ThS. Vũ Kỳ Long
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế – xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định. Thông qua việc đánh giá công tác quản lý quy hoạch sử dụng đất của TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Quảng Ninh, bài viết rút ra kinh nghiệm cho Thủ đô Hà Nội phát huy mặt tích cực để vận dụng phù hợp, thực hiện hiệu quả hơn trong giai đoạn tới.
Đặt vấn đề
Vai trò của công tác quy hoạch nói chung đã được khẳng định trong Cương lĩnh phát triển đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) trong đó chỉ rõ: “Nhà nước quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất”. Với quản lý quy hoạch sử dụng đất, đối tượng của quy hoạch là đất đai, yếu tố đầu vào cho mọi hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Do đó, quy hoạch sử dụng đất giữ vai trò trung tâm trong hệ thống quy hoạch của Nhà nước. Căn cứ vào đặc điểm điều kiện tự nhiên, tiềm năng đất đai, phương hướng, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của mỗi vùng lãnh thổ, quy hoạch sử dụng đất được tiến hành nhằm phân bổ hợp lý quỹ đất cho các ngành, các lĩnh vực.
Công tác quản lý quy hoạch sử dụng đất tại TP. Hồ Chí Minh
Ban hành văn bản về quy hoạch sử dụng đất
Quy hoạch sử dụng đất TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 – 2020 được thực hiện theo Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 06/01/2014 của Chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011 – 2015), trên cơ sở đó, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất của 24 quận, huyện và xã, phường, thị trấn cũng đã được Ủy ban nhân dân (UBND) Thành phố phê duyệt trong năm 2014.
Thực hiện Công văn số 1927/TTg-KTN ngày 02/11/2016 của Thủ tướng Chính phủ phân bổ chỉ tiêu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia cho TP. Hồ Chí Minh, UBND Thành phố đã chỉ đạo rà soát các chỉ tiêu điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, hoàn thiện báo cáo và lập thủ tục trình Bộ Tài nguyên và Môi trường thẩm định. Ngày 22/02/2017, Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Công văn số 27/TB-BTNMT thông báo kết quả thẩm định điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 – 2020) của TP. Hồ Chí Minh. Trên cơ sở đó, UBND Thành phố đã hoàn thiện hồ sơ và trình Hội đồng nhân dân Thành phố thông qua tại Nghị quyết số 11/NQ-HĐND ngày 06/7/2017.
UBND Thành phố cũng đã phê duyệt điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất của 5 huyện, gồm: Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 19/6/2018 thông qua điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 – 2020) TP. Hồ Chí Minh.
Công tác tổ chức thực hiện
Công tác quy hoạch sử dụng đất được thực hiện theo kế hoạch sử dụng đất 2 giai đoạn 2011 – 2015 và 2016 – 2020 thông qua các chỉ tiêu sử dụng đất ở bảng 1.
Số liệu tại bảng 1 cho thấy, kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất chưa hoàn thành theo chỉ tiêu đề ra. Giai đoạn 2011 – 2015, diện tích đất nông nghiệp chuyển sang đất phi nông nghiệp là 2.554 ha, đến cuối năm 2015 còn khoảng 20.201 ha chưa chuyển mục đích theo kế hoạch được duyệt. Từ năm 2016 – 2020, diện tích đất nông nghiệp chuyển sang phi nông nghiệp là 2.626 ha, đến cuối năm 2020 còn khoảng 23.620 ha chưa chuyển mục đích theo kế hoạch được duyệt. Các chỉ tiêu sử dụng đất phi nông nghiệp đạt được còn thấp, nhất là đất dành cho các khu công nghiệp, đất ở tại đô thị, đất thương mại, dịch vụ… Diện tích đất chưa sử dụng đến cuối năm 2020 còn lớn với diện tích 618 ha chưa đưa vào sử dụng theo chỉ tiêu sử dụng đất.
Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất
Công tác thanh tra, kiểm tra về quy hoạch sử dụng đất được thực hiện theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 và Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 03/01/2018 của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh, tăng cường công tác quản lý đất đai và xây dựng hệ thống thông tin đất đai.
Ngoài công tác thanh tra định kỳ các đối tượng sử dụng đất của Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường TP.Hồ Chí Minh, ngành Thanh tra đã thực hiện thanh tra công tác quản lý nhà nước và thực hiện pháp luật trong quy hoạch, quản lý xây dựng, đất đai, môi trường đối với khu công nghiệp, khu đô thị; việc chuyển đổi nhà, đất công có vị trí đắc địa sang mục đích khác tại TP. Hồ Chí Minh. Kết quả thanh tra của Thanh tra Chính phủ cho thấy còn tồn tại hạn chế, như:
Đối với khu công nghiệp: nhiều doanh nghiệp thuê đất trong các khu công nghiệp nhưng không đưa vào khai thác sử dụng dẫn đến lãng phí tài nguyên đất, như: Công ty cổ phần Hùng Vương (Khu công nghiệp Hiệp Phước), Công ty cổ phần đầu tư Việt Nam (Khu công nghiệp Lê Minh Xuân)… chậm giải phóng mặt bằng với tổng diện tích là 159,82 ha, không thực hiện trồng cây xanh bảo đảm theo quy hoạch được duyệt với diện tích 139,78 ha, dẫn đến ảnh hưởng đến môi trường.
Đối với khu đô thị: UBND Thành phố, các quận và các sở, ngành liên quan chưa thực hiện đầy đủ, chưa xem xét kỹ trong việc đánh giá năng lực của nhà đầu tư về kinh nghiệm, kỹ thuật, tài chính để bảo đảm nhà đầu tư có đủ năng lực thực hiện dự án theo quy định; phê duyệt, điều chỉnh một số chỉ tiêu trong quy hoạch 1/2000, 1/500 không đúng quy chuẩn xây dựng về tầng cao công trình, hệ số sử dụng đất, mật độ xây dựng; cấp giấy phép xây dựng không đúng quy hoạch được duyệt; theo đó, chưa tính đúng, tính đủ và thu tiền sử dụng đất kịp thời theo quy định cho Nhà nước như tại các dự án: Khu dân cư Phước Long B, Khu đô thị Sài Gòn Bình An, Khu dân cư Tầm nhìn, Khu dân cư Lacasa, Quận 7…
Đánh giá chung
Quy hoạch sử dụng đất của TP. Hồ Chí Minh đã được phê duyệt và công bố công khai, tổ chức thực hiện theo đúng quy định, tuy nhiên, việc thực hiện giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch sử dụng đất chưa đạt được kết quả như mong đợi, nhất là giao, cho thuê, chuyển mục đích sử dụng đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Nguyên nhân dẫn đến việc thực hiện quy hoạch chưa hiệu quả là do: nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và đầu tư xây dựng công trình còn hạn chế; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tạo quỹ đất sạch giao cho nhà đầu tư thực hiện dự án còn chậm do công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Thành phố trước khi Luật Đất đai năm 2003 ra đời đã được giao cho quận, huyện thực hiện nên việc kiện toàn tổ chức phát triển quỹ đất một cấp theo quy định còn gặp khó khăn; thủ tục hành chính liên quan đến phê duyệt dự án đầu tư, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, giao, cho thuê,chuyển mục đích sử dụng đất, duyệt quy hoạch chi tiết và cấp phép xây dựng công trình… chưa bảo đảm thời gian quy định; nhiều nhà đầu tư đăng ký thực hiện dự án trong giai đoạn quy hoạch sử dụng đất nhưng vì nhiều lý do đã không thể tiếp tục thực hiện dự án.
Quản lý quy hoạch sử dụng đất tại tỉnh Quảng Ninh
Ban hành văn bản về quy hoạch sử dụng đất
UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành các văn bản triển khai quy hoạch sử dụng đất trên địa bàn tỉnh, cụ thể: Công văn số 1250/UBND-QLĐĐ ngày 30/3/2012 về việc phân bổ chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 – 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm 2011 – 2015 cấp huyện; Công văn số 2171/UBND-QLĐĐ2 ngày 29/4/2014 về việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp xã; Công văn số 5793/UBND-QLĐĐ2 ngày 15/10/2014 về việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và lập kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 – 2020) tỉnh Quảng Ninh; Công văn số 2809/UBND-QLĐĐ2 ngày 21/5/2015 về việc chỉ đạo công tác điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 – 2020)…
Công tác lập, quản lý quy hoạch sử dụng đất trên