Đặc điểm cơ bản tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong tiến trình cách mạng Việt Nam

Fundamental characteristics of the socio-political thought of General Vo Nguyen Giap in the process of the Vietnamese revolution

ThS. Huỳnh Minh Vương
NCS Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh

(Quanlynhanuoc.vn) – Tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, phản ánh sự kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước truyền thống, tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa Mác – Lênin. Những quan điểm của ông về độc lập dân tộc, vai trò của nhân dân, xây dựng Nhà nước và phát triển đất nước đã góp phần quan trọng định hình đường lối cách mạng Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Việc nghiên cứu đặc điểm tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ giúp làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng này trong tiến trình cách mạng Việt Nam mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc kế thừa, vận dụng và phát triển trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Tư tưởng chính trị – xã hội; Võ Nguyên Giáp; cách mạng Việt Nam; Nhân dân; độc lập dân tộc.

Abstract: The socio-political thought of General Vo Nguyen Giap constitutes an important component of the ideological system of the Vietnamese revolution in the twentieth century, reflecting the integration of traditional patriotism, Ho Chi Minh’s thought, and Marxism – Leninism. His viewpoints on national independence, the role of the people, state building, and national development significantly contributed to shaping the revolutionary line of Vietnam across different historical periods. Studying the characteristics of his socio-political thought not only helps clarify its theoretical and practical values in the revolutionary process, but also provides a scientific basis for its inheritance, application, and development in the cause of national construction and defense in the current context.

Key words: Socio-political thought; Vo Nguyen Giap; Vietnamese revolution; the People; national independence.

1. Đặt vấn đề

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là nhân vật tiêu biểu, không chỉ là nhà quân sự xuất sắc mà còn là nhà lãnh đạo chính trị có tầm nhìn chiến lược, gắn bó chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn cách mạng. Cuộc đời hoạt động của ông gắn liền với những bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc, từ việc xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, lãnh đạo các cuộc kháng chiến đến tham gia hoạch định đường lối, chính sách trong thời kỳ hòa bình và phát triển đất nước. Ông luôn khẳng định vai trò quyết định của Nhân dân trong sự nghiệp cách mạng, coi đó là nguồn sức mạnh to lớn để giành thắng lợi trong chiến tranh cũng như trong xây dựng đất nước. Như Đại tướng từng nhấn mạnh: “Trong cách mạng và kháng chiến, nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử và là lực lượng quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng”¹.

Tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ được thể hiện trong lĩnh vực quân sự mà còn phản ánh rõ nét trong quan điểm về xây dựng Nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu, nhận diện đầy đủ đặc điểm cơ bản của tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Điều đó không chỉ góp phần làm sáng tỏ vai trò, đóng góp của ông trong tiến trình cách mạng Việt Nam mà còn cung cấp những luận cứ khoa học cho việc kế thừa, vận dụng và phát triển các giá trị tư tưởng của ông trong quản lý nhà nước, xây dựng hệ thống chính trị và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.

2. Đặc điểm cơ bản tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tường Võ Nguyên Giáp

Một là, tư tưởng chính trị – xã hội kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Tư tưởng này thể hiện rõ lập trường chính trị nhất quán trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam. Đây không chỉ là sự tiếp thu sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa Mác – Lênin mà còn là kết quả của quá trình tổng kết thực tiễn đấu tranh cách mạng, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ hòa bình. Trong điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thức sâu sắc rằng, độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời chủ nghĩa xã hội là con đường phát triển tất yếu nhằm giữ vững thành quả cách mạng và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Ông cho rằng, cách mạng Việt Nam là một quá trình liên tục, trong đó nhiệm vụ đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng chế độ mới và phát triển đất nước phải được đặt trong mối quan hệ hữu cơ, không tách rời nhau. Chính vì vậy, ông nhấn mạnh: “Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là hai mục tiêu thống nhất của cách mạng Việt Nam, là con đường duy nhất bảo đảm cho dân tộc ta phát triển bền vững”².

Đặc điểm này không chỉ thể hiện rõ trong tư duy lý luận mà còn được kiểm nghiệm trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng, đặc biệt trong những thời điểm mang tính bước ngoặt của lịch sử dân tộc. Từ việc lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ đến tham gia xây dựng đường lối phát triển đất nước trong giai đoạn đổi mới, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn kiên định nguyên tắc giữ vững độc lập dân tộc, đồng thời, chủ động tìm kiếm những giải pháp phù hợp để phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều đó cho thấy, tư tưởng chính trị – xã hội của ông mang tính chiến lược lâu dài, góp phần định hướng cho tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam trong từng giai đoạn lịch sử.

Hai là, tư tưởng đề cao vai trò của Nhân dân và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn đề cao vai trò của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp cách mạng. Ông luôn coi Nhân dân là chủ thể của lịch sử, là nguồn sức mạnh quyết định mọi thắng lợi của cách mạng, đồng thời là nền tảng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong mọi điều kiện lịch sử. Quan điểm này được hình thành từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, nơi mà sức mạnh của Nhân dân đã tạo nên những chiến thắng mang tính lịch sử, góp phần làm thay đổi cục diện của chiến tranh và khẳng định vị thế của dân tộc trên trường quốc tế. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn nhấn mạnh sự nghiệp cách mạng chỉ có thể thành công khi biết dựa vào Nhân dân, tin tưởng vào Nhân dân và phát huy được tinh thần đoàn kết của toàn dân tộc. Ông cho rằng, sức mạnh của dân tộc không chỉ nằm ở tiềm lực vật chất mà còn ở tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường và sự gắn bó giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Chính vì vậy, ông khẳng định: “Sức mạnh của chiến tranh nhân dân là sức mạnh của toàn dân, của cả dân tộc đoàn kết dưới sự lãnh đạo của Đảng”³.

Đặc điểm này thể hiện rõ tính nhân văn, dân chủ và khoa học trong tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng thời góp phần hình thành cơ sở lý luận cho việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đối mặt với nhiều thách thức mới về phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững ổn định xã hội, việc phát huy sức mạnh của Nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục là yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Ba là, tư tưởng kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn trong lãnh đạo và quản lý xã hội.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là người vận dụng sáng tạo lý luận cách mạng vào thực tiễn Việt Nam mà còn là người thường xuyên tổng kết kinh nghiệm thực tiễn để bổ sung và phát triển lý luận, góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo và quản lý xã hội trong từng giai đoạn lịch sử. Trong tư duy chính trị của ông, thực tiễn luôn được coi là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý và là cơ sở để hoạch định chủ trương, chính sách phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Ông cho rằng, việc xây dựng đường lối cách mạng phải dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về thực tiễn xã hội, đồng thời phải gắn liền với yêu cầu phát triển của đất nước trong từng thời kỳ. Vì vậy, ông từng khẳng định: “Lý luận chỉ có giá trị khi được kiểm nghiệm trong thực tiễn và phục vụ cho thực tiễn cách mạng”⁴. Đặc điểm này phản ánh rõ phương pháp tư duy khoa học, linh hoạt và sáng tạo trong tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng thời, góp phần hình thành phong cách lãnh đạo gắn bó với thực tiễn, coi trọng hiệu quả và tính khả thi của các quyết sách chính trị. Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay, việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn tiếp tục là nguyên tắc quan trọng để nâng cao năng lực quản lý nhà nước và hiệu quả điều hành xã hội.

Bốn là, tư tưởng coi trọng xây dựng Nhà nước vững mạnh và giữ vững ổn định chính trị – xã hội.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thức rằng, Nhà nước là công cụ quan trọng để tổ chức, quản lý xã hội và bảo đảm thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước, do đó, việc xây dựng một bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh là điều kiện cần thiết để giữ vững ổn định chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Trong quá trình lãnh đạo và quản lý đất nước, Đại tướng luôn nhấn mạnh vai trò của kỷ luật, trách nhiệm và sự gắn bó giữa Nhà nước với Nhân dân. Ông cho rằng, một nhà nước mạnh không chỉ dựa vào quyền lực của bộ máy quản lý mà còn dựa vào niềm tin của Nhân dân và sự đồng thuận xã hội. Vì vậy, ông từng khẳng định:“Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ lòng tin của Nhân dân và sự đoàn kết của toàn xã hội”⁵. Đặc điểm này phản ánh rõ tư duy chính trị sâu sắc của Võ Nguyên Giáp về vai trò của Nhà nước trong việc giữ vững ổn định chính trị và bảo đảm trật tự xã hội, đồng thời, góp phần định hướng cho việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

3. Giá trị tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong giai đoạn hiện nay

Thứ nhất, tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp góp phần quan trọng trong việc củng cố nền tảng tư tưởng và định hướng chính trị cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển kinh tế – xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội vẫn là nguyên tắc có ý nghĩa chiến lược. Những quan điểm của ông về vai trò lãnh đạo của Đảng, về sự thống nhất giữa mục tiêu dân tộc và mục tiêu phát triển xã hội, cũng như về trách nhiệm của mỗi tổ chức và cá nhân đối với lợi ích chung của đất nước đã góp phần hình thành nền tảng tư tưởng vững chắc cho quá trình hoạch định đường lối, chính sách và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển quốc gia. Giá trị này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn mang tính thực tiễn sâu sắc trong việc bảo đảm sự ổn định chính trị, giữ vững định hướng phát triển và tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước trong điều kiện mới.

Thứ hai, tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có giá trị thiết thực trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.

Trong tư duy của ông, Nhà nước phải thực sự là tổ chức của Nhân dân, hoạt động vì lợi ích của Nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân, do đó, bộ máy nhà nước cần được tổ chức khoa học, hoạt động kỷ luật, minh bạch và gắn bó chặt chẽ với đời sống xã hội. Quan điểm này phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay, nơi mọi hoạt động quản lý đều phải dựa trên pháp luật, bảo đảm tính công khai, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ. Trong bối cảnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính phủ điện tử, việc vận dụng những giá trị về trách nhiệm công vụ, kỷ luật hành chính và tinh thần phục vụ nhân dân theo tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ, công chức và góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu quả và hướng tới phục vụ người dân.

Thứ ba, tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp góp phần phát huy sức mạnh của Nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 Trong mọi giai đoạn của cách mạng, ông luôn nhấn mạnh vai trò trung tâm của Nhân dân và coi sự đoàn kết dân tộc là nguồn lực quyết định đối với thành công của sự nghiệp phát triển đất nước. Trong điều kiện hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội, tăng cường sự đồng thuận và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược. Những giá trị về tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng và ý thức vì lợi ích chung theo tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là cơ sở quan trọng để xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, tạo nền tảng xã hội ổn định cho quá trình phát triển bền vững, đồng thời nâng cao khả năng ứng phó với các thách thức về an ninh truyền thống và phi truyền thống trong bối cảnh mới.

Thứ tư, tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp góp phần hình thành và phát triển tư duy chiến lược trong lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách quốc gia.

Một trong những đặc điểm nổi bật trong tư duy của ông là luôn nhìn nhận các vấn đề trong mối quan hệ tổng thể, dài hạn và gắn với điều kiện cụ thể của đất nước, từ đó đưa ra những quyết định phù hợp với yêu cầu phát triển của từng thời kỳ. Trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, xây dựng chiến lược phát triển quốc gia và quản lý hiệu quả các nguồn lực ngày càng trở nên cấp thiết. Việc kế thừa và vận dụng những giá trị về tầm nhìn chiến lược, phương pháp tư duy khoa học và tinh thần chủ động, linh hoạt theo tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ các cấp, đồng thời góp phần bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững và lâu dài của đất nước trong điều kiện mới.

4. Kết luận

Tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là sự kết tinh giữa chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn cách mạng Việt Nam, thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược và phương pháp lãnh đạo khoa học của một nhà lãnh đạo cách mạng tiêu biểu. Những đặc điểm cơ bản trong tư tưởng của ông, như: kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đề cao vai trò của nhân dân, coi trọng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và chú trọng xây dựng Nhà nước vững mạnh, đã góp phần quan trọng vào việc hình thành nền tảng tư tưởng và phương thức lãnh đạo của cách mạng Việt Nam.

Trong giai đoạn hiện nay, việc nghiên cứu và vận dụng những giá trị của tư tưởng chính trị – xã hội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có ý nghĩa thiết thực đối với việc củng cố nền tảng tư tưởng của hệ thống chính trị, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, những giá trị đó còn góp phần hình thành tư duy chiến lược trong lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách phát triển đất nước, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế trong điều kiện mới.

Chú thích:
1. Võ Nguyên Giáp (2000). Tổng kết chiến tranh, bài học kinh nghiệm. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 45, 112, 210.
2. Võ Nguyên Giáp (2001). Điện Biên Phủ – Điểm hẹn lịch sử. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 78.
3. Võ Nguyên Giáp (1970). Chiến tranh nhân dân, quân đội nhân dân. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 56, 134.
4. Võ Nguyên Giáp (1974). Một số vấn đề về đường lối quân sự của Đảng. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 92.
5. Võ Nguyên Giáp (1989). Xây dựng nền quốc phòng toàn dân. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 64, 101.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Võ Nguyên Giáp (1970). Chiến tranh nhân dân, quân đội nhân dân. H. NXB Quân đội nhân dân.
5. Võ Nguyên Giáp (2000). Tổng kết chiến tranh, bài học kinh nghiệm. H. NXB Chính trị quốc gia.
6. Võ Nguyên Giáp (2001). Điện Biên Phủ – Điểm hẹn lịch sử. H. NXB Quân đội nhân dân.