-khan-cho-cac-phuong-xa-dac-khu-trong-dau-thang-8-10125073018035911.htm
10. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh nỗ lực thích ứng, đáp ứng nguyện vọng của người dân và doanh nghiệp. https://daibieunhandan.vn/mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-tai-tp-ho-chi-minh-no-luc-thich-ung-dap-ung-nguyen-vong-cua-nguoi-dan-doanh-nghiep-10399353.html
11. Sắp xếp bố trí hợp lý cán bộ, công chức cấp xã trên địa bàn. https://tphcm.chinhphu.vn/sap-xep-bo-tri-hop-ly-can-bo-cong-chuc-cap-xa-tren-dia-ban-101251208165414673.htm
12. Hoàn thành sắp xếp nhân sự phường, xã trước ngày 15/12. https://tphcm.chinhphu.vn/hoan-thanh-sap-xep-nhan-su-phuong-xa-truoc-15-12-101251209193821082.htm
13. Tập huấn triển khai mô hình chính quyền hai cấp về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. https://tphcm.chinhphu.vn/tap-huan-trien-khai-mo-hinh-chinh-quyen-2-cap-ve-khcn-doi-moi-sang-tao-101251030102733952.htm
14. Bí thư Thành ủy nhấn mạnh chuyển đổi số trong triển khai mô hình chính quyền hai cấp. https://tphcm.chinhphu.vn/bi-thu-thanh-uy-nhan-manh-chuyen-doi-so-trong-trien-khai-mo-hinh-chinh-quyen-hai-cap-101251002194834202.htm
15. TP. Hồ Chí Minh sắp xếp, bố trí tài sản công phù hợp với mô hình tổ chức mới. https://tphcm.chinhphu.vn/tphcm-sap-xep-bo-tri-tai-san-cong-phu-hop-voi-mo-hinh-to-chuc-moi-101251023210352337.htm
16. Cử 206 viên chức đến UBND cấp xã hỗ trợ thủ tục đăng ký đất đai. https://tphcm.chinhphu.vn/cu-206-vien-chuc-den-ubnd-cap-xa-ho-tro-thu-tuc-dang-ky-dat-dai-101250918190430807.htm
17. Biệt phái công chức làm nhiệm vụ quản lý trật tự xây dựng và đô thị. https://tphcm.chinhphu.vn/biet-phai-cong-chuc-lam-nhiem-vu-quan-ly-trat-tu-xay-dung-va-do-thi-101251120204600027.htm.
18. Lãnh đạo Thành phố họp với 168 phường, xã bàn giải pháp thúc đẩy đầu tư công. https://tphcm.chinhphu.vn/lanh-dao-thanh-pho-hop-voi-168-phuong-xa-ban-giai-phap-thuc-day-dau-tu-cong-101250916180636593.htm.
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
2. Thủ tướng Chính phủ (2025). Quyết định số 1589/QĐ-TTg ngày 24/07/2025 ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.
3. Chính thức vận hành thử nghiệm mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. https://www.sggp.org.vn/chinh-thuc-van-hanh-thu-nghiem-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-tren-dia-ban-tphcm-post799098.html
4. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh: nỗ lực thích ứng, đáp ứng nguyện vọng của người dân, doanh nghiệp. https://hdnd.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc/c/mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-tai-tp-ho-chi-minh-no-luc-thich-ung-dap-ung-nguyen-vong-cua-nguoi-dan-doanh-nghiep.
5. Đổi mới hoạt động điều hành của chính quyền cơ sở ở TP. Hồ Chí Minh khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/02/05/doi-moi-hoat-dong-dieu-hanh-cua-chinh-quyen-co-so-o-tp-ho-chi-minh-khi-trien-khai-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-hai-cap/