Bài 3: Hướng tới hệ sinh thái bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bền vững trong kỷ nguyên số
ThS. Lê Thị Ngọc Lệ
Trường Chính trị thành phố Đà Nẵng
(Quanlynhanuoc.vn) – Kiến tạo sức đề kháng tư tưởng trong kỷ nguyên số, văn hóa đồng cảm và trách nhiệm, cùng niềm tin số cho toàn dân nhằm củng cố hệ sinh thái bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước các căn bệnh trong kỷ nguyên số.
Từ khóa: Sức đề kháng tư tưởng; văn hóa đồng cảm, trách nhiệm; niềm tin số; hệ sinh thái bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bền vững.
1. Kiến tạo sức đề kháng tư tưởng trong kỷ nguyên số
Xây từ sớm, giữ từ xa. Cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải bắt đầu từ những bước đi căn cơ nhất, từ chính “mầm xanh tương lai” của đất nước – thế hệ học sinh hôm nay. Đây không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường mà còn là trách nhiệm của gia đình và toàn xã hội. Chúng ta không thể và cũng không nên cấm đoán mạng xã hội hay AI, bởi đó là thành tựu của tiến bộ. Điều cần làm là rèn luyện kỹ năng và nhận thức “học tập là hành trình không ngừng”. Cần trang bị cho thế hệ tương lai năng lực nhận diện thông tin sai trái, biết chọn lọc và làm chủ công nghệ. Các phương tiện truyền thông cần tăng cường những chương trình mang giá trị lịch sử, văn hóa và định hướng lối sống lành mạnh cho giới trẻ. Sự đồng hành của cha mẹ qua những giờ cùng con xem chương trình ý nghĩa, tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm văn hóa chính là cách bồi dưỡng “sức đề kháng tư tưởng” vững vàng cho thế hệ trẻ.
Kích hoạt mạnh mẽ “miễn dịch số”. Miễn dịch số được kích hoạt khi mỗi người biết phân tích, đối chiếu và phản biện, thay vì tiếp nhận thông tin một chiều cần chọn lọc điều tích cực và phản ứng trước cái sai, cái xấu. Muốn vậy, cần hình thành văn hóa số lành mạnh trong trường học, cơ quan và cộng đồng; coi kỹ năng số là “môn học công dân” của thời đại, giúp con người sử dụng công nghệ thông minh, hiểu biết và nhân văn. Giáo dục không nên đứng sau để kiểm soát, cũng không chạy trước để áp đặt mà cần đồng hành như một người dẫn đường, hình thành thế hệ công dân số thành thạo công cụ, có tư duy phản biện, hiểu biết, trách nhiệm. Cần nhận thức rõ, tư duy phản biện không nhằm bác bỏ một sự vật, hiện tượng mà giúp ta nhận ra có nhiều cách tiếp cận để hiểu một vấn đề.
Thiết lập phòng tuyến tư tưởng. Mối đe dọa lớn nhất là sự thụ động cho phép công nghệ xâm nhập, do đó, cần một phòng tuyến tư tưởng đồng bộ để hình thành “hệ miễn dịch tinh thần”, với hệ thống chính trị dẫn dắt chiến lược và công dân làm chủ bản thân. Đảng và Nhà nước phải tiên phong hoạch định chính sách linh hoạt, minh bạch, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể cần ứng dụng công nghệ số để hình thành kênh kết nối hai chiều giữa Nhà nước và Nhân dân, lan tỏa tinh thần trách nhiệm công dân.
Công tác tuyên truyền phải trở thành “mũi nhọn mềm” trong chiến lược kiến tạo sức đề kháng tư tưởng – không chỉ truyền đạt chủ trương, chính sách, mà còn lan tỏa giá trị chân – thiện – mỹ. Nội dung tuyên truyền cần đa tầng, đa phương tiện, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, giữa ngôn ngữ chính trị và ngôn ngữ đời sống. Báo chí, truyền thông và nền tảng số chính thống chủ động “chiếm lĩnh không gian mạng”, đổi mới cách thể hiện bằng infographic, podcast… Trên sinh thể khổng lồ đầy rẫy thông tin nhiễu loạn, báo chí chính thống phải trở thành ngọn đèn sự thật; chủ động phân tích, dự báo và nắm vững quan điểm thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, cung cấp cho công chúng dòng thông tin đúng, đủ, sạch, sống – đúng quy định pháp luật, đủ về nội dung, sạch về nguồn, sống trong truyền tải. Sứ mệnh của báo chí không chỉ là đối trọng với tin giả mà phải dùng kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp để dẫn dắt, soi sáng thực tại, cung cấp cho Nhân dân “dưỡng chất” thông tin lành mạnh.
Phổ cập số và kiến tạo sức sống xanh. Để củng cố phòng tuyến tư tưởng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và hệ thống các trường chính trị cần đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức… theo hướng đối thoại, gắn lý tưởng cách mạng với giá trị nhân văn của thời đại số. Đồng thời, cần thúc đẩy “phổ cập số” và “xanh hóa không gian số”, đưa tri thức, kỹ năng và giá trị số đến từng cộng đồng, từng công dân. Thông qua các mô hình như “Không gian mạng xanh”, “Tổ tuyên truyền số”, “Cộng đồng số văn minh”, mỗi người dân vừa là người thụ hưởng, vừa là chủ thể kiến tạo nội dung tích cực.
Liên minh KOLs (Key Opinion Leaders) đồng hành truyền cảm hứng; trường học phát huy mô hình “Giờ ra chơi không điện thoại”; hoặc các mô hình mà nhiều quốc gia đã áp dụng như “Giải độc số” (Digital Detox), “Tắt màn hình và đến sân thể thao” (No Screens, Go Play) – để hình thành thói quen số lành mạnh.
Khi tư duy số được phổ cập, thông tin tích cực lan tỏa và mỗi cá nhân trở thành “tế bào khỏe mạnh”, nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được bảo vệ vững chắc bằng tri thức, phản biện và hành động tích cực.
2. Kiến tạo “văn hóa đồng cảm và trách nhiệm”
Trong kỷ nguyên số, khi thờ ơ có thể lan nhanh như một tin tức, “văn hóa đồng cảm và trách nhiệm” trở thành nền tảng đạo đức của xã hội hiện đại. Căn bệnh vô cảm chỉ có thể được chữa lành khi con người biết “cảm” trước nỗi đau người khác, hành động vì điều lớn hơn bản thân và gắn hành động ấy với tinh thần yêu nước đúng đắn – không chỉ là tình cảm mà còn là trách nhiệm, dám bảo vệ cái đúng, lan tỏa điều tích cực, biết sẻ chia khi đồng bào gặp thiên tai, hoạn nạn.
Cán bộ, đảng viên phải là những người cầm đuốc thắp sáng cảm xúc xã hội – kiên định tận tâm phục vụ; kiên định với lý tưởng và mục tiêu cách mạng. Trong môi trường truyền thông số, mỗi cán bộ cần có năng lực sử dụng thành thạo các nền tảng mới để định hướng dư luận, nâng cao năng lực dự báo, kỹ năng xử lý khủng hoảng truyền thông. Bên cạnh đó, gương mẫu và trách nhiệm của người đứng đầu chính là liều thuốc đặc trị, hóa giải tận gốc sự vô cảm, để từ đó thổi bùng khát vọng cống hiến, vun đắp tinh thần yêu nước trong Nhân dân. Đồng thời, chính quyền phải mở rộng đối thoại với Nhân dân – lắng nghe để hiểu dân, gần dân, cùng Nhân dân tháo gỡ rào cản. Khi tiếng nói của người dân được trân trọng, chính quyền phản hồi kịp thời, thờ ơ, tham nhũng sẽ bị đẩy lùi.
Từ đồng cảm, trách nhiệm và tinh thần yêu nước, xã hội sẽ hình thành một “văn hóa hành động vì cộng đồng” – nơi lòng nhân ái, tinh thần phục vụ và niềm tự hào dân tộc lan tỏa, trở thành nền tảng đạo đức bền vững trong kỷ nguyên số.
3. “Gốc có vững, cây mới bền. Xây lầu thắng lợi trên nền Nhân dân”1: kiến tạo niềm tin số cho toàn dân
Trong kỷ nguyên số, khi thông tin biến động liên tục, niềm tin trở thành giá trị bất biến, là sức mạnh bảo vệ trước mọi tác động tiêu cực của không gian mạng. Khi niềm tin bị tổn thương, không thể lấy lại bằng lời hứa mà chỉ bằng hành động thực chất.
Việc chống tin giả và sự thật ảo giác phải đi liền với công cụ và nhận thức. Cộng đồng được trang bị kiến thức về deepfake và các thủ thuật gây nhiễu thông tin; biết cách dùng AI hỗ trợ phát hiện tin giả, phản bác nhanh thông tin sai lệch và chủ động lan tỏa thông tin chính thống. Để đối phó với thông tin thất thiệt, mỗi người cần rèn cả tư duy phản biện lẫn tự phản biện. Tư duy phản biện bắt đầu từ những câu hỏi tối thiểu: ai đưa tin, họ ở đâu, hình ảnh có xác thực không và mục đích của thông tin là gì. Song song đó, niềm tin vào hệ thống chỉ bền vững khi minh bạch, trách nhiệm giải trình thực thi nghiêm túc.
Thông tin về dự án, kết quả giải quyết vụ việc cần được công khai trên nền tảng số, tạo kênh giám sát và phản hồi trực tiếp từ người dân. Minh bạch phải bắt đầu từ đội ngũ cán bộ – những người đại diện cho công quyền. Công khai hóa tài sản, thiết lập cơ quan độc lập có quyền xác minh, điều tra tài sản bất thường, tách khỏi hệ thống hành chính địa phương để bảo đảm khách quan; đồng thời, bảo vệ người tố cáo, khuyến khích báo chí điều tra và xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm – đó là nền móng để củng cố niềm tin công vụ. Chỉ khi công lý được thực thi, quyền lực đặt trong khuôn khổ pháp luật, niềm tin xã hội mới thực sự bén rễ.
Quan trọng hơn, niềm tin phải được nuôi dưỡng từ cơ sở, bằng sự tương tác thực chất giữa Đảng và Nhân dân. Niềm tin ấy hình thành từ thái độ phục vụ, tinh thần trách nhiệm trong nền hành chính công, qua từng quyết sách hướng tới lợi ích của dân chứ không phải từ khẩu hiệu. Khi “ý Đảng” gắn với “lòng Dân”, người dân không chỉ tin tưởng mà còn chủ động trở thành lực lượng kiểm chứng, lan tỏa thông tin đúng, tạo nên sức mạnh nội sinh thúc đẩy quản trị quốc gia hiệu quả và chống tiêu cực từ gốc rễ.
Bước vào kỷ nguyên số, chiến lược tối thượng không phải là kìm hãm hay xây dựng hệ sinh thái bảo vệ nền tảng tư tưởng trong cô lập. Thay vào đó, chúng ta phải biến thách thức thành sức mạnh. Điều cốt yếu là trang bị tri thức và kỹ năng để làm chủ các công cụ số, biến công nghệ thành “vũ khí” của chính mình. Mỗi cá nhân phải là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, chủ động kiến tạo đời sống tinh thần phong phú và củng cố hệ giá trị quốc gia bằng hành động cụ thể. Hãy kiên quyết không để sự vô cảm lấn át trước mọi luồng thông tin tiêu cực. Đây chính là nền tảng để bảo vệ vững chắc niềm tin, lý tưởng và mở ra con đường phát triển bền vững của Việt Nam trước mọi căn bệnh tư tưởng của thời đại số.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tr. 502.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. KOL và lối sống trách nhiệm trên mạng. https://tuoitre.vn/kol-va-loi-song-trach-nhiem-tren-mang-20250822082950263.htm.
3. Cần một cơ chế quản lý hoạt động KOL trên môi trường số. https://vietnamnet.vn/kol-koc-tu-nguoi-dan-dat-xu-huong-den-trach-nhiem-xa-hoi-so-2426776.html.
