Đại úy, ThS. Lê Quang Cảnh
Học viện Hải quân
(Quanlynhanuoc.vn) – Phòng thủ dân sự là “lá chắn” bảo vệ từ xa, đóng vai trò trọng yếu trong việc ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống cũng như chiến tranh hiện đại. Hải quân nhân dân Việt Nam luôn xác định nhiệm vụ phòng thủ dân sự là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng yếu, mang tính chiến lược lâu dài. Trong đó, cán bộ tàu giữ vai trò nòng cốt, quyết định đến việc lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Ý thức phòng thủ dân sự của cán bộ tàu không chỉ thể hiện ở nhận thức đúng đắn về nhiệm vụ chính trị trung tâm mà còn ở tinh thần trách nhiệm, tính gương mẫu và năng lực tổ chức thực hiện. Trước yêu cầu nhiệm vụ phòng thủ dân sự ngày càng khó khăn, phức tạp và nhiều hiểm nguy, bất ngờ, mỗi cán tàu cần tự giác rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn; góp phần bảo đảm an toàn cho đất nước bước vào kỷ nguyên mới.
Từ khóa: Ý thức; phòng thủ dân sự; cán bộ tàu; Hải quân nhân dân Việt Nam.
Abstract: Civil defense is a “shield” protecting from afar, playing a crucial role in responding to non-traditional security threats as well as modern warfare. The Vietnam People’s Navy has always considered civil defense as one of its key political tasks, a long-term strategic priority. In this context, ship officers play a core role, having decided to assume leadership, command, and operational roles within the organization. The civil defense awareness of ship officers cannot be achieved solely through the formula of central political tasks; it must also be based on a sense of responsibility, exemplary conduct, and functional organizational capacity. Given the increasingly difficult, complex, and dangerous demands of civil defense tasks, each ship officer needs to cultivate political acumen, ethical conduct, and professional skills; contributing to ensuring the safety of the country as it enters a new era.
Keywords: Awareness; civil defense; personnel; Vietnam People’s Navy
1. Đặt vấn đề
Phòng thủ dân sự vững chắc là chủ trương chiến lược của Đảng, Nhà nước; là sự kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng của V.I.Lênin: “Một cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nào nó biết tự vệ” và tư tưởng “lo giữ nước từ sớm, từ xa, từ lúc nước chưa nguy” của dân tộc Việt Nam. Ý thức phòng thủ dân sự là trách nhiệm của các cấp, các ngành, cả hệ thống chính trị, trong đó Hải quân nhân dân Việt Nam có vai trò rất quan trọng. Họ vừa là lực lượng tham mưu, vừa là lực lượng phối hợp, hiệp đồng với các ban, ngành, đoàn thể địa phương và các đơn vị đứng chân trên địa bàn trong khu vực phòng thủ dân sự.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến nhiệm vụ phòng thủ dân sự của các lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó có Quân đội. Người nhấn mạnh: “Phòng lụt, chống lụt, phòng bão, chống bão là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của Nhân dân, bộ đội và cán bộ, đặc biệt là ở các tỉnh có đê sông và đê biển”1. Quan điểm của Người thể hiện tư duy toàn diện và thực tiễn, lấy Nhân dân làm trung tâm, đồng thời xác định rõ vai trò nòng cốt của Quân đội: “Bộ đội phải tranh thủ thời gian giúp đỡ Nhân dân”2. Đây không chỉ là lời căn dặn mà còn là chỉ dẫn có tính định hướng chiến lược, khẳng định sâu sắc bản chất cách mạng, vì Nhân dân phục vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam.
2. Ý thức phòng thủ dân sự của cán bộ tàu ở quân chủng hải quân
Cán bộ tàu ở Quân chủng Hải quân là lực lượng trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành mọi hoạt động của đơn vị tàu; là người cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mệnh lệnh, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; Bộ Tư lệnh Hải quân, Vùng Hải quân và tương đương thành hành động thực tiễn. Do đó, ý thức phòng thủ dân sự cán bộ tàu giữ vai trò quyết định đến chất lượng quán triệt, triển khai và tổ chức thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, đề án về tổ chức lực lượng, huấn luyện lực lượng, sẵn sàng lực lượng và các phương án, xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật. Khi cán bộ tàu có ý thức đúng đắn, đầy đủ và sâu sắc về phòng thủ dân sự sẽ tự chủ động nghiên cứu, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn từng đơn vị tàu mình; biết lựa chọn khâu đột phá phù hợp, tổ chức thực hiện khoa học, chặt chẽ, hiệu quả. Ngược lại, nếu cán bộ tàu nhận thức chưa đầy đủ, thiếu quyết tâm, thiếu tinh thần trách nhiệm thì việc triển khai chủ trương dễ rơi vào hình thức, chiếu lệ, không tạo được chuyển biến thực chất. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”3.
Cán bộ tàu vừa là chủ thể lãnh đạo, vừa là thành viên nòng cốt của tổ chức đảng trên những con tàu. Ý thức phòng thủ dân sự của cán bộ tàu gắn bó chặt chẽ với ý thức xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Cán bộ tàu có ý thức đúng đắn sẽ tự giác rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng; luôn nêu cao tinh thần và hành động theo đúng quan điểm, chỉ thị, nhiệm vụ và mệnh lệnh phòng thủ dân sự. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự; đồng thời, khẳng định vai trò đặc biệt của Quân chủng Hải quân trong nhiệm vụ nhân đạo và bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp, tuyệt đại đa số cán bộ tàu ở Quân chủng Hải quân đã nhận thức ngày càng rõ hơn vị trí, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc nâng cao ý thức phòng thủ dân sự trong tình hình mới. Thông qua các đợt học tập, quán triệt nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch của cấp trên; thông qua sinh hoạt đảng, sinh hoạt chính trị, ngày chính trị, văn hóa, tinh thần, cán bộ tàu đã từng bước hiểu rõ đây không chỉ là yêu cầu về tham gia phòng thủ dân sự mà là quá trình tổng hợp, toàn diện trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức lực lượng, huấn luyện lực lượng, kỷ luật và bảo đảm hậu cần, kỹ thuật. Nhiều cán bộ tàu, nhất là cán bộ chủ trì các cấp đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, chủ động nghiên cứu, đề xuất biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ phòng thủ dân sự trên địa bàn đơn vị đóng quân. Ý thức chấp hành mệnh lệnh, chỉ thị của cấp trên được nâng lên; thái độ tích cực, cầu thị trong tiếp thu cái mới, đổi mới tư duy và phương pháp công tác từng bước được hình thành.
Nhiều cán bộ tàu thường xuyên đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện sát với khu vực phòng thủ dân sự theo hướng thiết thực, hiệu quả, sát đối tượng, sát địa hình thực tế, coi trọng huấn luyện lực lượng cơ bản, huấn luyện đồng bộ, chuyên sâu; kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện ứng phó nhanh, kịp thời trong khu vực phòng thủ dân sự với giáo dục chính trị, rèn luyện kỷ luật.
Trong điều kiện tổ chức biên chế có điều chỉnh, quân số biến động, địa bàn đóng quân rộng trên biển đảo, điều kiện thời tiết biển khó lường, nhiều cán bộ tàu đã phát huy tốt vai trò nêu gương, sâu sát bộ đội, trực tiếp bám tàu, bám biển, bám khu vục phòng thủ, kịp thời uốn nắn thiếu sót, nâng cao chất lượng huấn luyện các lực lượng. Công tác duy trì chế độ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự khi có lệnh, quản lý bộ đội, quản lý vật chất trang bị được cán bộ các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ huy tương đối chặt chẽ.
Phần lớn cán bộ tàu ở Quân chủng Hải quân đã chấp hành nghiêm pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội, quy định của đơn vị tàu; giữ gìn tác phong công tác chính quy, mẫu mực, qua đó tạo sức lan tỏa tích cực trong đơn vị. Công tác quản lý kỷ luật, xây dựng chính quy có nhiều chuyển biến; các mối quan hệ trong đơn vị cơ bản được giữ vững ổn định, đoàn kết, thống nhất. Nhiều cán bộ tàu thường xuyên quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của bộ đội; giải quyết kịp thời những vướng mắc nảy sinh từ cơ sở, góp phần ổn định tư tưởng, tạo sự đồng thuận và quyết tâm cao trong thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được ý thức phòng thủ dân sự của cán bộ tàu ở Quân chủng Hải quân còn một số hạn chế: nhận thức về tham gia xây dựng phòng thủ dân sự của một số cán bộ tàu còn mang tính chung chung, chưa toàn diện, chưa chủ động còn thái độ hời hợt, coi nhẹ những thách thức an ninh phi truyền thống hiện nay. Vì vậy, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, một số thời điểm ở một số cán bộ tàu còn biểu hiện lúng túng, bị động, thiếu tính chủ động và sáng tạo. Có cán bộ chưa thấy hết phòng thủ dân sự là “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình”. Do đó, việc triển khai thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự ở một số đơn vị tàu còn nặng về hình thức, chưa tạo được chuyển biến vững chắc. Phong cách làm việc của một số cán bộ tàu còn mang tính hành chính, mệnh lệnh đơn thuần; chưa phát huy tốt vai trò của tập thể, chưa khơi dậy được tính tích cực, tự giác của cấp dưới. Một số cán bộ tàu chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp lãnh đạo, chỉ huy; còn ngại khó, ngại khổ, ngại va chạm, nhất là trong xử lý các nhiệm vụ bất ngờ, nảy sinh trong thời gian ngắn. Điều này ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả phòng thủ dân sự tại các đơn vị tàu đóng quân.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao hơn nữa nhận thức, trách nhiệm của cán bộ tàu trong thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự.
Cán bộ tàu cần tiếp tục quán triệt, triển khai, thực hiện tốt nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Quân chủng Hải quân và cấp ủy đảng các cấp về phòng thủ dân sự, ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu nạn; trọng tâm là Nghị quyết số 3589-NQ/QUTW ngày 20/3/2025 của Quân ủy Trung ương về nâng cao năng lực hoạt động phòng thủ dân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Kế hoạch số 1895/QĐ-BQP ngày 06/5/2025 của Bộ Quốc phòng triển khai thực hiện Nghị quyết số 3589-NQ/QUTW, đề án phát triển, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 thuộc lĩnh vực Bộ Quốc phòng quản lý. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa vào nghị quyết lãnh đạo, xác định chủ trương, biện pháp phù hợp, sát thực tế đặc điểm, nhiệm vụ đơn vị, tình hình sự cố, thiên tai, dịch bệnh trên địa bàn đóng quân.
Để đạt hiệu quả, cùng với đề cao trách nhiệm của cấp ủy, cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì; thực hiện phân công, phân cấp, xác định rõ trách nhiệm của từng lực lượng, từng bộ phận, các cơ quan, đơn vị làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng ý chí, quyết tâm, đề cao trách nhiệm cho cán bộ, chiến sĩ về nhiệm vụ phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố, thiên tai, thảm họa và tìm kiếm cứu nạn; tăng cường kiểm tra, giám sát, phát huy tinh thần chủ động, tích cực, quyết tâm chính trị cao trong thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh với tư tưởng chủ quan, lơ là, xem nhẹ, ngại khó khăn, gian khổ, thái độ thờ ơ, vô cảm trước những thiệt hại, mất mát của nhân dân; làm tốt công tác thi đua, khen thưởng, bảo đảm chế độ, chính sách, kịp thời cổ vũ, động viên, nhân rộng các gương tập thể, cá nhân tiêu biểu, hành động dũng cảm trong phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn.
Hai là, phát huy vai trò, trách nhiệm nêu gương của cán bộ tàu nhất là cán bộ chủ trì các cấp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Nói miệng, ai cũng nói được. Ta cần phải thực hành… Trước hết, mình phải làm gương, gắng làm gương trong anh em, và khi đi công tác, gắng làm gương cho dân. Làm gương về cả ba mặt: tinh thần, vật chất và văn hóa. Không có gì là khó. Khó như cách mạng mà ta đã làm được và đã thành công. Muốn làm được, ta phải: quyết tâm, tín tâm và đồng tâm. Ta nhớ ba chữ ấy, thực hành làm gương nêu ba chữ ấy lên, tất là các đồng chí phải thành công”. Với tinh thần này, cấp ủy, tổ chức đảng các tàu các cấp cần quán triệt sâu sắc các quy định của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân về trách nhiệm nêu gương; làm rõ, nêu gương không chỉ thể hiện ở lời nói, nghị quyết mà trước hết phải bằng hành động cụ thể, bằng hiệu quả thực tiễn trong xây dựng đơn vị tàu tinh, gọn, mạnh. Qua đó, tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong đơn vị tàu. Cán bộ chủ trì trên tàu phải thực sự là hạt nhân, là trung tâm đoàn kết, là tấm gương về ý thức trách nhiệm và phong cách công tác.Cán bộ các cấp phải gương mẫu trong chấp hành nghị quyết, chỉ thị, mệnh lệnh; gương mẫu trong rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống, tác phong công tác; gương mẫu trong đổi mới tư duy, phương pháp lãnh đạo, chỉ huy.
Trong lãnh đạo, chỉ huy thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự, cán bộ tàu chủ trì cần trực tiếp bám nắm khu vực phòng thủ thường xuyên, nơi khó khăn, phức tạp, kịp thời giải quyết những vấn đề nảy sinh; nói đi đôi với làm, làm đến nơi đến chốn. Thông qua đó, tạo sức lan tỏa tích cực, tác động trực tiếp đến nhận thức, hành động của cấp dưới và bộ đội. Cán bộ tàu chủ trì phải là trung tâm đoàn kết, biết quy tụ, phát huy trí tuệ tập thể, biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của cấp dưới; xử lý công việc công tâm, khách quan, đúng nguyên tắc. Cùng với đó, cần gắn trách nhiệm nêu gương của cán bộ tàu với kết quả xây dựng ý thức đơn vị tàu tinh, gọn, mạnh coi đây là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá, xếp loại cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng hằng năm. Kiên quyết khắc phục biểu hiện nói không đi đôi với làm, thiếu sâu sát cơ sở, thiếu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự và các nhiệm vụ khác.
Ba là, chú trọng bồi dưỡng, nâng cao năng lực toàn diện cho cán bộ tàu đáp ứng yêu cầu phòng thủ dân sự trong tình hình mới.
Nâng cao ý thức phải đi đôi với nâng cao năng lực thực tiễn của đội ngũ cán bộ tàu. Do đó, các đơn vị tàu và cấp ủy các cấp cần tiếp tục làm tốt công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tàu, bảo đảm tính kế thừa, phát triển, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ lâu dài và trước mắt. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào nâng cao trình độ lý luận chính trị, năng lực lãnh đạo, chỉ huy, quản lý; khả năng tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự; bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống nảy sinh bất ngờ, phương pháp công tác khoa học, linh hoạt. Đặc biệt, cần chú trọng bồi dưỡng cán bộ tàu trẻ, cán bộ tàu ở đơn vị cơ sở nơi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự. Đổi mới hình thức, phương pháp bồi dưỡng cán bộ tàu theo hướng thiết thực, hiệu quả, sát đối tượng. Bên cạnh các lớp tập huấn, bồi dưỡng tập trung theo kế hoạch, cần coi trọng bồi dưỡng thông qua thực tiễn công tác; thông qua giao nhiệm vụ khó, nhiệm vụ mới; thông qua kèm cặp, hướng dẫn của cán bộ tàu có kinh nghiệm.
Đối với cán bộ tàu trẻ, cán bộ tàu mới đảm nhiệm chức vụ, cần có kế hoạch bồi dưỡng riêng, giúp họ nhanh chóng thích nghi với yêu cầu nhiệm vụ, từng bước nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ huy và phương pháp công tác. Trong quá trình bồi dưỡng, cần kết hợp chặt chẽ giữa trang bị kiến thức với rèn luyện kỹ năng, phương pháp làm việc khoa học, nhất là kỹ năng xử lý tình huống ứng phó, kỹ năng quản lý bộ đội trong điều kiện tổ chức biên chế tinh gọn, quân số phân tán, nhiệm vụ đa dạng. Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ thông tin trong quản lý, huấn luyện, chỉ huy, góp phần xây dựng phong cách làm việc hiện đại, chính quy, hiệu quả. Cấp ủy, tổ chức đảng và chỉ huy các cấp cần tạo điều kiện, môi trường thuận lợi để cán bộ tàu tự giác học tập, nghiên cứu; đồng thời có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ tàu tích cực tự bồi dưỡng nâng cao trình độ. Mỗi cán bộ tàu cần nhận thức rõ tự học, tự rèn là con đường chủ yếu, lâu dài để hoàn thiện năng lực, phẩm chất và đáp ứng yêu cầu xây dựng ý thức đơn vị tinh, gọn, mạnh.
4. Kết luận
Nâng cao ý thức phòng thủ dân sự là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng, Nhà nước, Quân đội và Quân chủng Hải quân có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam trong tình hình mới. Thực tiễn ở các đơn vị tàu hải quân cho thấy, ý thức phòng thủ dân sự của bộ tàu giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là cơ sở hình thành quyết tâm chính trị, vừa là nhân tố trực tiếp quyết định đến việc lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, nâng cao ý thức phòng thủ dân sự của bộ tàu là yêu cầu khách quan, nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, tổ chức đảng, chỉ huy các cấp và sự nỗ lực tự giác của mỗi cán bộ tàu. Thực hiện tốt nội dung này sẽ tạo nền tảng vững chắc để mỗi cán bộ tàu tiếp tục hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam ngày càng vững mạnh trong giai đoạn mới.
Chú thích:
1, 2. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 4. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 280, 280.
3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 151.
Tài liệu tham khảo:
1. Quân ủy Trung ương (2014). Nghị quyết số 689-NQ/QUTW ngày 1010/2014 về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa và cứu hộ, cứu nạn đến năm 2020 và những năm tiếp theo.
2. Đảng ủy Quân chủng Hải quân (2015). Nghị quyết số 11-NQ/ĐU ngày 10/9/2015 về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ – cứu nạn đến năm 2020 và những năm tiếp theo.
3. Quân ủy Trung ương (2025). Nghị quyết số 3589-NQ/QUTW ngày 20/3/2025 của về nâng cao năng lực hoạt động phòng thủ dân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
4. Bộ Quốc Phòng (2025). Kế hoạch số 1895/QĐ-BQP ngày 06/5/2025 triển khai thực hiện Nghị quyết số 3589-NQ/QUTW, đề án phát triển, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
