Promoting the implementation of corporate social responsibility in Hanoi
Thượng tá, TS. Đinh Thế Thuận
Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng
Trung tá Hoàng Thanh Long
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh phát triển nhanh của khu vực doanh nghiệp và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) không còn là hoạt động mang tính thiện nguyện đơn lẻ mà đang trở thành một bộ phận của năng lực cạnh tranh, quản trị rủi ro và uy tín thị trường. Bài viết phân tích thực trạng thúc đẩy thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ đó, đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp theo hướng phát triển bền vững.
Từ khóa: Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp; CSR; ESG; thành phố Hà Nội; phát triển bền vững.
Abstract: In the context of the rapid expansion of the business sector and increasingly stringent requirements for sustainable development, corporate social responsibility (CSR) is no longer merely a series of isolated philanthropic activities; rather, it has become an integral component of competitiveness, risk management, and market reputation. This article analyzes the current situation of promoting the implementation of CSR among enterprises in Hanoi. Based on this analysis, it proposes several policy implications to promote CSR in line with sustainable development.
Keywords: Corporate social responsibility; CSR; ESG; Hanoi; sustainable development.
1. Đặt vấn đề
Hà Nội là một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đồng thời là địa bàn tập trung đông đảo doanh nghiệp, nhà đầu tư, lực lượng lao động và các hoạt động dịch vụ – công nghiệp – thương mại. Năm 2025, GRDP của Hà Nội tăng 8,16%, quy mô GRDP đạt khoảng 63 tỷ USD; thành phố có 32,4 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tổng vốn đăng ký 420 nghìn tỷ đồng; thành phố thu hút khoảng 4,439 tỷ USD FDI và tổng mức bán lẻ hàng hóa, doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 962,9 nghìn tỷ đồng1. Quy mô này cho thấy, Hà Nội không chỉ là địa bàn kinh doanh lớn mà còn là nơi những vấn đề lao động, môi trường, quản trị và quan hệ cộng đồng của doanh nghiệp bộc lộ rõ nét nhất.
Trong bối cảnh đó, thúc đẩy thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp có ý nghĩa kép. Một mặt, đây là yêu cầu bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Mặt khác, đây là điều kiện để doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng trước các chuẩn mực thị trường mới, nhất là khi quản trị bền vững và ESG (Bộ tiêu chuẩn đánh giá các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị của một tổ chức) ngày càng được nhấn mạnh trong hoạt động đánh giá doanh nghiệp. Chương trình CSI 2025 của VCCI tiếp tục sử dụng bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững làm căn cứ đánh giá; bộ chỉ số đã được tinh giản còn 145 chỉ số, trong đó 59% là chỉ số cơ bản mang tính tuân thủ và 41% là chỉ số nâng cao mang tính sáng kiến, thực tiễn cho thấy, xu hướng chuyển từ “làm đúng” sang “làm tốt hơn” trong thực hành phát triển bền vững2.
2. Thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội
2.1. Nền tảng kinh tế và quy mô doanh nghiệp tạo dư địa lớn cho thực hiện CSR
Thực hiện CSR phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế của khu vực doanh nghiệp và chất lượng môi trường kinh doanh, hiện nay, Hà Nội có nền tảng khá mạnh. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 711,2 nghìn tỷ đồng, tăng 38,4% so với năm 2024; kim ngạch xuất khẩu đạt 20,8 tỷ USD; kim ngạch nhập khẩu đạt 47,3 tỷ USD3. Đây là các chỉ dấu quan trọng cho thấy, môi trường kinh tế của Hà Nội có khả năng đầu tư cho lao động, công nghệ sạch, quản trị minh bạch và các sáng kiến cộng đồng.
Đáng chú ý, số doanh nghiệp gia nhập thị trường của Hà Nội tiếp tục ở mức cao. Năm 2025, thành phố có 32,8 nghìn doanh nghiệp thành lập mới với vốn đăng ký 427,4 nghìn tỷ đồng, tăng 13% về số lượng doanh nghiệp và tăng 47% về vốn so với năm trước; 11,1 nghìn doanh nghiệp hoạt động trở lại, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập thị trường lên 43.862, cao hơn 14% so với số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Tuy nhiên, số doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng hoạt động lên tới 27,3 nghìn và số doanh nghiệp giải thể là 11,1 nghìn, tăng 58% so với năm trước4. Điều này cho thấy, có nhiều doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn Hà Nội nhưng phân hóa mạnh, nhiều doanh nghiệp không đủ nguồn lực để chuyển từ mức độ “tuân thủ tối thiểu” sang CSR theo nghĩa đầy đủ, chủ động và chiến lược.
2.2. Trách nhiệm với người lao động và an sinh xã hội có chuyển biến rõ rệt
Khía cạnh xã hội quan trọng nhất của CSR là trách nhiệm với người lao động. Năm 2025, thị trường lao động tiếp tục phục hồi, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của Hà Nội đạt 4,206 triệu người, trong đó 4,144 triệu người đang có việc làm5. Những số liệu này cho thấy, môi trường lao động – việc làm của Hà Nội khá năng động, tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện tốt hơn trách nhiệm xã hội đối với người lao động.
Về bao phủ an sinh, kết quả thực hiện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của Hà Nội là một chỉ báo quan trọng cho mức độ thực thi trách nhiệm xã hội theo nghĩa tuân thủ pháp luật và bảo đảm quyền lợi người lao động. Đến hết năm 2025, số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đạt gần 2,39 triệu người; số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đạt 136,5 nghìn người; bao phủ bảo hiểm y tế đạt 96,25% với khoảng 8,5 triệu người tham gia. Tổng số thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp năm 2025 đạt khoảng 76,4 nghìn tỷ đồng; tỷ lệ chậm đóng BHXH phải tính lãi giảm còn 1,79%6. Con số này phản ánh nỗ lực rất lớn của thành phố và cộng đồng doanh nghiệp trong mở rộng an sinh lao động.
Tuy nhiên, trách nhiệm xã hội với người lao động trên địa bàn Hà Nội vẫn chưa đồng đều. Thực tế việc thành phố phải liên tục nhấn mạnh mục tiêu nâng diện bao phủ bảo hiểm, giảm chậm đóng và xử lý doanh nghiệp chậm đóng cho thấy, vẫn tồn tại một bộ phận doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với người lao động. Cùng với đó, năm 2024, Hà Nội vẫn xảy ra 292 vụ tai nạn lao động, làm 299 người lao động bị tai nạn7. Đây là tín hiệu cho thấy, không ít doanh nghiệp còn hạn chế trong kiểm soát rủi ro nghề nghiệp, cải thiện điều kiện làm việc và xây dựng văn hóa an toàn lao động.
2.3. Trách nhiệm môi trường được quan tâm nhưng chuyển đổi xanh còn ở giai đoạn đầu
Trong cấu phần môi trường của CSR, Hà Nội đã có nhiều động thái đáng ghi nhận. Năm 2024, thành phố vận hành thử nghiệm Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá từ ngày 01/12/2024; riêng công suất vận hành thử 100.000 m3/ngày đêm đã nâng tỷ lệ nước thải được xử lý của khu vực nội thành lên khoảng 40,8%8. Đây là những bước đi quan trọng trong việc tạo hạ tầng thể chế và kỹ thuật để doanh nghiệp thực hiện tốt hơn trách nhiệm môi trường.
Kết quả bước đầu của phân loại rác tại nguồn cho thấy, tín hiệu tích cực nhưng cũng bộc lộ rõ tính chất “thí điểm”. Cụ thể, mô hình triển khai tại 5 quận trong năm 2024 đã thu được hơn 280 tấn rác tái chế và 60 tấn rác cồng kềnh được xử lý riêng9. Tuy nhiên, phần lớn chung cư, khu dân cư vẫn chưa có đủ hạ tầng để phân loại ba nhóm rác; công tác hướng dẫn và kiểm tra còn hạn chế. Điều này hàm ý rằng, doanh nghiệp muốn thực hiện CSR theo hướng kinh tế tuần hoàn vẫn cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ hơn từ hạ tầng công cộng, cơ chế giám sát và chuỗi dịch vụ môi trường.
Đối với khu, cụm công nghiệp, Hà Nội tiếp tục đặt mục tiêu khá cao, phấn đấu 100% cụm công nghiệp xây dựng mới có trạm xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; 100% cụm công nghiệp, cụm công nghiệp làng nghề đã đi vào hoạt động có trạm xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Việc chính quyền phải đặt mục tiêu cụ thể cho thấy, sức ép môi trường đối với doanh nghiệp trên địa bàn còn rất lớn, nhất là ở các cụm công nghiệp, làng nghề và nhóm doanh nghiệp sản xuất. Nói cách khác, CSR về môi trường ở Hà Nội đã chuyển từ chỗ là khẩu hiệu sang giai đoạn buộc phải thể chế hóa mạnh hơn.
2.4. Trách nhiệm về minh bạch và chuyển đổi số có bước tiến mới
Năm 2025, Hà Nội đẩy mạnh số hóa 100% quy trình cấp phép đầu tư, hướng tới cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoàn toàn trực tuyến trong tối đa 5 ngày làm việc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ nhà đầu tư tra cứu thông tin pháp lý. Cùng với đó, từ ngày 01/7/2025, thành phố triển khai ký số 100% kết quả giải quyết các thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng ký doanh nghiệp10. Những cải cách này không chỉ giảm thời gian, chi phí giao dịch mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, khả năng truy vết và trách nhiệm giải trình trong môi trường kinh doanh.
Từ góc nhìn phát triển bền vững, các cải cách như trên có ý nghĩa rất thực chất, tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển từ tư duy đối phó thủ tục sang tư duy quản trị chuẩn hóa, minh bạch và có dữ liệu. Tuy nhiên, dữ liệu CSI 2025 cũng cho thấy, trọng tâm của đánh giá doanh nghiệp bền vững ở Việt Nam vẫn còn đặt nặng vào nhóm chỉ số tuân thủ cơ bản. Điều này cho thấy, nhiều doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp tại Hà Nội vẫn đang ở giai đoạn làm CSR như một yêu cầu tuân thủ thay vì coi đó là một chiến lược tạo giá trị dài hạn.
Từ thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy một số vấn đề đặt ra:
Thứ nhất, thực hiện CSR trên địa bàn Hà Nội chưa đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp. Khối doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài thường có áp lực và điều kiện tốt hơn để thực hiện ESG/CSR; trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn gặp khó về vốn, nhân lực quản trị… Số lượng doanh nghiệp tạm ngừng và giải thể cao trong năm 2025 phản ánh áp lực sinh tồn của khu vực doanh nghiệp, từ đó, làm giảm động lực đầu tư vào các hoạt động CSR vượt mức tuân thủ tối thiểu.
Thứ hai, nội dung “xã hội” trong CSR đã có tiến bộ về bao phủ an sinh, giải quyết việc làm và đào tạo lao động, nhưng chưa loại bỏ được các điểm nghẽn về chậm đóng bảo hiểm, an toàn vệ sinh lao động và chất lượng việc làm. Trong năm 2025, vẫn xảy ra hàng trăm vụ tai nạn lao động cho thấy, CSR không thể dừng ở việc đóng bảo hiểm hay tổ chức hoạt động phúc lợi mà phải được tích hợp vào quản trị sản xuất và văn hóa doanh nghiệp.
Thứ ba, trách nhiệm môi trường vẫn chủ yếu được thúc đẩy bằng áp lực quản lý nhà nước, trong khi động lực thị trường cho kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và tiêu dùng bền vững chưa đủ mạnh. Những kết quả bước đầu trong phân loại rác tại nguồn và xử lý nước thải là tích cực, nhưng vẫn cho thấy, hệ sinh thái CSR xanh ở Hà Nội chưa hoàn thiện, nhất là với doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và nhỏ.
3. Hàm ý chính sách
Một là, cần chuyển từ cách tiếp cận khuyến khích CSR mang tính phong trào sang cơ chế thúc đẩy CSR theo hệ tiêu chí đo lường. Hà Nội có thể tham chiếu Bộ chỉ số CSI của VCCI để xây dựng bộ tiêu chí phù hợp cho doanh nghiệp trên địa bàn, trong đó phân nhóm theo quy mô và ngành nghề. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nên ưu tiên bộ tiêu chí gọn, dễ thực hiện, bắt đầu từ các nội dung thiết yếu, như: bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, quản lý chất thải, công khai thông tin cơ bản và đối thoại với người lao động.
Hai là, cần gắn chính sách thúc đẩy CSR với hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thực tế số doanh nghiệp ngừng hoạt động và giải thể còn lớn cho thấy, nếu chỉ yêu cầu tuân thủ mà không có cơ chế hỗ trợ thì CSR dễ bị xem là gánh nặng chi phí. Thành phố nên thiết kế các gói tư vấn, đào tạo, hướng dẫn chuyển đổi xanh, kế toán carbon, quản trị nhân sự, an toàn lao động… cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là tại các cụm công nghiệp, làng nghề và lĩnh vực dịch vụ sử dụng nhiều lao động.
Ba là, tăng cường liên thông dữ liệu để giám sát thực hiện trách nhiệm xã hội theo hướng số hóa. Việc Hà Nội đã ký số 100% kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp và số hóa mạnh thủ tục đầu tư là nền tảng quan trọng. Trên cơ sở đó, thành phố có thể tiến tới kết nối dữ liệu giữa đăng ký kinh doanh, thuế, bảo hiểm xã hội, lao động, môi trường và xử lý vi phạm để sớm nhận diện doanh nghiệp có nguy cơ vi phạm CSR, nhất là ở các chỉ tiêu liên quan đến chậm đóng bảo hiểm, an toàn lao động và phát sinh ô nhiễm.
Bốn là, thúc đẩy CSR theo cụm ngành và chuỗi giá trị. Với một địa bàn có mật độ doanh nghiệp lớn như Hà Nội, hiệu quả sẽ cao hơn nếu CSR không chỉ được triển khai ở từng doanh nghiệp riêng lẻ mà còn theo mạng lưới: cụm công nghiệp, hiệp hội ngành nghề, chuỗi cung ứng bán lẻ, logistics, du lịch, thực phẩm, dệt may, điện tử và làng nghề. Khi đó, các doanh nghiệp đầu chuỗi có thể đóng vai trò dẫn dắt tiêu chuẩn lao động, tiêu chuẩn môi trường và minh bạch thông tin cho doanh nghiệp vệ tinh. Nền tảng kinh tế và quy mô doanh nghiệp hiện có của Hà Nội cho phép triển khai hướng tiếp cận này.
Năm là, cần nâng cấp CSR từ “trách nhiệm” sang “lợi thế cạnh tranh”. Điều này đòi hỏi thành phố có cơ chế biểu dương, xếp hạng và ưu tiên tiếp cận một số chương trình hỗ trợ đối với doanh nghiệp thực hiện tốt CSR; đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp tham gia các chương trình đánh giá doanh nghiệp bền vững, thực hành ESG, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh. Khi CSR trở thành điều kiện để tiếp cận tín dụng, thị trường, thương hiệu và nhân lực chất lượng cao, động lực thực hiện sẽ bền vững hơn nhiều so với cách tiếp cận chỉ dựa vào kiểm tra, xử phạt.
4. Kết luận
Thúc đẩy thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội là yêu cầu khách quan trong quá trình phát triển của Thủ đô. Thực trạng cho thấy, Hà Nội đã có nhiều điều kiện thuận lợi, như: quy mô doanh nghiệp lớn, tăng trưởng kinh tế khá, cải cách thủ tục hành chính mạnh, thị trường lao động sôi động và mức bao phủ an sinh ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, việc thực hiện CSR vẫn còn phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp, nhiều nội dung mới dừng ở mức tuân thủ; các vấn đề về an toàn lao động, chậm đóng bảo hiểm, áp lực môi trường và hạ tầng hỗ trợ chuyển đổi xanh vẫn hiện hữu. Vì vậy, trong giai đoạn tới, Hà Nội cần thúc đẩy CSR theo hướng đo lường được, số hóa được, hỗ trợ và tạo ra lợi ích thị trường rõ ràng cho doanh nghiệp, từ đó, biến trách nhiệm xã hội thành một phần của năng lực cạnh tranh đô thị và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.
Chú thích:
1, 3, 4. Thống kê thành phố Hà Nội (2025). Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý IV và năm 2025.
2. CSI – Mười năm tiên phong bền bỉ bồi đắp nội lực doanh nghiệp Việt. https://www.vcci.com.vn/news/csi-muoi-nam-tien-phong-ben-bi-boi-dap-noi-luc-doanh-nghiep-viet
5, 6, 7. Sở Nội vụ thành phố Hà Nội (2025). Hà Nội phát động Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động và Tháng Công nhân năm 2025.
8. Nỗ lực đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu xử lý nước thải. https://hanoi.gov.vn/tin-tuc-su-kien-noi-bat/no-luc-dam-bao-hoan-thanh-chi-tieu-xu-ly-nuoc-thai.
9. Tọa đàm “Phân loại rác thải tại nguồn, từ cam kết đến hành động thực chất”. https://hanoi.gov.vn/tin-so-nganh/toa-dam-phan-loai-rac-thai-tai-nguon-tu-cam-ket-den-hanh-dong-thuc-chat-4251107171816832.htm
10. Cơ quan Đăng ký kinh doanh thành phố Hà Nội triển khai ký số 100% kết quả giải quyết các thủ tục hành chính lĩnh vực Đăng ký kinh doanh. https://sotaichinh.hanoi.gov.vn/co-quan-dang-ky-kinh-doanh-thanh-pho-ha-noi-trien-khai-ky-so-100-ket-qua-giai-quyet-cac-thu-tuc-hanh-chinh-linh-vuc-dang-ky-kinh-doanh-093957.html
