Australia – ASEAN security cooperation under Prime Minister Anthony Albanese: from strategic vision to practical action
TS. Trần Lê Minh Trang
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Email: tlmtrang@yahoo.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Do sự gần gũi về địa lý, Đông Nam Á từ lâu đã giữ vị trí trọng yếu và liên quan trực tiếp đến lợi ích an ninh chiến lược của Australia. Trong bối cảnh địa chính trị khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương với những biến động khó lường và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các cường quốc, Australia đã chủ động định hình lại tư duy an ninh quốc phòng thông qua việc công bố Chiến lược quốc phòng quốc gia (NDS) vào tháng 4/2024. Nhận thức một quốc gia tầm trung không thể đơn phương bảo đảm an ninh trong một cấu trúc đa cực phức tạp, Australia coi việc thắt chặt mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với ASEAN là một ưu tiên đối ngoại và quốc phòng không thể thay thế. Về phía ASEAN, hợp tác an ninh với Australia không chỉ giúp Hiệp hội này nâng cao năng lực tự bảo vệ và ứng phó với các thách thức mới, mà còn góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển kinh tế trong khu vực.
Từ khóa: Australia; ASEAN; an ninh; chính trị; hợp tác; ngoại giao; quốc phòng.
Abstract: Due to its geographical proximity, Southeast Asia has long held a pivotal position and is directly linked to Australia’s strategic security interests. Against the backdrop of an unpredictable geopolitical landscape in the Indo-Pacific region and increasingly intense competition among major powers, Australia has proactively reshaped its national defense and security thinking through the release of the National Defense Strategy (NDS) in April 2024. Recognizing that a middle-power nation cannot unilaterally ensure its security within a complex multipolar structure, Australia views strengthening its comprehensive strategic partnership with ASEAN as an indispensable foreign policy and defense priority. For ASEAN, security cooperation with Australia not only helps the Association enhance its capacity for self-defense and respond to new challenges but also contributes to maintaining a peaceful, stable, and conducive environment for economic development in the region.
Keywords: Australia; ASEAN; security; politics; cooperation; diplomacy; defense.
1. Đặt vấn đề
Khu vực châu Á – Thái Bình Dương những năm đầu thập niên 20 Thế kỷ XXI đã trải qua những biến động an ninh chính trị sâu sắc và phức tạp. Trọng tâm của sự dịch chuyển này đến từ cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc, khi sự trỗi dậy mạnh mẽ về cả tiềm lực quân sự và tầm ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc đã và đang thách thức trật tự đa phương dựa trên luật lệ vốn được bảo trợ bởi sức mạnh của Mỹ trong nhiều thập kỷ qua.
Quan hệ đối tác an ninh giữa Australia và ASEAN phản ánh một tiến trình tương tác địa chiến lược lâu dài, đi từ tư duy phòng thủ biên giới truyền thống đến sự gắn kết toàn diện hơn trong cấu trúc khu vực đang định hình. Khi Thủ tướng Anthony Albanese lên nắm quyền vào tháng 5/2022, Australia đã ngay lập tức tiến hành một chiến dịch ngoại giao và quốc phòng quy mô lớn nhằm tái định vị vị thế chiến lược của quốc gia này. Nhận thức rằng an ninh của Australia không thể tách rời an ninh của khu vực (CSIS, 2022), chính quyền Albanese đã đặt ASEAN vào trung tâm của chính sách đối ngoại quốc gia. Đông Nam Á không chỉ là vùng đệm an ninh trực tiếp ở phía bắc của lục địa Australia, mà còn là nơi hội tụ các tuyến đường thương mại chiếm phần lớn giá trị xuất nhập khẩu của quốc gia này. Mọi bất ổn, xung đột hay áp đặt tầm ảnh hưởng của một cường quốc tại Đông Nam Á đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến huyết mạch kinh tế, đe dọa đến quyền tự quyết chiến lược của chính phủ Australia. Do đó, việc xây dựng mối liên kết chặt chẽ một khu vực Đông Nam Á hòa bình, ổn định, tôn trọng luật pháp quốc tế và duy trì được sự cân bằng chiến lược đã trở thành ưu tiên nhất quán trong chương trình nghị sự của chính quyền Albanese.
2. Các nhân tố tác động đến hợp tác an ninh Australia – ASEAN
Hợp tác an ninh Australia- ASEAN chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các nhân tố đan xen phức tạp, được định hình từ những biến động địa chính trị toàn cầu và cục diện an ninh khu vực cũng như những tính toán chiến lược nội tại của cả hai bên.
2.1. Những biến động trong quan hệ quốc tế và sự gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc
Dưới thời Thủ tướng Anthony Albanese, chính sách đối ngoại và an ninh của Australia được hoạch định trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng khốc liệt, các thách thức an ninh với những diễn biến phức tạp và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đứng trước nhiều sức ép. Những biến động này vừa tạo động lực, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với hợp tác an ninh giữa Australia và ASEAN.
Cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương trở thành nhân tố chi phối cấu trúc an ninh và trật tự khu vực. Mỹ đẩy mạnh củng cố mạng lưới đồng minh và đối tác; trong khi Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng bằng việc hiện đại hóa quân sự, mở rộng hiện diện trên Biển Đông, thúc đẩy Sáng kiến Vành đai và Con đường và các sáng kiến an ninh khu vực. Sự cạnh tranh này không chỉ diễn ra trên phương diện quân sự mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, chuỗi cung ứng, tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với các quốc gia vừa và nhỏ, trong đó có ASEAN.
Là đồng minh lâu đời của Mỹ, Australia nhìn nhận sự trỗi dậy quân sự quyết liệt cùng những yêu sách chủ quyền đơn phương của Trung Quốc là thách thức an ninh trực tiếp khiến Australia có xu hướng can dự sâu hơn vào khu vực này. Ngược lại, Đông Nam Á nằm ở trung tâm của bàn cờ địa chính trị nên cũng phải đối mặt với áp lực chọn bên. Cạnh tranh Mỹ – Trung, một mặt thúc đẩy ASEAN tìm kiếm hợp tác với các cường quốc tầm trung như Australia để đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và phòng ngừa rủi ro; mặt khác, nó cũng khiến Hiệp hội cần duy trì sự thận trọng nhằm đảm bảo các cơ chế hợp tác với Australia không trở thành công cụ can dự chống lại Trung Quốc.
Sự xuất hiện của các cơ chế an ninh tiểu đa phương mới trở thành nhân tố tác động trực tiếp đến quan hệ của Australia với các nước Đông Nam Á, làm nảy sinh những phản ứng trái chiều và sự quan ngại từ một số quốc gia ASEAN về nguy cơ kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang mới. Ngược lại, một số quốc gia thành viên khác lại thể hiện sự thấu hiểu ngầm đối với nhu cầu tự vệ và thiết lập cân bằng răn đe của Australia. Các liên minh mới của Australia đã làm tăng tính phức tạp trong nhận thức chiến lược của ASEAN, buộc Australia phải tích cực các nỗ lực ngoại giao nhằm chứng minh các cơ chế này chỉ mang tính bổ trợ chứ không hề làm suy yếu hay thay thế cấu trúc an ninh khu vực do ASEAN dẫn dắt.
Bên cạnh đó, sự gia tăng các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống sau đại dịch Covid-19, các nguy cơ về an ninh mạng, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu, thiên tai và an ninh y tế đã trở thành những thách thức chung. Những bất ổn trong quan hệ quốc tế, như cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung, chiến tranh Nga – Ukraine, xung đột tại Trung Đông… đã tác động đến định hướng hợp tác an ninh giữa Australia và ASEAN khi vừa tạo động lực hợp tác, vừa đặt ra yêu cầu về xây dựng lòng tin và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực dựa trên luật lệ.
2.2. Nhu cầu và lợi ích của ASEAN
Nguyên tắc về vai trò trung tâm của ASEAN đóng vai trò là một nhân tố định hình trong hoạt động ngoại giao an ninh của Australia. Với tư cách là Đối tác đối thoại đầu tiên của ASEAN từ năm 1974, Australia hiểu rằng việc thừa nhận và tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN chính là chiếc chìa khóa duy nhất để thâm nhập vào cấu trúc an ninh Đông Nam Á (ASEAN, 2024).Sự đồng điệu giữa các sáng kiến an ninh của Australia với Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP) sẽ quyết định hiệu quả của các cam kết chung. Bên cạnh đó, sự phân hóa về lợi ích an ninh và nhận thức các vấn đề trong nội bộ ASEAN cũng là một nhân tố cản trở đáng kể đến tính đồng nhất của các thỏa thuận an ninh chung. Do sự khác biệt về vị trí địa lý và mức độ phụ thuộc kinh tế, các quốc gia thuộc nhóm ASEAN hải đảo như Philippines, Việt Nam, Indonesia- vốn trực tiếp đối mặt với các căng thẳng chủ quyền ở Biển Đông- thường có xu hướng hoan nghênh và tìm kiếm sự hỗ trợ từ Australia trong việc nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển cũng như tự do hàng hải. Trong khi đó, các quốc gia Đông Nam Á lục địa như Campuchia và Lào lại đặt ưu tiên cao hơn vào an ninh nguồn nước sông Mekong, an ninh phát triển và duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc. Các vấn đề liên quan đến sự đồng thuận nội khối này buộc Australia phải linh hoạt chuyển dịch chiến lược, từ việc tìm kiếm một thỏa thuận an ninh toàn khối sang việc thiết lập các khuôn khổ hợp tác song phương chuyên biệt hoặc các cơ chế hợp tác tiểu vùng nhằm tối ưu hóa hiệu quả thực tế.
2.3. Nhân tố ASEAN trong ưu tiên chiến lược an ninh của Australia
Vị trí địa lý quyết định tư duy an ninh của Australia, biến Đông Nam Á thành một “vùng đệm chiến lược” không thể thay thế (Csps.aerospace.org. 2021). Không chỉ là cửa ngõ giao thương huyết mạch, Đông Nam Á còn là thị trường kinh tế năng động nhiều tiềm năng. Bất kỳ một sự bất ổn chính trị nào tại khu vực này đều đe dọa trực tiếp đến an ninh và phát triển bền vững của Australia, tạo ra một động lực nhất quán và lâu dài thúc đẩy Australia duy trì quan hệ hợp tác với các nước trong khu vực. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung ngày càng gay gắt, Australia coi việc duy trì một khu vực ổn định, không bị chi phối độc quyền bởi bất kỳ siêu cường nào là lợi ích sống còn. Australia không chỉ dựa vào năng lực bản thân mà tích cực xây dựng mạng lưới đối tác liên minh bền vững (Apo. 2026).
Thông qua các chương trình, như: Nỗ lực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hay Hợp tác Quốc phòng, Australia tập trung phát triển nguồn nhân lực và xây dựng lòng tin lâu dài với giới tinh hoa quân sự khu vực. Việc củng cố năng lực thực thi pháp luật trên biển, an ninh mạng và chống tội phạm xuyên quốc gia cho các nước thành viên ASEAN không chỉ giúp bảo vệ an ninh con người tại khu vực này, mà còn trực tiếp giảm thiểu các mối đe dọa phi truyền thống hướng xuống phía Nam lục địa Australia.
3. Thực trạng hợp tác giữa Australia và ASEAN
3.1. Khung pháp lý và cơ chế đối thoại
Hợp tác an ninh Australia – ASEAN có bề dầy lịch sử lâu dài và được vận hành theo hệ thống văn bản pháp lý chặt chẽ. Australia là Đối tác đối thoại đầu tiên của ASEAN từ năm 1974, đây được coi là dấu mốc quan trọng cho tiến trình hợp tác sâu rộng tại khu vực (ASEAN – Australia Centre & Australian Mission to ASEAN, 2024). Sự tin cậy tiếp tục được nâng tầm khi hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào năm 2014 và Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 10/2021. Để hiện thực hóa các cam kết này, Kế hoạch Hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giai đoạn 2025 – 2029 đã được thông qua vào tháng 7/2024, đóng vai trò là kim chỉ nam cho các chương trình hành động cụ thể. Ngoài ra, việc Australia tham gia ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) vào năm 2005 đã củng cố cam kết lâu dài của quốc gia này đối với việc tôn trọng chủ quyền, hòa bình và luật pháp quốc tế tại Đông Nam Á.
Đối thoại chính trị – an ninh giữa Australia và ASEAN được vận hành một cách đồng bộ thông qua các cơ chế định kỳ bao gồm Hội nghị Cấp cao thường niên ASEAN- Australia, Hội nghị PMC+1, Diễn đàn Australia – ASEAN cấp cao (SOM) và Ủy ban Hợp tác Chung (JCC). Australia còn là thành viên tham dự tích cực vào các thể chế đa phương do ASEAN dẫn dắt, như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN Mở rộng (ADMM-Plus), và Diễn đàn Hàng hải ASEAN Mở rộng (EAMF). Trong khuôn khổ này, các tuyên bố chiến lược quan trọng đã được thông qua, tiêu biểu là Tuyên bố chung về Phòng ngừa xung đột và Quản lý khủng hoảng khu vực ký ngày 28/10/2025 tại Kuala Lumpur (Asean.org. 2025).Tuyên bố này cùng với Tuyên bố Melbourne được thông qua vào tháng 3/2024 (Asean.org. 2024) đã khẳng định tầm nhìn chung của hai bên về một khu vực hòa bình, thịnh vượng, tự cường và thượng tôn pháp luật, vững vàng trước các biến động của thời đại.
3.2. Hợp tác quân sự và quốc phòng truyền thống
Dưới thời Thủ tướng Anthony Albanese, hợp tác an ninh, quốc phòng giữa Australia và ASEAN đã phản ánh định hướng của Chiến lược quốc phòng quốc gia của Australia. Theo đó, lực lượng quốc phòng Australia tích cực tăng cường các cuộc diễn tập quân sự chung với các đối tác Đông Nam Á. Cụ thể, hoạt động diễn tập hàng hải đa phương Kakadu do Hải quân Hoàng gia Australia chủ trì được tổ chức hai năm một lần. Kỳ diễn tập Kakadu hồi tháng 3/2026 đánh dấu quy mô lớn chưa từng có với sự tham gia của hơn 6.000 quân nhân và 31 tàu chiến đến từ 19 quốc gia đối tác, trong đó có sự góp mặt của các chiến hạm chủ lực từ Malaysia, Philippines, và Thái Lan (Department of Defence, Australian Government, 2026).
Bên cạnh diễn tập Kakadu, chương trình Nỗ lực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tiếp tục là mũi nhọn ngoại giao quân sự thường niên của Australia kể từ năm 2017. Đến năm 2025, chương trình đã áp dụng mô hình can dự linh hoạt để kéo dài thời gian hiện diện thực địa, tập trung vào an ninh hàng hải, luật biển quốc tế, cứu trợ thảm họa thiên tai và gìn giữ hòa bình. Trong khuôn khổ này, chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh (WPS) đã được thúc đẩy mạnh mẽ (Australian Embassy in Vietnam, 2025). Australia vẫn duy trì cam kết quốc phòng chặt chẽ thông qua Khối Hiệp ước phòng thủ Ngũ cường (FPDA) cùng Singapore và Malaysia để bảo đảm sự ổn định và an ninh chung cho khu vực (Department of Defence, Australian Government, 2025).
Đáng chú ý, sự ra đời của thỏa thuận an ninh ba bên AUKUS giữa Australia, Anh và Mỹ vào tháng 9/2021 ban đầu đã kích hoạt những phản ứng phân hóa trong nội bộ ASEAN về nguy cơ chạy đua vũ trang và lo ngại vị thế trung tâm của Hiệp hội bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, nhờ chiến dịch ngoại giao chủ động và minh bạch từ phía Australia, lập trường của các quốc gia Đông Nam Á đã dần chuyển dịch sang hướng tích cực hơn, đặc biệt sau khi lộ trình chi tiết của dự án tàu ngầm được công bố vào tháng 3 năm 2023. Trong khi Philippines thể hiện sự ủng hộ nhất quán để củng cố thế cân bằng quyền lực tại Biển Đông, các quốc gia như Indonesia, Malaysia, và Việt Nam vẫn giữ vững các nguyên tắc của Hiệp ước SEANWFZ nhưng đã ghi nhận quyền tự vệ hợp pháp của Australia, xem năng lực răn đe của quốc gia là nhân tố gián tiếp hỗ trợ ổn định an ninh hàng hải khu vực.
Hoạt động phối hợp đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia giữa Australia và ASEAN được điều phối chặt chẽ bởi Hội nghị cấp cao về phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và việc tuân thủ lộ trình của Kế hoạch hành động về phòng chống tội phạm xuyên quốc gia giai đoạn 2022 – 2025 (ASEAN. 2025; ASEAN. 2024). Bên cạnh đó, hợp tác chống khủng bố cũng gặt hái được những kết quả cụ thể thông qua việc tổ chức Đối thoại Chống khủng bố lần thứ 4 vào tháng 5/2025 tại Indonesia. Australia đã tài trợ các chương trình đào tạo chuyên sâu về nhận diện các nguồn tài trợ khủng bố và chia sẻ cách phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng cực đoan và chiến binh nước ngoài trở về nước.
3.3. Hợp tác an ninh phi truyền thống
Trong bối cảnh các mối đe dọa phi truyền thống ngày càng diễn biến phức tạp, Australia và ASEAN đã nâng cao mức độ phối hợp kỹ thuật số và thực địa, phối hợp hiệu quả trong việc chống khủng bố, buôn bán ma túy, buôn người và tội phạm mạng. Chương trình Chống buôn người giai đoạn 2018 – 2028 đã được triển khai nhằm hỗ trợ các nước Đông Nam Á. Thực tế, trong giai đoạn 2023 – 2025, chương trình đã hỗ trợ tư pháp, ban hành hướng dẫn, xây dựng các quy trình bảo vệ nhân chứng và thúc đẩy nghiên cứu để tìm kiếm các giải pháp hữu hiệu.
Bên cạnh đó, các nỗ lực chống khủng bố và an ninh mạng cũng đạt được nhiều kết quả thực chất. Vào ngày 27/5/2025, hai bên đã tổ chức thành công Đối thoại Chống khủng bố lần thứ 4 tại Indonesia để chia sẻ các tiếp cận tốt nhất về phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng cực đoan. Về an ninh mạng, Australia đồng chủ trì Nhóm chuyên gia ADMM-Plus về An ninh mạng với Campuchia giai đoạn 2024 – 2027, đồng thời, tổ chức Đối thoại Chính sách an ninh mạng Australia – ASEAN lần thứ nhất vào ngày 02/7/2025 tại Putrajaya (Malaysia).
Australia là một trong những nhà tài trợ lớn nhất và duy trì cam kết kỹ thuật dài hạn đối với Trung tâm Điều phối hỗ trợ nhân đạo ASEAN về quản lý thiên tai (AHA Centre) tại Jakarta nhằm nâng cao năng lực cảnh báo sớm và điều phối cứu trợ khẩn cấp. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, Australia đã nhanh chóng cung cấp các gói hỗ trợ khẩn cấp có giá trị.
Bên cạnh các cơ chế đa phương, Australia thúc đẩy các kênh chia sẻ thông tin song phương với các nước thành viên chủ chốt như Việt Nam và Indonesia thông qua các cơ chế Đối thoại An ninh cấp Bộ trưởng để nâng cao khả năng cảnh báo và phối hợp đấu tranh với các loại tội phạm công nghệ cao và buôn lậu biên giới. Bản ghi nhớ về hợp tác mạng và công nghệ trọng yếu ký kết với Bộ Công an Việt Nam vào tháng 8/2025 là minh chứng điển hình cho nỗ lực chia sẻ thông tin cấp bộ nhằm nâng cao năng lực an ninh kỹ thuật số (DFAT & AFP. 2025).
3.4. Đào tạo và nâng cao năng lực
Hoạt động đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực là một trong những điểm sáng nhất trong thực tế hợp tác giữa hai bên, giúp tạo dựng mối liên kết bền chặt giữa thế hệ lãnh đạo tương lai của Australia và các nước Đông Nam Á. Trong phát triển nguồn nhân lực học thuật, chương trình học bổng Aus4ASEAN Scholarships giới thiệu từ năm 2021 đã cấp hàng trăm suất học bổng Master cho sinh viên Đông Nam Á theo học tại các trường đại học Australia. Chương trình Học bổng Quốc phòng sau đại học ASEAN – Australia tiếp tục là điểm tựa quan trọng cho việc nâng cao kiến thức học thuật quốc phòng (Minister. defence. 2024). Chương trình Hợp tác Quốc phòng của Australia với ngân sách gần 37 triệu AUD cho Đông Nam Á giai đoạn 2023 – 2024 (Defence.gov.au. 2025). đã tài trợ cho các chuyến thăm của sĩ quan cấp cao, trao đổi giảng viên và tổ chức các khóa đào tạo quân sự chuyên nghiệp. Các chương trình đào tạo tiếng Anh quân sự và hoạch định nhân lực chuyên nghiệp cũng được xúc tiến tích cực.
4. Hàm ý cho Việt Nam
Việc tăng cường hợp tác an ninh trong khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Australia – ASEAN mang lại những hàm ý chiến lược đa chiều đối với Việt Nam trong công cuộc bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì trật tự khu vực. Khi Biển Đông tiếp tục là địa bàn chiến lược đối với an ninh và phát triển của Việt Nam, sự chủ động của Australia thông qua Sáng kiến quan hệ đối tác hàng hải Đông Nam Á trị giá 64 triệu AUD đã giúp cho Việt Nam tiếp cận nguồn lực kỹ thuật và đào tạo quan trọng. Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam có cơ hội nâng cao khả năng nhận thức tình huống, kỹ năng tuần tra, tìm kiếm cứu nạn và quản lý tài nguyên biển một cách bền vững. Sự phối hợp giữa Việt Nam và Australia tại các diễn đàn, như Diễn đàn Hàng hải ASEAN mở rộng (EAMF) và ADMM-Plus giúp củng cố lập trường chung của khu vực, tạo áp lực quốc tế nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam tại các vùng biển thuộc chủ quyền. Trong bối cảnh nguồn cung trang thiết bị quốc phòng truyền thống gặp nhiều trở ngại, thì nhu cầu đa dạng hóa đối tác hợp tác và nguồn cung công nghệ quân sự trở nên cấp thiết. Australia là quốc gia có tiềm lực khoa học, công nghệ tiên tiến và công nghiệp quốc phòng phát triển trong các lĩnh vực, như: hệ thống radar, giám sát duyên hải, an ninh mạng và thiết bị thông tin liên lạc…
Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung diễn ra gay gắt, sự hiện diện tích cực của các cường quốc tầm trung như Australia tạo ra không gian chiến lược cân bằng linh hoạt cho Việt Nam và khu vực. Australia lựa chọn không xây dựng liên minh quân sự đối kháng tại Đông Nam Á mà tập trung hỗ trợ Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP). Sự tương đồng về mặt chiến lược này cho phép Việt Nam thực thi hiệu quả chiến lược “cân bằng động”, có thể khai thác các nguồn lực an ninh và phát triển của Australia để gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia mà không vi phạm nguyên tắc không tham gia liên minh quân sự. Từ đó, Việt Nam đóng vai trò cầu nối tích cực giúp Australia gắn kết, giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN, duy trì sự ổn định trong cấu trúc an ninh khu vực.
Ngoài ra, Việt Nam cần triển khai nhanh chóng các cam kết trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, các chương trình hành động cụ thể hóa danh mục hợp tác ưu tiên về an ninh hàng hải, an ninh mạng, chống tội phạm xuyên quốc gia và hợp tác công nghiệp quốc phòng. Chủ động đề xuất các chương trình hợp tác cụ thể về nâng cao năng lực giám sát vệ tinh duyên hải, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, quản lý tài nguyên và tổ chức các khóa huấn luyện chuyên sâu về an ninh mạng.
Trong quá trình triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế và chủ động hội nhập quốc tế, Việt Nam cần chủ động khai thác hiệu quả các cơ chế hợp tác an ninh giữa hai nước; đồng thời, tích cực tham gia các chương trình đào tạo, chia sẻ thông tin, xây dựng năng lực và diễn tập chung với sự hỗ trợ của Australia, góp phần nâng cao chất lượng thực thi pháp luật và quốc phòng, tăng cường khả năng ứng phó với các thách thức an ninh, lĩnh vực Australia đặc biệt coi trọng, phù hợp với nhu cầu bảo đảm an ninh và phát triển bền vững của Việt Nam trong bối cảnh mới.
5. Kết luận
Nhìn lại tiến trình hợp tác an ninh giữa Australia và ASEAN dưới thời Thủ tướng Anthony Albanese, có thể thấy, đây là một trong những giai đoạn phát triển năng động và thực chất trong lịch sử hơn nửa thế kỷ của mối quan hệ này. Bằng việc ban hành các văn kiện chiến lược mang tính định hình thời đại, như đánh giá Chiến lược quốc phòng năm 2023 và Chiến lược quốc phòng quốc gia năm 2024, chính quyền Thủ tướng Albanese đã chính thức thiết lập Đông Nam Á là địa bàn ưu tiên chiến lược, gắn liền với an ninh quốc gia Australia.
Mặc dù vẫn phải đối mặt với những mâu thuẫn cấu trúc sâu sắc giữa việc theo đuổi các liên minh quân sự cứng như AUKUS với cam kết tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN, sự can dự tích cực và thực chất của Australia đã mang lại những nguồn lực răn đe quan trọng, góp phần duy trì trật tự dựa trên luật lệ và ngăn ngừa xung đột tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đối với Việt Nam, sự nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3/2024 không chỉ khẳng định mức độ tin cậy chiến lược cao độ giữa hai nước mà còn mở ra những không gian hợp tác an ninh quốc phòng thực chất mới. Trong một thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới đa cực và nhiều biến động, việc Việt Nam kiên trì chính sách độc lập tự chủ, linh hoạt, đồng thời, chủ động phối hợp với các quốc gia tầm trung cùng lợi ích như Australia để củng cố vai trò trung tâm của ASEAN sẽ tiếp tục là mỏ neo vững chắc nhất bảo vệ chủ quyền quốc gia và duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Tài liệu tham khảo:
Bài viết là sản phẩm của đề tài khoa học năm 2026 “Chính sách đối ngoại của Australia đối với ASEAN từ năm 2021 đến nay” do TS. Trần Lê Minh Trang làm chủ nhiệm.
Australian Embassy in Vietnam. (2025). Joint Workshops on Women, Peace, and Security (WPS) under Indo-Pacific Endeavor 2025 with Vietnam, Laos, and Cambodia, Hanoi, November 2025.
ASEAN (2024).Comprehensive Strategic Partners: ASEAN and Australia after the first 50 years 2024. https://asean.mission.gov.au/files/AESN/asean-australia-report.pdf.
Apo (2026). National Defense Strategy. https://apo.org.au/node/334078.
ASEAN-Australia Center & Australian Mission to ASEAN (2024). ASEAN and Australia after the First 50 Years.
Asean.org. (2025).ASEAN – Australia Leaders’ Statement on Conflict Prevention and Crisis Management in the ASEAN-led Regional Architecture (28/10/2025, Kuala Lumpur). https://asean.org/wpcontent/uploads/2025/10/ASEAN-Australia-Joint-Leaders-Statement-on-Conflict-Prevention-and-Crisis-Management-in-the-ASEAN-led-Regional-Architecture-Final.pdf.
Asean.org. (2024). Melbourne Declaration và ASEAN- Australia Leaders’ Vision Statement- Partners for Peace and Prosperity (06/3/2024, Melbourne), https://asean.org/wp-content/uploads/2024/03/ASEAN-AU-agreed-Vision-Statement_FINAL.pdf.
ASEAN (2025). Chairman’s Statement of the 5th ASEAN–Australia Summit (2025), https://asean.org/wp-content/uploads/2025/11/CHAIRMANS-STATEMENT-5TH-ASEAN-AUSTRALIA-SUMMIT.pdf.
ASEAN (2024). Plan of Action to Implement the ASEAN–Australia Comprehensive Strategic Partnership (2025–2029), https://asean.org/wp-content/uploads/2024/07/Adopted-ASEAN-Australia-POA-2025-2029.pdf.
CSIS (2022). Australia Doubles Down on Southeast Asia. https://www.csis.org/analysis/australia-doubles-down-southeast-asia.
Csps. Aerospace (2021). Defence with White Paper. https://csps.aerospace.org/sites/default/files/2021-08/Australia%20Defence%20White%20Paper%202016_1.pdf.
Department of Defense, Australian Government. (2026). Exercise Kakadu 2026: Royal Australian Navy hosts premier multilateral maritime activity, Defense Media Release, Canberra, March 2026.
Department of Defense, Australian Government. (2025). Australia Reaffirms Strong Defense Commitment to the Five Power Defense Arrangements (FPDA) for Southeast Asian Stability. Canberra: Defense Media.
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) & Australian Federal Police (AFP) (2025). Memorandum of Understanding on Cyber and Critical Technology Cooperation between the Government of Australia and the Ministry of Public Security of the Socialist Republic of Vietnam. Signed in Hanoi, August 2025. Defence.gov.au (2025). Defense Cooperation Program. https://www.defence.gov.au/sites/default/files/2025-02/2024-25_Defence_PAES_03_Appendices.pdf.
Minister. defence. (2024). Defense Partnership for the Future Statement. https://www.minister.defence.gov.au/statements/2024-11-21/defence-partnership-future-statement
