Public service ethics of cadres, civil servants and public employees in Vietnam in the new era
TS. Hoàng Thị Ngân
Th.S. Nguyễn Thị Bình
Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam
(Quanlynhanuoc.vn) – Việt Nam đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân. Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức vừa có phẩm chất đạo đức, vừa có trình độ chuyên môn cao trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đạo đức công vụ không chỉ là chuẩn mực điều chỉnh hành vi thực thi công vụ mà còn là nền tảng củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Bài viết làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của đạo đức công vụ; phân tích thực trạng đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức ở Việt Nam hiện nay; đồng thời, chỉ ra những yêu cầu đổi mới trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở Việt Nam hiện nay.
Từ khóa: Đạo đức công vụ; cán bộ, công chức, viên chức; Nhà nước pháp quyền; kỷ nguyên mới.
Abstract: Vietnam is entering a phase of accelerating administrative reform and building a modern, effective, efficient, and people-oriented national governance system. In this context, the task of developing a contingent of cadres, civil servants, and public employees who possess both strong moral qualities and high professional competence has become an urgent requirement to meet the demands of national development in the new era. Public service ethics are not only standards regulating the conduct of public duty performance but also a foundation for strengthening the people’s trust in the Party and the State. The article clarifies the theoretical and legal foundations of public service ethics; analyzes the current state of public service ethics among cadres, civil servants, and public employees in Vietnam today; and identifies new requirements in the context of digital transformation, international integration, and the building of a socialist rule-of-law state. On that basis, the article proposes several solutions to improve public service ethics among cadres, civil servants, and public employees in Vietnam at present.
Keywords: Public service ethics; cadres, civil servants, public employees; rule-of-law state; new era.
1. Đặt vấn đề
Ở mọi quốc gia, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức giữ vai trò trung tâm trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia hoạch định, tổ chức thực thi chính sách, pháp luật và cung ứng dịch vụ công cho xã hội. Chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước vì vậy phụ thuộc rất lớn vào năng lực, trách nhiệm và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, đạo đức công vụ của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức vẫn còn những hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ Nhân dân. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện về cơ sở lý luận, pháp lý, thực trạng và các giải pháp nâng cao đạo đức công vụ trong điều kiện mới.
Việc nghiên cứu, đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cao đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở Việt Nam hiện nay không chỉ có ý nghĩa cấp thiết về mặt lý luận mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc, góp phần xây dựng nền hành chính nhà nước liêm chính, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên mới.
2. Quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước Việt Nam về đạo đức công vụ
Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Đảng và Nhà nước luôn xác định đạo đức công vụ là nền tảng quan trọng bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy công quyền và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị. Quan điểm này được thể hiện xuyên suốt trong các văn kiện của Đảng, Hiến pháp và hệ thống pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.
Hiến pháp các năm 1980, 1992 và Điều 8 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đều khẳng định yêu cầu các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải “tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền”1. Đây vừa là nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, vừa là chuẩn mực đạo đức cơ bản của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Theo Điều 12 Luật Cán bộ, công chức năm 2025 đã cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức công vụ theo hướng xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, liêm chính và phục vụ Nhân dân. Theo đó, “Cán bộ, công chức phải có đạo đức trong sáng, mẫu mực; thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư trong thực thi công vụ”. Đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu “Cán bộ, công chức phải yêu nước, trung thành với Tổ quốc, tôn trọng và tận tụy phục vụ Nhân dân; có bản lĩnh, tinh thần đổi mới, sáng tạo, hội nhập quốc tế; giữ gìn đoàn kết, kỷ luật, kỷ cương trong công vụ; gương mẫu và không ngừng tu dưỡng, học tập suốt đời”2. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch và phục vụ Nhân dân.
Tiếp tục hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức công vụ trong bối cảnh mới, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1847/QĐ-TTg ngày 27/12/2018 phê duyệt Đề án Văn hóa công vụ. Đề án xác định các giá trị cốt lõi của văn hóa công vụ, gồm: “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”; đồng thời, yêu cầu đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải có phong cách ứng xử chuẩn mực, chuyên nghiệp, trách nhiệm và tận tụy trong phục vụ Nhân dân.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ “có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực nổi bật, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”3. Đảng khẳng định, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức phải hướng tới bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc và phục vụ Nhân dân một cách hiệu quả, liêm chính. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đổi mới mô hình quản trị quốc gia, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đề cao nhiệm vụ xây dựng Đảng về đạo đức, yêu cầu thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ; tăng cường trách nhiệm nêu gương của cán bộ, nhất là người đứng đầu; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thực sự gương mẫu, tận tụy và có trách nhiệm phục vụ Tổ quốc, phục vụ Nhân dân4. Quan điểm này thể hiện sự nhất quán của Đảng trong việc coi đạo đức là nền tảng của hoạt động công vụ và là điều kiện tiên quyết để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong sạch, vững mạnh.
Từ chủ trương, quan điểm của Đảng đến thực tiễn yêu cầu, đạo đức công vụ ở Việt Nam được hiểu là hệ thống các chuẩn mực, nguyên tắc và quy tắc ứng xử điều chỉnh hành vi của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực thi nhiệm vụ, quyền hạn được giao nhằm bảo đảm tính liêm chính, khách quan, minh bạch, trách nhiệm và phục vụ lợi ích công. Đạo đức công vụ không chỉ yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức tuân thủ pháp luật mà còn đòi hỏi tinh thần tận tụy, trách nhiệm, ý thức phục vụ Nhân dân và khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới của nền hành chính hiện đại.
Đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện nay có thể khái quát trên một số phương diện cơ bản sau:
Thứ nhất, trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Đây là phẩm chất chính trị và đạo đức cốt lõi của cán bộ, công chức, viên chức. Sự trung thành được thể hiện ở việc kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Mọi hoạt động công vụ phải hướng tới thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước, đồng thời, bảo vệ uy tín, danh dự của cơ quan, tổ chức và lợi ích của Nhân dân.
Thứ hai, chấp hành nghiêm Hiến pháp và pháp luật; thực hiện công khai, minh bạch trong công vụ.
Cán bộ, công chức, viên chức phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, nội quy và kỷ luật hành chính; thực hiện công vụ đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm tính minh bạch trong giải quyết công việc. Việc công khai, minh bạch giúp hạn chế cơ chế “xin – cho”, tăng cường trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan công quyền.
Thứ ba, tận tụy, trách nhiệm và liêm chính; kiên quyết chống tham nhũng, tiêu cực.
Tinh thần trách nhiệm và tận tụy là yêu cầu bắt buộc đối với cán bộ, công chức, viên chức trong thực thi công vụ. Liêm chính được xem là giá trị cốt lõi của đạo đức công vụ, thể hiện ở sự trung thực, trong sạch, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi cá nhân. Cán bộ, công chức, viên chức phải làm việc công tâm, khách quan, tiết kiệm tài sản công và đặt lợi ích của Nhà nước, của Nhân dân lên trên lợi ích riêng.
Thứ tư, tôn trọng và phục vụ Nhân dân.
Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là “công bộc” của Nhân dân nên phải có thái độ phục vụ văn minh, tận tình, trách nhiệm; biết lắng nghe, tiếp thu ý kiến của Nhân dân và giải quyết công việc trên tinh thần cầu thị, đúng pháp luật. Việc thực hiện văn hóa công sở và quy tắc ứng xử trong giao tiếp hành chính là biểu hiện trực tiếp của đạo đức công vụ trong nền hành chính phục vụ hiện nay.
Thứ năm, có động cơ, mục đích làm việc trong sáng và tinh thần trách nhiệm cao.
Cán bộ, công chức, viên chức cần làm việc bằng tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và ý thức cống hiến; chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ; thường xuyên tự phê bình, tiếp thu ý kiến đóng góp để hoàn thiện bản thân và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.
Thứ sáu, có tinh thần đổi mới, sáng tạo và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế hiện nay, cán bộ, công chức, viên chức cần thường xuyên học tập, cập nhật kiến thức pháp luật, nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng số và khả năng xử lý công việc trong môi trường số. Điều này đặc biệt cần thiết đối với các lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân như đất đai, hộ tịch, căn cước, giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
3. Thực trạng đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức hiện nay
Những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng và nâng cao đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, xem đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính và hiện đại. Bộ Chính trị, Ban Bí thư cùng các cơ quan của Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, quy định nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; tăng cường trách nhiệm nêu gương; đồng thời, đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Nhờ đó, nhiều biểu hiện suy thoái về đạo đức công vụ từng bước được chấn chỉnh, góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị.
Cùng với đó, Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 – 2030 được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, như: cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, cải cách tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính. Những nội dung cải cách này đã tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động công vụ và tác phong làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Thủ tục hành chính ở nhiều lĩnh vực đã từng bước được đơn giản hóa theo hướng công khai, minh bạch và thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp. Nhiều thủ tục rườm rà, chồng chéo được rà soát, cắt giảm; quy trình xử lý công việc được tinh gọn, góp phần giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính. Việc triển khai mô hình “một cửa”, “một cửa liên thông” tại các cơ quan hành chính nhà nước đã nâng cao hiệu quả giải quyết công việc, hạn chế tình trạng phiền hà, nhũng nhiễu đối với người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước đã góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ. Các hệ thống, như: Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và định danh điện tử từng bước được hoàn thiện và đưa vào sử dụng hiệu quả. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công mà còn tạo điều kiện để kiểm soát quy trình giải quyết công việc, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, qua đó, giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực trong hoạt động công vụ. Đồng thời, việc triển khai các mô hình “chính quyền thân thiện”, “chính quyền phục vụ Nhân dân”, “chính quyền đồng hành cùng doanh nghiệp” tại nhiều địa phương đã tạo chuyển biến rõ nét trong phong cách, thái độ và văn hóa ứng xử của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Kỹ năng giao tiếp hành chính, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ của nhiều cán bộ, công chức, viên chức ngày càng được nâng cao theo hướng chuyên nghiệp, gần dân và tôn trọng Nhân dân hơn.
Nhờ những nỗ lực đó, các chỉ số đánh giá chất lượng quản trị và hành chính công, như: Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX), Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của nhiều địa phương đã có chuyển biến tích cực. Điều này phản ánh sự cải thiện về chất lượng phục vụ, hiệu quả giải quyết công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.
Có thể thấy, việc chú trọng xây dựng đạo đức công vụ gắn với cải cách hành chính và chuyển đổi số đã góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, xây dựng hình ảnh người cán bộ gần gũi, trách nhiệm, chuyên nghiệp và tận tụy phục vụ Nhân dân. Đây là tiền đề quan trọng để tiếp tục xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả trong bối cảnh phát triển mới của đất nước.
Bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, đạo đức công vụ của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức hiện nay vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy công quyền.
Một là, phẩm chất đạo đức công vụ ở một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn biểu hiện quan liêu, hách dịch và thiếu tinh thần phục vụ Nhân dân.
Trong thực tiễn, vẫn còn tình trạng một số cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm trong giải quyết công việc; thái độ giao tiếp chưa chuẩn mực; còn biểu hiện cửa quyền, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính. Một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa thực sự thấm nhuần tư tưởng “công bộc của dân”, chưa đặt lợi ích của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, dẫn đến biểu hiện vụ lợi, thiếu công tâm, thậm chí phát sinh tình trạng “tham nhũng vặt”, nhận hối lộ hoặc gây khó dễ trong quá trình thực thi công vụ. Những biểu hiện này làm ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và làm suy giảm lòng tin của Nhân dân đối với chính quyền cơ sở.
Hai là, việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương hành chính và tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ ở một số nơi còn hạn chế.
Mặc dù Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều quy định nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, song trên thực tế vẫn còn tình trạng làm việc thiếu nghiêm túc, không đúng giờ, né tránh trách nhiệm hoặc đùn đẩy công việc. Công tác kiểm tra, giám sát ở một số cơ quan, đơn vị, đặc biệt tại cấp cơ sở, còn thiếu chặt chẽ; việc xử lý sai phạm có nơi còn mang tính hình thức, chưa đủ sức răn đe, dẫn đến tâm lý chủ quan, thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ. Bên cạnh đó, tình trạng một số cán bộ kiêm nhiệm nhiều chức danh, khối lượng công việc lớn trong khi điều kiện làm việc và năng lực còn hạn chế đã ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Công tác tuyển dụng, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ ở một số nơi chưa thực sự khách quan, vẫn còn biểu hiện cục bộ địa phương, ưu tiên người thân quen hoặc đánh giá chưa đúng năng lực, dẫn đến tình trạng bố trí cán bộ chưa phù hợp với vị trí việc làm, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động công vụ và việc xây dựng đạo đức công vụ trong bộ máy nhà nước.
Ba là, trình độ chuyên môn, năng lực thực thi công vụ và khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn hạn chế.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế hiện nay, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngày càng cao. Tuy nhiên, một số cán bộ, công chức, nhất là ở cấp cơ sở, còn lúng túng trong việc triển khai và áp dụng các quy định pháp luật mới, đặc biệt, trong các lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, như: đất đai, hộ tịch, căn cước và quản lý hành chính điện tử.
Việc triển khai Luật Đất đai năm 2024, Luật Căn cước năm 2023 và các quy định liên quan đến chuyển đổi số đặt ra nhiều yêu cầu mới về chuyên môn, kỹ năng số và trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức, viên chức. Trong khi đó, một số cán bộ chưa kịp thời cập nhật kiến thức, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và chưa thích ứng với phương thức làm việc mới, dẫn đến tình trạng xử lý công việc chậm trễ, sai sót hoặc né tránh trách nhiệm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cung cấp dịch vụ công và hiệu quả cải cách hành chính.
Bốn là, tình trạng suy thoái về đạo đức, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm vẫn diễn biến phức tạp ở một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, vẫn còn không ít cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức vi phạm quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước trong thi hành công vụ; thiếu liêm chính, không gương mẫu, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi cá nhân hoặc phục vụ lợi ích nhóm.
Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được đẩy mạnh với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Nhiều cán bộ cấp cao thuộc diện Trung ương quản lý đã bị xử lý kỷ luật, truy cứu trách nhiệm hình sự do vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chuẩn mực đạo đức công vụ. Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, hàng chục nghìn cán bộ, đảng viên đã bị xử lý kỷ luật trong thời gian qua; nhiều vụ án tham nhũng, kinh tế đặc biệt nghiêm trọng được đưa ra xét xử, liên quan đến nhiều cán bộ ở cả trung ương và địa phương. Đáng chú ý, trong năm 2024, nhiều vụ án lớn, như: Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, Tập đoàn Phúc Sơn và Công ty Thuận An đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước, đồng thời cho thấy, tình trạng suy thoái đạo đức công vụ, lợi dụng quyền lực và lợi ích nhóm ở một bộ phận cán bộ, công chức vẫn còn diễn biến phức tạp. Những vụ việc này không chỉ gây tổn thất lớn về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của bộ máy nhà nước và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Những hạn chế, bất cập nêu trên cho thấy, việc xây dựng đạo đức công vụ ở Việt Nam hiện nay vẫn đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Điều này đòi hỏi cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, đồng thời, chú trọng giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức và năng lực thực thi công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong giai đoạn mới.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế và hệ thống pháp luật về đạo đức công vụ.
Hoàn thiện thể chế là giải pháp có ý nghĩa nền tảng nhằm xây dựng nền công vụ minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả. Nhà nước cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến đạo đức công vụ theo hướng rõ ràng, đồng bộ, minh bạch và phù hợp với yêu cầu của quá trình chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số và hội nhập quốc tế.
Việc hoàn thiện pháp luật cần gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức bộ máy hành chính và cải cách hành chính hiện nay; đồng thời, cụ thể hóa hơn nữa quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong từng vị trí việc làm. Cần quy định rõ những hành vi bị nghiêm cấm trong thực thi công vụ; xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả; tăng cường chế tài xử lý vi phạm đạo đức công vụ nhằm nâng cao tính răn đe và phòng ngừa tiêu cực. Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát các quy định pháp luật còn chồng chéo, bất cập hoặc dễ phát sinh cơ chế “xin – cho”, qua đó, hạn chế kẽ hở tạo điều kiện cho tham nhũng, lợi ích nhóm và lạm dụng quyền lực.
Thứ hai, tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng và bồi dưỡng đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức công vụ là giải pháp quan trọng nhằm hình thành ý thức trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp cho cán bộ, công chức, viên chức. Cần tiếp tục đẩy mạnh giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong toàn bộ hệ thống chính trị.
Các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về đạo đức công vụ, văn hóa công sở, kỹ năng giao tiếp hành chính, kỹ năng tiếp công dân và xử lý tình huống trong thực thi công vụ. Nội dung bồi dưỡng cần thiết thực, gắn với thực tiễn công việc và yêu cầu của nền hành chính hiện đại, giúp cán bộ, công chức, viên chức nâng cao cả phẩm chất đạo đức lẫn năng lực chuyên môn. Đồng thời, cần khuyến khích tinh thần tự học, tự rèn luyện, nâng cao ý thức trách nhiệm và khả năng thích ứng với môi trường làm việc số trong bối cảnh mới.
Thứ ba, đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng môi trường công vụ công khai, minh bạch, chuyên nghiệp.
Cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tiêu cực và nâng cao đạo đức công vụ. Các cơ quan hành chính nhà nước cần tiếp tục công khai, minh bạch quy trình, thủ tục, thời gian giải quyết và chi phí thực hiện thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân giám sát hoạt động công vụ. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số trong quản lý nhà nước nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ, công chức, viên chức với người dân, doanh nghiệp; qua đó, hạn chế phát sinh tiêu cực, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.
Nhà nước cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển dụng, đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm và luân chuyển cán bộ theo nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và dựa trên năng lực thực chất. Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đạo đức công vụ gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng của Nhân dân là yêu cầu cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Thứ tư, nâng cao vai trò nêu gương của người đứng đầu cơ quan, đơn vị.
Người đứng đầu giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng văn hóa công vụ và xây dựng môi trường đạo đức trong cơ quan, tổ chức. Vì vậy, người đứng đầu cần thường xuyên rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và tinh thần trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ. Đồng thời, người đứng đầu phải thực sự gương mẫu trong lối sống, tác phong công tác, tinh thần phục vụ Nhân dân và ý thức chấp hành pháp luật; công tâm, khách quan trong công tác cán bộ; kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, tham nhũng và lợi ích nhóm.
Việc phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu không chỉ góp phần nâng cao đạo đức công vụ mà còn tạo động lực xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, đáp ứng yêu cầu của nền hành chính hiện đại.
Thứ năm, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội.
Nhân dân vừa là đối tượng phục vụ, vừa là chủ thể giám sát hoạt động công vụ của cán bộ, công chức, viên chức. Vì vậy, cần tiếp tục mở rộng các hình thức để Nhân dân tham gia giám sát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thông qua các kênh, như: hòm thư góp ý, cổng thông tin điện tử, đường dây nóng, tiếp xúc đối thoại trực tiếp giữa chính quyền với Nhân dân.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội cần phát huy vai trò phản biện xã hội, giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế bảo vệ người tố giác tham nhũng, tiêu cực; đồng thời, kịp thời biểu dương, khen thưởng những cán bộ, công chức, viên chức có tinh thần trách nhiệm, tận tụy phục vụ Nhân dân, có sáng kiến đổi mới và được xã hội tín nhiệm.
Thứ sáu, tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm vi phạm đạo đức công vụ.
Kiểm tra, giám sát là giải pháp quan trọng nhằm ngăn ngừa và xử lý các hành vi vi phạm đạo đức công vụ. Các cơ quan có thẩm quyền cần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra công vụ, nhất là ở những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực, như: đất đai, đầu tư công, tài chính, đấu thầu, cấp phép và giải quyết thủ tục hành chính. Cần xây dựng cơ chế phát hiện sớm các biểu hiện nhũng nhiễu, vòi vĩnh, lợi dụng chức vụ quyền hạn để vụ lợi; xử lý nghiêm minh, công khai các hành vi vi phạm nhằm tạo tính răn đe và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Song song với xử lý vi phạm, cần quan tâm xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, khuyến khích và động viên những cán bộ, công chức, viên chức tận tụy, liêm chính, có tinh thần đổi mới sáng tạo và trách nhiệm cao trong phục vụ Tổ quốc và Nhân dân.
Nhìn chung, nâng cao đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự tự giác rèn luyện của mỗi cán bộ, công chức, viên chức và sự giám sát chặt chẽ của Nhân dân. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng nền hành chính nhà nước hiện đại, liêm chính, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
5. Kết luận
Đạo đức công vụ là nền tảng quan trọng bảo đảm cho hoạt động đúng đắn, hiệu lực và hiệu quả của nền hành chính nhà nước; đồng thời, là thước đo uy tín, trách nhiệm và tính chính danh của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong thực thi quyền lực nhà nước. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức trong sáng, bản lĩnh chính trị vững vàng và năng lực chuyên môn cao càng trở nên cấp thiết.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ đó, cần có sự quyết tâm chính trị cao của cả hệ thống chính trị; sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm tra, giám sát, đẩy mạnh cải cách hành chính và nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức công vụ. Đồng thời, mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải thường xuyên tự giác tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nâng cao năng lực chuyên môn, giữ vững tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ Nhân dân. Có thể khẳng định, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đạo đức, trách nhiệm, bản lĩnh và năng lực là yếu tố quyết định đối với thành công của công cuộc cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và phát triển đất nước bền vững trong kỷ nguyên mới.
Chú thích:
1. Quốc hội (2013, 2025). Điều 8 Hiến pháp năm 2023 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
2. Quốc hội (2025). Điều 12 Luật Cán bộ, công chức năm 2025.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 187.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 132.
Tài liệu tham khảo:
1. Chủ tịch nước (1950). Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 ban hành Quy chế công chức Việt Nam.
2. Chính phủ (2023). Luật Căn cước năm 2023.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2002). Tập 9. H. NXB Chính trị quốc gia.
5. Quốc hội (2008, 2019). Luật cán bộ, công chức năm 2008 (sửa đổi , bổ sung năm 2019).
6. Thủ tướng Chính phủ (2018). Quyết định số 1847/QĐ-TTg ngày 27/12/2018 phê duyệt Đề án Văn hóa công vụ.
7. Phạm Hồng Thái (2023). Trách nhiệm thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức trong giai đoạn mới. Tạp chí quản lý nhà nước, số 335 (12/2023).
8. Năm 2024, hơn 700 tổ chức đảng và 24.000 đảng viên vi phạm bị kỷ luật. https://cand.com.vn/su-kien-binh-luan-thoi-su/nam-2024-hon-700-to-chuc-dang-va-24-000-dang-vien-vi-pham-bi-ky-luat-i755170/, ngày 31/12/2024.
9. Năm 2024 khởi tố mới 825 vụ án, 1.646 bị can về tội tham nhũng. https://plo.vn/video-nam-2024-khoi-to-moi-825-vu-an-1646-bi-can-ve-toi-tham-nhung-post827088.html, ngày 27/12/2024.
