(Quanlynhanuoc.vn) – Văn hóa công vụ có vai trò rất quan trọng trong tổ chức, hoạt động của các cơ quan nhà nước và quá trình thực thi công vụ của cán bộ, công chức, viên chức. Văn hóa công vụ là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước và giúp cho hoạt động của các cơ quan nhà nước được thông suốt, phân công, phân nhiệm rõ ràng; trụ sở, cảnh quan môi trường làm việc văn minh, hiện đại.
1. Công vụ là hoạt động mang tính quyền lực – pháp lý được thực thi bởi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CBCCVC) nhà nước hoặc những người được Nhà nước trao quyền, nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt hoạt động của đời sống xã hội. Hoạt động công vụ hướng tới mục tiêu phục vụ Nhân dân, phục vụ xã hội ngày càng hiệu quả, bảo đảm đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân.
Công vụ thường gắn liền với văn hóa công vụ (VHCV), với những giá trị cơ bản của hoạt động công vụ. VHCV là hệ thống những giá trị, cách ứng xử, biểu tượng, chuẩn mực được hình thành trong quá trình xây dựng và phát triển công vụ, có khả năng lưu truyền và có tác động tới tâm lý, hành vi của người thực thi công vụ.
VHCV bao giờ cũng gắn liền với đạo đức công vụ, tạo nên phong cách ứng xử, lề lối làm việc chuẩn mực của đội ngũ công chức, là động lực tạo nên sự phát triển và tiến bộ xã hội. Nâng cao VHCV là góp phần phòng ngừa tham nhũng có hiệu quả, đặc biệt là căn bệnh “tham nhũng vặt” vẫn đang diễn ra hiện nay.
Trong VHCV có nhiều yếu tố thường được nhắc đến, các yếu tố này là những phần cơ bản của không gian VHCV. Xét về phương diện cấu trúc, có thể xác định không gian VHCV gồm các trụ cột (yếu tố cấu thành) cơ bản sau: (1) Hệ thống các quy tắc ứng xử trong thực thi công vụ. (2) Thực tiễn thực thi chức trách, nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức, đơn vị và người có thẩm quyền trong hoạt động công vụ. (3) Lý tưởng chính trị, năng lực, đạo đức, lối sống, ứng xử của người có thẩm quyền trong thực thi nhiệm vụ công vụ.
Qua nhiều nghiên cứu cho thấy, giá trị cơ bản, cốt lõi của VHCV là tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch, trung thực, khách quan, hiệu quả trên tinh thần phục vụ xã hội, phục vụ công dân. Trong đó, tính chuyên nghiệp là một trong những giá trị cơ bản nhất. Chuyên nghiệp thể hiện không chỉ ở năng lực làm việc tốt, chuẩn mực của đội ngũ những người thực thi công vụ mà còn ở việc các thủ tục, các quy trình công việc được quy chuẩn hóa để mọi người đều biết mà thực hiện. Bảo đảm tính chuyên nghiệp chính là bảo đảm thực hiện các tiêu chuẩn nghề nghiệp từ quy trình thực hiện công vụ đến các tiêu chuẩn về tác phong, phong cách làm việc…
2. Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, văn bản pháp luật nhằm xây dựng VHCV, hình thành nên chuẩn mực, nề nếp, kỷ cương làm việc trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước, như Luật Cán bộ, công chức (CBCC) năm 2008; Luật Viên chức năm 2010 (bổ sung, sửa đổi năm 2019); Quyết định số 129/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 của Thủ tướng Chính phủ về Quy chế văn hóa công sở tại các cơ quan hành chính nhà nước; Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2020… Thực hiện các văn bản trên, các bộ, ngành và địa phương đã cụ thể hóa, xây dựng và ban hành quy chế văn hóa công sở và tổ chức thực hiện. Từ phương diện phòng ngừa tham nhũng, các quy định về văn hóa công sở đã góp phần hình thành nên các quy tắc ứng xử của CBCCVC.
Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, ngày 27/12/2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án VHCV tại Quyết định số 1847/QĐ-TTg. Đề án đã xác định mục tiêu nâng cao VHCV, góp phần hình thành phong cách ứng xử, lề lối làm việc chuẩn mực cho đội ngũ CBCCVC; bảo đảm tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả trong hoạt động thực thi nhiệm vụ, công vụ; đáp ứng yêu cầu phục vụ Nhân dân, phục vụ xã hội. Đề án VHCV đã chỉ ra những nội dung cơ bản của VHCV, về tinh thần, thái độ làm việc, chuẩn mực giao tiếp, ứng xử, chuẩn mực về đạo đức, lối sống, trang phục của CBCCVC, đồng thời đưa ra các giải pháp và cách thức tổ chức thực hiện.
Có thể nói, việc nâng cao VHCV theo Đề án chính là góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ; kế thừa, phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, giúp nâng cao đạo đức công vụ của CBCC, đạo đức nghề nghiệp của viên chức; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; phòng, chống tham nhũng; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong thực hiện VHCV.
Gần đây nhất, ngày 14/6/2019, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký Quyết định số 733/QĐ-TTg về việc ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện phong trào thi đua, CBCCVC thi đua thực hiện văn hóa công sở giai đoạn 2019 – 2025. Phát biểu chỉ đạo tại Lễ phát động phong trào CBCCVC thi đua thực hiện văn hóa công sở (sáng 19/5/2019), Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương phải xóa bỏ ngay thứ văn hóa “không nhúc nhích”, để “nước đến chân mới nhảy”, đợi nhắc thì mới làm, chậm trễ trong xử lý nhiệm vụ được giao. Thủ tướng nhấn mạnh, văn hóa công sở phải gắn với gia đình và văn hóa xã hội. Văn hóa công sở là đúng giờ, không đi trễ về sớm, xóa bỏ thứ văn hóa đang trong giờ rời nhiệm sở không có lý do chính đáng. Thủ tướng yêu cầu cán bộ, công nhân viên không được bỏ bê công việc, không ăn lạm từng giây, từng phút, từng đồng thuế của người dân. Thực hành làm hết giờ sang làm hết việc, xóa bỏ văn hóa “sáng cắp ô đi chiều cắp về”1.
Như vậy, văn hóa công sở gắn với trách nhiệm công vụ, trong đó trách nhiệm công vụ là trung tâm, văn hóa là cái gốc. Mỗi CBCCVC cần phát huy tinh thần tự tôn dân tộc, đoàn kết chung sức, thể hiện trí tuệ, bản lĩnh, thi đua thực hiện văn hóa công sở, đạo đức công vụ, dốc lòng phục vụ Nhân dân, phụng sự Tổ quốc.
Đồng thời, cần thi đua thực hiện tốt chuyên môn, nghiệp vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, sử dụng hiệu quả thời gian làm việc, luôn sẵn sàng chủ động phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, phải không ngừng học tập, nghiên cứu khoa học, nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu thực thi công vụ trong tình hình mới. Thực hiện giao tiếp tốt, tác phong chuyên nghiệp, làm việc khoa học, kỷ cương, kỷ luật hành chính; tôn trọng, lắng nghe, tận tình với người dân; hợp tác chặt chẽ, tương trợ với đồng nghiệp. Cấp trên phải công tâm, khách quan, lắng nghe và tôn trọng cấp dưới. Cấp dưới phải phục tùng sự chỉ đạo, điều hành, phân công của cấp trên theo đúng quy định. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải đi đầu, gương mẫu trong thực hiện văn hóa công sở2.
Thông qua hệ thống chính sách, pháp luật trên, đội ngũ CBCCVC ngày càng hướng đến sự chuyên nghiệp. Phong cách giao tiếp, ứng xử ngày càng có những tiến bộ rõ rệt. CBCCVC ở nhiều cơ quan, ban ngành, đơn vị cơ sở trong giao tiếp với người dân đã có thái độ cầu thị hơn trong lắng nghe, thể hiện sự tôn trọng bằng việc tận tình giải thích và hướng dẫn về quy trình xử lý công việc. CBCC cũng thực hành “4 xin, 4 luôn” – Xin chào, xin lỗi, xin cám ơn, xin phép; luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ.
Đặc biệt, các công chức thuộc bộ phận một cửa, giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) của các đơn vị đã cầu thị tiếp thu ý kiến của người dân (bằng nhiều hình thức khác nhau như máy chấm điểm, thư góp ý, phiếu khảo sát…). Nhiều bộ, ngành, địa phương đã nỗ lực đơn giản hóa TTHC cũng như kịp thời khắc phục những tồn tại, hạn chế, không gây phiền hà, nhũng nhiễu trong khi giải quyết TTHC cho Nhân dân, doanh nghiệp…
3. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện VHCV còn không ít bất cập. Nhận thức của đội ngũ CBCCVC về VHCV, về trách nhiệm xây dựng nền hành chính công vụ chưa đồng đều, thiếu nhất quán, thậm chí một số CBCCVC chậm đổi mới tư duy, hành động, không muốn thay đổi, tạo những độ “vênh” nhất định với tình trạng “trên nóng dưới lạnh” khi triển khai chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Ở một số nơi, công tác tiếp công dân chưa thường xuyên, chưa đi vào thực chất. Một bộ phận CBCC mang nặng tư duy cửa quyền, thiếu trách nhiệm với người dân, không nghiêm túc chấp hành nội quy, quy chế, có lời nói, hành xử không chuẩn mực, không tôn trọng cấp trên, thiếu công bằng với cấp dưới, gây bức xúc trong Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp. Một bộ phận công chức, viên chức lại che giấu sự hách dịch, cửa quyền bằng thái độ “hòa nhã”, “đúng mực” trong các mối quan hệ trực tiếp với người dân, doanh nghiệp, nhưng không giải quyết công việc kịp thời, bản chất là sách nhiễu, vòi vĩnh một cách tinh vi.
Bên cạnh đó, một bộ phận CBCC chưa cập nhật đầy đủ kiến thức về hành chính công vụ, chưa ý thức được trách nhiệm, vị trí việc làm của cá nhân khi được tuyển dụng, tạo sức ỳ nhất định cho cơ quan, đơn vị, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết công việc.
Tình trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức chính trị của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên trong các cơ quan Đảng, Nhà nước có diễn biến phức tạp với những biểu hiện đi ngược lại lợi ích dân tộc, tham nhũng, làm thất thoát ngân sách quốc gia, vi phạm pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội; có lối sống xa hoa, xa rời quần chúng nhân dân, vi phạm nghiêm trọng kỷ luật Đảng; độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ, câu kết với các phần tử, nhóm lợi ích ở bên ngoài, tạo bình phong và “sân sau” để chi phối và thao túng cơ quan nhà nước…
Thời gian qua, có nhiều hiện tượng khiến người dân không hài lòng hoặc hành vi phản cảm, hành vi vi phạm lối sống văn hóa của CBCC. Sau vụ việc nữ Đại úy Lê Thị Hiền có hành vi lăng mạ nhân viên, làm náo loạn tại sân bay Tân Sơn Nhất ngày 11/8/2019 thì ng