Solutions for developing political orientation capacity in teaching of social science and humanities lecturers in military academies and officer schools
Đại tá, PGS. TS. Bùi Quang Huy
Thượng tá, ThS. Nguyễn Trọng Phượng
Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức nhằm hoàn thiện và nâng cao phẩm chất chính trị, tri thức lý luận, kỹ năng sư phạm và năng lực vận dụng thực tiễn cho giảng viên, giúp họ thực hiện tốt chức năng định hướng chính trị trong giảng dạy. Qua đó, hình thành và phát triển bản lĩnh chính trị, thái độ, niềm tin và hành động cách mạng đúng đắn cho học viên, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tạo đột phá trong kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của dân tộc.
Từ khóa: Định hướng chính trị; giảng viên khoa học xã hội và nhân văn; học viện, trường sĩ quan quân đội.
Abstract: Developing the political orientation in the teaching of social sciences and humanities lecturers at military academies and officer training schools is a purposeful and organized process aimed at refine and enhance the political qualities, theoretical knowledge, pedagogical skills, and practical application abilities of lecturers, enabling them to effectively fulfill their role in providing political guidance through teaching. On that basis, it forms and develops the political mettle, attitudes, beliefs, and correct revolutionary actions in cadets, fulfilling the requirement for building a revolutionary, regular, elite, and modern military. This serves as a breakthrough in the nation’s era of strong development, prosperity, civilization, and happiness.
Keywords: Political orientation capacity; social sciences and humanities lecturers; military academies and officer training schools.
1. Đặt vấn đề
Các học viện, trường sĩ quan quân đội là cơ sở giáo dục, đào tạo của Quân đội nhân dân Việt Nam, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng xây dựng đội ngũ cán bộ, sĩ quan có phẩm chất chính trị vững vàng, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ và có năng lực chỉ huy, quản lý. Đây là môi trường rèn luyện toàn diện, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn quân sự, giữa giáo dục tri thức với rèn luyện kỷ luật, tác phong chính quy, vừa mang tính quân sự, vừa mang tính sư phạm, vừa mang tính chính trị, tư tưởng.
Trong các học viện, trường sĩ quan, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò đặc biệt quan trọng; là người trực tiếp truyền đạt, trang bị hệ thống tri thức chính trị, lý luận, định hướng tư tưởng, xây dựng niềm tin, lý tưởng cách mạng, hình thành động cơ học tập và rèn luyện đúng đắn cho học viên. Đồng thời, giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện, trường sĩ quan quân đội thực hiện chức năng định hướng chính trị, giúp học viên kiên định lập trường giai cấp công nhân, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, vững vàng trước những tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế cũng như trước sự chống phá quyết liệt trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa của các thế lực thù địch. Vì vậy, cần tiếp tục có những giải pháp trọng tâm nhằm phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy đối với giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội, từ đó đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tạo đột phá trong giai đoạn mới.
2. Thực trạng về phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn
Thứ nhất, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Phần lớn giảng viên có phẩm chất chính trị vững vàng, tâm huyết, trách nhiệm cao, không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, góp phần bồi dưỡng cho học viên niềm tin vào con đường cách mạng mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nhân dân đã lựa chọn. Đặc biệt, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện, trường sĩ quan đã: “Phát huy vai trò nòng cốt, tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình”, “phi chính trị hóa” quân đội của các thế lực thù địch, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội”1. Đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội trên cơ sở các chuyên đề, chủ đề bài giảng cùng với việc cung cấp tri thức họ còn có vai trò định hướng nghiên cứu cho học viên tìm tòi, khám phá chiếm lĩnh tri thức mới, bồi đắp niềm tin, lý tưởng, khát vọng cống hiến vì sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng, của dân tộc.
Thứ hai, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng phẩm chất chính trị và niềm tin cho học viên thông qua các hoạt động thực tế tại các nhà trường, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và các tác động của không gian mạng. Thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm, giảng dạy, tuyên truyền giáo dục và bằng chính hoạt động thực tiễn của mình đội ngũ giảng viên đã trang bị cho người học có sự hiểu biết và nắm chắc lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đặc biệt trên tinh thần đoàn kết, dân chủ, cần “…trang bị những kiến thức quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học và kỹ năng sống, kỹ năng tuyên truyền, vận động, đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng – lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho người học…, hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học; xây dựng bản lĩnh chính trị, ý chí, tình cảm, niềm tin sâu sắc vào sự lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa”2. Mỗi bài giảng là một công trình khoa học, sáng tạo của giảng viên, không chỉ trang bị kiến thức nền tảng mà họ còn dẫn dắt người học những tri thức mới.
Thứ ba, đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội góp phần định hướng chính trị, niềm tin cho người học.Giảng viên giúp học viên hiểu rõ cội nguồn và giá trị của dân tộc, từ đó củng cố niềm tin vững chắc, tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, tin vào lý tưởng cộng sản, sự nghiệp đổi mới và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, tin vào bản chất, sức mạnh chiến đấu của quân đội. Đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội đã và đang khảng định vị trí, vai trò, vị thế trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Bằng sự tận tâm, tận tụy, trí tuệ, bản lĩnh, bằng sự khát khao được công hiến và công hiến hết mình vì sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quân đội; đồng thời, là tấm gương sáng để các thế hệ học viên học tập, noi theo. Theo thống kê “100% bài giảng được nghiên cứu, quán triệt, vận dụng linh hoạt các quan điểm, tư tưởng của Đảng, bám sát thực tiễn đất nước, thực tiễn quân đội, thực tiễn pháp lý đang đặt ra. Kịp thời cập nhật nội dung mới trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XI, XII, nghị quyết Đại hội Đảng bộ các nhà trường, nhiệm kỳ 2025 – 2030 vào giảng dạy”3. Kết quả học viên tốt nghiệp năm học 2024 – 2025: “100% có bản lĩnh chính trị vững vàng, nhận và thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của tổ chức sau khi tốt nhiệp”4. Điều này, khẳng định vai trò và năng lực định hướng chính trị của giảng viên ở các nhà trường quân đội.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được khẳng định vai trò của giảng viên trong định hướng chính trị cho người học, trước yêu cầu, nhiệm vụ mới, năng lực định hướng chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định, như: chưa làm chủ công nghệ kỹ thuật số trong giảng dạy (nhất là đội ngũ giảng viên, giáo viên cao tuổi); một số bài giảng của giảng viên, giáo viên vẫn còn nặng về lý thuyết, tính khoa học và thực tiễn chưa rõ; “Công tác thi, kiểm tra đánh giá kết quả còn có những bất cập và chưa có nhiều đổi mới đột phá, mới dừng lại ở mức độ tái hiện kiến thức đã được học, chưa có nhiều đề thi tổng hợp, đề thi có tình huống gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch để đánh giá khả năng tổng hợp kiến thức và phát huy sự sáng tạo của người học”5.
3. Một số giải pháp
Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đối với phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn.
Giải pháp này có ý nghĩa nền tảng, quyết định bởi sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp chính là nhân tố bảo đảm định hướng chính trị đúng đắn, thống nhất cho toàn bộ hoạt động giáo dục và đào tạo trong các nhà trường quân đội. Chỉ khi cấp ủy, chỉ huy nhận thức đầy đủ, quan tâm sâu sát và tổ chức thực hiện nghiêm túc thì việc phát triển năng lực định hướng chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn mới trở thành nhiệm vụ thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm.
Nội dung cụ thể hóa trong thực hiện giải pháp, đó là việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy về vai trò của năng lực định hướng chính trị. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần xác định rõ phát triển năng lực định hướng chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với nhiệm vụ chính trị của đơn vị; lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng chuẩn năng lực và hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng toàn diện, hệ thống, thường xuyên; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy; xây dựng nghị quyết chuyên đề, kế hoạch hành động cụ thể, thường xuyên kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm; kịp thời biểu dương, khen thưởng giảng viên có thành tích xuất sắc; đồng thời kiên quyết khắc phục những biểu hiện lười học tập, thiếu tinh thần đổi mới trong giảng dạy.
Hai là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, phát huy tính tích cực, tự giác của giảng viên.
Đây là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp và quyết định đến chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn. Việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm, phát huy tính tích cực, tự giác lại chính là động lực bên trong của mỗi giảng viên. Bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn của giảng viên chỉ có thể bền vững khi xuất phát từ sự rèn luyện tự giác, tích cực, thường xuyên. Đồng thời cũng là nhân tố then chốt để biến các chủ trương, kế hoạch thành kết quả thực chất, góp phần nâng cao uy tín, vị thế của giảng dạy khoa học xã hội và nhân văn trong các nhà trường quân đội. Theo đó, giảng viên cần tự giác rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, thường xuyên học tập, cập nhật tri thức lý luận và thực tiễn mới; tích cực đổi mới phương pháp, gắn giảng dạy lý luận với giải quyết các vấn đề chính trị, tư tưởng thực tiễn; phát huy tinh thần trách nhiệm, tự học, tự nghiên cứu, tham gia các hội thảo, tọa đàm khoa học để nâng cao trình độ và bản lĩnh chính trị,…
Ba là, đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội theo hướng phát huy năng lực định hướng chính trị của giảng viên.
Giải pháp này trực tiếp quyết định đến chất lượng đào tạo trong các học viện, trường sĩ quân đội. Nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy chính là “khung” và “công cụ” để giảng viên thực hiện năng lực định hướng chính trị. Khi được đổi mới theo yêu cầu thực tiễn, phù hợp với đặc thù quân đội và sự phát triển của khoa học – công nghệ sẽ giúp giảng viên không chỉ truyền thụ kiến thức, khơi dậy niềm tin, tình cảm cách mạng, bản lĩnh chính trị cho học viên. Đồng thời, góp phần nâng cao uy tín, tính hấp dẫn và hiệu quả của các môn khoa học xã hội và nhân văn, bảo đảm cho công tác giáo dục chính trị trong quân đội đi vào chiều sâu, thiết thực và bền vững.
Nội dung chủ yếu để thực hiện tốt giải pháp này, cần rà soát, bổ sung, cập nhật nội dung, chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ mới, gắn với thực tiễn quân sự, quốc phòng, an ninh; đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường đối thoại, thảo luận, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học viên; ứng dụng công nghệ thông tin, các phương tiện trực quan, mô phỏng, tình huống ảo để tăng sức hấp dẫn, thuyết phục; gắn giảng dạy lý thuyết với thực hành, tham quan, dã ngoại, qua đó bồi dưỡng tình cảm, niềm tin chính trị cho học viên,…
Bốn là, đẩy mạnh bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao trình độ toàn diện cho đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn.
Giải pháp đưa ra có ý nghĩa then chốt, mang tính đột phá nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn, bảo đảm cho họ có đủ bản lĩnh, tri thức và kỹ năng đáp ứng yêu cầu giáo dục – đào tạo trong tình hình mới. Bồi dưỡng, tập huấn chính là con đường nhanh nhất để giảng viên thường xuyên được cập nhật tri thức lý luận, khoa học – công nghệ; nâng cao nghiệp vụ sư phạm và năng lực định hướng chính trị; đồng thời, giúp giảng viên gắn bó chặt chẽ hơn giữa lý luận và thực tiễn, giữa truyền thống và hiện đại, từ đó phát huy tốt vai trò nòng cốt trong công tác giáo dục chính trị ở các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Để thực hiện tốt giải pháp này, lãnh đạo, chỉ hủy các cấp trong các nhà trường quân đội cần: tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn hạn, dài hạn trong và ngoài quân đội; tạo điều kiện để giảng viên học tập nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm; cử giảng viên tham gia nghiên cứu khoa học, học tập thực tế tại đơn vị cơ sở để nâng cao khả năng gắn lý luận với thực tiễn; khuyến khích giảng viên học tập ngoại ngữ, tin học, kỹ năng mềm để mở rộng tầm nhìn và phương pháp giảng dạy hiện đại,..
Năm là, tăng cường tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự.
Đây là giải pháp có ý nghĩa cơ sở khoa học và thực tiễn, trực tiếp tạo nền tảng cho việc nâng cao năng lực định hướng chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn. Nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn không chỉ giúp bổ sung, phát triển lý luận về giáo dục chính trị, tư tưởng trong quân đội mà còn tạo ra cơ sở học thuật vững chắc để giảng viên vận dụng vào giảng dạy. Thông qua đó, giảng viên vừa nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận, vừa tăng tính thuyết phục, sức lan tỏa trong quá trình truyền đạt, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề mới, khó, phức tạp trong đời sống chính trị – xã hội và quân sự.
Những nội dung chủ yếu để thực hiện tốt giải pháp, cần đẩy mạnh các đề tài nghiên cứu khoa học gắn với nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc; tổ chức hội thảo, tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm về công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong các học viện, trường sĩ quan; khuyến khích giảng viên viết bài, công bố công trình khoa học, từ đó nâng cao trình độ lý luận và uy tín học thuật, tạo sức thuyết phục trong giảng dạy,…
Ngoài ra, việc tăng cường sự phối hợp của các tổ chức, lực lượng và phát huy sức mạnh tổng hợp để phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy của giảng viênkhoa học xã hội và nhân văn góp phần tạo ra môi trường thuận lợi, đồng bộ để giảng viên phát huy năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy. Sự gắn kết giữa cơ quan chính trị, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên và các tổ chức quần chúng vừa bảo đảm tính thống nhất về định hướng, vừa tạo nên không khí thi đua, động viên, khích lệ giảng viên và học viên. Đồng thời, việc mở rộng phối hợp với các đơn vị cơ sở, các học viện, trường đại học khác sẽ giúp đội ngũ giảng viên tiếp cận thêm kinh nghiệm, phương pháp hiện đại, nâng cao trình độ và hiệu quả giảng dạy.
4. Kết luận
Việc phát triển năng lực định hướng chính trị trong giảng dạy của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, thường xuyên. Thực hiện tốt nhiệm vụ này góp phần trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có phẩm chất chính trị vững vàng, trung thành, kiên định, có năng lực chỉ huy, quản lý, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Điều này, đòi hỏi các cấp, các ngành, các tổ chức, lực lượng, trực tiếp ở các học viện, nhà trường quân đội tập trung xây dựng và thực hiện hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ và khả thi nhằm phát triển năng lực định hướng chính trị của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn trong các học viện, nhà trường quân đội hiện nay.
Chú thích:
1. Tổng cục Chính trị (2025). Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 – 2030. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 18, 44.
2, 3, 4, 5. Bộ Tổng Tham mưu (2025). Báo cáo số 557/BC-TM ngày 29/9/2025 Tổng kết năm học 2024 – 2025; phương hướng, nhiệm vụ năm học 2025 – 2026.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2020). Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
3. Bộ Quốc phòng (2021). Chiến lược giáo dục và đào tạo trong Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
4. Bộ Quốc phòng (2020). Giáo dục chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam – Lý luận và thực tiễn. H. NXB Quân đội nhân dân.
5. Bộ Tổng Tham mưu (2025). Báo cáo số 557/BC-TM ngày 29/9/2025 về Tổng kết năm học 2024 – 2025; phương hướng, nhiệm vụ năm học 2025 – 2026.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
7. Học viện Chính trị (2022). Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Giáo dục chính trị trong các học viện, nhà trường Quân đội hiện nay.
8. Học viện Quốc phòng (2020). Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo trong các học viện, nhà trường Quân đội.
9. Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục đào tạo đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.
10. Phát triển năng lực đấu tranh tư tưởng lý luận của giảng viên trong giảng dạy môn khoa học xã hội và nhân văn ở các nhà trường quân đội hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/02/25/phat-trien-nang-luc-dau-tranh-tu-tuong-ly-luan-cua-giang-vien-trong-giang-day-mon-khoa-hoc-xa-hoi-va-nhan-van-o-cac-nha-truong-quan-doi-hien-nay/
