(Quanlynhanuoc.vn) – Với nỗ lực thúc đẩy phát triển sản xuất, sớm khắc phục những khó khăn, thách thức, tranh thủ thời gian để đẩy nhanh quá trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội của đất nước theo tinh thần Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 30/01/2022 của Chính phủ đã góp phần giảm thiểu số lao động bị tác động tiêu cực bởi đại dịch Covid-19. Bài viết tập trung phân tích thực trạng lao động, việc làm trong bối cảnh trong và sau đại dịch Covid-19, từ đó, đưa ra các giải pháp nhằm phát triển thị trường lao động trong thời gian tới.
Chính sách phát triển thị trường lao động, việc làm của Chính phủ trong bối cảnh đại dịch Covid-19
Trước đại dịch Covid-19, các chính sách về phát triển chất lượng nhân lực được hoàn thiện tương đối đồng bộ và toàn diện, như: Bộ luật Lao động năm 2019, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, Luật Việc làm năm 2013, các luật liên quan và các văn bản hướng dẫn triển khai được sửa đổi, bổ sung bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn để phát triển chất lượng nhân lực. Để khắc phục ảnh hưởng của dịch Covid-19, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 68/NQ-CP ngày 01/7/2021 về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19; Quyết định số 23/2021/QĐ-TTg ngày 07/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ quy định về việc thực hiện một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19 từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp, trong đó quy định chính sách hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động.
Từ năm 2021 đến nay, thực hiện các chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động, trung ương và các địa phương đã dành tổng kinh phí hơn 82 nghìn tỷ đồng thực hiện các chính sách hỗ trợ gần 728.500 lượt người sử dụng lao động và trên 49,7 triệu lượt người lao động và các đối tượng khác1.
Bên cạnh đó, để khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động cục bộ, Chính phủ cũng đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp khắc phục, gồm: tổ chức triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ, giải pháp được giao tại Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 30/01/2022 của Chính phủ về Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15 ngày 11/01/2022 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ chương trình; nghiên cứu, hoàn thiện các quy định tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp cùng tham gia quy hoạch, phát triển nhà ở cho người lao động; có các biện pháp giúp doanh nghiệp trên địa bàn thực hiện việc duy trì, thu hút lao động vào làm việc, hỗ trợ người lao động quay trở lại thị trường lao động, tổ chức hoạt động thông tin, kết nối cung – cầu lao động trên cơ sở liên kết, hợp tác vùng (bao gồm nội vùng, các vùng) và cả nước nói chung.
Trong công tác chỉ đạo, điều hành triển khai tổ chức thực hiện chính sách, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã chủ động thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận, giải đáp các nội dung chính sách, đồng thời tiếp nhận các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; thiết lập chuyên mục hỏi – đáp về chính sách hỗ trợ, hồ sơ thủ tục trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ, trong đó tập trung vào các nhóm chính sách hỗ trợ có nhiều thắc mắc để người dân, người lao động, người sử dụng lao động biết trong triển khai thực hiện; mở các kênh tiếp nhận hồ sơ trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cổng dịch vụ công ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam để kịp thời giải quyết chế độ, chính sách cho người lao động, người sử dụng lao động phù hợp với bối cảnh dịch bệnh…
Sau hơn 01 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 68/NQ-CP, tính đến ngày 30/6/2022, cả nước đã hỗ trợ cho 36.434.593 người lao động, người dân, 394.440 đơn vị sử dụng lao động và 508.127 hộ kinh doanh với tổng số tiền là 45.665,263 tỷ đồng2.
Tính đến ngày 30/11/2022, gói hỗ trợ theo Nghị quyết số 11/NQ-CP và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15 đã giải ngân khoảng 3,74 nghìn tỷ đồng, hỗ trợ gần 5,3 triệu lượt lao động tại gần 123 nghìn doanh nghiệp3.
Các nội dung trong Nghị quyết số 43/2022/QH15 đã bảo đảm an sinh xã hội và hỗ trợ việc làm, như: hỗ trợ 3 tháng tiền thuê nhà cho người lao động có quan hệ lao động, đang ở thuê, ở trọ làm việc trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế trọng điểm với kinh phí khoảng 6.600 tỷ đồng; thực hiện hiệu quả các chính sách cho vay ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách xã hội (cho vay hỗ trợ tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm – tổng nguồn vốn cho vay tối đa 10.000 tỷ đồng; cho vay đối với các nhân, hộ gia đình để mua, thuê nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân (15 nghìn tỷ đồng); cho vay đối với học sinh, sinh viên để mua máy tính, thiết bị học tập trực tuyến và trang trải chi phí học tập (3 nghìn tỷ đồng…); hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với khoản vay trên 6%; tái cấp vốn để cho người lao động vay trả lương ngừng việc; đầu tư tăng cường kết nối cung – cầu lao động, nâng cấp, hiện đại hóa các cơ sở đào tạo, dạy nghề…
Tiếp đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 17/2022/UBTVQH15 ngày 23/3/2022 về nâng số giờ làm thêm trong 01 năm từ 200 giờ/năm lên 300 giờ/năm; trong tháng từ 40 giờ/tháng lên 60 giờ/tháng của người lao động trong bối cảnh phòng chống dịch Covid-19 và phục hồi, phát triển kinh tế – xã hội.
Ngày 28/3/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 08/2022/QĐ-TTg về việc thực hiện chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động nhằm chia sẻ, hỗ trợ cho người lao động còn khó khăn về nhà ở yên tâm làm việc; hỗ trợ doanh nghiệp “giữ chân” được người lao động để có nhân lực cho phục hồi, phát triển sản xuất – kinh doanh; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh “thu hút” được lao động vào làm việc.
Nhìn chung, các chính sách đã ban hành kịp thời, nhanh chóng tạo hành lang pháp lý để tổ chức, vận hành phát triển thị trường lao động thời gian qua. Các chính sách cơ bản hỗ trợ được người dân, doanh nghiệp, nhất là các nhóm lao động dễ bị tổn thương và chịu tác động mạnh mẽ của đại dịch. Nhiều chính sách có tỷ lệ giải ngân nhanh, được xã hội đánh giá cao, như: chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, bảo hiểm thất nghiệp…
Thực trạng lao động, việc làm của Việt Nam sau đại dịch Covid-19
Kinh tế đất nước đã có sự phục hồi sau hai năm ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 gây ra, lực lượng lao động và việc làm của Việt Nam cũng có sự thay đổi. Trong quý III năm 2022, tình hình kinh tế-xã hội nói chung và tình hình lao động việc làm nói riêng tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực. Số người từ 15 tuổi trở lên có việc làm là 50,8 triệu người, tăng 255,2 nghìn người so với quý trước và tăng 3,5 triệu người so với cùng kỳ năm trước. Thị trường lao động đã phục hồi khá tốt với số người có việc làm trong quý tăng mạnh và đạt quy mô cao hơn so với cùng kỳ năm 2019, thời kỳ trước khi đại dịch Covid-19 xuất hiện (tăng 232,1 nghìn người so với cùng kỳ năm 2019)4.
Trình độ của lao động Việt Nam ngày càng tăng lên. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo tăng lên theo từng năm và vẫn tiếp tục xu hướng tăng lên trong tương lai, trong đó lao động được đào tạo ở bậc đại học và sau đại học có tỷ lệ tăng nhiều nhất (Hình 1). Điều này cho thấy, Việt Nam đang phát triển cả về lượng và về chất nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong năm 2022, tình hình lao động, việc làm tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực. Theo Tổng cục Thống kê, số người có việc làm và thu nhập bình quân tháng của người lao động tăng. Lao động 15 tuổi trở lên có việc làm trong năm 2022 ước tính đạt 50,6 triệu người, tăng 1.504,5 nghìn người so với cùng kỳ năm trước; thu nhập bình quân tháng của lao động làm công hưởng lương ước tính đạt 7,5 triệu đồng/tháng, tăng 992 nghìn đồng5.
Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý I/2023 của Tổng cục Thống kê công bố ngày 29/3/2023 cho biết, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý I/2023 ước tính là 2,25%. Con số này giảm 0,07 điểm phần trăm so với quý trước và giảm 0,21 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước6. Tình hình lao động, việc làm quý I/2023 phục hồi tích cực. Lực lượng lao động, số người có việc làm và thu nhập bình quân tháng của lao động tăng so với quý trước và cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm của lực lượng lao động trong độ tuổi giảm so vớ