Enhancing business performance in finance companies
ThS. Lê Duy
Trường Đại học Thương mại
Email: leduy@tmu.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh doanh của bốn công ty tài chính điển hình, gồm: Home Credit Việt Nam, EVNFinance, FE CREDIT thông qua phương pháp nghiên cứu định tính, phân tích tài liệu và nghiên cứu trường hợp. Kết quả cho thấy, hiệu quả kinh doanh của các công ty tài chính chịu tác động tổng hợp của nhiều yếu tố, bao gồm năng lực tài chính, quản trị rủi ro tín dụng, chuyển đổi số, chất lượng khách hàng, môi trường cạnh tranh và khung khổ pháp lý. Trên cơ sở đó, bài viết rút ra một số bài học đối với các công ty tài chính Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, tăng cường năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững.
Từ khóa: Công ty tài chính; hiệu quả kinh doanh; quản trị rủi ro; kinh nghiệm
Abstract: This study analyzes the experiences of improving business performance from three representative finance companies, namely Home Credit Vietnam, EVNFinance, and FE CREDIT, using a qualitative research approach based on document analysis and case studies. The findings indicate that the business performance of finance companies is influenced by a combination of factors, including financial capacity, credit risk management, digital transformation, customer quality, the competitive environment, and the regulatory framework. Based on these findings, the study draws several lessons for finance companies in Vietnam to enhance business performance, strengthen competitiveness, and promote sustainable development.
Keywords: Finance companies; business performance; credit risk management; experience.
1. Đặt vấn đề
Các công ty tài chính giữ vai trò ngày càng quan trọng trong hệ thống tài chính thông qua việc cung cấp tín dụng tiêu dùng, tài trợ thương mại, tài trợ thiết bị và các sản phẩm tài chính cho những nhóm khách hàng chưa được hệ thống ngân hàng thương mại phục vụ đầy đủ. Hoạt động của các công ty tài chính góp phần mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức, thúc đẩy tiêu dùng và hạn chế sự phát triển của tín dụng phi chính thức. Tuy nhiên, so với ngân hàng thương mại, các công ty tài chính thường phải đối mặt với mức độ rủi ro tín dụng cao hơn do khách hàng chủ yếu thuộc nhóm có thu nhập trung bình hoặc thấp, thiếu tài sản bảo đảm và có mức độ nhạy cảm lớn trước biến động kinh tế. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến năm 2024, dư nợ tín dụng phục vụ nhu cầu tiêu dùng và đời sống đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương gần 20% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế, với tốc độ tăng trưởng bình quân cao hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung trong nhiều năm.
Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng của thị trường, các công ty tài chính cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Giai đoạn 2022–2024 chứng kiến sự suy giảm nhu cầu tín dụng, chất lượng khách hàng giảm, nợ quá hạn gia tăng và áp lực trích lập dự phòng lớn, khiến nhiều công ty tài chính phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh và tái cơ cấu hoạt động. Theo đánh giá của FiinGroup, năm 2023 được xem là giai đoạn khó khăn nhất của thị trường tài chính tiêu dùng trong hơn một thập kỷ do tăng trưởng tín dụng chậm, chất lượng tín dụng suy giảm và chi phí dự phòng rủi ro tăng mạnh; thị trường chỉ bắt đầu phục hồi từ năm 2024 khi nhu cầu tiêu dùng và khả năng hấp thụ vốn từng bước được cải thiện. Thực tiễn cho thấy, có những doanh nghiệp vẫn duy trì được khả năng tăng trưởng và phục hồi lợi nhuận mặc dù thị trường gặp nhiều khó khăn, trong khi một số doanh nghiệp khác phải thu hẹp hoạt động hoặc tái cấu trúc toàn diện. Điều này đặt ra câu hỏi về những kinh nghiệm quản trị và mô hình phát triển có thể giúp các công ty tài chính nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng chống chịu trước các biến động của thị trường.
Xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu đó, bài viết phân tích kinh nghiệm của bốn công ty tài chính điển hình gồm Home Credit Việt Nam, EVNFinance, FE CREDIT nhằm làm rõ cách thức các doanh nghiệp ứng phó với các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, từ đó rút ra những bài học nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và hướng tới phát triển bền vững.chính Việt Nam.
2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
2.1. Hiệu quả kinh doanh của công ty tài chính
Hiệu quả kinh doanh của công ty tài chính phản ánh khả năng sử dụng các nguồn lực tài chính, nhân lực, công nghệ và quản trị để tạo ra thu nhập, lợi nhuận và giá trị doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm an toàn hoạt động và kiểm soát rủi ro. Khác với doanh nghiệp sản xuất, hoạt động kinh doanh của công ty tài chính gắn trực tiếp với việc sử dụng vốn, quản trị danh mục tín dụng và chấp nhận rủi ro. Do đó, hiệu quả kinh doanh không thể chỉ được đánh giá thông qua tốc độ tăng trưởng doanh thu hoặc lợi nhuận.
Từ góc độ tài chính – ngân hàng, hiệu quả kinh doanh của công ty tài chính cần được xem xét trên một số phương diện chủ yếu: khả năng sinh lời; hiệu quả sử dụng tài sản và vốn chủ sở hữu; chất lượng danh mục tín dụng; khả năng kiểm soát chi phí; mức độ an toàn vốn và thanh khoản; năng lực duy trì tăng trưởng; và khả năng chống chịu trước những cú sốc của thị trường.
Cách tiếp cận này cho thấy việc mở rộng tổng tài sản hoặc dư nợ chưa chắc đồng nghĩa với nâng cao hiệu quả. Tăng trưởng tín dụng nhanh có thể làm tăng thu nhập trong ngắn hạn nhưng đồng thời làm gia tăng nợ quá hạn, chi phí dự phòng và nhu cầu vốn trong tương lai. Ngược lại, việc chủ động thu hẹp các phân khúc có rủi ro cao có thể làm giảm quy mô tài sản trong ngắn hạn nhưng giúp cải thiện chất lượng tài sản và khả năng sinh lời trong dài hạn.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính trên cơ sở phân tích tài liệu thứ cấp và nghiên cứu trường hợp. Các trường hợp được lựa chọn gồm ba công ty tài chính đang hoạt động tại Việt Nam là Home Credit Việt Nam, EVNFinance và FE CREDIT.
Nguồn dữ liệu bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững, thông tin công bố của doanh nghiệp và các tài liệu nghiên cứu có liên quan. Phương pháp so sánh trường hợp được sử dụng để nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức các công ty tài chính ứng phó với các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.
3. Kinh nghiệm của một số công ty tài chính
3.1. Home Credit Việt Nam
Home Credit Việt Nam chính thức hoạt động tại Việt Nam từ năm 2008 và đã phát triển thành một trong những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng. Trường hợp của Home Credit cho thấy hiệu quả kinh doanh có thể được cải thiện thông qua sự kết hợp giữa củng cố năng lực tài chính, chuyển đổi số, quản trị rủi ro và phát triển khách hàng có trách nhiệm. Trong giai đoạn thị trường tài chính tiêu dùng gặp nhiều khó khăn, Home Credit vẫn duy trì nền tảng tài chính tương đối ổn định. Năm 2024, tổng tài sản của công ty đạt khoảng 27,3 nghìn tỷ đồng, tăng so với mức 25,6 nghìn tỷ đồng năm 2023; vốn chủ sở hữu tăng từ 6.753 tỷ đồng lên 7.204 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế tăng từ khoảng 375 tỷ đồng năm 2023 lên 1.291 tỷ đồng năm 2024, tương đương mức tăng gần 3,4 lần. Những kết quả này phản ánh sự phục hồi đáng kể về khả năng sinh lời và năng lực tài chính của công ty.
Bảng 1: Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh doanh của Home Credit Việt Nam
| Nhóm yếu tố | Cơ hội và thách thức | Biện pháp ứng phó | Kinh nghiệm |
| Năng lực tài chính | Thị trường tín dụng tiêu dùng suy giảm; chi phí dự phòng và rủi ro tín dụng tăng | Duy trì nền tảng vốn, tăng vốn chủ sở hữu và điều chỉnh quy mô tài sản thận trọng | Năng lực tài chính vững mạnh giúp doanh nghiệp hấp thụ tổn thất và duy trì khả năng phục hồi |
| Quản trị rủi ro tín dụng | Khách hàng chủ yếu thuộc nhóm có thu nhập trung bình và thấp, mức độ rủi ro cao | Hoàn thiện hệ thống chấm điểm tín dụng, khai thác dữ liệu và kiểm soát danh mục cho vay | Tăng trưởng tín dụng cần gắn với chất lượng tài sản và khả năng thu hồi nợ |
| Chuyển đổi số | Nhu cầu giao dịch trực tuyến và cạnh tranh từ fintech ngày càng tăng | Số hóa quy trình cho vay, tự động hóa phê duyệt và phát triển ứng dụng khách hàng | Chuyển đổi số giúp giảm thời gian xử lý, tiết kiệm chi phí và cải thiện trải nghiệm khách hàng |
| Khách hàng | Thị trường khách hàng tiềm năng lớn nhưng mức độ hiểu biết tài chính còn hạn chế | Đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao trải nghiệm và triển khai giáo dục tài chính | Mở rộng khách hàng chỉ tạo ra hiệu quả khi đi kèm với nâng cao chất lượng khách hàng |
| Môi trường pháp lý | Yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ người tiêu dùng, minh bạch và dữ liệu cá nhân | Tăng cường công bố thông tin, tài chính có trách nhiệm và quản trị ESG | Tuân thủ pháp luật có thể trở thành công cụ củng cố uy tín và lợi thế cạnh tranh |
Kinh nghiệm nổi bật của Home Credit là gắn tăng trưởng với quản trị rủi ro tín dụng. Năm 2024, tỷ lệ nợ xấu của công ty được duy trì ở mức 1,76%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 8,4% của ngành tài chính tiêu dùng được doanh nghiệp sử dụng để so sánh. Bình quân giai đoạn 2020–2024, tỷ lệ nợ xấu của Home Credit ở mức 3,1%; tỷ lệ cho vay khách hàng có mức rủi ro cao cũng giảm từ 10,2% năm 2023 xuống 6,5% năm 2024. Kết quả này có được nhờ ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong chấm điểm, phê duyệt và giám sát danh mục tín dụng. Hệ thống của công ty có thể đưa ra quyết định phê duyệt trong thời gian dưới một phút và xử lý một số cảnh báo rủi ro trong khoảng ba giờ.
Bên cạnh quản trị rủi ro, Home Credit đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua ứng dụng di động, eKYC, hợp đồng điện tử, hỗ trợ khách hàng bằng chatbot và phát triển các sản phẩm như Home PayLater. Công ty đồng thời tăng cường bảo vệ dữ liệu bằng mã hóa, xác thực đa yếu tố, kiểm soát truy cập và hệ thống phát hiện gian lận sử dụng AI. Home Credit còn kết hợp mở rộng tài chính toàn diện với nâng cao hiểu biết tài chính của khách hàng. Năm 2024, nội dung giáo dục tài chính của công ty tạo ra hơn 12 triệu lượt tương tác trên các nền tảng số, gấp sáu lần năm 2023; các chương trình dành cho học sinh, sinh viên thu hút hơn 11.000 người tham gia.
3.2. EVNFinance
EVNFinance được thành lập năm 2008 và là một trong những công ty tài chính có tốc độ tăng trưởng tích cực trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp và tài chính bán lẻ. Năm 2024, tổng tài sản của công ty đạt 59.599 tỷ đồng, tăng 41,1% so với năm 2023; dư nợ cho vay khách hàng đạt 46.307 tỷ đồng (tăng gần 40%); vốn chủ sở hữu đạt 9.007 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 560,8 tỷ đồng, tăng 70,8% so với năm trước. Kết quả này phản ánh khả năng mở rộng quy mô hoạt động đồng thời duy trì hiệu quả kinh doanh trong bối cảnh thị trường tài chính từng bước phục hồi.
Kinh nghiệm nổi bật của EVNFinance là kết hợp tăng trưởng quy mô với củng cố năng lực tài chính và quản trị rủi ro. Trong khi nhiều tổ chức tài chính ưu tiên mở rộng tín dụng để gia tăng thị phần, EVNFinance đồng thời tăng vốn điều lệ, nâng cao vốn chủ sở hữu và đa dạng hóa danh mục hoạt động, qua đó tạo nền tảng tài chính vững chắc cho quá trình phát triển. Công ty cũng chú trọng kiểm soát chất lượng tín dụng, tuân thủ quy trình thẩm định và quản trị rủi ro theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, góp phần bảo đảm tăng trưởng tín dụng đi đôi với an toàn vốn. Bên cạnh đó, EVNFinance đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ vào quy trình kinh doanh và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, từ đó cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Ở góc độ thị trường, EVNFinance lựa chọn chiến lược đa dạng hóa khách hàng và sản phẩm thay vì phụ thuộc vào một phân khúc nhất định. Công ty mở rộng hoạt động sang cả khách hàng doanh nghiệp và cá nhân, đồng thời phát triển các giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu của từng nhóm khách hàng. Trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp fintech, EVNFinance tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ, ứng dụng công nghệ và chủ động thích ứng với những thay đổi của môi trường pháp lý. Việc kết hợp giữa năng lực tài chính, quản trị rủi ro, chuyển đổi số và tuân thủ các quy định về an toàn hoạt động đã giúp doanh nghiệp tận dụng được cơ hội tăng trưởng, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.
3.3. FE CREDIT
FE CREDIT là một trong những công ty tài chính tiêu dùng lớn tại Việt Nam và giữ vai trò tiên phong trong phát triển tín dụng tiêu dùng. Sau khi SMBC Consumer Finance trở thành cổ đông chiến lược vào năm 2021, công ty triển khai chương trình tái cấu trúc toàn diện theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng cường quản trị rủi ro và chuyển đổi số. Đến cuối năm 2024, FE CREDIT phục vụ hơn 14 triệu khách hàng, sở hữu hơn 13.000 điểm giới thiệu dịch vụ, tổng tài sản đạt 67.651 tỷ đồng, vốn điều lệ duy trì ở mức 10.928 tỷ đồng. Sau hai năm thua lỗ liên tiếp, công ty đã phục hồi với lợi nhuận trước thuế đạt 515 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 408 tỷ đồng trong năm 2024, cho thấy hiệu quả của quá trình tái cơ cấu hoạt động.
Bảng 2: Kết quả kinh doanh của FE CREDIT giai đoạn 2021–2024
| Chỉ tiêu | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Tổng tài sản (tỷ đồng) | 77.798 | … | 63.061 | 67.651 |
| Vốn điều lệ (tỷ đồng) | 10.928 | 10.928 | 10.928 | 10.928 |
| LNST (tỷ đồng) | 312 | -2.376 | -2.965 | 408 |
Kinh nghiệm nổi bật của FE CREDIT là chuyển từ chiến lược tăng trưởng theo quy mô sang tăng trưởng dựa trên chất lượng tài sản và quản trị rủi ro. Trong bối cảnh thị trường tài chính tiêu dùng suy giảm sau đại dịch COVID-19, công ty chủ động thu hẹp các phân khúc có mức độ rủi ro cao, siết chặt tiêu chuẩn cấp tín dụng và tăng cường quản trị danh mục cho vay. Quy mô tổng tài sản giảm từ 77.798 tỷ đồng năm 2021 xuống 63.061 tỷ đồng năm 2023, trước khi phục hồi lên 67.651 tỷ đồng năm 2024, phản ánh chiến lược ưu tiên chất lượng tín dụng thay vì mở rộng dư nợ bằng mọi giá. Đồng thời, việc duy trì vốn điều lệ ở mức cao cùng sự hỗ trợ về công nghệ, quản trị và kinh nghiệm quốc tế từ SMBC đã giúp FE CREDIT nâng cao năng lực tài chính và khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.
Bên cạnh đó, FE CREDIT tiếp tục khai thác hiệu quả phân khúc tín dụng tiêu dùng thông qua các sản phẩm như vay tiền mặt, vay mua xe máy, điện máy và thẻ tín dụng, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong thẩm định, quản lý khách hàng và thu hồi nợ. Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp fintech, công ty lựa chọn nâng cao chất lượng dịch vụ, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn và tăng cường quản trị rủi ro thay vì cạnh tranh bằng tốc độ tăng trưởng tín dụng. Song song với đó, FE CREDIT chủ động thích ứng với các yêu cầu mới của Ngân hàng Nhà nước về quản trị rủi ro, minh bạch hóa hoạt động và bảo vệ người tiêu dùng, qua đó từng bước phục hồi hiệu quả kinh doanh và củng cố vị thế trên thị trường.
4. Kết luận và kinh nghiệm cho các công ty tài chính Việt Nam
Nghiên cứu kinh nghiệm của Home Credit Việt Nam, EVNFinance, FE CREDIT cho thấy, hiệu quả kinh doanh của công ty tài chính chịu tác động đồng thời của năng lực tài chính, chất lượng tài sản, quản trị rủi ro, cơ cấu nguồn vốn, công nghệ, khách hàng, cạnh tranh và môi trường thể chế. Điểm chung của các doanh nghiệp có khả năng duy trì hoặc phục hồi hiệu quả là không tiếp tục mở rộng tín dụng bằng mọi giá mà chủ động củng cố vốn, tái cấu trúc danh mục, nâng cao chất lượng thẩm định, tối ưu hóa chi phí và đầu tư vào công nghệ. Bên cạnh đó, những rủi ro mới về dữ liệu và an ninh mạng cho thấy phạm vi quản trị của công ty tài chính cần được mở rộng từ rủi ro tín dụng và thanh khoản sang rủi ro công nghệ, vận hành và uy tín.
Thứ nhất, nâng cao năng lực nội tại là nền tảng để cải thiện hiệu quả kinh doanh. Kinh nghiệm từ các công ty nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp duy trì hiệu quả hoạt động trong dài hạn đều chú trọng củng cố năng lực tài chính, hoàn thiện quản trị doanh nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là cơ sở quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường.
Thứ hai, quản trị rủi ro tín dụng là điều kiện bảo đảm tăng trưởng bền vững. Các trường hợp nghiên cứu cho thấy mở rộng tín dụng chỉ mang lại hiệu quả khi đi đôi với kiểm soát chất lượng danh mục cho vay. Việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu lớn và các mô hình chấm điểm tín dụng hiện đại góp phần nâng cao chất lượng thẩm định, giảm thiểu rủi ro và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
Thứ ba, cấu trúc vốn và quản trị doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp. Duy trì nền tảng vốn vững mạnh, tăng cường vốn chủ sở hữu, minh bạch thông tin và áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của công ty tài chính.
Thứ tư, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng khách hàng là động lực tạo lập lợi thế cạnh tranh. Các doanh nghiệp thành công đều chú trọng ứng dụng công nghệ trong quản trị, phát triển sản phẩm và quản lý khách hàng, đồng thời chuyển trọng tâm từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng khách hàng nhằm cải thiện chất lượng tín dụng và hiệu quả hoạt động.
Thứ năm, khả năng thích ứng với môi trường cạnh tranh và thể chế là yếu tố quyết định hiệu quả kinh doanh trong dài hạn. Kinh nghiệm từ các công ty nghiên cứu cho thấy việc chủ động điều chỉnh chiến lược kinh doanh, tuân thủ các quy định pháp lý và đổi mới mô hình hoạt động giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu, tận dụng cơ hội thị trường và duy trì tăng trưởng bền vững.
Tài liệu tham khảo:
EVNFinance (2024). Báo cáo thường niên năm 2023. Công ty Tài chính Cổ phần Điện lực.
EVNFinance (2025). Báo cáo thường niên năm 2024. Công ty Tài chính Cổ phần Điện lực.
FE CREDIT (2025). Thông tin kết quả hoạt động và tình hình tài chính năm 2024. Công ty Tài chính TNHH Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng SMBC.
Home Credit Việt Nam (2024). Báo cáo phát triển bền vững năm 2023.
Home Credit Việt Nam (2025). Báo cáo phát triển bền vững năm 2024.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2021). Quyết định số 810/QĐ-NHNN phê duyệt Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Quốc hội (2024). Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024.
