Promoting the humanistic values of Vietnam’s military tradition in building the Vietnam People’s Army
Đại tá, TS. Nguyễn Thanh Hải
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: haiducbach@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Nét đặc sắc của các tổ chức quân sự và hoạt động quân sự trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc là tính nhân văn. Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, dân tộc Việt Nam luôn sẵn sàng đương đầu và không chịu khuất phục trước mọi kẻ thù xâm lược để tồn tại và phát triển. Nghiên cứu, vận dụng giá trị nhân văn quân sự của dân tộc trong hoạt động quân sự, quốc phòng nói chung, trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị nói riêng là vấn đề cơ bản, thường xuyên trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Văn hóa quân sự; xây dựng quân đội; chính trị; Quân đội nhân dân Việt Nam.
Abstract: A defining feature of military organizations and military activities in the nation’s history of state-building and national defense is their humanistic nature. Throughout its formation and development, the Vietnamese nation has always been ready to confront and refuse to yield to any invading enemy in order to survive and thrive. Studying and applying the nation’s military humanistic values in military and national defense activities in general, as well as in the political development of the Vietnam People’s Army in particular, is a fundamental and ongoing issue in the current period.
Keywords: Military culture; military building; politics; Vietnam People’s Army.
1. Đặt vấn đề
Dân tộc Việt Nam đã sáng tạo ra các giá trị văn hóa giữ nước, tư tưởng quân sự, giá trị nhân văn quân sự và phát triển, hoàn thiện chúng ngay trong quá trình đấu tranh chống ngoại xâm. Giá trị nhân văn quân sự của dân tộc ta được hình thành ngay từ thời kỳ dựng nước và tiếp tục được phát triển trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Tư tưởng quân sự cũng như các giá trị nhân văn quân sự Việt Nam không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn có giá trị đối với hiện đại, trở thành mạch nguồn và cơ sở cho sự phát triển trong suốt lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Thế hệ đương đại phải có trách nhiệm trước lịch sử, trân trọng giữ gìn, phát triển, làm phong phú thêm và nâng lên tầm cao mới những giá trị của văn hoá giữ nước, của văn hóa quân sự Việt Nam, của giá trị nhân văn quân sự Việt Nam để “đất nước muôn thuở thái bình”, “xã tắc đời đời bền vững”, để dân tộc Việt Nam trường tồn và phát triển không ngừng.
2. Giá trị nhân văn quân sự trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam
Ngay từ thời kỳ đầu dựng nước, cũng như trong suốt lịch sử dân tộc, mục đích của các tổ chức quân sự và hoạt động quân sự của dân tộc ta không phải là xâm lược, tiến công các nước khác; nếu có tiến hành các hoạt động quân sự thì cũng nhằm mục đích chính nghĩa, tự vệ, bảo vệ và giành lại nền độc lập của dân tộc. Đồng thời, các hoạt động quân sự thường hướng đến mục tiêu hàng đầu là tránh tổn hại đến dân thường và lực lượng vũ trang, lấy tiêu diệt lực lượng đối phương làm mục tiêu quan trọng nhưng sẵn sàng mở cho đối phương một con đường sống. Thể hiện sâu sắc tính nhân văn: đem đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo. Chính tính nhân văn trong các tổ chức quân sự và hoạt động quân sự đã phát huy sức mạnh tổng hợp của dân tộc, một trong những nhân tố quan trọng giúp dân tộc ta giành thắng lợi trong công cuộc chống giặc ngoại xâm.
Giá trị nhân văn quân sự của dân tộc Việt Nam được thể hiện trên nhiều chiều cạnh, trong đó tập trung là: Toàn bộ giá trị quân sự Việt Nam luôn phản ánh và thể hiện mục đích vì dân tộc, giai cấp, vì nhân dân và con người; thể hiện tính chính nghĩa, tự vệ chính đáng; giàu tình người, gắn bó cộng đồng, đoàn kết nội bộ. Đồng thời, giá trị nhân văn quân sự của dân tộc Việt Nam được thể hiện ở chỗ luôn lấy hiệu quả làm trọng, giảm thiểu tối đa mồ hôi và xương máu của binh sĩ và nhân dân, gắn bó với dân, dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân và nhân đạo, nhân văn với đối phương.
Những giá trị tiêu biểu của nhân văn quân sự Việt Nam liên tục được bồi đắp, kế thừa, phát triển và phát huy trong thực tiễn tổ chức và hoạt động quân sự. Điều đó không những cho thấy sức mạnh to lớn của tư tưởng, của giá trị tiêu biểu trong giá trị nhân văn quân sự Việt Nam, mà còn nói lên ý nghĩa, sức sống, tính độc đáo và khả năng thích ứng, phát triển của giá trị nhân văn quân sự Việt Nam, của văn hóa quân sự Việt Nam trong mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, góp phần xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới.
Việc xây dựng lực lượng quân đội về chính trị trong bối cảnh thế giới, khu vực và tình hình trong nước hiện có những biến đổi phức tạp, khó lường; đây vừa là thời cơ, vừa là thách thức mới. Tình hình thế giới, khu vực có những diễn biến phức tạp đe dọa đến độc lập, chủ quyền, sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, lãnh hải thiêng liêng của đất nước. Đặc biệt là, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, kết hợp với bạo loạn lật đổ và sẵn sàng can thiệp quân sự chống phá thành quả cách mạng; đồng thời, nhiều thế lực với ý đồ độc chiếm Biển Đông đã đẩy mạnh hoạt động quân sự trên vùng biển này; đã và đang đe dọa nghiêm trọng chủ quyền biển đảo, Việt Nam. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước chủ trương: “Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa, nền văn hóa và lợi ích quốc gia – dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, an ninh con người; xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh để phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.156).
2. Giải pháp phát huy giá trị nhân văn quân sự của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị
Một là, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục các giá trị nhân văn quân sự của dân tộc, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội về chính trị hiện nay. Tiếp tục quán triệt và triển khai thực hiện hiệu quả các nghị quyết, kết luận của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Đặc biệt là quan điểm Đại hội XIV của Đảng xác định, xây dựng Quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.157-158); Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 17/01/2022, của Bộ Chính trị về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 230-NQ/QUTW ngày 02/4/2022 của Quân ủy Trung ương về lãnh đạo thực hiện tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 và những năm tiếp theo, Kế hoạch số 1228/KH-BQP ngày 25/4/2022 của Bộ Quốc phòng về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 và những năm tiếp theo.
Đặc biệt, toàn quân tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 51-NQ/TW ngày 20/7/2005 của Bộ Chính trị (khóa IX) về việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam; Nghị quyết số 513-NQ/ĐUQSTW ngày 17/11/2005 của Đảng ủy Quân sự Trung ương (nay là Quân ủy Trung ương); Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII, XIII) và Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá”, gắn với thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và Chỉ thị số 855-CT/QUTW ngày 12/8/2019 của Thường vụ Quân ủy Trung ương về đẩy mạnh thực hiện Cuộc vận động phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.
Tiếp tục tập trung xây dựng Đảng bộ Quân đội thật sự trong sạch, vững mạnh, gương mẫu, tiêu biểu, đáp ứng sự tin tưởng, kỳ vọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân; ngày càng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; “nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện và sức chiến đấu của các cấp ủy, tổ chức đảng; vai trò tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên phải được lan tỏa trong toàn quân và toàn xã hội” (Nguyễn Phú Trọng, 2023, tr.86).
Thông qua công tác giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, thái độ của các chủ thể, từ đó xây dựng ý thức bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và kiên định trong hoạt động thực tiễn nói chung, cũng như trong xây dựng chính trị của Quân đội nhân dân Việt Nam nói riêng. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, công tác giáo dục cần hoàn thiện về nội dung, đổi mới về hình thức và phương pháp sao cho phù hợp với từng đơn vị, bám sát thực tiễn phát triển của đất nước và yêu cầu xây dựng quân đội. Đồng thời, nội dung giáo dục giá trị nhân văn quân sự của dân tộc cần tập trung làm rõ những quan điểm phản ánh bản chất nhân văn của nền quân sự cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng; khẳng định giá trị của giá trị nhân văn quân sự của dân tộc trong đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng và các hoạt động quân sự của quân đội và Nhân dân. Đặt nội dung giáo dục giá trị nhân văn quân sự của dân tộc trong tổng thể công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục truyền thống của Quân đội; giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là phương thức chính, quyết định kết quả của xây dựng quân đội về chính trị.
Hai là, phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức; nâng cao tính tích cực, sáng tạo của cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân; xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Hệ thống tổ chức chủ yếu trong các đơn vị quân đội bao gồm tổ chức đảng, tổ chức chỉ huy, các tổ chức đoàn thể quần chúng và hội đồng quân nhân. Ngoài ra, còn có các cơ quan, tổ chức văn hóa, nghệ thuật chuyên nghiệp (các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, trung tâm Phát thanh – Truyền hình quân đội, hệ thống báo chí, xuất bản), các thiết chế văn hóa cùng với các cơ sở, phương tiện vật chất đi kèm (hệ thống bảo tàng, nhà truyền thống; hệ thống nhà hát, nhà văn hóa; phòng Hồ Chí Minh; thư viện, phòng đọc, câu lạc bộ…). Sự vững mạnh của các tổ chức, cơ quan văn hóa; sự hoàn thiện của các thiết chế văn hóa quân sự có vai trò quan trọng như một thành tố vật chất, tác động trực tiếp đến công tác xây dựng quân đội về chính trị.
Để xây dựng và phát huy vai trò của các tổ chức, thiết chế nêu trên cần thực hiện tốt công tác: xây dựng tổ chức đảng trong quân đội trong sạch vững mạnh, có sức chiến đấu cao và đủ năng lực lãnh đạo đơn vị hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ; nâng cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức chỉ huy và đội ngũ cán bộ các cấp; xây dựng và phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng và hội đồng quân nhân, các tổ chức văn hóa nghệ thuật chuyên nghiệp; hoàn thiện và phát huy hệ thống các thiết chế văn hóa phục vụ tốt nhất cho giáo dục và các hoạt động văn hóa quân sự đạt hiệu quả cao.
Đích cuối cùng của việc vận dụng giá trị nhân văn quân sự của dân tộc trong xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị được đánh giá thông qua hành vi ứng xử, hoạt động thực tiễn của cán bộ, chiến sĩ theo những chỉ dẫn của Người, trở thành động lực tinh thần, góp phần xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Phát huy tính tích cực, chủ động của cán bộ, chiến sĩ trong quá trình tự học tập, tu dưỡng, rèn luyện theo các giá trị nhân văn quân sự của dân tộc là cơ sở để chuyển hóa về chất, hình thành thói quen, nếp sống hằng ngày. Do đó, để phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác của cán bộ, chiến sĩ thì lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần phải gương mẫu, tích cực thể hiện hành vi ứng xử văn hóa, nhân văn theo cương vị, chức trách; thường xuyên tổ chức các hoạt động thực tiễn theo hướng đa dạng, phong phú, tổ chức các hoạt động giao lưu, kết nghĩa với địa phương nơi đóng quân, các hoạt động dã ngoại kết hợp làm công tác dân vận. Mở rộng nơi “thực hành” ứng xử nhân văn trong các hoạt động phong trào, như: “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ”, “Quân đội chung sức xây dựng nông thôn mới”…
Ba là, thực hiện tốt chính sách xã hội đối với quân đội và gia đình quân nhân, kịp thời giải quyết những vấn đề nảy sinh về chế độ, chính sách. Tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục truyền thống và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ yên tâm phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ. Để thực hiện tốt công tác này cần tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, phát huy trách nhiệm của người đứng đầu; đẩy mạnh công tác quản lý, tuyên truyền, giáo dục, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các cấp, tổ chức, lực lượng; nghiên cứu và phát huy sức mạnh tổng hợp, thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội, chính sách đãi ngộ người có công, đẩy mạnh hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa” trong thời kỳ mới.
Bốn là, thực hiện công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị theo các giá trị nhân văn quân sự của dân tộc. Thực tế cho thấy, đây là một quá trình nghiên cứu tìm tòi, thử nghiệm phức tạp, với nhiều vấn đề phát sinh. Thực hiện chủ trương của Đảng trong việc “Bổ sung, hoàn thiện hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách về quốc phòng, an ninh và các nội dung liên quan đến quốc phòng, an ninh trong điều kiện mới” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.160). Phải thường xuyên bám sát thực tiễn, đánh giá thành công và chỉ ra hạn chế, bất cập trong công tác này để kịp thời bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện cho phù hợp với tình hình mới. Nếu thấy nội dung, phương thức cũ có những điểm không còn phù hợp, làm suy giảm chất lượng và hiệu quả thì phải kiên quyết sửa đổi, bổ sung và phát triển cho phù hợp. Do đó, để thực hiện tốt nhiệm vụ này, công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn cần theo hướng: tiếp tục nghiên cứu, tiến tới chuẩn hóa nội dung,luận giải, làm rõ sự thống nhất biện chứng với chính trị của quân đội ta, đồng thời, cần phải sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm, kịp thời bổ sung, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với quân đội; nhận diện và đấu tranh làm thất bại chiến lược “diễn biến hòa bình” và âm mưu “phi chính trị hóa quân đội” của các thế lực thù địch đối với cách mạng nước ta.
Tài liệu tham khảo:
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Nguyễn Phú Trọng (2023). Một số vấn đề về đường lối quân sự, chiến lược quốc phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
