State management of individuals following drug rehabilitation in the Community in Ho Chi Minh City
Lê Hà Lợi
Ủy ban nhân dân phường Bình Lợi Trung, TP. Hồ Chí Minh
Email: lhloi.bltrung@tphcm.gov.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Quản lý nhà nước đối với người sau cai nghiện ma túy trong cộng đồng là nội dung quan trọng trong chính sách phòng, chống ma túy, bảo đảm an ninh, trật tự và an sinh xã hội. Hoạt động này không chỉ dừng lại ở việc theo dõi, giám sát hành chính mà còn bao gồm hỗ trợ phục hồi sức khỏe, tư vấn tâm lý, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, tiếp cận tín dụng và tái hòa nhập cộng đồng. Tại TP. Hồ Chí Minh, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính từ ngày 1/7/2025, công tác quản lý người sau cai nghiện đặt ra yêu cầu mới về tổ chức thực hiện, phối hợp liên ngành và bảo đảm nguồn lực. Bài viết đánh giá kết quả, hạn chế, nguyên nhân, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với người sau cai nghiện ma túy tại cộng đồng trong thời gian tới.
Từ khóa: Quản lý nhà nước; người sau cai nghiện ma túy; quản lý sau cai nghiện; tái hòa nhập cộng đồng; TP. Hồ Chí Minh.
Abstract: State management of individuals following drug rehabilitation in the community is an important component of drug prevention and control policies, contributing to public security, social order, and social welfare. This activity extends beyond administrative monitoring and supervision to include health recovery support, psychological counseling, vocational training, employment assistance, access to credit, and social reintegration. In Ho Chi Minh City, following the administrative reorganization on July 1, 2025, managing individuals after drug rehabilitation faces new requirements for implementation, inter-agency coordination, and resource allocation. Based on an analysis of current legal regulations and practical conditions, this article examines achievements, limitations, and their underlying causes, while proposing solutions to enhance the effectiveness and efficiency of state management of individuals following drug rehabilitation in the community in the coming period.
Keywords: State management; individuals following drug rehabilitation; post-rehabilitation management; community reintegration; Ho Chi Minh City.
1. Đặt vấn đề
Ma túy và những hệ lụy do ma túy gây ra là vấn đề xã hội phức tạp, tác động đến sức khỏe con người, trật tự, an ninh xã hội, chất lượng nguồn nhân lực và phát triển bền vững. Người sau cai nghiện là nhóm cần được quan tâm vì hoàn thành chương trình cai nghiện không đồng nghĩa với việc đã khắc phục hoàn toàn sự lệ thuộc, phục hồi sức khỏe, ổn định tâm lý và đủ điều kiện tái hòa nhập. Khi trở về địa phương, họ có thể đối diện với mặc cảm, kỳ thị, thiếu việc làm, thu nhập không ổn định và nguy cơ tái sử dụng trái phép chất ma túy. Vì vậy, quản lý nhà nước đối với người sau cai nghiện tại cộng đồng không thể chỉ là kiểm soát đối tượng mà phải đặt trong tổng thể chính sách quản lý xã hội, bảo đảm quyền con người, phòng ngừa vi phạm, phục hồi chức năng và hỗ trợ tái hòa nhập. Hiệu quả quản lý cần được đánh giá không chỉ bằng số hồ sơ hay lượt kiểm tra mà còn bằng khả năng duy trì kết quả cai nghiện, ổn định cuộc sống, có việc làm và hạn chế tái nghiện.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, vấn đề này càng cấp thiết sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh từ ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết số 202/2025/QH15. Không gian quản lý mới bao gồm địa bàn TP. Hồ Chí Minh trước đây, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đòi hỏi phải tổ chức lại cơ chế phối hợp, thống nhất dữ liệu, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực quản lý ở cơ sở (Quốc hội, 2025a). Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 12/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố xác định mục tiêu phấn đấu xây dựng TP. Hồ Chí Minh không ma túy vào năm 2030. Để thực hiện mục tiêu này, công tác quản lý người sau cai tại cộng đồng cần được xem là khâu quan trọng trong việc giảm cầu ma túy, phòng ngừa tái nghiện và bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở (Ban Chấp hành Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh, 2025).
2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với người sau cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
2.1. Kết quả đạt được
Thứ nhất, hệ thống pháp luật và chính sách của TP. Hồ Chí Minh về quản lý sau cai nghiện ma túy từng bước được hoàn thiện.
Công tác quản lý sau cai nghiện ma túy trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đã có cơ sở pháp lý ngày càng đầy đủ, kết hợp giữa các quy định pháp luật chung và các chính sách cụ thể của Thành phố. Bên cạnh Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, việc Hội đồng nhân dân Thành phố ban hành Nghị quyết số 55/2025/NQ-HĐND ngày 14/11/2025 có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hóa chính sách hỗ trợ công tác cai nghiện, quản lý sau cai nghiện và quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Nghị quyết đã quy định các chính sách hỗ trợ đối với hoạt động cai nghiện và quản lý sau cai, đồng thời quan tâm đến chế độ thu hút và hỗ trợ người lao động tại các cơ sở cai nghiện ma túy công lập. Đây là cơ sở để Thành phố từng bước bảo đảm nguồn nhân lực, điều kiện tổ chức thực hiện và nâng cao chất lượng quản lý sau cai nghiện trên địa bàn (Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 2025; Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, 2026).
Thứ hai, vai trò của chính quyền cấp xã và lực lượng Công an cơ sở trong công tác quản lý sau cai nghiện ngày càng được xác định rõ ràng. hơn
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc quản lý các vấn đề xã hội trên địa bàn. Đối với công tác quản lý sau cai nghiện, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức quản lý, hỗ trợ xã hội; lực lượng Công an cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong việc lập danh sách, quản lý cư trú, theo dõi tình hình và phối hợp phòng ngừa tái nghiện. Cách thức phân công này tạo điều kiện để hoạt động quản lý được thực hiện trực tiếp tại nơi người sau cai sinh sống, giúp chính quyền cơ sở chủ động nắm bắt hoàn cảnh, diễn biến và nhu cầu hỗ trợ của từng trường hợp.
Đáng chú ý, TP. Hồ Chí Minh đã triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 12/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố về việc nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy, hướng tới mục tiêu xây dựng Thành phố không ma túy vào năm 2030. Đến tháng 8/2026, 100% xã, phường, đặc khu đã tổ chức quán triệt nghị quyết; thành phố thành lập Ban Chỉ đạo 26 cấp xã và 1.098 tổ công tác tại khu phố, ấp, khu dân cư. Đây là những điều kiện quan trọng nhằm tăng cường sự tham gia của hệ thống chính trị cơ sở trong công tác quản lý, hỗ trợ và phòng ngừa tái nghiện (Ban Chấp hành Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh, 2025; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 2026).
Thứ ba, mạng lưới chăm sóc sức khỏe và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế phục vụ công tác phòng, chống ma túy được mở rộng.
TP. Hồ Chí Minh đã quan tâm củng cố năng lực y tế cơ sở, từng bước nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ chuyên môn cho người nghiện và người sau cai nghiện. Theo số liệu công bố giữa tháng 6/2026, Thành phố có 204 cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy, phân bố tại 150/168 xã, phường, đặc khu, đạt tỷ lệ 89,3%. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong việc mở rộng mạng lưới y tế phục vụ công tác phòng, chống ma túy, nhất là trong điều kiện địa bàn quản lý của Thành phố được mở rộng sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Việc tăng cường năng lực y tế cơ sở tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xác định tình trạng nghiện, tư vấn, điều trị và chuyển gửi người có nhu cầu đến các cơ sở chuyên môn. Qua đó, công tác quản lý sau cai nghiện từng bước được đặt trong mối liên hệ với chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và phòng ngừa tái nghiện, thay vì chỉ tập trung vào công tác theo dõi hành chính (Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm, 2026).
Thứ tư, chính sách hỗ trợ sinh kế, học nghề và tạo việc làm cho người sau cai nghiện từng bước được quan tâm.
TP. Hồ Chí Minh đã có những bước triển khai chính sách hỗ trợ theo hướng tạo điều kiện để người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, giảm sự phụ thuộc vào môi trường và các mối quan hệ có nguy cơ dẫn đến tái nghiện. Việc thực hiện Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg về tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn để học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm. Bên cạnh đó, định hướng của Thành phố về giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và tái hòa nhập cộng đồng đã tạo cơ sở để tăng cường phối hợp giữa chính quyền cấp xã, các cơ quan chuyên môn, Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị – xã hội. Đối với một đô thị có thị trường lao động lớn như TP. Hồ Chí Minh, việc kết nối người sau cai với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, cơ sở đào tạo nghề và các chương trình hỗ trợ sinh kế có ý nghĩa thiết thực. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ kinh tế mà còn góp phần giúp người sau cai khôi phục sự tự tin, trách nhiệm với gia đình và khả năng tham gia các mối quan hệ xã hội bình thường (Thủ tướng Chính phủ, 2026; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 2026).
Thứ năm, công tác quản lý sau cai nghiện gắn với mục tiêu xây dựng TP. Hồ Chí Minh không ma túy vào năm 2030.
Một kết quả quan trọng là Thành phố đã đưa công tác quản lý người nghiện và người sau cai nghiện vào chương trình hành động tổng thể về phòng, chống ma túy, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển bền vững. Theo Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TU, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến cuối năm 2029, 100% địa bàn cấp xã đạt tiêu chí không ma túy, tiến tới duy trì Thành phố không ma túy trong năm 2030. Thành phố đồng thời đặt mục tiêu hằng năm giảm 5% số người nghiện và người sử dụng trái phép chất ma túy; trên 90% người thuộc các nhóm liên quan đến sử dụng, cai nghiện và điều trị nghiện được tư vấn, hỗ trợ, can thiệp về y tế và tâm lý.
Việc xác định mục tiêu này cho thấy công tác quản lý sau cai nghiện không còn được xem là một hoạt động riêng lẻ mà đã trở thành một bộ phận của chiến lược phòng ngừa, giảm cầu ma túy và xây dựng cộng đồng an toàn. Đây là cơ sở chính trị và quản lý quan trọng để huy động sự tham gia của các cấp chính quyền, doanh nghiệp, gia đình và cộng đồng trong việc hỗ trợ người sau cai tái hòa nhập cộng đồng (Ban Chấp hành Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh, 2025; UBND TP. Hồ Chí Minh, 2026).
2.2. Những hạn chế, bất cập
Một là, áp lực quản lý sau cai nghiện trên địa bàn Thành phố còn lớn, trong khi yêu cầu quản lý và hỗ trợ tại cơ sở ngày càng cao.
Quy mô người có liên quan đến ma túy trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đặt ra áp lực đáng kể lên hệ thống quản lý nhà nước. Giữa tháng 6/2026, Thành phố đang quản lý 27.233 người có liên quan đến ma túy, trong đó có 7.933 người thuộc diện quản lý sau cai nghiện. Đây là nhóm đối tượng cần được theo dõi liên tục, đồng thời có nhu cầu khác nhau về chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý, hỗ trợ việc làm và tái hòa nhập cộng đồng. Trong điều kiện Thành phố có 168 đơn vị hành chính cấp xã với đặc điểm kinh tế – xã hội không đồng đều, khối lượng công việc và áp lực quản lý giữa các địa bàn có sự khác biệt. Một số địa bàn đô thị tập trung đông dân cư, khu công nghiệp, khu nhà trọ và khu vực giáp ranh có nguy cơ phát sinh các vấn đề phức tạp liên quan đến ma túy. Điều này đòi hỏi chính quyền cấp xã phải vừa thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, vừa tổ chức hỗ trợ xã hội cho người sau cai, trong khi điều kiện về nhân lực và năng lực thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều (Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm, 2026).
Hai là, công tác quản lý ở một số địa bàn vẫn đứng trước nguy cơ thiên về theo dõi, giám sát hành chính, chưa chú trọng đầy đủ đến hỗ trợ phục hồi.
Việc lập danh sách, quản lý cư trú, kiểm tra và giám sát người sau cai là những nội dung cần thiết nhằm bảo đảm an ninh, trật tự và phòng ngừa tái nghiện. Tuy nhiên, đối với một đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh, nếu công tác quản lý chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát hành vi và chấp hành các quy định mà chưa quan tâm đúng mức đến hoàn cảnh gia đình, sức khỏe tâm thần, nhu cầu việc làm và điều kiện sinh sống thì hiệu quả phục hồi khó có thể bền vững.
Thực tiễn phòng, chống ma túy tại Thành phố cho thấy, từ ngày 01/01/2021 đến ngày 14/6/2026, các cơ quan chức năng đã lập hồ sơ cho gần 57.000 lượt người cai nghiện tại các cơ sở cai nghiện ma túy công lập; tỷ lệ tái nghiện, tái sử dụng trái phép chất ma túy và tái phạm các tội về ma túy vẫn trên 45%. Mặc dù đây là tỷ lệ phản ánh nhiều nhóm kết quả liên quan đến tái nghiện và tái phạm, không thể đồng nhất hoàn toàn với tỷ lệ tái nghiện riêng của người đang được quản lý sau cai, nhưng con số này cho thấy những thách thức đáng kể trong việc duy trì kết quả cai nghiện và phòng ngừa tái nghiện trên địa bàn Thành phố (Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm, 2026).
Ba là, cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý và hỗ trợ người sau cai nghiện vẫn còn đứng trước yêu cầu phải tiếp tục được hoàn thiện.
Công tác quản lý sau cai nghiện tại TP. Hồ Chí Minh liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị, như: Công an Thành phố, Sở Y tế, các cơ quan phụ trách lĩnh vực lao động, việc làm, an sinh xã hội, chính quyền cấp xã và các tổ chức chính trị – xã hội. Mỗi chủ thể đảm nhận một nhóm nhiệm vụ khác nhau, từ quản lý cư trú, tư vấn và điều trị đến hỗ trợ học nghề, việc làm và trợ giúp xã hội.
Tuy nhiên, việc phối hợp giữa các chủ thể này cần được cụ thể hóa hơn thành một quy trình quản lý và hỗ trợ cho từng trường hợp cụ thể. Nếu thiếu cơ chế trao đổi thông tin, phân công trách nhiệm và theo dõi kết quả một cách thống nhất, hoạt động hỗ trợ sẽ dễ bị phân tán và thiếu tính liên tục. Đặc biệt, đối với người sau cai nghiện có đồng thời nhiều khó khăn về sức khỏe, tâm lý, kinh tế và quan hệ gia đình, việc thiếu một đầu mối điều phối có thể làm giảm khả năng tiếp cận dịch vụ và hiệu quả của sự hỗ trợ.
Bốn là, việc làm, thu nhập và khả năng ổn định sinh kế của người sau cai nghiện vẫn là những vấn đề khó khăn.
Mặc dù TP. Hồ Chí Minh có thị trường lao động đa dạng, nhu cầu tuyển dụng lớn và nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhưng khả năng tiếp cận việc làm của người sau cai không phải lúc nào cũng thuận lợi. Những hạn chế về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, thời gian gián đoạn lao động và tâm lý mặc cảm có thể làm giảm cơ hội tìm kiếm việc làm. Bên cạnh đó, sự e ngại của một bộ phận doanh nghiệp và người sử dụng lao động đối với nhóm đối tượng này cũng là một rào cản trong quá trình tái hòa nhập.
Chính sách tín dụng và hỗ trợ học nghề đã tạo thêm cơ hội, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận thông tin, điều kiện vay vốn, phương án sản xuất, kinh doanh và sự đồng hành của chính quyền địa phương. Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là ban hành chính sách mà còn là xây dựng cơ chế kết nối người sau cai với thị trường lao động và các chương trình tạo sinh kế phù hợp.
Năm là, công tác chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý và hỗ trợ phục hồi chưa đáp ứng đồng đều nhu cầu của người sau cai trên toàn địa bàn.
Mặc dù Thành phố đã mở rộng mạng lưới cơ sở y tế đủ điều kiện để xác định tình trạng nghiện, đến giữa tháng 6/2026, hệ thống này mới chỉ phân bố tại 150/168 xã, phường, đặc khu. Điều đó cho thấy vẫn còn những địa bàn cần tiếp tục củng cố điều kiện tiếp cận các dịch vụ chuyên môn. Mặt khác, việc xác định tình trạng nghiện mới chỉ là một khâu trong hệ thống chăm sóc; người sau cai còn cần được tư vấn tâm lý, điều trị các vấn đề sức khỏe liên quan, phục hồi chức năng và được hỗ trợ hòa nhập cộng đồng.
Đối với TP. Ở Hồ Chí Minh, nơi có sự khác biệt đáng kể về điều kiện sống, khả năng tiếp cận dịch vụ và đặc điểm dân cư giữa khu vực đô thị, khu công nghiệp và các địa bàn ngoại thành, việc bảo đảm chất lượng dịch vụ hỗ trợ đồng đều là một yêu cầu không hề đơn giản. Nếu thiếu sự liên kết giữa cơ sở y tế, chính quyền địa phương và gia đình, quá trình phục hồi của người sau cai có thể bị gián đoạn (Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm, 2026).
Sáu là, dữ liệu quản lý và năng lực thực hiện ở cấp cơ sở cần tiếp tục được nâng cao.
Sau khi TP. Hồ Chí Minh thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu về người nghiện, người hoàn thành cai nghiện và người thuộc diện quản lý sau cai trở thành yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, công tác này đòi hỏi sự thống nhất về quy trình cập nhật, khai thác và sử dụng thông tin giữa Công an cấp xã, cơ quan y tế và các cơ quan chuyên môn.
Bên cạnh đó, cán bộ thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã cần có kiến thức pháp luật, kỹ năng tư vấn, vận động, hỗ trợ tâm lý và xử lý các tình huống xã hội phức tạp. Trong khi đó, sự khác biệt về quy mô dân số, số lượng người thuộc diện quản lý, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực của cán bộ giữa các địa bàn có thể ảnh hưởng đến chất lượng tổ chức thực hiện. Đây là vấn đề cần được quan tâm nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả trong công tác quản lý sau cai trên toàn thành phố.
2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
Nghiện ma túy là vấn đề xã hội phức tạp, chịu tác động đồng thời của các yếu tố sinh học, tâm lý, gia đình và môi trường kinh tế – xã hội. Quá trình phục hồi của người sau cai không diễn ra đồng đều, trong khi nguy cơ tái nghiện có thể xuất hiện khi họ gặp khó khăn về việc làm, thu nhập, quan hệ gia đình hoặc khi tiếp xúc trở lại với môi trường có nguy cơ sử dụng ma túy.
TP. Hồ Chí Minh, sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, đã gia tăng quy mô và tính đa dạng của địa bàn quản lý. Sự khác biệt về điều kiện kinh tế – xã hội, mật độ dân cư, cơ cấu lao động và đặc điểm địa lý giữa các khu vực đặt ra yêu cầu phải có phương thức quản lý phù hợp với từng địa bàn. Trong khi đó, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy tại các khu vực đô thị, khu công nghiệp, địa bàn giáp ranh và các tuyến giao thông có tính chất phức tạp, tác động trực tiếp đến hiệu quả phòng ngừa tái nghiện và công tác quản lý sau cai.
Người sau cai nghiện thường phải đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình tái hòa nhập, nhất là mặc cảm tâm lý, sự kỳ thị của cộng đồng, hạn chế về trình độ nghề nghiệp và khó khăn trong việc tiếp cận việc làm. Những yếu tố này không thể được giải quyết chỉ bằng các biện pháp quản lý hành chính mà cần có sự tham gia lâu dài của gia đình, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư.
Nguyên nhân chủ quan là do nhận thức và phương thức tổ chức thực hiện công tác quản lý sau cai ở một số địa bàn chưa chuyển biến đầy đủ theo hướng kết hợp giữa quản lý, giám sát với hỗ trợ phục hồi và tái hòa nhập. Việc đánh giá hiệu quả đôi khi còn chú trọng các kết quả về lập hồ sơ, quản lý cư trú và chấp hành quy định, nhưng chưa quan tâm đầy đủ đến các kết quả dài hạn như duy trì tình trạng không tái nghiện, có việc làm ổn định và cải thiện mối quan hệ gia đình.
Cơ chế phối hợp liên ngành tuy đã được xác lập, nhưng việc cụ thể hóa trách nhiệm của từng cơ quan trong việc hỗ trợ người sau cai vẫn cần được tiếp tục hoàn thiện. Công tác trao đổi thông tin, xác định nhu cầu và tổ chức hỗ trợ từng trường hợp chưa thực sự trở thành một quy trình liên tục, thống nhất giữa các cơ quan liên quan. Việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo nghề, tuyển dụng và tạo sinh kế cho người sau cai còn hạn chế. Chính sách hỗ trợ tín dụng, học nghề và việc làm chưa tự động chuyển hóa thành cơ hội thực tế nếu thiếu cơ chế kết nối, tư vấn và đồng hành sau khi người sau cai trở về địa phương.
Năng lực chuyên môn và điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã chưa đồng đều. Công tác quản lý sau cai đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ nắm vững quy định pháp luật mà còn phải có kỹ năng công tác xã hội, tư vấn tâm lý, kết nối dịch vụ và phối hợp với cộng đồng. Trong điều kiện khối lượng công việc ở cấp xã ngày càng lớn, việc bố trí nhân lực, bồi dưỡng chuyên môn và bảo đảm kinh phí thực hiện vẫn là những yêu cầu cần được quan tâm. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ công tác quản lý sau cai chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản trị thống nhất trên địa bàn Thành phố mới. Nếu dữ liệu chưa được cập nhật kịp thời, chưa kết nối hiệu quả giữa các cơ quan và chưa gắn với thông tin về nhu cầu hỗ trợ của từng cá nhân thì sẽ hạn chế khả năng theo dõi liên tục, đánh giá kết quả và xây dựng chính sách phù hợp.
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật.
TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục rà soát, hệ thống hóa và tổ chức thực hiện thống nhất các quy định của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026, Nghị định số 166/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026, Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg ngày 03/3/2026 và các văn bản hướng dẫn liên quan. Trên cơ sở đó, UBND Thành phố cần ban hành hoặc hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, xác định rõ trách nhiệm của Công an Thành phố, ngành y tế, cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp, việc làm, chính quyền cấp xã và các tổ chức liên quan. Đặc biệt, cần thiết lập quy trình quản lý thống nhất từ tiếp nhận thông tin, lập hồ sơ, đánh giá nhu cầu, xây dựng phương án hỗ trợ đến theo dõi và đánh giá kết quả. Việc tổ chức thực hiện cần phù hợp với đặc điểm của 168 đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp, bảo đảm thống nhất về nguyên tắc nhưng linh hoạt theo điều kiện của từng địa bàn.
Thứ hai, đổi mới phương thức quản lý theo hướng lấy người sau cai nghiện làm trung tâm, kết hợp quản lý với hỗ trợ phục hồi.
Chính quyền cấp xã cần chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên theo dõi hành chính sang quản lý dựa trên việc đánh giá hoàn cảnh, nhu cầu và khả năng phục hồi của từng cá nhân. Cần phối hợp với Công an cấp xã, cơ sở y tế và các tổ chức liên quan để đánh giá tình trạng sức khỏe, điều kiện cư trú, hoàn cảnh gia đình, trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và nhu cầu hỗ trợ. Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng trường hợp, trong đó xác định rõ nội dung, cơ quan phụ trách và thời gian thực hiện. Đối với người có khó khăn về sức khỏe, cần kết nối với dịch vụ y tế; người thiếu kỹ năng cần được tư vấn học nghề; người có nhu cầu sản xuất, kinh doanh cần được hướng dẫn tiếp cận tín dụng.
Thứ ba, tăng cường chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý và hỗ trợ phòng ngừa tái nghiện.
TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục củng cố mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ tư vấn, chăm sóc sức khỏe và điều trị chuyên môn cho người sau cai nghiện. Ngành y tế cần phối hợp với chính quyền cấp xã xây dựng cơ chế chuyển gửi phù hợp, bảo đảm người sau cai được tiếp cận dịch vụ khi có nhu cầu về sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần và điều trị các bệnh đồng mắc. Đồng thời, cần tăng cường tư vấn dự phòng tái nghiện, hướng dẫn gia đình nhận biết các dấu hiệu bất thường và hỗ trợ người sau cai vượt qua những khó khăn trong quá trình phục hồi. Việc quản lý cần kết hợp hài hòa giữa bảo đảm an ninh, trật tự với chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ xã hội, tránh đồng nhất người sau cai với người đang sử dụng trái phép chất ma túy hoặc người có hành vi vi phạm pháp luật.
Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo nghề, giải quyết việc làm và hỗ trợ sinh kế cho người sau cai nghiện.
Thành phố cần tăng cường kết nối giữa chính quyền cấp xã, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Trung tâm Dịch vụ việc làm, doanh nghiệp và Ngân hàng Chính sách xã hội nhằm tạo điều kiện để người sau cai tiếp cận học nghề, việc làm và tín dụng theo Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg ngày 03/3/2026. Nội dung đào tạo cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường lao động, ưu tiên những ngành nghề có thời gian đào tạo phù hợp và khả năng tạo ra thu nhập ổn định. Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia tuyển dụng, đào tạo và sử dụng lao động là người sau cai; phát triển các mô hình hợp tác xã, cơ sở sản xuất và kinh doanh xã hội có khả năng tạo việc làm. Đối với người có nhu cầu tự tạo việc làm, cần hỗ trợ xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, hướng dẫn sử dụng vốn và kết nối nguồn tín dụng phù hợp.
Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy vai trò của cộng đồng và nâng cao năng lực của đội ngũ thực hiện.
TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Công an Thành phố, ngành y tế, các cơ quan chuyên môn và UBND cấp xã, bảo đảm thông tin về quá trình cai nghiện, thời hạn quản lý, nơi cư trú, nhu cầu hỗ trợ và kết quả tái hòa nhập được cập nhật kịp thời. Việc quản lý dữ liệu phải tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo mật thông tin. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của gia đình, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội, khu phố và cộng đồng dân cư trong việc tư vấn, động viên và hỗ trợ người sau cai. Thành phố cần xây dựng các mô hình gia đình đồng hành, nhóm hỗ trợ đồng đẳng và kết nối việc làm trong cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh truyền thông nhằm giảm kỳ thị và phân biệt đối xử. Đặc biệt, cần thường xuyên bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng quản lý các trường hợp, tư vấn tâm lý và hỗ trợ xã hội cho đội ngũ cán bộ cấp xã; bố trí kinh phí phù hợp và tăng cường kiểm tra, giám sát. Hiệu quả quản lý cần được đánh giá bằng những chỉ tiêu thực chất như tỷ lệ người được tư vấn, được chăm sóc sức khỏe, được học nghề, có việc làm ổn định và duy trì kết quả phục hồi, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng hồ sơ được lập hoặc số trường hợp được theo dõi về mặt hành chính.
4. Kết luận
Quản lý nhà nước đối với người sau cai nghiện trong cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh, trật tự, an sinh xã hội và phát triển bền vững. Thực tiễn TP. Hồ Chí Minh cho thấy, dù pháp luật và chính sách hỗ trợ đã được hoàn thiện, nguy cơ tái nghiện, khó khăn việc làm, kỳ thị, phối hợp liên ngành và yêu cầu quản lý trên địa bàn mở rộng vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Trong bối cảnh Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Thành phố cần hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý và tăng cường trách nhiệm của chính quyền cấp xã. Trọng tâm là bảo đảm người sau cai tiếp cận các dịch vụ y tế, tư vấn, học nghề, việc làm, tín dụng và hỗ trợ xã hội. Hiệu quả quản lý không chỉ đo bằng số người thuộc diện quản lý hay số quyết định được thực hiện đúng quy định, mà còn phải phản ánh khả năng phục hồi, ổn định cuộc sống, duy trì việc làm và không tái nghiện ma túy. Đây vừa là yêu cầu của quản lý nhà nước hiện đại, vừa thể hiện tính nhân văn của chính sách xã hội. Với mục tiêu xây dựng TP. Hồ Chí Minh không ma túy vào năm 2030, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản lý gắn với phục hồi, sinh kế và tái hòa nhập. Khi Nhà nước quản lý hiệu quả, gia đình đồng hành, doanh nghiệp tạo cơ hội việc làm và cộng đồng tiếp nhận, người sau cai có thêm điều kiện làm lại cuộc đời, góp phần xây dựng Thành phố an toàn, nhân văn, phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh (2025). Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 12/12/2025 về nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy; phấn đấu xây dựng TP. Hồ Chí Minh không ma túy vào năm 2030.
Bộ Tài chính (2026). Thông tư số 133/2026/TT-BTC ngày 07/9/2026 quy định về việc quản lý và sử dụng kinh phí sự nghiệp từ ngân sách nhà nước để thực hiện công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện ma túy.
Chính phủ (2021). Nghị định số 116/2021/NĐ-CP ngày 21/12/2021 quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống ma túy và Luật Xử lý vi phạm hành chính về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy.
Chính phủ (2026a). Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy.
Chính phủ (2026b). Nghị định số 166/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục xác định tình trạng nghiện ma túy.
Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (2026). Đảng ủy Thi hành án dân sự Thành phố tham dự hội nghị triển khai nghị quyết về phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy.
Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (16/10/2026). TP. Hồ Chí Minh phấn đấu trở thành thành phố không ma túy vào năm 2030. https://tphcm.chinhphu.vn/tphcm-phan-dau-tro-thanh-thanh-pho-khong-ma-tuy-vao-nam-2030-101261016155918227.htm
Quốc hội (2021). Luật Phòng, chống ma túy năm 2021.
Quốc hội (2025a). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Quốc hội (2025b). Luật Phòng, chống ma túy năm 2025
Thủ tướng Chính phủ (2026). Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg ngày 03/3/2026 về tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy.



