Văn Đức Mạnh
NCS của Học viện Hành chính và Quản trị công
(Quanlynhanuoc.vn) – Hưng Yên là vùng đất lịch sử, giàu truyền thống văn hóa, với sự góp mặt của 5.464 di tích và phân bố rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh. Kho tàng di sản văn hóa đồ sộ, có giá trị tiêu biểu mà Hưng Yên đang sở hữu chính là tiềm năng, lợi thế để tỉnh phát triển nhanh và bền vững. Một trong những giải pháp để phát huy giá trị di sản văn hóa tại tỉnh thời gian qua, chính là công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong thời gian tới.
Từ khóa: Bảo tồn và phát huy; giá trị di sản văn hóa; tuyên truyền; phổ biến; tỉnh Hưng Yên.
1. Đặt vấn đề
Tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa có ý nghĩa, tầm quan trọng đặc biệt đối với thực hiện chính sách, nhất là hiệu quả thực thi chính sách. Trong hoạt động thực thi chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, hoạt động tuyên truyền, phổ biến giúp cho chủ thể, đối tượng và các bên liên quan đến thực thi chính sách nhận thức đúng đắn về ý nghĩa, tầm quan trọng của di sản văn hóa đối với sự phát triển của địa phương, từ đó, tích cực tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện chính sách nhằm giữ gìn, phát huy những giá trị di sản văn hóa của dân tộc cho hiện tại và tương lai.
Ngày 12/6/2025, tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội (khóa XV) đã ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Theo đó, tỉnh Hưng Yên mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Thái Bình và tỉnh Hưng Yên (cũ). Diện tích tự nhiên tỉnh Hưng Yên hiện nay là 2.514,81km2, dân số là 3.567.943 người1. Tỉnh Hưng Yên có 104 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 93 xã và 11 phường2. Sau khi sáp nhập với tỉnh Thái Bình, tỉnh Hưng Yên có vị trí địa lý thuộc vùng bằng sông Hồng, địa hình nghiêng từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Phía Đông giáp Biển Đông và thành phố Hải Phòng, phía Tây giáp thành phố Hà Nội, phía Nam giáp tỉnh Ninh Bình, phía Bắc giáp thành phố Hải Phòng và tỉnh Bắc Ninh.
Tỉnh Hưng Yên hiện nay có 5.464 di tích (trước thời điểm sáp nhập, tỉnh Hưng Yên (cũ) có 1.804 di tích, tỉnh Thái Bình có 3.660 di tích). Trong đó, có 6 di tích quốc gia đặc biệt (tỉnh Hưng Yên: 4 di tích, khu di tích; tỉnh Thái Bình: 2 di tích, khu di tích); 303 di tích xếp hạng cấp quốc gia (tỉnh Hưng Yên: 177 di tích, tỉnh Thái Bình: 126 di tích); 897 di tích cấp tỉnh (tỉnh Hưng Yên: 289 di tích, tỉnh Thái Bình: 608 di tích). Di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có 27 di sản (tỉnh Hưng Yên: 10 di sản, tỉnh thái Bình: 17)3.
Với con số thống kê trên cho thấy, tỉnh Hưng Yên đang sở hữu kho tàng di sản văn hóa đồ sộ, có giá trị tiêu biểu đối với văn hóa dân tộc. Để tài sản văn hóa này thành nguồn lực quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững tỉnh Hưng Yên trong kỷ nguyên mới thì công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là rất cần thiết.
2. Thực trạng công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tại tỉnh Hưng Yên
Với hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật là đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, tỉnh Hưng Yên đã tích cực tuyên truyền, quảng bá giá trị di sản văn hóa. Nhờ đó, Nhân dân, cộng đồng hiểu sâu sắc hơn về giá trị của di sản văn hóa, có trách nhiệm trong việc giữ gìn, phát huy giá trị di sản, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Về chủ thể thực hiện tuyên truyền: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh là chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến triển khai thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Các cơ quan tham mưu, chuyên môn của Sở, như: Phòng Quản lý văn hóa và gia đình, Ban Quản lý di tích tỉnh, Bảo tàng tỉnh, Trung tâm Thông tin và xúc tiến du lịch trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ tham mưu Lãnh đạo Sở hoặc theo thẩm quyền trực tiếp tổ chức các nội dung tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.
Trong quá trình thực hiện, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp chặt chẽ với các sở, ban ngành, đoàn thể tỉnh, các địa phương trong và ngoài tỉnh về công tác tuyên truyền thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Trước thời điểm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Phòng Văn hóa – Thông tin huyện, thị xã, thành phố là cơ quan tham mưu giúp Ủy ban nhân dân cùng cấp trong công tác quản lý di sản văn hóa, trong đó có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo phân cấp quản lý.
Đối tượng tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa: chủ thể hoặc cộng đồng chủ thể di sản văn hóa; các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; các cơ quan có thầm quyền trong quản lý nhà nước về bảo tồn, phát huy di sản văn hóa và tổ chức thực hiện chính sách bảo tồn, phát huy di sản văn hóa; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
Nội dung, hình thức, phương pháp tuyên truyền chủ yếu tập trung vào thông tin cho đối tượng về văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực di sản văn hóa, đặc biệt là các quy định trực tiếp về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, về kỹ năng, nghiệp vụ hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, như: các quy định trong Luật Di sản văn hóa, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, chương trình bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa của Chính phủ và của tỉnh. Ngoài ra, các nội dung tuyên truyền cũng tập trung quảng bá giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh.
Hình thức tuyên truyền, phổ biến trực tiếp chủ yếu tập trung qua các ấn phẩm truyền thông, hội nghị, tọa đàm, buổi nói chuyện, trao đổi chuyên đề, tham gia các hội chợ và triển lãm, tập huấn cho các đối tượng thực hiện chính sách, các nghiên cứu khoa học, các cuộc hội thảo công bố, trao đổi những kết quả nghiên cứu và tôn vinh các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Trong giai đoạn 2016 – 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên, các cơ quan chuyên môn, các sở, ban, ngành và các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã nghiên cứu và công bố nhiều đầu sách về lĩnh vực di sản văn hóa. Một số cuốn sách tiêu biểu, như: Hưng Yên – di tích lịch sử văn hóa; Danh nhân Hưng Yên; Di tích lăng đá tỉnh Hưng Yên… Tổ chức nhiều hội thảo khoa học trong lĩnh vực di sản văn hóa, như: Chùa Nôm, làng Nôm – những giá trị văn hóa, lịch sử (năm 2018); Hàm Tử (Khoái Châu, Hưng Yên) trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị (năm 2023); Phát huy nguồn lực văn hóa xây dựng tỉnh Hưng Yên ngày càng giàu đẹp, văn minh (2023); Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác – Danh nhân văn hóa và giá trị di sản (năm 2024). Nhìn chung, các công trình nghiên cứu khoa học đã góp phần làm sáng tỏ những giá trị tiêu biểu di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh; quảng bá, giới thiệu tiềm năng, lợi thế trong phát triển kinh tế – xã hội tỉnh Hưng Yên; nâng cao nhận thức của người dân tham gia bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa của tỉnh.
Ngoài ra, những thành tựu của khoa học – công nghệ và mạng internet đã đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến các quy định pháp luật đến đại bộ phận người dân Hưng Yên nói riêng trong việc thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội ngày càng hiện đại hóa và chuyển dịch sang nền kinh tế số, việc sử dụng mạng xã hội giúp các cơ quan nhà nước tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng hiệu quả trong công tác truyền thông chính sách, những quy định của pháp luật, những giá trị di sản văn hóa đến với người dân, du khách. Báo và Phát thanh truyền hình Hưng Yên và các sở, ban, ngành, đoàn thể trong tỉnh đã trở thành kênh thông tin quan trọng, góp phần tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Song song với việc tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, các kênh truyền thông mới cũng được thiết lập và vận hành hiệu quả, đưa hình ảnh di sản văn hóa tỉnh Hưng Yên trở nên hấp dẫn, thân thiện. Đó là Fanpage trên Facebook “Tin tức Hưng Yên 24/7 – HYTV” và trên kênh Youtube “Truyền hình Hưng Yên – HYTV” (Báo và Phát thanh truyền hình Hưng Yên); Fanpage Facebook: Hung Yen Tourism, Zalo.OA (Trung tâm Thông tin Xúc tiến du lịch Hưng Yên)… Đồng thời, các cơ quan trong tỉnh đã phối hợp với báo, tạp chí, đơn vị truyền thông sản xuất nhiều tin, bài, chương trình phát thanh, truyền hình tuyên truyền, quảng bá về tỉnh ra thế giới qua các kênh truyền hình trung ương, các kênh phát thanh, truyền hình đối ngoại, như: VTV1, VTV2, VTC10, VTV4, VOV5; Báo Vietnam Economics News, Báo Thế giới và Việt Nam, Báo Công thương, Tạp chí Heritage, Tạp chí tiếng Anh “Time out” và “The Guide”, Báo Nhân Dân, Báo Đầu tư; các sản phẩm báo chí của Thông tấn xã Việt Nam…
Có thể thấy, hoạt động tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách diễn ra thường xuyên, liên tục,đa dạng các hình thức tuyên truyền, phù hợp với từng đối tượng, địa bàn và nội dung thực hiện chính sách đã góp phần hình thành nên nhận thức và củng cố lòng tin vào chính sách của các đối tượng, từ đólàm cho công tác thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đạt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa còn một số bất cập, như: nguồn lực nhà nước và công tác xã hội hóa phục vụ hoạt động tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa còn hạn chế; công tác phối hợp tuyên truyền của các cơ quan, tổ chức chính trị – xã hội về các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa chưa chặt chẽ, thiếu cơ chế phối hợp; đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên còn hạn chế về kỹ năng, nghiệp vụ tuyên truyền; vai trò của Nhân dân, nhất là cộng đồng dân cư nơi có di sản văn hóa chưa trở thành yếu tố then chốt trong thực thi chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; chưa khai thác hết thành tựu của khoa học – công nghệ, nhất là những tính tích cực của thông tin đại chúng, mạng xã hội vào lan tỏa giá trị di sản văn hóa.
3. Một số giải pháp
Một là, tiếp tục tăng cường công tác nghiên cứu, thu thập các tư liệu có giá trị về di sản văn hóa. Việc nghiên cứu, thu thập tư liệu, hiện vật không chỉ làm rõ giá trị của di sản văn hóa, bảo vệ di sản trước nguy cơ mai một mà còn giúp cho hệ giá trị di sản văn hóa bản địa tỉnh Hưng Yên ngày càng phong phú, đa dạng. Giải pháp này cũng là cơ sở về tri thức, học thuật và căn cứ thực tiễn cho công tác tuyên truyền thực hiện chính sách bảo đảm tính xác thực của thông tin.
Hai là, tích cực khai thác, ứng dụng khoa học – công nghệ trong công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, việc khai thác, ứng dụng thành tựu của khoa học – công nghệ, nhất là ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực di sản không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu tất yếu. Việc khai thác các nền tảng kỹ thuật số, như: bảo tàng số, mã QR, trí tuệ nhân tạo (AI) là giải pháp hiệu quả trong thực hiện tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách, giúp cho di sản văn hóa đến với cộng đồng trực quan, nhanh chóng, thuận tiện. Đồng thời, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về di sản giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng bộ hóa thông tin giữa các cấp trên địa bàn tỉnh.
Ba là, tiếp tục đa dạng hóa các nội dung, hình thức tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách không thể dừng lại ở hình thức truyền thống như các bản tin hành chính hay khẩu hiệu tuyên truyền mà cần được thực hiện thích ứng với hành vi tiếp nhận thông tin đa nền tảng của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Việc đa dạng hóa các nội dung tuyên truyền phải gắn với giá trị cụ thể của từng loại hình di sản văn hóa tại Hưng Yên, từ đó lựa chọn ngữ liệu phù hợp cho từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính giáo dục cao, dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ.
Bốn là, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng người làm công tác tuyên truyền. Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định hiệu quả triển khai thực hiện chính sách, trong đó có công tác tuyên truyền. Người làm công tác tuyên truyền không chỉ cần có kiến thức về di sản văn hóa mà còn phải am hiểu về chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, kỹ năng truyền thông, năng lực công nghệ và khả năng thuyết phục, lan tỏa cộng đồng. Vì vậy, những người làm công tác tuyên truyền, phổ biến thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cần được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, liên ngành về quản lý văn hóa, báo chí, truyền thông. Việc bồi dưỡng lực lượng tuyên truyền viên ở cơ sở, nghệ nhân, công chức, viên chức làm trong lĩnh vực di sản văn hóa sẽ góp phần chuyển hóa chính sách thành hành động cụ thể trong đời sống dân cư, làm cho bảo tồn di sản trở thành một phần tự nhiên của phát triển bền vững địa phương.
4. Kết luận
Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn tạo nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân. Trong giai đoạn tới, tỉnh Hưng Yên mới sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên cơ sở phát huy những kết quả đạt được, khắc phục những tồn tại, hạn chế và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số để nâng cao năng lực, hiệu quả công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
Chú thích:
1. Diện tích, quy mô dân số 23 tỉnh/ thành phố mới sau sắp xếp. https://baophapluat.vn/dien-tich-quy-mo-dan-so-23-tinhthanh-pho-moi-sau-sap-xep-post553583.html, ngày 30/6/2025.
2. Tên chính thức cho đơn vị hành chính cấp xã và vận hành thử nghiệm mô hình chính quyền 02 cấp của tỉnh Hưng Yên mới. https://tcnn.vn/news/detail/68686/Ten-chinh-thuc-cho-don-vi-hanh-chinh-cap-xa-va-van-hanh-thu-nghiem-mo-hinh-chinh-quyen-02-cap-cua-tinh-Hung-Yen-moi.html.
3. Tỉnh Hưng Yên có 27 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. https://nhandan.vn/tinh-hung-yen-co-27-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-post891989.html, ngày 06/7/2025.
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh.
2. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hưng Yên năm 2025.
