Conservation of natural and cultural tourism resources in the development of the tourism economy in An Giang province
TS. Lê Toàn Thắng
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Nguyễn Thị Mộng Quyên
Trung tâm Xúc tiến thương mại và du lịch Hà Tiên
(Quanlynhanuoc.vn) – Tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa là nền tảng hình thành sản phẩm, tạo sức hấp dẫn và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Sau hợp nhất, tỉnh An Giang có không gian du lịch đa dạng từ đồng bằng, vùng núi, biên giới đến biển đảo, đồng thời hội tụ nhiều giá trị lịch sử, tín ngưỡng, lễ hội, làng nghề và văn hóa tộc người. Bài viết phân tích thực trạng bảo tồn tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa trong phát triển kinh tế du lịch tỉnh An Giang, dựa trên dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, đề án, kế hoạch và tài liệu chính thức giai đoạn 2021-2025. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển kinh tế du lịch tỉnh An Giang trơng thời gian tới.
Từ khóa: An Giang, bảo tồn tài nguyên du lịch, tài nguyên tự nhiên, tài nguyên văn hóa, kinh tế du lịch.
Abstract: Natural and cultural tourism resources constitute an important foundation for tourism product development, destination attractiveness and competitiveness. Following the administrative merger, An Giang Province possesses a diverse tourism space ranging from plains, mountains and border areas to coastal and island destinations, together with historical, cultural, religious and traditional values associated with Kinh, Khmer, Cham and Hoa communities. Based on secondary data from official reports, plans and tourism development projects during 2021-2025, this paper examines the conservation of natural and cultural tourism resources in the development of An Giang’s tourism economy. From there, propose solutions to develop An Giang province’s tourism economy in the upcoming time.
Keywords: An Giang, tourism resource conservation, natural tourism resources, cultural tourism resources, tourism economy.
1. Đặt vấn đề
Tài nguyên du lịch là một trong những điều kiện cơ bản để hình thành sản phẩm và tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến. Đối với kinh tế du lịch địa phương, tài nguyên tự nhiên, văn hóa và xã hội không chỉ là yếu tố đầu vào mà còn quyết định khả năng tạo ra sản phẩm khác biệt, thu hút khách, kéo dài thời gian lưu trú và tạo nguồn thu cho các hoạt động kinh tế có liên quan. Tuy nhiên, tài nguyên du lịch, đặc biệt là tài nguyên sinh thái và tài nguyên văn hóa, có tính dễ tổn thương. Khi hoạt động khai thác vượt quá sức chịu tải, môi trường và cảnh quan có thể bị suy giảm; các giá trị văn hóa cũng có nguy cơ bị thương mại hóa hoặc biến dạng. Vì vậy, phát triển kinh tế du lịch phải được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên (Bùi Thị Hải Yến, 2019; Butler, 1980; Goeldner & Ritchie, 2012; Liên Hợp quốc, 2015).
Sau hợp nhất, không gian phát triển du lịch tỉnh An Giang được mở rộng từ vùng đồng bằng, núi, biên giới đến biển đảo. Điều kiện tự nhiên của tỉnh bao gồm hệ sinh thái đất ngập nước, rừng tràm, vùng núi, sông nước và biển đảo, trong khi tài nguyên văn hóa được hình thành từ hệ thống di tích, lễ hội, tín ngưỡng, làng nghề, ẩm thực và đời sống văn hóa của cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm và Hoa. Đây là nền tảng để hình thành các nhóm sản phẩm du lịch tâm linh – văn hóa, sinh thái – nông nghiệp, biên giới và biển đảo có khả năng bổ sung cho nhau trong một không gian du lịch thống nhất (Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Cùng với lợi thế tài nguyên, quy mô hoạt động kinh tế du lịch của tỉnh đang tăng nhanh. Tổng lượt khách tăng từ 6.337.423 lượt năm 2021 lên 24.135.521 lượt năm 2025, trong đó, khách quốc tế tăng từ 4.700 lượt lên 1.910.355 lượt. Tổng thu từ du lịch tăng từ 5.349 tỷ đồng năm 2021 lên 67.944 tỷ đồng năm 2025. Riêng năm 2025, Phú Quốc ước đón khoảng 8,143 triệu lượt khách và tạo khoảng 43.879 tỷ đồng tổng thu du lịch (Sở Du lịch tỉnh An Giang, 2025a, 2025b). Những lợi thế, tiềm năng này đòi hỏi việc bảo tồn và phát huy tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa cần được chú trọng hơn nữa để phát triển kinh tế du lịch biển của địa phương trong thời gian tới.
Bài viết sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh trên cơ sở dữ liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu chủ yếu gồm báo cáo hoạt động du lịch của tỉnh An Giang và Kiên Giang giai đoạn 2021-2025, các đề án phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn, ngành nghề truyền thống, báo cáo văn hóa – du lịch và Đề án phát triển du lịch tỉnh An Giang giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035. Do phạm vi địa giới và thống kê có sự thay đổi vào năm 2025, số liệu được sử dụng nhằm mô tả xu hướng và đánh giá thực trạng, không đồng nhất toàn bộ chuỗi số liệu với tốc độ tăng trưởng của một đơn vị hành chính không thay đổi.
2. Thực trạng bảo tồn tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa trong phát triển kinh tế du lịch tỉnh An Giang
2.1. Kết quả đạt được
Thứ nhất, về nhận diện và khai thác hệ thống tài nguyên du lịch.
Sau hợp nhất, An Giang có hệ thống tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa tương đối đa dạng. Đối với tài nguyên sinh thái, những không gian tiêu biểu gồm Rừng tràm Trà Sư, vùng Bảy Núi – Núi Cấm, Búng Bình Thiên, Vườn quốc gia U Minh Thượng, Phú Quốc, Kiên Hải và các không gian du lịch mùa nước nổi. Những tài nguyên này cho phép phát triển nhiều loại hình như du lịch sinh thái, trekking, nghỉ dưỡng, trải nghiệm sông nước và du lịch biển đảo (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2023, 2024; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Đối với tài nguyên văn hóa, tỉnh có Khu du lịch quốc gia Núi Sam – Miếu Bà Chúa Xứ, di tích Óc Eo – Ba Thê, hệ thống chùa và cơ sở tín ngưỡng vùng Bảy Núi, các di tích và lễ hội tại Hà Tiên cùng không gian văn hóa đa tộc người Kinh, Khmer, Chăm, Hoa. Ngoài ra, làng lụa Tân Châu, nghề dệt thổ cẩm Chăm, sản phẩm đường thốt nốt, mắm Châu Đốc và hệ thống sản phẩm OCOP tạo điều kiện kết hợp giữa phát triển du lịch, bảo tồn nghề truyền thống và nâng cao thu nhập cho cộng đồng (Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang, 2022a, 2022b, 2022c; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2023, 2024).
Bảng 1. Một số nhóm tài nguyên du lịch tiêu biểu của tỉnh An Giang và định hướng bảo tồn
| Nhóm tài nguyên | Tài nguyên, không gian tiêu biểu | Loại hình có thể khai thác | Yêu cầu bảo tồn chủ yếu |
| Sinh thái đất ngập nước | Trà Sư, Búng Bình Thiên, U Minh Thượng, vùng mùa nước nổi | Sinh thái, trải nghiệm, giáo dục môi trường | Đa dạng sinh học, chất lượng nước, rác thải, sức chứa |
| Núi và cảnh quan | Bảy Núi, Núi Cấm, Hà Tiên | Sinh thái, trekking, tâm linh | Cảnh quan, an toàn, xây dựng và dòng khách |
| Biển đảo | Phú Quốc, Kiên Hải, Hà Tiên | Nghỉ dưỡng, biển đảo, sinh thái | Hệ sinh thái biển, nước thải, chất thải và sức chứa |
| Văn hóa – tâm linh | Núi Sam, Miếu Bà Chúa Xứ, hệ thống chùa Khmer, Lăng Mạc Cửu | Tâm linh, lễ hội, văn hóa | Không gian tín ngưỡng, cảnh quan, văn hóa ứng xử |
| Di sản và văn hóa tộc người | Óc Eo – Ba Thê, văn hóa Khmer, Chăm, Hoa | Văn hóa, nghiên cứu, cộng đồng | Tính xác thực, tri thức bản địa, sự tham gia cộng đồng |
| Làng nghề và ẩm thực | Lụa Tân Châu, thổ cẩm Chăm, thốt nốt, mắm Châu Đốc | Làng nghề, mua sắm, ẩm thực | Duy trì nghề, chất lượng sản phẩm, sinh kế cộng đồng |
Thứ hai, về lồng ghép bảo tồn tài nguyên vào quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch.
Trong giai đoạn 2021-2025, hai địa bàn An Giang và Kiên Giang trước hợp nhất đã ban hành và triển khai nhiều chương trình, kế hoạch và đề án liên quan đến phát triển sản phẩm, du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng, OCOP và ngành nghề truyền thống. Tại Kiên Giang, các đề án về du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn gắn với OCOP và ngành nghề truyền thống đều xác định mối liên hệ giữa khai thác tài nguyên, nâng cao sinh kế và phát triển sản phẩm địa phương (Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang, 2022a, 2022b, 2022c).
Sau hợp nhất, Đề án phát triển du lịch tỉnh An Giang giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, phát triển xanh, chuyển đổi số và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng. Đây là cơ sở quan trọng để bảo tồn tài nguyên được đưa vào quá trình tổ chức lại không gian du lịch toàn tỉnh thay vì chỉ được xem như hoạt động bảo vệ riêng lẻ tại từng khu, điểm (Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Thứ ba, về phát triển sản phẩm du lịch gắn với tài nguyên bản địa.
Giai đoạn 2021-2025, sản phẩm du lịch của An Giang từng bước được đa dạng hóa trên nền tảng tài nguyên tự nhiên và văn hóa. Bên cạnh du lịch tâm linh và du lịch sinh thái truyền thống, tỉnh phát triển các hoạt động trekking tại Núi Cấm, sản phẩm sông nước tại Châu Đốc, du lịch nông nghiệp gắn với OCOP, ẩm thực và các hoạt động lễ hội. Các sự kiện văn hóa – ẩm thực không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh điểm đến mà còn tạo đầu ra cho sản phẩm bản địa và thúc đẩy hoạt động thương mại, dịch vụ tại địa phương (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2023, 2024).
Năm 2024, Ngày hội Bánh dân gian Nam Bộ – An Giang thu hút khoảng 180.000 lượt khách và đạt doanh thu khoảng 34 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy các giá trị văn hóa và ẩm thực khi được tổ chức thành sản phẩm, sự kiện phù hợp có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể, đồng thời mở rộng thị trường cho sản phẩm và chủ thể địa phương (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2024).
Thứ tư, về kiểm tra, giám sát môi trường và hoạt động tại điểm đến.
Công tác kiểm tra điều kiện kinh doanh, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy và chất lượng dịch vụ đã được triển khai tại các khu, điểm du lịch. Tại Khu du lịch Núi Cấm, Ban quản lý phối hợp với lực lượng công an địa phương duy trì mô hình bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn giao thông. Năm 2023, đơn vị quản lý 1.149 cá nhân hành nghề vận chuyển hành khách và thực hiện xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2023).
Thứ năm, về khả năng hình thành không gian du lịch liên hoàn sau hợp nhất.
Việc hình thành tỉnh An Giang mới tạo điều kiện kết nối các tài nguyên vốn thuộc hai không gian phát triển khác nhau. Phú Quốc tiếp tục đóng vai trò là trung tâm du lịch biển đảo và tạo nguồn thu lớn, trong khi Châu Đốc, Núi Sam, Bảy Núi, Trà Sư, Hà Tiên, Kiên Hải và U Minh Thượng tạo thành các điểm bổ trợ về văn hóa, sinh thái và trải nghiệm địa phương (Sở Du lịch tỉnh An Giang, 2025a; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
2.2. Một số hạn chế
Một là, tích hợp quy hoạch và quản lý tài nguyên sau hợp nhất chưa hoàn chỉnh.
Phần lớn các chương trình, đề án và kế hoạch trước năm 2025 được xây dựng theo địa giới, bộ máy và hệ thống chỉ tiêu của An Giang và Kiên Giang trước hợp nhất. Do đó, việc thống nhất phân vùng sản phẩm, danh mục dự án, cơ chế phối hợp, dữ liệu và trách nhiệm quản lý tài nguyên cần thêm thời gian. Một số nhiệm vụ còn có khả năng trùng lặp hoặc thiếu liên kết giữa các khu vực (Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Hai, hạ tầng bảo vệ môi trường tại một số khu, điểm du lịch chưa đồng đều
Mặc dù năng lực phục vụ du lịch của tỉnh đã được cải thiện, tuy nhiên hạ tầng giao thông công cộng, bến tàu, điểm dừng chân, hạ tầng số và hệ thống xử lý môi trường tại nhiều khu vực vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Sự chênh lệch giữa khu vực Phú Quốc và các địa bàn đất liền còn khá rõ, đặc biệt về chất lượng cơ sở lưu trú, dịch vụ và tiện ích hỗ trợ (Sở Du lịch tỉnh An Giang, 2025a; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Ba là, quản lý sức chứa và giám sát biến động tài nguyên chưa trở thành một hệ thống thống nhất.
Báo cáo quản lý du lịch hiện cung cấp tương đối nhiều thông tin về khách, doanh thu, cơ sở lưu trú, sự kiện và hoạt động kiểm tra, nhưng các chỉ tiêu trực tiếp phản ánh sức ép của du lịch đối với tài nguyên còn hạn chế. Các dữ liệu về sức chứa từng điểm, lượng nước thải, rác thải, biến động chất lượng môi trường, thay đổi đa dạng sinh học hoặc mức độ hài lòng của cộng đồng chưa được chuẩn hóa và tích hợp trên toàn tỉnh (Sở Du lịch tỉnh An Giang, 2025a; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Bốn là, khai thác một số giá trị văn hóa chưa tương xứng với tiềm năng.
Mặc dù An Giang có cấu trúc văn hóa đa dạng của cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm, Hoa nhưng việc đưa các giá trị này vào sản phẩm du lịch vẫn còn hạn chế. Nhiều sản phẩm chủ yếu dừng ở tham quan, lễ hội, mua sắm hoặc giới thiệu ẩm thực, trong khi các trải nghiệm chuyên sâu về văn hóa tộc người, nghề truyền thống và câu chuyện di sản chưa thực sự phong phú (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, 2024; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Nguồn nhân lực phục vụ việc diễn giải tài nguyên văn hóa cũng còn hạn chế. Đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu sâu về văn hóa Óc Eo, văn hóa Khmer Nam Bộ và các giá trị tín ngưỡng đặc thù chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Điều này làm giảm khả năng chuyển các giá trị văn hóa thành những trải nghiệm có chiều sâu và giá trị gia tăng cao.
Năm là, hiệu quả phát triển và khả năng tạo nguồn lực cho bảo tồn chưa đồng đều giữa các không gian.
Năm 2025, Phú Quốc ước tạo ra khoảng 43.879 tỷ đồng tổng thu du lịch, tương đương gần hai phần ba tổng thu du lịch toàn tỉnh. Trong khi đó, nhiều điểm du lịch đất liền chủ yếu thu hút khách tham quan trong ngày, thời gian lưu trú ngắn và mức chi tiêu còn thấp (Sở Du lịch tỉnh An Giang, 2025a, 2025b).
Sáu là, liên kết giữa doanh nghiệp, cộng đồng và các ngành trong chuỗi giá trị du lịch còn hạn chế.
Mặc dù sản phẩm OCOP, ẩm thực và nghề truyền thống đã được đưa vào một số hoạt động xúc tiến, tuy nhiên mối liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, điểm tham quan, nhà hàng, hộ kinh doanh và cộng đồng chưa hình thành thành chuỗi giá trị chặt chẽ. Sản phẩm địa phương chưa được đưa vào hệ thống phân phối và tour du lịch với quy mô tương xứng với tiềm năng (Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
Việc hợp nhất hai không gian du lịch có mức độ phát triển, hệ thống chính sách, cơ sở dữ liệu và bộ máy quản lý khác nhau làm tăng yêu cầu điều phối. Cơ chế phân công trách nhiệm giữa các sở, ngành và địa phương trong một số lĩnh vực như đầu tư hạ tầng, bảo vệ tài nguyên và xử lý vi phạm chưa thực sự đồng bộ (Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026). Nguồn lực đầu tư cho hạ tầng du lịch, xử lý môi trường và hệ thống dữ liệu còn hạn chế. Trong khi đầu tư bảo tồn thường cần nguồn vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài, việc huy động nguồn lực xã hội hóa chưa đồng đều giữa các khu vực.
Phần lớn doanh nghiệp du lịch địa phương có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, còn hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, khả năng đầu tư dài hạn. Năng lực xây dựng sản phẩm chuyên sâu, áp dụng tiêu chuẩn môi trường và tổ chức tour liên hoàn giữa các vùng chưa cao. Vì vậy chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của không gian du lịch sau hợp nhất.
Hệ thống thống kê và giám sát chưa phản ánh đầy đủ mối quan hệ giữa tăng trưởng du lịch với tài nguyên, môi trường và cộng đồng. Khi dữ liệu chủ yếu tập trung vào khách và doanh thu, cơ quan quản lý khó đánh giá chính xác một chính sách hoặc dự án đã tác động như thế nào đến sức chứa, cảnh quan, môi trường hoặc lợi ích của người dân.
Ngoài các nguyên nhân chủ quan, biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan cũng làm tăng rủi ro đối với tài nguyên tự nhiên. Các hiện tượng lũ bất thường, hạn, mặn và biến động thời tiết có thể ảnh hưởng tới du lịch sinh thái mùa nước nổi, hệ sinh thái đất ngập nước và hoạt động du lịch biển đảo. Do đó, bảo tồn tài nguyên du lịch trong giai đoạn tới còn phải gắn với nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu (Becken & Loehr, 2024).
3. Một số đề xuất và kiến nghị
Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch bảo tồn và khai thác tài nguyên du lịch trên phạm vi toàn tỉnh.
UBND tỉnh cần rà soát toàn bộ các quy hoạch, đề án, chương trình và kế hoạch trước hợp nhất để xây dựng một hệ thống không gian du lịch thống nhất. Trên cơ sở đó, cần lập bản đồ số về tài nguyên du lịch, phân loại theo giá trị, mức độ nhạy cảm, khả năng khai thác và yêu cầu bảo tồn. Việc phân vùng cần xác định rõ khu vực ưu tiên phát triển, khu vực được khai thác có kiểm soát và khu vực phải hạn chế can thiệp nhằm bảo vệ cảnh quan và hệ sinh thái (Churugsa & cộng sự, 2007; Ruhanen, 2013).
Đối với những điểm đến nhạy cảm như đất ngập nước, rừng, đảo nhỏ và khu vực tập trung lượng khách lớn, cần xây dựng hồ sơ sức chứa. Sức chứa không chỉ được xác định theo số người có thể tiếp nhận mà phải tính đến khả năng cung cấp nước, xử lý nước thải, rác thải, giao thông, an toàn và mức độ chịu đựng của hệ sinh thái. Quy hoạch và cấp phép dự án phải căn cứ vào các giới hạn này thay vì chỉ dựa vào khả năng mở rộng quy mô khách.
Thứ hai, tăng đầu tư cho hạ tầng môi trường và áp dụng quản lý dựa trên sức chứa tại các điểm đến nhạy cảm.
Trong giai đoạn trước mắt, tỉnh cần ưu tiên nguồn vốn cho nước sạch, hệ thống thu gom và xử lý nước thải, rác thải, nhà vệ sinh, bến bãi, biển chỉ dẫn và công trình bảo đảm an toàn tại các khu, điểm du lịch trọng yếu. Các dự án xã hội hóa và PPP phải đi kèm tiêu chuẩn về môi trường, phương án vận hành và trách nhiệm phục hồi nếu gây tác động tiêu cực đối với tài nguyên.
Mỗi khu, điểm trọng yếu cần theo dõi định kỳ các chỉ tiêu về lượng khách, nước, chất thải, tiếng ồn, chất lượng môi trường, đa dạng sinh học và phản hồi của cộng đồng. Khi chỉ tiêu vượt ngưỡng, cơ quan quản lý phải có cơ chế điều chỉnh như hạn chế lượng khách, điều chỉnh giờ hoạt động hoặc tạm thời giảm mức khai thác. Đây là cách chuyển từ quản lý phản ứng sau khi sự cố xảy ra sang quản lý phòng ngừa. Cần đồng thời xây dựng cơ chế để một phần phí tham quan, doanh thu tại điểm đến hoặc đóng góp của doanh nghiệp được tái đầu tư cho bảo tồn. Nguồn kinh phí này có thể được sử dụng cho xử lý môi trường, phục hồi cảnh quan, bảo vệ đa dạng sinh học và hỗ trợ cộng đồng tham gia bảo vệ tài nguyên.
Thứ ba, bảo tồn tài nguyên văn hóa trên cơ sở tăng vai trò của cộng đồng.
Đối với tài nguyên văn hóa, người dân địa phương phải được xem là chủ thể chứ không chỉ là đối tượng cung cấp dịch vụ. Việc xây dựng sản phẩm từ văn hóa Khmer, Chăm, Hoa, các nghề truyền thống hoặc lễ hội cần có sự tham gia của nghệ nhân, người có uy tín và cộng đồng ngay từ khâu lựa chọn nội dung, cách thức trình diễn đến phân chia lợi ích.
Tại các không gian tâm linh, cần xác định rõ ranh giới giữa hoạt động nghi lễ và hoạt động thương mại, kiểm soát hàng quán, quảng cáo, vệ sinh và hành vi ứng xử nhằm duy trì sự tôn nghiêm và giá trị văn hóa của điểm đến. Khai thác du lịch không được làm thay đổi bản chất hoặc biến nghi lễ thành hoạt động trình diễn chỉ để phục vụ khách.
Đối với làng nghề, chính sách hỗ trợ cần tập trung vào truyền nghề, phát triển thế hệ kế cận, nâng cao chất lượng, bao bì và khả năng tiếp cận thị trường, nhưng vẫn duy trì kỹ thuật và câu chuyện văn hóa đặc trưng. Lụa Tân Châu, thổ cẩm Chăm, sản phẩm thốt nốt và ẩm thực địa phương cần được đưa vào hành trình trải nghiệm thay vì chỉ được bán như hàng hóa cuối chuyến đi.
Thứ tư, phát triển sản phẩm theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ tăng số lượng khách.
Kết quả thực trạng cho thấy việc tăng số lượt khách chưa đồng nghĩa với phát triển đồng đều giữa các khu vực. Vì vậy, mục tiêu giai đoạn tới cần chuyển mạnh sang kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và nâng tỷ lệ sử dụng hàng hóa, dịch vụ địa phương.
Đối với cụm Châu Đốc – Núi Sam – Bảy Núi, có thể kết hợp tâm linh với văn hóa, trekking, ẩm thực và sinh thái. Đối với Trà Sư, Búng Bình Thiên và U Minh Thượng, nên ưu tiên các sản phẩm quy mô phù hợp như quan sát thiên nhiên, giáo dục môi trường, trải nghiệm và nghiên cứu thay vì chạy theo lượng khách lớn. Đối với Phú Quốc và Kiên Hải, cần gắn phát triển nghỉ dưỡng và biển đảo với các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn về nước thải, chất thải và bảo vệ hệ sinh thái.
Việc tăng giá trị trên mỗi lượt khách sẽ giúp địa phương duy trì doanh thu mà không nhất thiết phải liên tục tăng mật độ khách tại những khu vực nhạy cảm. Đây là hướng phù hợp với yêu cầu chuyển từ tăng trưởng về số lượng sang chất lượng và giá trị gia tăng trong Đề án phát triển du lịch tỉnh An Giang giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035 (Bộ Chính trị, 2017; Quốc hội, 2017; Thủ tướng Chính phủ, 2020; Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, 2026).
Thứ năm, xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát tài nguyên và đánh giá phát triển du lịch bền vững.
Sở Du lịch cần phối hợp với các cơ quan quản lý tài nguyên, văn hóa và địa phương xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về tài nguyên và hoạt động du lịch. Bên cạnh khách và doanh thu, hệ thống chỉ tiêu cần bổ sung các dữ liệu về sức chứa, môi trường, rác thải, nước thải, tình trạng tài nguyên, sự tham gia của cộng đồng và mức độ tái đầu tư nguồn thu cho bảo tồn.
Công tác kiểm tra cần được tổ chức theo mức độ rủi ro. Những điểm có lượng khách lớn hoặc hệ sinh thái nhạy cảm phải được giám sát với tần suất cao hơn. Kết quả kiểm tra và đánh giá phải được sử dụng trực tiếp để điều chỉnh mức độ khai thác, tiêu chuẩn môi trường, dự án đầu tư và phương thức tổ chức sản phẩm, thay vì chỉ dừng lại ở việc tổng hợp báo cáo. Đồng thời, chuyển đổi số có thể được sử dụng để xây dựng bản đồ tài nguyên, quản lý dòng khách, mã QR thuyết minh, lưu trữ dữ liệu văn hóa, tiếp nhận phản ánh của du khách và cộng đồng. Tuy nhiên, công nghệ phải đi cùng chuẩn hóa dữ liệu và cơ chế phối hợp rõ ràng mới tạo ra hiệu quả quản lý thực chất (Wu và cộng sự, 2024).
Thứ sáu, xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng trong bảo tồn tài nguyên.
Bảo tồn tài nguyên du lịch là trách nhiệm chung của nhiều chủ thể. Chính quyền cần tạo lập quy hoạch, hạ tầng, tiêu chuẩn và cơ chế kiểm tra; doanh nghiệp chịu trách nhiệm khai thác đúng giới hạn, bảo vệ môi trường và duy trì chất lượng; cộng đồng vừa tham gia cung cấp dịch vụ vừa trực tiếp giám sát và bảo vệ tài nguyên.
Đối với những dự án khai thác tài nguyên tại vùng nhạy cảm, cần bổ sung yêu cầu sử dụng lao động địa phương, đóng góp cho bảo tồn và bảo đảm quyền tiếp cận hợp lý của cộng đồng. Đối với du lịch cộng đồng, làng nghề và văn hóa tộc người, phải xây dựng cơ chế để người dân thực sự được hưởng lợi từ chuỗi giá trị.
Khi lợi ích kinh tế từ du lịch được gắn với trách nhiệm bảo vệ rừng, cảnh quan, di sản, lễ hội và nghề truyền thống, bảo tồn sẽ không còn chỉ là yêu cầu hành chính mà trở thành động lực kinh tế của chính cộng đồng. Đây là điều kiện quan trọng để An Giang vừa khai thác hiệu quả lợi thế tài nguyên, vừa duy trì sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của điểm đến trong dài hạn.
Tài liệu tham khảo:
Becken, S., & Loehr, J. (2024). Tourism governance and enabling drivers for intensifying climate action. Journal of Sustainable Tourism, 32(9), 1743–1761. https://doi.org/10.1080/09669582.2022.2032099
Bộ Chính trị (2017). Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Bùi Thị Hải Yến (2019). Phát triển du lịch bền vững. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Butler, R. W. (1980). The concept of a tourist area cycle of evolution: Implications for management of resources. The Canadian Geographer/Le Géographe canadien, 24(1), 5-12. https://doi.org/10.1111/j.1541-0064.1980.tb00970.x
Churugsa, W., McIntosh, A. J., & Simmons, D. (2007). Sustainable tourism planning and development: Understanding the capacity of local government. Leisure/Loisir, 31(2), 453–473. https://doi.org/10.1080/14927713.2007.9651391
Goeldner, C. R., & Ritchie, J. R. B. (2012). Tourism: Principles, practices, philosophies (12th ed.). Wiley.
Liên Hợp quốc (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda
Quốc hội (2017). Luật Du lịch năm 2017.
Ruhanen, L. (2013). Local government: Facilitator or inhibitor of sustainable tourism development? Journal of Sustainable Tourism, 21(1), 80-98. https://doi.org/10.1080/09669582.2012.680463
Sở Du lịch tỉnh An Giang (2025a). Báo cáo kết quả hoạt động du lịch, đối ngoại năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026.
Sở Du lịch tỉnh An Giang (2025b). Kết quả hoạt động kinh doanh du lịch giai đoạn năm 2020–2025: Phụ lục số liệu.
Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang (2022a). Đề án phát triển các ngành nghề truyền thống gắn với du lịch tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030.
Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang (2022b). Đề án phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030.
Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang (2022c). Đề án phát triển du lịch nông thôn gắn với Chương trình OCOP trên địa bàn tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang (2023). Báo cáo công tác văn hóa, gia đình, thể thao và du lịch năm 2023 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2024.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang (2024). Báo cáo công tác văn hóa, gia đình, thể thao và du lịch năm 2024 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2025.
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030.
Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang. (2026). Quyết định số 1394/QĐ-UBND ngày 16/4/2026 phê duyệt Đề án phát triển du lịch tỉnh An Giang giai đoạn 2025–2030, định hướng đến năm 2035.
Wu, D., Li, H., Huang, Q., Li, C., & Liang, S. (2024). Measurement and determinants of smart destinations’ sustainable performance: A two-stage analysis using DEA-Tobit model. Current Issues in Tourism, 27(4), 529–545. https://doi.org/10.1080/13683500.2023.2228977
