Building a digital shield to safeguard the ideological foundation of the Party
TS. Thượng tá Nguyễn Đình Nguyên
ThS. Thiếu tá Vũ Đức Bộ
Học viện Kỹ thuật quân sự, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và các nền tảng mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp nhận thông tin, hình thành dư luận và tương tác xã hội. Không gian số mở ra nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng trở thành môi trường để các thế lực thù địch, phản động lợi dụng xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, kích động hoài nghi và làm suy giảm niềm tin xã hội.
Từ khóa: Lá chắn số; không gian số; nền tảng tư tưởng của Đảng; chuyển đổi số; an ninh mạng.
Abstract: The rapid development of science, technology, digital transformation, and social media platforms has profoundly changed the ways information is received, public opinion is shaped, and social interactions are conducted. The digital environment creates many development opportunities, but it is also exploited by hostile and reactionary forces to distort information, undermine the Party’s ideological foundation, incite doubt, and erode social trust.
Keywords: Digital shield; digital environment; ideological foundation of the Party; digital transformation; cybersecurity.
1. Đặt vấn đề
Chuyển đổi số đang trở thành một xu thế phát triển tất yếu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Công nghệ số không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất, quản lý, học tập, giao tiếp và cung cấp dịch vụ công mà còn làm biến đổi cách con người tiếp nhận thông tin, hình thành nhận thức, bày tỏ chính kiến và tham gia đời sống chính trị, xã hội. Ở phương diện tích cực, không gian số mở ra khả năng kết nối nhanh hơn, chia sẻ tri thức rộng hơn, nâng cao hiệu quả quản trị, thúc đẩy sáng tạo và phát triển kinh tế số, xã hội số. Ở phương diện khác, chính môi trường mở, nhanh, đa chiều và khó kiểm soát này cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với an ninh tư tưởng, an ninh thông tin, an ninh dữ liệu và sự ổn định của đời sống xã hội.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Điều này cho thấy, phát triển không gian số và bảo vệ không gian số là hai mặt không thể tách rời.
Trong điều kiện đó, xây dựng “lá chắn số” không chỉ là yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo vệ hệ thống thông tin, tài khoản cá nhân hay dữ liệu số mà còn là yêu cầu chính trị, tư tưởng, văn hóa và xã hội nhằm nâng cao năng lực nhận diện, phòng ngừa, tự bảo vệ, đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch và lan tỏa giá trị tích cực trên không gian số. Đối với sự nghiệp cách mạng nước ta, “lá chắn số” phải được hiểu như một hệ thống phòng vệ chủ động, kết hợp giữa bản lĩnh chính trị, năng lực số, ý thức pháp luật, công nghệ, truyền thông, văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân, xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và nhân văn.
2. Môi trường không gian số và những yêu cầu mới đặt ra đối với xây dựng “lá chắn số”
Không gian số hiện nay không còn là một môi trường kỹ thuật thuần túy, nơi con người chỉ gửi, nhận, lưu trữ và trao đổi thông tin. Nó đã trở thành một không gian xã hội mới, trong đó các quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng, đạo đức, pháp luật và tâm lý cộng đồng cùng diễn ra, va chạm và tác động lẫn nhau. Trong không gian ấy, mỗi công dân vừa là người tiếp nhận thông tin, vừa là người sản xuất, chia sẻ, bình luận, lan truyền và tham gia định hình dư luận. Mỗi tài khoản mạng xã hội, mỗi nhóm trực tuyến, mỗi nền tảng nội dung đều có thể trở thành một điểm phát tán thông tin, một diễn đàn tranh luận hoặc một môi trường ảnh hưởng đến nhận thức, thái độ và hành vi xã hội. Chính sự thay đổi đó làm cho công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số trở nên trực tiếp hơn, phức tạp hơn và đòi hỏi phương thức tiếp cận mới.
Đặc điểm nổi bật của không gian số là tốc độ lan truyền rất nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và tính tương tác cao. Một thông tin có thể được tạo ra từ một tài khoản cá nhân, nhưng chỉ trong thời gian ngắn đã được chia sẻ qua nhiều nền tảng, nhiều cộng đồng, nhiều nhóm xã hội khác nhau. Thông tin không đi theo một chiều như báo chí truyền thống mà được tái tạo liên tục qua bình luận, cắt ghép, diễn giải, phản ứng cảm xúc và thuật toán đề xuất. Cùng một sự kiện, người dùng có thể tiếp cận nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Điều này tạo ra môi trường thông tin phong phú nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ nhiễu loạn, phân mảnh nhận thức và dẫn dắt dư luận bằng cảm xúc thay vì bằng sự thật.
Một đặc điểm khác của không gian số là tính ẩn danh, tính phi biên giới và khả năng cá nhân hóa thông tin. Người dùng có thể tham gia thảo luận dưới nhiều danh tính khác nhau; các luồng thông tin có thể xuất phát từ bên ngoài lãnh thổ nhưng tác động trực tiếp đến đời sống chính trị, tư tưởng trong nước. Khi thông tin được cá nhân hóa quá mức, người dùng dễ chỉ nhìn thấy phần thế giới mà thuật toán lựa chọn cho họ. Đây là mảnh đất thuận lợi để tin giả, thông tin sai lệch, luận điệu cực đoan, nội dung kích động và tâm lý hoài nghi lan rộng.
Không gian số cũng làm thay đổi cách hình thành dư luận xã hội. Trước đây, dư luận thường phát triển qua cộng đồng trực tiếp, qua báo chí, qua tổ chức chính trị, xã hội hoặc qua hệ thống thông tin chính thống. Hiện nay, dư luận có thể bùng phát từ một đoạn video, một bài đăng, một bình luận, một hình ảnh chưa được kiểm chứng. Khi thông tin chính thống chậm hơn thông tin không chính thống, khi giải thích chính sách chưa rõ ràng, khi cơ quan chức năng chưa kịp đối thoại, khoảng trống thông tin sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi tin đồn, suy diễn và kích động. Trong nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở sự kiện ban đầu mà nằm ở cách sự kiện được diễn giải, tái tạo và lan truyền trên mạng xã hội. Đây là thách thức rất lớn đối với công tác định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Mặt khác, môi trường số làm cho ranh giới giữa quyền tự do biểu đạt và trách nhiệm xã hội trở nên phức tạp hơn. Quyền bày tỏ ý kiến là nhu cầu chính đáng của công dân, nhưng không thể đồng nhất quyền đó với việc tung tin giả, xúc phạm danh dự người khác, kích động thù hận, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng hoặc chống phá Đảng, Nhà nước. Vấn đề đặt ra là phải nâng cao năng lực pháp lý, năng lực đạo đức và năng lực văn hóa số của công dân. Nếu người dùng mạng thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu kỹ năng kiểm chứng, thiếu bản lĩnh chính trị và thiếu trách nhiệm cộng đồng, họ có thể vô tình trở thành mắt xích lan truyền thông tin xấu độc. Vì vậy, xây dựng “lá chắn số” trước hết phải bắt đầu từ xây dựng con người có tri thức, bản lĩnh, trách nhiệm và có khả năng tự bảo vệ trước những tác động tiêu cực.
Yêu cầu xây dựng “lá chắn số” càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số. Theo DataReportal, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 78,7 triệu danh tính người dùng mạng xã hội từ 18 tuổi trở lên, cho thấy quy mô rất lớn của đời sống xã hội trên không gian mạng1. Con số này không chỉ phản ánh mức độ phổ cập của các nền tảng số, mà còn cho thấy quy mô, tốc độ và phạm vi tác động của thông tin số đối với nhận thức xã hội. Một xã hội càng số hóa sâu rộng thì càng cần khả năng tự bảo vệ cao hơn. Do đó, xây dựng “lá chắn số” không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của báo chí, truyền thông, giáo dục, nhà trường, gia đình, cộng đồng và mỗi công dân.
Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân. Trong điều kiện không gian số trở thành môi trường tác động mạnh mẽ đến nhận thức và dư luận xã hội, yêu cầu đó cần được cụ thể hóa bằng những phương thức mới, công cụ mới và năng lực mới.
“Lá chắn số” trước hết là lá chắn về nhận thức. Người dùng không gian số phải có nền tảng chính trị, pháp luật và văn hóa đủ vững để không bị cuốn theo thông tin sai lệch. Một công dân thiếu khả năng phân biệt đúng, sai; thiếu kỹ năng kiểm chứng; dễ phản ứng theo cảm xúc sẽ rất dễ bị dẫn dắt. Vì vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng trong môi trường số không thể chỉ dừng ở truyền đạt nội dung mà phải hình thành năng lực miễn dịch trước thông tin độc hại. Năng lực ấy bao gồm biết đặt câu hỏi về nguồn tin, biết kiểm tra bối cảnh, biết phân biệt sự kiện với bình luận, biết nhận diện thủ đoạn cắt ghép, quy chụp, kích động và biết ứng xử có trách nhiệm khi chia sẻ thông tin.
“Lá chắn số” còn là lá chắn về công nghệ và thể chế. Trong một môi trường mà thông tin lan truyền với tốc độ rất cao, chỉ dựa vào phản ứng thủ công là không đủ. Cần có hạ tầng kỹ thuật, công nghệ giám sát, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống cảnh báo sớm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, nền tảng, báo chí, lực lượng chuyên trách và cộng đồng. Đồng thời, hệ thống pháp luật phải đủ rõ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bảo vệ an ninh dữ liệu, an toàn thông tin, xử lý nghiêm hành vi tung tin giả, xúc phạm danh dự, kích động thù hận, xâm phạm an ninh quốc gia và lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước.
“Lá chắn số” cũng là lá chắn văn hóa. Không gian số chỉ thật sự lành mạnh khi người sử dụng biết tôn trọng sự thật, tôn trọng pháp luật, tôn trọng con người và có trách nhiệm với cộng đồng. Một môi trường số đầy tin giả, lời lẽ cực đoan, công kích cá nhân, bôi nhọ, xúc phạm, kích động sẽ làm suy giảm niềm tin xã hội và làm nghèo đời sống tinh thần. Vì vậy, xây dựng “lá chắn số” không chỉ nhằm ngăn chặn cái xấu mà còn nhằm bồi đắp cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Đó là việc lan tỏa thành tựu đổi mới, gương người tốt, việc tốt, tinh thần yêu nước, trách nhiệm công dân, giá trị văn hóa Việt Nam, hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Công an nhân dân Việt Nam và những giá trị nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa.
Điểm then chốt trong xây dựng “lá chắn số” là kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là cơ bản, lâu dài, “chống” phải thường xuyên, kiên quyết, kịp thời và đúng pháp luật. “Xây” là nâng cao nhận thức, tạo nội dung tích cực, củng cố niềm tin, phát triển văn hóa số, giáo dục kỹ năng số, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và hình thành cộng đồng số lành mạnh. “Chống” là phát hiện, ngăn chặn, phản bác, xử lý thông tin sai trái, thù địch, tin giả, nội dung xấu độc và các hành vi lợi dụng không gian mạng để xâm hại lợi ích quốc gia, dân tộc. Nếu chỉ “chống” mà không “xây”, sẽ thiếu nền tảng bền vững; nếu chỉ “xây” mà không “chống”, sẽ để cái xấu lấn át cái đúng. Sức mạnh của “lá chắn số” nằm ở sự cân bằng và thống nhất giữa hai phương diện đó.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao năng lực chính trị, pháp lý và văn hóa số cho cán bộ, đảng viên và công dân số.
Xây dựng “lá chắn số” trước hết phải bắt đầu từ con người. Cần đẩy mạnh giáo dục, quán triệt chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là Nghị quyết số 35-NQ/TW, Luật An ninh mạng, Luật An toàn thông tin mạng và các quy định liên quan đến trách nhiệm sử dụng không gian mạng. Tuy nhiên, giáo dục không nên dừng ở phổ biến văn bản mà phải hướng vào hình thành kỹ năng cụ thể: kỹ năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin, đọc hiểu thông tin chính trị, phân biệt phản biện xây dựng với xuyên tạc, ứng xử có trách nhiệm khi bình luận và chia sẻ. Đối với thanh niên, học sinh, sinh viên, quân nhân trẻ, cần coi giáo dục năng lực số, bản lĩnh chính trị và văn hóa ứng xử trên mạng là một nội dung quan trọng trong giáo dục công dân thời đại số.
Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế phối hợp và năng lực quản trị nhà nước trên không gian số.
“Lá chắn số” chỉ vững khi có thể chế đủ mạnh, rõ trách nhiệm và vận hành hiệu quả. Cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, xử lý tin giả, quản lý nền tảng số xuyên biên giới và trách nhiệm của các chủ thể tham gia không gian mạng. Cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chuyên trách, báo chí, doanh nghiệp công nghệ, nhà trường, tổ chức chính trị, xã hội và cộng đồng cần được tổ chức theo hướng nhanh, rõ việc, rõ người, rõ quy trình. Đối với các vụ việc nhạy cảm, phải có cơ chế cung cấp thông tin chính thống kịp thời, tránh để khoảng trống thông tin kéo dài. Quản trị nhà nước trên không gian số không chỉ là xử lý vi phạm mà còn là kiến tạo môi trường số an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc.
Ba là, chủ động xây dựng hệ sinh thái truyền thông chính thống, tích cực và có sức lan tỏa trên không gian số.
Trong môi trường số, thông tin đúng nhưng chậm, khô cứng, xa đời sống sẽ khó cạnh tranh với thông tin sai nhưng hấp dẫn, dễ lan truyền. Vì vậy, báo chí, truyền thông, các cơ quan tuyên giáo, lực lượng chuyên trách và tổ chức chính trị, xã hội cần đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông. Nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải được trình bày bằng ngôn ngữ dễ hiểu, hình thức sinh động, lập luận chặt chẽ, dữ liệu thuyết phục và phù hợp với từng nhóm công chúng. Cần lan tỏa các giá trị tích cực, thành tựu phát triển đất nước, gương người tốt, việc tốt, những câu chuyện nhân văn, tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm và văn hóa ứng xử trên mạng. “Lấy cái đẹp dẹp cái xấu” không phải là khẩu hiệu, mà là phương thức chiếm lĩnh không gian mạng bằng nội dung tích cực, có chất lượng và có sức thuyết phục.
Bốn là, ứng dụng công nghệ hiện đại để phát hiện, cảnh báo và xử lý thông tin xấu độc kịp thời.
Trong bối cảnh dữ liệu số tăng nhanh, cần sử dụng công nghệ để bảo vệ môi trường số. AI, dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ phân tích xu hướng, nhận diện bất thường, phát hiện mạng lưới lan truyền và cảnh báo sớm cần được nghiên cứu, ứng dụng phù hợp trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Các công cụ này không thay thế con người, nhưng giúp con người nắm bắt nhanh hơn, nhận diện sớm hơn và xử lý hiệu quả hơn các luồng thông tin xấu độc. Việc ứng dụng công nghệ phải bảo đảm nguyên tắc pháp quyền, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin và chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Cùng với đó, cần phát triển đội ngũ chuyên gia công nghệ, chuyên gia truyền thông, chuyên gia lý luận chính trị có khả năng phối hợp trong xử lý các tình huống phức tạp.
Năm là, xây dựng mạng lưới công dân số có trách nhiệm, lấy cán bộ, đảng viên, trí thức, báo chí, thanh niên và lực lượng vũ trang làm nòng cốt.
“Lá chắn số” không thể chỉ do một lực lượng chuyên trách tạo ra, mà phải hình thành từ sự tham gia rộng rãi của xã hội. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu gương trong sử dụng mạng xã hội, chia sẻ thông tin đúng, đấu tranh với thông tin sai và giữ chuẩn mực phát ngôn. Đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, nhà báo, giáo viên, thanh niên, hội viên các tổ chức chính trị, xã hội cần trở thành lực lượng lan tỏa tri thức, giá trị tích cực và lập luận khoa học. Lực lượng vũ trang cần tiếp tục phát huy vai trò xung kích trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời, lan tỏa hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ” và giá trị chính nghĩa của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Khi mỗi công dân số có trách nhiệm hơn, tỉnh táo hơn và chủ động hơn, “lá chắn số” sẽ trở thành sức mạnh xã hội bền vững.
4. Kết luận
Xây dựng “lá chắn số” là yêu cầu cấp bách trong điều kiện không gian số trở thành môi trường quan trọng của đời sống xã hội và công tác tư tưởng. “Lá chắn số” không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là năng lực tổng hợp của con người, thể chế, công nghệ, truyền thông và văn hóa số nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững niềm tin của Nhân dân, ngăn chặn thông tin xấu độc và lan tỏa giá trị tích cực. Trong kỷ nguyên số, mỗi tổ chức, cán bộ, đảng viên và công dân số cần trở thành một chủ thể chủ động, có trách nhiệm, có bản lĩnh và có kỹ năng, góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn, nhân văn, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Chú thích:
1. DataReportal (2026). Digital 2026: Vietnam. https://datareportal.com/reports/digital-2026-vietnam.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
3. Bảo đảm quyền con người trên không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/06/17/bao-dam-quyen-con-nguoi-tren-khong-gian-mang-trong-boi-canh-chuyen-doi-so-o-viet-nam-hien-nay/
4. Bảo đảm an toàn không gian mạng trong giáo dục đại học ở Việt Nam. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/05/13/bao-dam-an-toan-khong-gian-mang-trong-giao-duc-dai-hoc-o-viet-nam/
