Perspectives of the 14th National Congress of the Communist Party of Vietnam on national defense, security, and foreign affairs in the new era
TS. Đại tá, Ngô Văn Sỹ
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: Vansyngo8776@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc. Những điểm mới của Đại hội thể hiện rõ tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; gắn kết chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong một chỉnh thể thống nhất; đồng thời, đặt yêu cầu hoàn thiện quản trị quốc gia hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong kỷ nguyên mới.
Từ khóa: Đại hội XIV; quốc phòng; an ninh; đối ngoại; quản lý nhà nước; kỷ nguyên mới.
Abstract: The 14th National Congress of the Party marked a new stage in strategic thinking on national defense, security, and foreign affairs to meet the requirements of protecting the Fatherland. The Congress’s new aspects clearly demonstrate a forward-thinking approach to national defense; the close integration of national defense, security, and foreign affairs into a unified whole; and the need to improve modern national governance and enhance the effectiveness and efficiency of state management in the new era.
Keywords: 14th National Congress; national defense; security; foreign affairs; state management; new era.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đang đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống có xu hướng gia tăng; chiến tranh công nghệ cao, an ninh mạng, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu và an ninh con người trở thành những vấn đề nổi bật tác động trực tiếp đến ổn định và phát triển quốc gia.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn 40 năm đổi mới, Đảng khẳng định: “Phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.81-82). Điểm nổi bật là lần đầu tiên Đảng xác định “tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên”, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy chiến lược về bảo vệ và phát triển đất nước.
2. Quan điểm của Đại hội XIV của Đảng về quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong kỷ nguyên mới
Nhận thức sâu sắc tình hình, môi trường chính trị, an ninh toàn cầu và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy, Đại hội XIV của Đảng đã đề cao tính chủ động “tăng cường quốc phòng toàn dân, phòng thủ chủ động; ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm các nhân tố gây mất ổn định chính trị từ bên trong; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.113). để định hướng nhận thức sự cần thiết phải “thấy trước, biết trước”, tạo tâm thế chủ động, đi trước, đón trước, chuẩn bị trước, ngăn chặn từ trước, từ xa, xử lý sớm các nguy cơ; không để bị động, bất ngờ.
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của hệ thống chính trị và toàn dân về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.
Trước tình hình cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, quyết liệt, thậm chí đối đầu trực diện; xu thế tập hợp lực lượng gia tăng; những hạn chế, bị động, phụ thuộc trong quan hệ quốc tế; những khó khăn, thụ động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đặt ra việc phải đề cao tự chủ chiến lược. Đại hội chỉ rõ: “Tự chủ chiến lược, đổi mới mô hình phát triển, lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước, nâng cao đời sống và hạnh phúc của Nhân dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.83). Đây là lần đầu tiên Đảng đưa quan điểm tự chủ về chiến lược để chỉ đạo sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Như vậy, nhận thức về quốc phòng và bảo vệ Tổ quốc đã có bước phát triển toàn diện hơn so với các nhiệm kỳ trước, đó là phải “Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp quốc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.39).
Một trong những điểm mới nổi bật là tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, “giữ nước khi nước chưa nguy”. Quan điểm này thể hiện cách tiếp cận chủ động trong phòng ngừa nguy cơ xung đột, chiến tranh và các yếu tố gây mất ổn định thông qua việc phát huy sức mạnh tổng hợp quốc gia, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế – xã hội. Đại hội XIV nhấn mạnh “phải chăm lo xây dựng thế trận lòng dân; thế trận lòng dân vững thì quốc phòng, an ninh vững; thế trận lòng dân vững thì cải cách mới đi tới cùng; thế trận lòng dân vững thì khó khăn nào cũng vượt qua, thách thức nào cũng được hoá giải” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.115). Điều đó cho thấy nhận thức mới của Đảng về vai trò của nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Trong điều kiện mới, sức mạnh quốc phòng không chỉ được đo bằng tiềm lực quân sự mà còn được quyết định bởi năng lực quản trị quốc gia, trình độ phát triển kinh tế, khoa học – công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và sự đồng thuận xã hội.
Bên cạnh đó, Đại hội XIV xác định: “xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, kiên định với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng; bảo đảm chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu cao, làm nòng cốt trong sự nghiệp quốc phòng, an ninh, xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.113). Đó là, xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; nâng cao năng lực sẵn sàng chiến đấu, khả năng tác chiến trong môi trường chiến tranh công nghệ cao và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Đây là yêu cầu tất yếu trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng chuyển dịch các hình thái xung đột sang không gian số.
Hai là, tư duy mới về an ninh quốc gia trong điều kiện hội nhập quốc tế.
Nhận thức, tư duy mới về “tự chủ chiến lược về an ninh” được thể hiện xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: “bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, an ninh con người, an ninh chế độ, an ninh văn hoá – tư tưởng, an ninh kinh tế – tài chính, an ninh mạng – dữ liệu, an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước…” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.113). Đồng thời, thể hiện bước phát triển mới về bảo đảm an ninh quốc gia theo hướng toàn diện, hiện đại và chủ động hơn. Nếu trước đây an ninh chủ yếu được tiếp cận theo nghĩa truyền thống thì hiện nay nội hàm an ninh quốc gia đã được mở rộng sang các lĩnh vực phi truyền thống như an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu, an ninh môi trường và an ninh con người.
Quan điểm này phản ánh sự thích ứng của Đảng trước những biến đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và tác động ngày càng sâu rộng của toàn cầu hóa, chuyển đổi số đối với đời sống xã hội. Theo đó, thực hiện tự chủ chiến lược về an ninh nhằm chủ động nhận diện, ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm, từ xa các nguy cơ; chuẩn bị nguồn lực quốc gia, nâng cao khả năng huy động, đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh; năng lực tự chủ, tự cường về công nghệ, nhân lực chất lượng cao trong bảo đảm an ninh; nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang nhân dân; bảo đảm an ninh quốc gia không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà cần có sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Đại hội XIV đồng thời nhấn mạnh “ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm các nhân tố gây mất ổn định chính trị từ bên trong” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.119). Đây là yêu cầu xây dựng nền an ninh nhân dân vững chắc; chủ động nắm chắc tình hình, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống; kiên quyết đấu tranh, làm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Trong đó, đặt con người ở vị trí trung tâm của chiến lược an ninh cũng là điểm mới quan trọng trong nhận thức của Đảng. An ninh quốc gia phải gắn liền với bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân và tạo môi trường ổn định cho phát triển đất nước.
Ba là, đối ngoại – trụ cột chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Một trong những nội dung có ý nghĩa đột phá trong tư duy của Đại hội XIV của Đảng là việc đặt đối ngoại, hội nhập quốc tế ngang tầm với quốc phòng và an ninh trong chỉnh thể chiến lược bảo vệ Tổ quốc. Đó là: “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, đồng bộ và hiệu quả nhằm phát huy tiềm năng, thế và lực mọi của đất nước, tạo động lực quan trọng để phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.118). Đại hội đã chỉ rõ: “Tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. Lần đầu tiên đối ngoại được xác định với vị trí chiến lược như vậy trong hệ thống quan điểm chỉ đạo của Đảng. Đồng thời, Đại hội nhấn mạnh: “Bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước đối với các hoạt động đối ngoại. Triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại trên cả 3 trụ cột: đối ngoại Đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân thống nhất từ Trung ương đến địa phương” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.117).
Tư duy “ba trụ cột” quốc phòng – an ninh – đối ngoại phản ánh nhận thức mới của Đảng về sức mạnh tổng hợp quốc gia trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng. Nếu như trước đây, đối ngoại không chỉ là phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, tranh thủ nguồn lực từ bên ngoài mà còn là công cụ quan trọng để giữ vững môi trường hòa bình, xây dựng lòng tin chiến lược, ngăn ngừa xung đột và bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc từ sớm, từ xa. “Chủ động, tích cực đóng góp vào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.117).
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng nhưng vẫn giữ vững độc lập dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa. Quan điểm này thể hiện bản lĩnh và sự linh hoạt của Việt Nam trong xử lý quan hệ quốc tế giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt.
3. Những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước hiện nay
Thứ nhất, tư duy mới của Đảng về quốc phòng, an ninh và đối ngoại là cơ sở để nâng cao năng lực kiến tạo phát triển của đất nước. Trong điều kiện mới, Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý theo nghĩa hành chính thuần túy, mà phải đóng vai trò kiến tạo phát triển, định hình không gian chính sách, dẫn dắt chuyển đổi và tổ chức phối hợp các nguồn lực quốc gia. Đồng thời, hoàn thiện thể chế, chính sách và hệ thống pháp luật về quốc phòng, an ninh và đối ngoại phù hợp với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải gắn với nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và năng lực ứng phó với các nguy cơ an ninh phi truyền thống.
Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia gắn với bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và chủ quyền số. Trong bối cảnh không gian mạng trở thành môi trường chiến lược mới, quản lý nhà nước cần nâng cao năng lực dự báo, giám sát và xử lý các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia trên môi trường số. Do đó, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Một nền quản trị hiện đại đòi hỏi khả năng phối hợp liên ngành, liên cấp, liên vùng; khả năng dự báo dài hạn; khả năng huy động sự tham gia của xã hội và đặc biệt là năng lực xử lý hài hòa giữa ổn định với đổi mới, giữa mở cửa với an ninh, giữa tăng trưởng với bền vững.
Thứ ba, chú trọng xây dựng “thế trận lòng dân”, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Do đó, cần tăng cường công tác giáo dục, bồi dưỡng tinh thần yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, lòng tự tôn, tự hào, truyền thống, lịch sử vẻ vang của dân tộc trong mọi tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ; quán triệt, học tập, nắm chắc đường lối, quan điểm của Đảng về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; nâng cao ý thức, phát huy cao nhất trách nhiệm của nhân dân trong bảo vệ Tổ quốc. Đây vừa là yêu cầu chiến lược, vừa là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.
Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đội ngũ cán bộ làm công tác quốc phòng, an ninh, đối ngoại đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, chuẩn hóa đào tạo chuyên môn, tăng cường rèn luyện thực tiễn và xây dựng cơ chế đãi ngộ. Trọng tâm là tạo ra đội ngũ cán bộ có tư duy chiến lược, bản lĩnh chính trị vững vàng và năng lực hội nhập quốc tế sâu rộng. Đồng thời, thường xuyên nghiên cứu, ban hành các chế độ, chính sách hiệu quả trong nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài. Đây là điều kiện quan trọng để thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững.
4. Kết luận
Quan điểm của Đại hội XIV về quốc phòng, an ninh và đối ngoại thể hiện bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới. Việc xác lập mối quan hệ chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong một chỉnh thể thống nhất không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan của thực tiễn mà còn cho thấy tầm nhìn chiến lược của Đảng trong hoạch định đường lối phát triển đất nước.
Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục biến động phức tạp, việc quán triệt và triển khai hiệu quả các quan điểm của Đại hội XIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát huy sức mạnh tổng hợp quốc gia; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới.
Tài liệu tham khảo:
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Bộ Chính trị (2013). Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10/4/2013 về hội nhập quốc tế.
Tô Lâm (03/4/2025). Vươn mình trong hội nhập quốc tế. Tạp chí Cộng sản điện tử. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/vuon-minh-trong-hoi-nhap-quoc-te
