Outcomes and Lessons Learned from the Implementation of the Mission to Search for and Repatriate the Remains of Fallen Soldiers of the Vietnam People’s Army
TS. Nguyễn Văn Trường
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
TS. Nguyễn Đình Ồ
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toàn bộ hệ thống chính trị, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và sự phối hợp của các cấp, các ngành, Quân đội nhân dân Việt Nam đã triển khai thực hiện nhiệm vụ này và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, bài viết phân tích một số kết quả tiêu biểu và rút ra những kinh nghiệm chủ yếu có giá trị vận dụng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong thời gian tới.
Từ khóa: Liệt sĩ; nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; kết quả; kinh nghiệm; Quân đội.
Abstract: The search for and repatriation of the remains of fallen soldiers is a particularly important political task of the entire political system, reflecting the national tradition of gratitude and remembrance. Under the leadership of the Party and the State, and with coordination from authorities at all levels and sectors, the Vietnam People’s Army has carried out this mission and achieved significant results. Based on practical implementation, this article analyzes several key results and draws out major lessons that will help improve the quality and effectiveness of this mission in the coming period.
Keywords: Fallen soldiers; search and repatriation of fallen soldiers’ remains; the Vietnam People’s Army.
1. Đặt vấn đề
Nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là một trong những nội dung trọng tâm của chính sách ưu đãi người có công với cách mạng của Đảng, Nhà nước. Đây không chỉ là nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc mà còn thể hiện bản chất tốt đẹp, tính nhân văn của chế độ ta. Trong hệ thống chính sách ưu đãi người có công, việc tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính và tổ chức an táng hài cốt liệt sĩ luôn được xác định là nhiệm vụ ưu tiên, lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó, Quân đội giữ vai trò nòng cốt. Điều đó khẳng định rõ quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là không chỉ chăm lo đời sống hiện tại của người có công mà còn có trách nhiệm thiêng liêng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Thực tiễn những năm qua cho thấy, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong Quân đội được tổ chức thực hiện chặt chẽ và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần làm vơi đi sự mất mát của thân nhân liệt sĩ mà còn tiếp tục bồi đắp truyền thống cách mạng, giáo dục lòng yêu nước cho các thế hệ hiện nay và mai sau.
2. Kết quả đạt được trong thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân đội trong thời gian qua
Trong những năm qua, quán triệt sâu sắc chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia 515, sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã đạt được nhiều kết quả toàn diện, thể hiện rõ vai trò nòng cốt, xung kích của Quân đội trong thực hiện nhiệm vụ chính trị đặc biệt này.
Công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong Quân đội được triển khai chặt chẽ, hiệu quả. Việc quán triệt, cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, của cấp ủy, chỉ huy các cấp không chỉ dừng lại ở mặt nhận thức mà còn được thể chế hóa thành các nghị quyết, chỉ thị, chương trình, kế hoạch cụ thể, sát với đặc điểm từng địa bàn, đơn vị. Hằng năm, Bộ Quốc phòng kịp thời ban hành văn bản chỉ đạo về thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; ban hành chỉ thị, giao nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị trong hợp tác với Lào, Campuchia trong đó có nội dung phối hợp tìm kiếm, quy tập hải cốt liệt sĩ; chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chế độ, chính sách và công tác bảo đảm đối với cá nhân, tổ chức thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và hướng dẫn các cơ quan, đơn vị, địa phương triển khai thực hiện.
Ban Chỉ đạo 515 các quân khu đã ban hành văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch, ký kết các chương trình phối hợp, hướng dẫn triển khai thực hiện nhiệm vụ cụ thể, chặt chẽ, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ từng năm, từng giai đoạn, sát với thực tiễn yêu cầu nhiệm vụ và điều kiện kinh tế – xã hội của từng địa phương, đơn vị.
Qua đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo từng bước được chuẩn hóa, bảo đảm tính thống nhất, liên thông, đồng bộ từ trên xuống dưới, tạo nền tảng vững chắc để tổ chức thực hiện nhiệm vụ một cách chủ động, khoa học và hiệu quả.
Công tác thông tin, tuyên truyền đã có bước đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, trở thành một trong những giải pháp quan trọng nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Các đơn vị trong Quân đội đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan thông tấn, báo chí của Trung ương, địa phương triển khai nhiều hình thức, biện pháp hoạt động phong phú, như: mở các chuyên trang, chuyên mục; tăng số lượng, thời lượng các bài viết, phóng sự chuyên đề; phát tờ rơi, phát phiếu cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ đến từng hộ gia đình, từng cựu chiến binh; lồng ghép nội dung tuyên truyền vào các hội nghị, các cuộc họp của Nhân dân; cử cán bộ trực tiếp xuống các thôn, xóm, ấp, tổ dân phố dự họp kết luận địa bàn, nắm thông tin.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên tất cả các kênh truyền hình trung ương, địa phương, báo Điện tử VTV Online, nền tảng truyền hình số trực tuyến quốc gia VTVgo…; Đồng thời, đầu tư sản xuất nhiều chương trình về tìm kiếm, quy tập và XĐDT hài cốt liệt sĩ, như: VTV đặc biệt, Talk VietNam, Văn hóa quân đội nhân dân, Khoa học giáo dục quốc phòng… đã có hàng nghìn tin bài, phóng sự và hàng trăm số chuyên mục định kỳ và chuyên mục chuyên biệt, các chương trình truyền hình trực tiếp kỷ niệm ngày lễ lớn của dân tộc; thông tin lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Lễ truy điệu và an táng hài cốt các liệt sĩ tại các địa phương…
Việc tuyên truyền không chỉ nhằm nâng cao nhận thức mà còn hướng tới khơi dậy trách nhiệm, tình cảm và sự tham gia tự giác của toàn xã hội. Thông qua đó, nhiều nguồn thông tin quý giá về liệt sĩ, mộ liệt sĩ đã được cung cấp, góp phần mở rộng “kênh thông tin xã hội”, từng bước khắc phục tình trạng khan hiếm thông tin trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, từ các Ban Chỉ đạo 515 ở các Quân khu đến các đội quy tập chuyên trách, lâm thời thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thường xuyên được củng cố, kiện toàn về tổ chức, biên chế. Đội ngũ cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ có đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, sức khỏe tốt, trách nhiệm cao, có kinh nghiệm trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đủ điều kiện và khả năng hoàn thành nhiệm vụ. Cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, các ngành, các địa phương ngày càng chặt chẽ, hiệu quả, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong tổ chức thực hiện. Chế độ, chính sách đối với các tổ chức, lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện1.
Công tác thu thập, xử lý thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ đã có bước chuyển từ phân tán, thủ công sang tiếp cận có hệ thống, khoa học và ngày càng chuyên nghiệp. Việc tổ chức rà soát, đối chiếu, xác minh thông tin; kết luận địa bàn; lập bản đồ tìm kiếm được triển khai bài bản, từng bước đi vào nền nếp, tạo cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác tìm kiếm. Nhờ đó, hoạt động tìm kiếm, quy tập đã dần khắc phục tình trạng dàn trải, thiếu trọng tâm, chuyển sang tìm kiếm có định hướng, có trọng điểm, nâng cao hiệu quả thực chất. Kết quả là nhiều hài cốt liệt sĩ đã được tìm kiếm, quy tập, hồi hương và an táng trang trọng, góp phần đáp ứng nguyện vọng chính đáng của thân nhân và Nhân dân, đồng thời có ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc. Từ năm 2021 – 2025, toàn quốc đã tìm kiếm, quy tập được 6.959 hài cốt liệt sĩ (ở trong nước 3.122, ở Lào 938, ở Campuchia 2.899)2.
Cùng với việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Quân đội đã phối hợp với các địa phương tổ chức tốt Lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ bảo đảm trang nghiêm. Lễ xuất quân, giao nhiệm vụ cho các Đội làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh ở Lào, Campuchia trong các thời kỳ chiến tranh diễn ra chặt chẽ, chu đáo, trang nghiêm, đúng quy định, phù hợp với phong tục, tập quán của từng địa phương.
Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Quốc phòng đã đẩy mạnh hợp tác quốc tế về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Nội dung hợp tác quốc tế về trao đổi, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm tìm kiếm quân nhân hy sinh, mất tích trong chiến tranh được lồng ghép vào các hoạt động đối ngoại của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành, địa phương, coi đây là nội dung quan trọng về hợp tác nhân đạo giữa Việt Nam với các nước có liên quan. Bộ Quốc phòng đã ký và triển khai thực hiện Biên bản ghi nhớ với Bộ Chiến tranh và Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh; phối hợp với Bộ Quốc phòng các nước, như: Ausalia, Campuchia, Lào tổ chức hội đàm, ký kết văn bản thống nhất phối hợp chỉ đạo công tác tìm kiếm, quy tập và hồi hương hài cốt liệt sĩ.
Giai đoạn 2021 – 2025, Bộ Quốc phòng tiếp nhận và xử lý 45 bộ hồ sơ do phía Hoa Kỳ lưu trữ có liên quan đến bộ đội Việt Nam. Tổ chức 3 cuộc làm việc, trao đổi kinh nghiệm với Trung tâm Ash/Đại học Harvard (3/2023, 10/2023, 7/2025). Phối hợp, tổ chức gặp, làm việc giữa Đoàn Cựu chiến binh Hoa Kỳ với một số tỉnh thuộc Quân khu 7; họ đã cung cấp 2 bộ hồ sơ, 3 tài liệu liên quan đến 723 bộ đội Việt Nam hy sinh, mất tích trong chiến tranh, phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; tổ chức trao kỷ vật liên quan đến bộ đội Việt Nam hy sinh, mất tin, mất tích trong chiến tranh. Phối hợp với nhóm Cựu Chiến binh Australia tham gia tìm kiếm, quy tập mộ tập thể liệt sĩ tại xã Bình Mỹ, huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương (cũ) đã quy tập được hài cốt và di vật của khoảng 20 liệt sĩ (4/2024); tổ chức tập huấn khai thác, sử dụng Bộ cơ sở dữ liệu của Dự án số hóa thông tin bộ đội Việt Nam do chuyên gia Đại học New South Wales thực hiện (11/2022)3.
Bên cạnh những điểm đã được, quá trình thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn tồn tại một số hạn chế, như: công tác tuyên truyền, vận động cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ có thời điểm tiến hành chưa thường xuyên, sâu rộng, hiệu quả; “công tác rà soát, hoàn thiện hồ sơ, danh sách liệt sĩ; kết luận địa bàn, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chất lượng chưa thật cao, tổ chức thực hiện chưa thật chặt chẽ, tiến độ còn chậm; Hệ thống các phần mềm liên quan đến công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa liên thông, tích hợp và đồng bộ dữ liệu”4.
Những kết quả đạt được nêu trên không chỉ thể hiện sự nỗ lực, quyết tâm cao của Quân đội và các lực lượng liên quan mà còn phản ánh sự phát triển về chất trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây cũng là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, tổng kết và rút ra những kinh nghiệm có giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ này trong thời gian tới.
3. Kinh nghiệm từ quá trình thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân đội
Từ thực tiễn tổ chức thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong thời gian qua, có thể rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu sau:
Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Trong tổng thể các nhân tố bảo đảm cho nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đạt hiệu quả, sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp giữ vai trò trung tâm, mang tính quyết định, chi phối toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính nguyên tắc trong xây dựng và hoạt động của Quân đội, mà còn là nhân tố bảo đảm định hướng chính trị – tư tưởng đúng đắn cho một nhiệm vụ đặc thù, vừa mang ý nghĩa chính trị sâu sắc, vừa chứa đựng giá trị nhân văn cao cả.
Trong điều kiện thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ – một nhiệm vụ không có “ranh giới chiến tuyến” rõ ràng, không có “thời hạn kết thúc” cụ thể, lại chịu tác động của nhiều yếu tố phức tạp (thời gian kéo dài, địa bàn rộng, thông tin phân tán, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, điều kiện sinh hoạt khó khăn) – thì vai trò lãnh đạo của cấp ủy càng trở nên đặc biệt quan trọng. Sự lãnh đạo đó bảo đảm giữ vững định hướng chính trị, củng cố niềm tin, khơi dậy trách nhiệm, ý chí và tình cảm thiêng liêng của cán bộ, chiến sĩ đối với nhiệm vụ “tri ân quá khứ”.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, ở những đơn vị, địa phương mà cấp ủy, chỉ huy nhận thức đầy đủ, lãnh đạo sâu sát, ban hành nghị quyết chuyên đề, kế hoạch triển khai phù hợp, tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ thì nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đạt kết quả rõ nét, độ chính xác lớn hơn, tiến độ được rút ngắn. Ngược lại, ở đâu còn biểu hiện buông lỏng lãnh đạo, thiếu kiểm tra, đôn đốc, thì ở đó kết quả còn hạn chế, thậm chí lúng túng trong tổ chức thực hiện.
Từ kinh nghiệm trên, đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy theo hướng toàn diện, nhưng có trọng tâm, trọng điểm. Trước hết, cần quán triệt sâu sắc các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 về nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; từ đó cụ thể hóa thành nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch tổ chức thực hiện sát với đặc điểm nhiệm vụ và địa bàn. Gắn lãnh đạo với tổ chức thực hiện, khắc phục tình trạng “khoán trắng” cho cơ quan chuyên môn. Cấp ủy, chỉ huy phải trực tiếp chỉ đạo, thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả; kịp thời điều chỉnh chủ trương, biện pháp khi có biến động về thông tin, địa bàn. Đồng thời, cần phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu trong việc trực tiếp tham gia chỉ đạo, thậm chí tham gia thực địa, qua đó tạo sức lan tỏa và củng cố niềm tin cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần coi trọng lãnh đạo công tác tư tưởng, làm cho mỗi cán bộ, chiến sĩ nhận thức sâu sắc ý nghĩa chính trị – xã hội, tính nhân văn của nhiệm vụ, từ đó hình thành động cơ, trách nhiệm đúng đắn, vượt qua khó khăn, gian khổ, kiên trì theo đuổi nhiệm vụ lâu dài.
Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ bước vào giai đoạn ngày càng khó khăn hơn do thời gian ngày càng lùi xa, thông tin ngày càng khan hiếm, địa bàn tìm kiếm phức tạp, đan xen nhiều yếu tố mới, thì yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy cần được đặt ra với chất lượng cao hơn. Chỉ khi sự lãnh đạo được thực hiện một cách thực chất, hiệu quả, xuyên suốt thì quá trình thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mới có thể đạt được những kết quả bền vững, xứng đáng với sự hy sinh to lớn của các anh hùng liệt sĩ và sự kỳ vọng của toàn xã hội.
Thứ hai, chú trọng công tác tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận xã hội, phát huy vai trò của Nhân dân và cộng đồng trong việc cung cấp thông tin, tham gia hỗ trợ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Công tác tuyên truyền, vận động chính là “khâu mở đường” có ý nghĩa quan trọng trong việc huy động và phát huy sức mạnh tổng hợp đối với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Thông qua công tác tuyên truyền trực tiếp tạo lập môi trường xã hội thuận lợi, củng cố sự đồng thuận, khơi dậy trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng của toàn dân đối với công tác “đền ơn đáp nghĩa”. Trong điều kiện đặc thù của nhiệm vụ, khi phần lớn thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ đã bị phân tán, mai một theo thời gian, thì nhân dân, nhất là những người từng sinh sống, chiến đấu, công tác tại các địa bàn liên quan chính là “nguồn dữ liệu sống” có giá trị đặc biệt quan trọng.
Thực tiễn nhiều năm qua đã chứng minh, phần lớn các thông tin có giá trị phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đều xuất phát từ nhân dân, từ các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thậm chí từ những ký ức rời rạc được lưu giữ trong cộng đồng. Nhiều trường hợp, chỉ từ một thông tin nhỏ do người dân cung cấp, qua xác minh, đối chiếu đã giúp xác định chính xác vị trí chôn cất, góp phần quy tập được hài cốt liệt sĩ sau nhiều năm tìm kiếm.
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, công tác tuyên truyền, vận động cần được triển khai một cách chủ động, bài bản, có chiều sâu và hướng trúng đối tượng. Trọng tâm công tác tuyên truyền là nâng cao nhận thức cho toàn xã hội về ý nghĩa chính trị, nhân văn của nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, coi đây không chỉ là trách nhiệm của riêng Quân đội mà là nghĩa vụ chung của toàn xã hội. Nội dung tuyên truyền cần nhấn mạnh giá trị của từng thông tin, dù nhỏ nhất, qua đó khuyến khích người dân chủ động cung cấp thông tin.
Trong tuyên truyền, vận động phải phân hóa đối tượng để lựa chọn phương thức tiếp cận phù hợp. Với nhân chứng lịch sử và cựu chiến binh, cần kết hợp giữa tôn trọng, lắng nghe và gợi mở ký ức; với cộng đồng dân cư, cần tạo không gian trao đổi gần gũi, khuyến khích chia sẻ thông tin một cách tự nhiên; với thế hệ trẻ, cần tận dụng các phương tiện truyền thông hiện đại để lan tỏa nhận thức và trách nhiệm xã hội. Hiệu quả tuyên truyền còn phụ thuộc vào mức độ tin cậy của cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin. Khi người dân thấy rằng thông tin của họ được trân trọng, được kiểm chứng nghiêm túc và có phản hồi rõ ràng, họ sẽ sẵn sàng hợp tác lâu dài.
Song song với các hình thức truyền thống, việc ứng dụng công nghệ thông tin cần được triển khai có chọn lọc, nhằm mở rộng kênh tiếp cận và nâng cao khả năng kết nối, nhất là trong bối cảnh thông tin ngày càng phân tán. Trong giai đoạn hiện nay, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, xây dựng các nền tảng số để tiếp nhận thông tin từ người dân một cách nhanh chóng, thuận tiện, bảo đảm khả năng lưu trữ, phân tích và khai thác hiệu quả. Công tác tuyên truyền, vận động cần được đặt trong tổng thể chiến lược xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, coi đây không chỉ là giải pháp phục vụ trước mắt mà còn là nền tảng bền vững để thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong điều kiện ngày càng khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và sự chung tay của toàn xã hội.
Thứ ba, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội và bạn bè quốc tế trong thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc thù, có phạm vi rộng, tính chất phức tạp, kéo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử và không gian địa lý, vượt ra ngoài khuôn khổ của một ngành, một lực lượng đơn lẻ. Do đó, việc phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội và bạn bè quốc tế không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là điều kiện có tính quyết định để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.
Những kết quả nổi bật của công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong thời gian qua đều gắn liền với sự tham gia tích cực của nhiều lực lượng. Từ sự chỉ đạo thống nhất của các cơ quan Trung ương (trực tiếp là Ban chỉ đạo Quốc gia 515), sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương, Quân đội và sự hỗ trợ từ phía bạn bè quốc tế. Nhiều trường hợp, thông tin quan trọng về nơi chôn cất liệt sĩ được cung cấp từ các nguồn ngoài nước, từ cựu binh, tổ chức nhân đạo hoặc các kho lưu trữ quốc tế, qua đó, mở ra hướng tiếp cận mới cho công tác tìm kiếm.
Để phát huy hiệu quả sức mạnh tổng hợp, trước hết cần hoàn thiện cơ chế phối hợp chặt chẽ, rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị. Trong mối quan hệ đó, Quân đội giữ vai trò nòng cốt, trực tiếp tổ chức thực hiện nhiệm vụ; các bộ, ngành liên quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước, bảo đảm chính sách, nguồn lực và phối hợp chuyên môn; cấp ủy, chính quyền địa phương là lực lượng trực tiếp hỗ trợ về địa bàn, thông tin và huy động nhân dân tham gia; các tổ chức chính trị – xã hội góp phần tuyên truyền, vận động, tạo sự lan tỏa trong cộng đồng.
Kết hợp nguồn lực trong nước với mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Việc thiết lập, duy trì các kênh trao đổi thông tin với các quốc gia, tổ chức, cá nhân có liên quan cần được tiến hành một cách linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng đối tác. Khai thác nguồn tài liệu lưu trữ, bản đồ quân sự, hồi ký chiến tranh, cũng như tranh thủ sự hỗ trợ của cựu binh nước ngoài là những hướng tiếp cận có giá trị thực tiễn cao. Song song với đó, việc tham gia các diễn đàn, chương trình hợp tác quốc tế liên quan đến khắc phục hậu quả chiến tranh cũng là cơ hội để tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận nguồn dữ liệu mới.
Thứ tư, xây dựng lực lượng chuyên trách làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vững mạnh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng chuyên trách không chỉ là “khâu thực thi” mà thực chất là nơi tích hợp các yếu tố tổ chức, chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn. Khi nhiệm vụ chuyển sang giai đoạn có độ khó cao, thông tin phân tán, địa bàn phức tạp, thời gian kéo dài thì yêu cầu đối với lực lượng này không dừng lại ở tính chuyên cần, mà đòi hỏi trình độ chuyên nghiệp cao, khả năng thích ứng và năng lực xử lý tình huống linh hoạt.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, ở những đơn vị làm tốt công tác xây dựng lực lượng chuyên trách, nơi đó kết quả tìm kiếm, quy tập thường đạt hiệu quả cao, thông tin được xử lý chính xác, phạm vi tìm kiếm được mở rộng, hạn chế được những sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Ngược lại, nếu lực lượng thiếu ổn định, trình độ hạn chế, hoặc chưa được quan tâm đúng mức về chế độ, chính sách, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng công tác.
Xây dựng lực lượng chuyên trách vững mạnh cần được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng con người và tổ chức lực lượng một cách khoa học. Việc tuyển chọn, bố trí cán bộ, nhân viên phải bảo đảm tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, tinh thần trách nhiệm, đồng thời chú trọng năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với điều kiện làm việc đặc thù. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cần được thiết kế theo hướng chuyên sâu, liên ngành, kết hợp giữa kiến thức lý thuyết với huấn luyện thực hành. Nội dung không chỉ giới hạn ở kỹ năng tìm kiếm, quy tập, mà còn bao gồm các lĩnh vực hỗ trợ như phân tích, xử lý thông tin, sử dụng công nghệ, nhận diện địa hình, làm việc với nhân chứng và cộng đồng. Việc truyền thụ kinh nghiệm giữa các thế hệ cần được coi trọng, nhằm hình thành sự kế thừa liên tục và tích lũy “trí tuệ tập thể” trong đơn vị.
Trong quá trình tổ chức thực hiện cần duy trì sự ổn định tương đối của lực lượng, hạn chế điều động mang tính ngắn hạn, bảo đảm cho cán bộ, nhân viên có điều kiện tích lũy kinh nghiệm thực tiễn theo thời gian. Xây dựng môi trường công tác có tính kỷ luật cao, gắn kết chặt chẽ giữa trách nhiệm cá nhân và nhiệm vụ chung. Việc tổ chức lực lượng cần bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, từng giai đoạn nhiệm vụ. Sự kết hợp giữa các nhóm chuyên sâu (thông tin, khảo sát, kỹ thuật…) sẽ tạo điều kiện nâng cao hiệu quả phối hợp nội bộ.
Tiếp tục bổ sung, hoàn thiện chế độ, chính sách bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần cho lực lượng chuyên trách làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, bởi đây là yếu tố quan trọng góp phần duy trì sự ổn định, tạo động lực và củng cố sự gắn bó lâu dài của lực lượng với nhiệm vụ.
4. Kết luận
Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc về chính trị, xã hội và nhân văn, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Thực tiễn thời gian qua khẳng định, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, cùng sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần tri ân các anh hùng liệt sĩ, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân và Nhân dân. Quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân đội đã đúc kết một số kinh nghiệm có giá trị thực tiễn sâu sắc. Những kinh nghiệm nêu trên là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân đội trong thời gian tới.
Chú thích:
1. Bộ Quốc phòng (2026). Thông tư số 03/2026/TT-BQP ngày 12/01/2026 quy định, hướng dẫn thực hiện một số chế độ, chính sách và công tác bảo đảm đối với cá nhân, tổ chức làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
2, 3, 4. Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (2026). Báo cáo số 348 ngày 19/01/2026, tổng kết thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin giai đoạn 2021 – 2025; phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp giai đoạn 2026 – 2030, tr. 6, 8, 10.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Đảng bộ Quân đội (2025). Tài liệu các văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 – 2030 (lưu hành nội bộ).
3. Thường vụ Quân ủy Trung ương (2026). Chỉ thị số 318-CT/QUTW ngày 19/01/2026 về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác chính sách đối với Quân đội, hậu phương Quân đội và công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2026 – 2030.
4. Tổng cục Chính trị (2026). Báo cáo số 115/BC-CT ngày 12/01/2026 tổng kết thực hiện Chỉ thị số 169-CT/QUTW ngày 29/12/2020 của Thường vụ Quân ủy Trung ương về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác chính sách đối với Quân đội và hậu phương Quân đội giai đoạn 2021 – 2025.
