Some solutions to enhance the use of artificial intelligence in press agencies of Vietnam’s Ministry of Industry and Trade today
Lê Minh Trang
Báo Công thương, Bộ Công thương
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những công nghệ cốt lõi tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó, có hoạt động báo chí, truyền thông. AI không chỉ hỗ trợ tự động hóa quy trình sản xuất nội dung mà còn mở rộng khả năng phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng thông tin, cá nhân hóa trải nghiệm độc giả và nâng cao hiệu quả quản trị tòa soạn. Đối với hệ thống báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam, việc ứng dụng AI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng thông tin kinh tế, thương mại, thị trường và hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ truyền thông chính sách trong điều kiện cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt. Bài viết sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, tổng hợp lý luận và đối chiếu thực tiễn nhằm làm rõ vai trò, ưu điểm và những hạn chế của việc ứng dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương hiện nay. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả sử dụng AI, góp phần nâng cao chất lượng báo chí ngành trong bối cảnh truyền thông số hiện nay.
Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo (AI); báo chí ngành Công Thương; chuyển đổi số; sản xuất nội dung; truyền thông đa nền tảng.
Abstract: In the context of national digital transformation and the rapid development of the Fourth Industrial Revolution (Industry 4.0), artificial intelligence (AI) has become one of the core technologies that profoundly influences all aspects of social life, including journalism and communication activities. AI not only supports the automation of content production processes but also expands capabilities in data analysis, trend forecasting, content personalization, and newsroom management efficiency. For the journalism system within Vietnam’s Ministry of Industry and Trade, the application of AI is of particular importance in improving the quality of economic, trade, and market information, as well as in supporting policy communication tasks in an increasingly competitive information environment. This article employs document analysis, theoretical synthesis, and empirical comparison methods to clarify the roles, advantages, and limitations of AI application in journalism agencies under the Ministry of Industry and Trade in Vietnam today. On that basis, the study proposes several solutions to enhance the effectiveness of AI utilization, thereby contributing to improving the quality of sectoral journalism in the current digital media context.
Keywords: Artificial intelligence; journalism in the industry and trade sector; digital transformation; content production; multi-platform communication.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, AI đang tạo ra những biến đổi sâu sắc đối với nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt, là báo chí và truyền thông. Với khả năng xử lý dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa quy trình và hỗ trợ phân tích thông tin theo thời gian thực, AI không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất nội dung báo chí mà còn góp phần định hình mô hình truyền thông hiện đại theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và cá nhân hóa hơn. Theo UNESCO (2023)1, AI đang trở thành công nghệ trọng tâm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số báo chí trên phạm vi toàn cầu, đồng thời, mở ra những cơ hội mới trong quản trị tòa soạn, phân phối thông tin và tương tác với công chúng.
Đối với các cơ quan báo chí, việc ứng dụng AI không còn đơn thuần là lựa chọn công nghệ mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nhằm thích ứng với môi trường truyền thông số và nâng cao năng lực cạnh tranh thông tin. Trong lĩnh vực Công Thương, hoạt động báo chí gắn chặt với các vấn đề về sản xuất công nghiệp, thương mại, thị trường, xuất nhập khẩu, năng lượng và chính sách kinh tế. Đây là lĩnh vực có khối lượng dữ liệu lớn, tính cập nhật cao và yêu cầu chuyên môn sâu. Vì vậy, việc ứng dụng AI có thể hỗ trợ đáng kể cho các cơ quan báo chí ngành Công Thương trong việc thu thập, xử lý, phân tích và dự báo thông tin, từ đó, nâng cao chất lượng truyền thông chính sách và hiệu quả cung cấp thông tin cho doanh nghiệp cũng như người dân.
Thực tiễn cho thấy, nhiều cơ quan báo chí trên thế giới đã từng bước ứng dụng AI vào các hoạt động, như: sản xuất tin tự động, gợi ý nội dung, phân tích xu hướng dư luận, kiểm chứng thông tin và cá nhân hóa trải nghiệm độc giả. Reuters Institute (2025)2 cho biết phần lớn các tòa soạn hiện nay đã triển khai hoặc thử nghiệm các công cụ AI nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí trong môi trường số. Tại Việt Nam, Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 06/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 xác định việc ứng dụng công nghệ số và AI là nhiệm vụ quan trọng nhằm xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn3.
Tuy nhiên, quá trình ứng dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam hiện nay vẫn còn ở giai đoạn đầu, thiếu tính đồng bộ và chưa phát huy hết tiềm năng của công nghệ này. Nhiều cơ quan báo chí còn gặp khó khăn về hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở dữ liệu số cũng như cơ chế quản lý và kiểm soát nội dung do AI hỗ trợ tạo ra. Bên cạnh đó, các vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp, độ tin cậy của thông tin và nguy cơ lệ thuộc vào công nghệ cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động báo chí hiện đại. Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu một cách hệ thống về vai trò, ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp tăng cường sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam hiện nay có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng báo chí ngành trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
2. Vai trò của sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa nền tảng, AI đang trở thành công cụ quan trọng góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan báo chí ngành Công Thương. Việc ứng dụng AI không chỉ hỗ trợ tự động hóa quy trình sản xuất nội dung mà còn mở rộng khả năng phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng thị trường và tăng cường tương tác với công chúng. Đối với báo chí chuyên ngành Công Thương, lĩnh vực có tính đặc thù cao về thông tin kinh tế, thương mại và thị trường, AI đang từng bước tạo ra những thay đổi đáng kể trong phương thức tổ chức và vận hành hoạt động báo chí.
Thứ nhất, AI hỗ trợ hiệu quả trong việc phân tích dữ liệu thị trường và chính sách. Các cơ quan báo chí ngành Công Thương thường xuyên tiếp cận khối lượng lớn dữ liệu liên quan đến sản xuất công nghiệp, xuất nhập khẩu, giá cả hàng hóa, logistics và chuỗi cung ứng. Với khả năng xử lý dữ liệu lớn (Big data), AI giúp thu thập, tổng hợp và phân tích thông tin nhanh chóng, từ đó, hỗ trợ nhận diện xu hướng thị trường, dự báo biến động kinh tế và phát hiện những vấn đề nổi bật cần truyền thông. Điều này giúp nâng cao tính phân tích, tính dự báo và chiều sâu của nội dung báo chí, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của doanh nghiệp, nhà quản lý và người dân. Theo UNESCO (2023)4, AI đang trở thành công cụ quan trọng trong báo chí dữ liệu và truyền thông kinh tế nhờ khả năng xử lý lượng thông tin lớn với tốc độ cao và độ chính xác tương đối ổn định.
Bảng 1: Các ứng dụng AI cụ thể trong báo chí ngành Công Thương
| Nhóm ứng dụng | Công cụ/chức năng | Mức độ sử dụng |
| Sản xuất nội dung | Gợi ý tiêu đề, viết nháp | Trung bình |
| Biên tập | Kiểm tra lỗi, chỉnh sửa | Cao |
| Phân tích dữ liệu | Phân tích thị trường | Trung bình |
| Phân phối nội dung | Gợi ý nội dung cá nhân hoá | Thấp |
| Đa phương tiện | Video, infographic, đồ họa dữ liệu | Trung bình |
Bảng tổng hợp cho thấy AI đã được triển khai ở nhiều khâu khác nhau trong hoạt động báo chí ngành Công Thương, tuy nhiên mức độ ứng dụng còn chưa đồng đều. Các chức năng, như: kiểm tra lỗi chính tả, hỗ trợ biên tập và gợi ý nội dung được sử dụng khá phổ biến do dễ triển khai và mang lại hiệu quả trực tiếp trong hoạt động tác nghiệp hằng ngày. Trong khi đó, các ứng dụng có tính chuyên sâu hơn, như: phân tích dữ liệu thị trường, cá nhân hóa nội dung hay dự báo xu hướng thông tin vẫn còn được sử dụng ở mức hạn chế. Điều này phản ánh thực tế rằng phần lớn các cơ quan báo chí hiện nay mới dừng lại ở việc sử dụng AI như công cụ hỗ trợ kỹ thuật, chưa khai thác đầy đủ tiềm năng của AI như một nền tảng chiến lược trong quản trị nội dung và phát triển truyền thông số.
Bên cạnh khả năng phân tích dữ liệu, AI còn góp phần tối ưu hóa quy trình sản xuất tin, bài trong tòa soạn. Thông qua các công cụ tự động hóa, AI có thể hỗ trợ thu thập thông tin, gợi ý chủ đề, xây dựng cấu trúc bài viết, kiểm tra lỗi ngữ pháp, biên tập văn bản và tối ưu hóa nội dung trên các nền tảng số. Việc ứng dụng AI giúp rút ngắn thời gian xử lý thông tin, giảm áp lực công việc cho phóng viên và biên tập viên, đồng thời, nâng cao năng suất lao động trong cơ quan báo chí. Đặc biệt, đối với lĩnh vực Công Thương, nơi thông tin thị trường biến động nhanh và yêu cầu tính cập nhật cao, khả năng xử lý dữ liệu theo thời gian thực của AI giúp các cơ quan báo chí phản ứng nhanh hơn trước các sự kiện kinh tế và thương mại.
Thứ hai, AI hỗ trợ cá nhân hóa nội dung theo từng nhóm độc giả. Thông qua việc phân tích hành vi người dùng, lịch sử truy cập và nhu cầu tiếp nhận thông tin, AI giúp cơ quan báo chí đề xuất các nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng như doanh nghiệp, nhà quản lý, nhà đầu tư hoặc người tiêu dùng. Đây là xu hướng phổ biến trong báo chí hiện đại nhằm nâng cao trải nghiệm người đọc và tăng khả năng tiếp cận công chúng trong môi trường cạnh tranh thông tin số. Reuters Institute (2025)5 cho rằng, cá nhân hóa nội dung đang trở thành một trong những định hướng quan trọng của báo chí số, trong đó, AI đóng vai trò trung tâm trong việc phân tích và phân phối thông tin phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng tiếp nhận.
Thứ ba, AI còn hỗ trợ phát triển các sản phẩm báo chí đa phương tiện, giúp thông tin trở nên trực quan, sinh động và dễ tiếp cận hơn. Các công cụ AI hiện nay có khả năng hỗ trợ thiết kế infographic, tạo video tự động, chuyển văn bản thành giọng nói (text-to-speech), tạo phụ đề và xây dựng đồ họa dữ liệu. Việc chuyển đổi nội dung báo chí sang nhiều định dạng khác nhau không chỉ nâng cao trải nghiệm người dùng mà còn mở rộng khả năng truyền tải thông tin trên nhiều nền tảng truyền thông số, như: website, mạng xã hội và ứng dụng di động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh công chúng ngày càng có xu hướng tiếp nhận thông tin thông qua các hình thức trực quan và đa nền tảng.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc ứng dụng AI trong báo chí ngành Công Thương hiện nay vẫn chủ yếu mang tính hỗ trợ, chưa thể thay thế vai trò của con người trong hoạt động báo chí. Nội dung do AI hỗ trợ tạo ra vẫn cần được kiểm chứng, biên tập và định hướng bởi đội ngũ nhà báo nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan và trách nhiệm xã hội của báo chí.
3. Ưu điểm sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương
Việc ứng dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam đang từng bước tạo ra những chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất, quản trị và phân phối thông tin. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, AI không chỉ hỗ trợ tối ưu hóa quy trình tác nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng nội dung báo chí, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và tăng cường hiệu quả truyền thông chính sách trong lĩnh vực Công Thương.
Một là, một trong những ưu điểm nổi bật của AI là khả năng tăng tốc độ xử lý và sản xuất thông tin. Với khả năng xử lý dữ liệu theo thời gian thực, AI giúp các cơ quan báo chí nhanh chóng thu thập, tổng hợp và phân tích lượng lớn thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong lĩnh vực Công Thương, nơi các thông tin về giá cả thị trường, xuất nhập khẩu, năng lượng, logistics hay chính sách điều hành kinh tế thường xuyên biến động. Nhờ AI, các cơ quan báo chí có thể rút ngắn thời gian tác nghiệp, cập nhật thông tin nhanh hơn và nâng cao tính kịp thời của hoạt động truyền thông. Theo Reuters Institute (2025)6, tốc độ xử lý thông tin và khả năng tự động hóa là những lợi thế nổi bật nhất của AI trong hoạt động báo chí hiện nay.
Hai là, AI góp phần nâng cao năng suất lao động của đội ngũ làm báo thông qua việc tự động hóa nhiều công việc mang tính kỹ thuật và lặp lại. Các công cụ AI hiện nay có thể hỗ trợ kiểm tra lỗi chính tả, chỉnh sửa ngữ pháp, gợi ý tiêu đề, biên tập sơ bộ và tổng hợp dữ liệu phục vụ xây dựng nội dung. Việc giảm tải các công việc kỹ thuật giúp phóng viên và biên tập viên có thêm thời gian tập trung vào các nội dung chuyên sâu, điều tra, phân tích và phản biện xã hội, những lĩnh vực đòi hỏi tư duy nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn. Đây là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng hoạt động báo chí trong môi trường truyền thông số.
Ba là, AI là khả năng hỗ trợ phân tích Big data nhằm nâng cao chất lượng và độ tin cậy của thông tin báo chí. Trong lĩnh vực Công Thương, dữ liệu liên quan đến sản xuất công nghiệp, thương mại, tiêu dùng và thị trường thường có quy mô lớn và biến động nhanh. AI giúp xử lý và trực quan hóa dữ liệu hiệu quả hơn, từ đó, hỗ trợ các cơ quan báo chí xây dựng các bài viết có cơ sở khoa học, tính phân tích và khả năng dự báo cao. UNESCO (2023)7 cho rằng, AI đang góp phần thúc đẩy sự phát triển của báo chí dữ liệu, giúp nội dung báo chí trở nên chính xác và có chiều sâu hơn trong bối cảnh cạnh tranh thông tin hiện nay.
Bốn là, AI còn tạo điều kiện nâng cao hiệu quả phân phối thông tin và cá nhân hóa nội dung đối với từng nhóm độc giả. Thông qua việc phân tích hành vi người dùng, AI có thể xác định nhu cầu tiếp nhận thông tin của từng nhóm đối tượng, như: doanh nghiệp, nhà quản lý, nhà đầu tư hoặc người tiêu dùng. Trên cơ sở đó, các cơ quan báo chí có thể đề xuất những nội dung phù hợp với mối quan tâm của từng nhóm độc giả, góp phần tăng khả năng tiếp cận thông tin, nâng cao mức độ tương tác và mở rộng phạm vi lan tỏa của báo chí ngành Công Thương. Đây là xu hướng quan trọng của báo chí hiện đại trong bối cảnh công chúng ngày càng có nhu cầu tiếp cận thông tin nhanh, chính xác và phù hợp với nhu cầu cá nhân.
Năm là, AI còn góp phần thúc đẩy phát triển báo chí đa phương tiện. Các công cụ AI hiện nay có khả năng hỗ trợ thiết kế infographic, tạo video tự động, chuyển văn bản thành giọng nói, xử lý hình ảnh và xây dựng đồ họa dữ liệu. Điều này giúp các sản phẩm báo chí trở nên trực quan, sinh động và hấp dẫn hơn, phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng trong thời đại số. Việc kết hợp nội dung văn bản với hình ảnh, âm thanh và dữ liệu trực quan không chỉ nâng cao trải nghiệm người dùng mà còn giúp thông tin kinh tế, công thương vốn có tính chuyên môn cao trở nên dễ tiếp cận hơn đối với nhiều nhóm công chúng khác nhau.
Tuy nhiên, dù mang lại nhiều ưu điểm, AI vẫn chỉ là công cụ hỗ trợ trong hoạt động báo chí. Hiệu quả của việc ứng dụng AI phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị công nghệ, chất lượng dữ liệu đầu vào và vai trò kiểm soát của đội ngũ nhà báo, biên tập viên. Do đó, việc phát huy ưu điểm của AI cần gắn với quá trình nâng cao năng lực số, bảo đảm đạo đức nghề nghiệp và duy trì vai trò định hướng thông tin của báo chí cách mạng Việt Nam.
4. Hạn chế sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương
Bên cạnh những ưu điểm nổi bật, việc ứng dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cả về công nghệ, nguồn nhân lực và cơ chế quản lý. Những hạn chế này cho thấy AI dù có khả năng hỗ trợ mạnh mẽ cho hoạt động báo chí nhưng chưa thể thay thế vai trò trung tâm của con người trong quá trình sáng tạo và định hướng thông tin.
Thứ nhất, hạn chế lớn nhất của AI là chưa thể thay thế hoàn toàn vai trò của nhà báo trong việc phân tích sâu các vấn đề kinh tế, chính trị và xã hội có tính phức tạp cao. Trong lĩnh vực Công Thương, nhiều vấn đề liên quan đến chính sách điều hành kinh tế, biến động thị trường, hoạt động doanh nghiệp hay tác động xã hội của các quyết định quản lý nhà nước đòi hỏi khả năng tư duy phản biện, kinh nghiệm thực tiễn và góc nhìn đa chiều. Trong khi đó, AI chủ yếu hoạt động trên cơ sở dữ liệu và thuật toán nên khó có thể phản ánh đầy đủ chiều sâu phân tích, tính nhân văn và cảm xúc xã hội trong nội dung báo chí. Theo UNESCO (2023)8, AI có thể hỗ trợ sản xuất thông tin nhưng chưa thể thay thế vai trò của nhà báo trong việc bảo đảm trách nhiệm xã hội và giá trị nhân văn của báo chí.
Bảng 2. So sánh AI và nhà báo trong sản xuất nội dung báo chí
| Tiêu chí | AI | Nhà báo |
| Tốc độ xử lý thông tin | Rất nhanh | Chậm hơn |
| Độ chính xác dữ liệu | Cao | Phụ thuộc kinh nghiệm |
| Chiều sâu phân tích | Thấp | Cao |
| Tính nhân văn | Thấp | Cao |
| Khả năng sáng tạo | Hạn chế | Cao |
Bảng so sánh cho thấy, AI có ưu thế vượt trội về tốc độ xử lý và khả năng phân tích dữ liệu, giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất thông tin trong môi trường truyền thông số. Tuy nhiên, AI vẫn còn nhiều hạn chế về chiều sâu phân tích, khả năng sáng tạo và tính nhân văn, những yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị của hoạt động báo chí. Trong khi AI chủ yếu thực hiện các thao tác dựa trên thuật toán và dữ liệu có sẵn, nhà báo có khả năng tư duy phản biện, phát hiện vấn đề, kết nối thực tiễn và truyền tải cảm xúc xã hội vào tác phẩm báo chí. Điều này cho thấy AI không thể thay thế hoàn toàn con người mà chỉ nên đóng vai trò công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí khi được sử dụng đúng cách và có sự kiểm soát chặt chẽ.
Thứ hai, các sản phẩm báo chí do AI hỗ trợ tạo ra thường bị đánh giá thiếu cảm xúc, thiếu chiều sâu nhân văn và khó tạo được sức lan tỏa xã hội mạnh mẽ. Điều này đặc biệt rõ trong các nội dung liên quan đến doanh nghiệp, người lao động, an sinh xã hội hoặc các vấn đề kinh tế có tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Nội dung do AI tạo ra có thể bảo đảm tính logic về dữ liệu nhưng thường thiếu góc nhìn thực tiễn, trải nghiệm nghề nghiệp và khả năng truyền tải cảm xúc, những yếu tố làm nên sức hấp dẫn và giá trị xã hội của báo chí.
Thứ ba, việc phụ thuộc quá nhiều vào AI có nguy cơ làm giảm tính sáng tạo của đội ngũ làm báo. Khi quá trình sản xuất nội dung bị chi phối bởi các thuật toán và mẫu dữ liệu có sẵn, nội dung báo chí dễ rơi vào tình trạng đồng nhất, thiếu bản sắc và giảm tính phát hiện vấn đề mới. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông tin và vai trò định hướng dư luận của báo chí ngành Công Thương trong bối cảnh cạnh tranh truyền thông ngày càng gay gắt.
Thứ tư, nguy cơ sai lệch thông tin và vi phạm bản quyền trong quá trình sử dụng AI. Nếu dữ liệu đầu vào không được kiểm chứng chặt chẽ hoặc thuật toán xử lý thiếu minh bạch, AI có thể tạo ra thông tin sai lệch, thông tin thiếu ngữ cảnh hoặc trùng lặp nội dung từ nhiều nguồn khác nhau. Trong lĩnh vực Công Thương, những thông tin không chính xác liên quan đến giá cả, thị trường hoặc chính sách kinh tế có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp và tâm lý xã hội. Reuters Institute (2025)9 cho rằng, nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch và thiếu minh bạch thuật toán đang trở thành thách thức lớn đối với các cơ quan báo chí khi ứng dụng AI.
Thứ năm, AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương còn gặp nhiều khó khăn về hạ tầng công nghệ, chi phí đầu tư và nguồn nhân lực. Nhiều cơ quan báo chí hiện nay chưa có hệ thống dữ liệu số đồng bộ, chưa đủ điều kiện đầu tư các nền tảng AI chuyên sâu hoặc thiếu đội ngũ kỹ thuật có khả năng vận hành và quản trị công nghệ. Đội ngũ phóng viên, biên tập viên tuy có kinh nghiệm chuyên môn nhưng phần lớn chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng số và kỹ năng khai thác AI trong hoạt động báo chí. Đây là một trong những rào cản quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển đổi số báo chí ở Việt Nam hiện nay.
Thứ sáu, khung pháp lý và các quy định về đạo đức nghề nghiệp trong sử dụng AI vẫn còn chưa hoàn thiện. Các vấn đề liên quan đến trách nhiệm pháp lý, quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân và kiểm soát nội dung do AI tạo ra hiện vẫn đang đặt ra nhiều thách thức trong thực tiễn hoạt động báo chí. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, việc ứng dụng AI có thể tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tính chính xác, khách quan và định hướng xã hội của báo chí cách mạng Việt Nam.
5. Một số giải pháp khi sử dụng AI trong hoạt động báo chí
Để nâng cao hiệu quả sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam hiện nay, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trên các phương diện về nhân lực, công nghệ, quản lý, nội dung và pháp lý. Việc ứng dụng AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực quản trị tòa soạn, chất lượng nguồn nhân lực và định hướng phát triển báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số.
Bảng 3. Hệ thống giải pháp khi sử dụng AI trong báo chí ngành Công Thương
| Nhóm giải pháp | Nội dung cụ thể | Mục tiêu |
| Nhân lực | Đào tạo AI cho nhà báo | Nâng cao năng lực số |
| Công nghệ | Xây dựng hệ thống AI | Tăng hiệu quả hoạt động |
| Nội dung | Đẩy mạnh phân tích dữ liệu | Nâng chất lượng thông tin |
| Quản lý | Xây dựng quy trình kiểm duyệt | Bảo đảm đạo đức báo chí |
| Pháp lý | Hoàn thiện quy định AI | Giảm thiểu rủi ro |
Bảng tổng hợp cho thấy, việc sử dụng AI trong báo chí ngành Công Thương cần được triển khai theo hướng tổng thể và liên thông giữa các nhóm giải pháp. Trong đó, yếu tố con người giữ vai trò trung tâm; hạ tầng công nghệ là điều kiện nền tảng; cơ chế quản lý và pháp lý là công cụ bảo đảm tính an toàn, minh bạch và hiệu quả của quá trình ứng dụng AI trong hoạt động báo chí.
Một là, cần nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng AI cho đội ngũ nhà báo thông qua các chương trình đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng số một cách bài bản, thường xuyên và có hệ thống. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, việc hiểu đúng về bản chất, khả năng và giới hạn của AI là điều kiện quan trọng để người làm báo có thể khai thác công nghệ hiệu quả mà không lệ thuộc hoặc sử dụng sai mục đích. Các chương trình đào tạo cần kết hợp giữa kỹ năng công nghệ với nghiệp vụ báo chí truyền thống, chú trọng trang bị tư duy dữ liệu, kỹ năng khai thác thông tin số và khả năng kiểm chứng nội dung do AI hỗ trợ tạo ra. Đặc biệt, cần quan tâm phát triển năng lực “AI literacy” (hiểu biết về AI) nhằm giúp nhà báo có khả năng đánh giá, kiểm soát và sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Theo Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học, Công nghệ và Truyền thông) (2024)10, thiếu hụt nguồn nhân lực số đang là một trong những rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi số báo chí ở Việt Nam hiện nay.
Hai là, cần tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ và xây dựng hệ thống AI đồng bộ trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương nhằm tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện. Việc ứng dụng AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm với hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, nền tảng quản trị nội dung hiện đại và hạ tầng xử lý dữ liệu phù hợp. Các cơ quan báo chí cần phát triển hệ thống quản trị nội dung thông minh (CMS tích hợp AI) hỗ trợ các khâu thu thập, xử lý, biên tập và phân phối thông tin. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng hệ thống Big data phục vụ phân tích thị trường, dự báo xu hướng và nghiên cứu hành vi công chúng. Việc đầu tư các công cụ hỗ trợ sản xuất nội dung đa phương tiện, như: xử lý video, infographic, đồ họa dữ liệu và chuyển đổi định dạng nội dung cũng là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí trong môi trường truyền thông số.
Ba là, xây dựng cơ chế kiểm soát và quy trình sử dụng AI theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa con người và công nghệ, trong đó con người giữ vai trò quyết định. Mô hình “human-in-the-loop” cần được xem là nguyên tắc cốt lõi nhằm bảo đảm mọi nội dung do AI hỗ trợ đều được kiểm chứng, đánh giá và biên tập bởi nhà báo trước khi công bố. Điều này đặc biệt cần thiết đối với báo chí ngành Công Thương, nơi thông tin liên quan trực tiếp đến thị trường, doanh nghiệp và chính sách kinh tế, đòi hỏi độ chính xác và trách nhiệm xã hội cao. Các cơ quan báo chí cần xây dựng quy trình cụ thể đối với từng khâu ứng dụng AI, từ thu thập dữ liệu, xử lý nội dung đến kiểm chứng và phân phối thông tin. Đồng thời, cần thiết lập các cơ chế giám sát chất lượng nhằm hạn chế nguy cơ sai lệch thông tin, thiên kiến thuật toán hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Reuters Institute (2025) cho rằng việc kết hợp giữa AI và sự kiểm soát của con người là xu hướng cần thiết để bảo đảm chất lượng và tính tin cậy của báo chí hiện đại.
Bốn là, việc hoàn thiện khung pháp lý và các quy định về đạo đức trong sử dụng AI là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động báo chí trong môi trường số. Các cơ quan quản lý cần ban hành quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý khi sử dụng AI trong sản xuất và phân phối nội dung báo chí, đặc biệt, đối với các trường hợp sai lệch thông tin, vi phạm bản quyền hoặc xâm phạm dữ liệu cá nhân. Đồng thời, cần xây dựng bộ nguyên tắc đạo đức về sử dụng AI trong báo chí theo hướng minh bạch, có trách nhiệm và bảo đảm quyền lợi của công chúng. Việc công khai hoặc gắn nhãn đối với các nội dung có sự hỗ trợ của AI cũng là giải pháp cần thiết nhằm tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin xã hội đối với báo chí số.
Năm là, cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ và cơ sở đào tạo nhằm xây dựng hệ sinh thái AI phục vụ phát triển báo chí ngành Công Thương. Sự phối hợp này sẽ giúp kết nối giữa nhu cầu thực tiễn của hoạt động báo chí với năng lực công nghệ của doanh nghiệp và tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các trường đại học, viện nghiên cứu. Các cơ quan báo chí có thể phối hợp với doanh nghiệp công nghệ để phát triển các công cụ AI chuyên biệt phục vụ phân tích dữ liệu kinh tế, dự báo thị trường và sản xuất nội dung đa nền tảng. Đồng thời, việc hợp tác với các cơ sở đào tạo sẽ góp phần xây dựng đội ngũ nhân lực báo chí số có khả năng sử dụng và làm chủ công nghệ AI trong tương lai. Việc chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm và mô hình ứng dụng AI giữa các cơ quan báo chí cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong toàn ngành.
Nhìn chung, việc tăng cường sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương cần được triển khai theo hướng đồng bộ, lấy con người làm trung tâm và công nghệ làm động lực phát triển. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện cơ chế quản lý, AI mới có thể phát huy hiệu quả thực sự trong việc nâng cao chất lượng báo chí ngành trong bối cảnh truyền thông số hiện nay.
6. Kết luận
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, AI đang từng bước trở thành công cụ quan trọng trong hoạt động báo chí hiện đại. Đối với các cơ quan báo chí ngành Công Thương ở Việt Nam, việc ứng dụng AI không chỉ góp phần nâng cao tốc độ xử lý thông tin, tối ưu hóa quy trình sản xuất nội dung mà còn hỗ trợ phân tích dữ liệu thị trường, cá nhân hóa thông tin và phát triển các sản phẩm báo chí đa phương tiện. Những lợi ích này giúp nâng cao hiệu quả truyền thông, tăng khả năng tiếp cận công chúng và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin kinh tế, thương mại một cách nhanh chóng và chính xác hơn.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, việc sử dụng AI trong báo chí ngành Công Thương hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. AI chưa thể thay thế vai trò của con người trong việc phân tích chuyên sâu, phản biện xã hội và truyền tải giá trị nhân văn trong tác phẩm báo chí. Bên cạnh đó, những vấn đề liên quan đến độ chính xác của thông tin, nguy cơ vi phạm bản quyền, thiếu hụt nguồn nhân lực số, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và khoảng trống pháp lý vẫn đang là những thách thức lớn đối với quá trình ứng dụng AI trong hoạt động báo chí. Trong thời gian tới, việc tăng cường sử dụng AI trong các cơ quan báo chí ngành Công Thương cần được triển khai theo hướng đồng bộ, bài bản và phù hợp với yêu cầu phát triển báo chí số. Các giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng công nghệ, xây dựng cơ chế kiểm soát nội dung, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ cần được thực hiện, đồng thời, nhằm bảo đảm AI được sử dụng hiệu quả, an toàn và đúng định hướng. Đặc biệt, trong mọi điều kiện, con người vẫn phải giữ vai trò trung tâm trong hoạt động báo chí, còn AI chỉ là công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả truyền thông.
Có thể khẳng định rằng, việc ứng dụng AI một cách hợp lý sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số báo chí, nâng cao chất lượng thông tin và phát huy vai trò của báo chí ngành Công Thương trong phát triển kinh tế – xã hội, hội nhập quốc tế và xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn.
Chú thích:
1, 4, 7, 8. UNESCO (2023). Guidelines for the Governance of Digital Platforms. Paris: UNESCO Publishing.
2, 5, 6, 9. Reuters Institute (2025). Digital News Report 2025. University of Oxford.
3. Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 6/4/2023 phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
10. Bộ Thông tin và Truyền thông (2024). Báo cáo chuyển đổi số báo chí Việt Nam năm 2024.
Tài liệu tham khảo:
1. Hoàng Đình Cúc – Đức Dũng (2007). Những vấn đề của báo chí hiện đại. H. NXB Lý luận chính trị.
2. Đức Dũng (2010). Báo chí và đào tạo báo chí. H. NXB Thông tấn.
3. Nguyễn Văn Dững (chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng (2012). Truyền thông – Lý thuyết và kĩ năng cơ bản. H. NXB Lý luận chính trị.
4. Nguyễn Văn Dững (2017). Báo chí giám sát, phản biện xã hội ở Việt Nam. H. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
5. Vũ Thị Thu Quyên (2024). Rào cản và giải pháp chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí hiện nay. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 341 (2024) tr. 8-12. https://doi.org/10.59394/qlnn.341.2024.869.
6. Công nghệ Blockchain và ứng dụng trong lĩnh vực kế toán của các doanh nghiệp tại tỉnh Đồng Nai. https://ojs.tapchicongthuong.vn/vi/ojs-post/cong-nghe-blockchain-va-ung-dung-trong-linh-vuc-ke-toan-cua-cac-doanh-nghiep-tai-tinh-dong-nai-142509.htm
7. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực báo chí – Thực trạng và giải pháp. https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-linh-vuc-bao-chi-thuc-trang-va-giai-phap-p27513.html
8. Công nghệ AI tác động đến quá trình đào tạo báo chí trong giai đoạn hiện nay. https://ajc.edu.vn/nghien-cuu-khoa-hoc/cong-nghe-ai-tac-dong-den-qua-trinh-dao-tao-bao-chi-trong-giai-doan-hien-nay-13359.htm
