Promoting the exemplary role of advanced models in revolutionary moral education for party members today
Thượng tá Nguyễn Đức Biên
PGS. TS. Đại tá Cấn Xuân Hùng
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến là giải pháp quan trọng, có ý nghĩa thiết thực trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên. Bài viết khẳng định sự cần thiết và đề xuất một số biện pháp phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở nước ta hiện nay.
Từ khóa: Đạo đức cách mạng; nêu gương; điển hình tiên tiến; đảng viên.
Abstract: Promoting the exemplary role of advanced role models is a vital and practical solution in educating revolutionary ethics for Party members. This article affirms the necessity and proposes several measures to enhance the exemplary influence of these individuals in the education of revolutionary ethics among Party members in Vietnam today.
Keywords: Revolutionary ethics; exemplary role modelling; advanced exemplars; Party members.
1. Đặt vấn đề
Đạo đức cách mạng là cái gốc, là nền tảng, là phẩm chất cao quý, tiêu biểu trong nhân cách người cán bộ, đảng viên. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên của Đảng. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, Người đã đề ra nhiều giải pháp, trong đó Người coi nêu gương cá nhân điển hình tiên tiến là một giải pháp cơ bản, quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Trong giai đoạn hiện nay, phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên là vấn đề thực sự cần thiết và cần có những biện pháp thực hiện đồng bộ, hiệu quả.
2. Phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đảng viên
Thứ nhất, xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về nói đi đôi với làm, nêu gương trong giáo dục đạo đức cộng sản
Ngay từ rất sớm, C. Mác và Ph. Ăngghen luôn nhắc nhở người cộng sản trong quá trình cách mạng “không chỉ bằng lời nói mà cả bằng việc làm và bằng nêu gương”1. Cùng quan điểm đó, V.I. Lênin đòi hỏi đảng viên “nói phải đi đôi với làm”, coi đây là biện pháp hữu hiệu để đảng cộng sản làm tốt công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động quần chúng. Người chỉ rõ “bất luận đối với công nhân hay nông dân, các đồng chí không thể lấy những lời nói suông mà thuyết phục họ được, mà phải lấy thực tế mới thuyết phục nổi họ”2. Người đã sử dụng thực tiễn để chứng minh: “Trong đảng, chúng ta cũng đã đấu tranh trong hơn hai mươi năm, chúng ta đã chứng minh bằng việc làm, chứ không phải bằng lời nói suông”3.
V.I. Lênin cho rằng, nêu gương là phẩm chất cơ bản của người đảng viên cộng sản; nêu gương góp phần quan trọng làm tăng thêm uy tín của đảng cộng sản. Đến dự Đại hội I các công xã và ac-ten nông nghiệp, tháng 12/1919, Người nhấn mạnh: Không gì có thể làm tăng thêm uy tín của đảng cộng sản khi các đảng viên của đảng cộng sản đang cầm quyền đã gánh lấy những nghĩa vụ của mình và nêu lên những tấm gương lao động thật sự cộng sản chủ nghĩa. Vì vậy, Người yêu cầu: “các đảng viên phải đi trước tất cả về mặt kỷ luật lao động và nỗ lực công tác”4, đồng thời, “phải lấy gương mẫu để tuyên truyền, phải làm gương mẫu cho quần chúng ngoài đảng”5, phải sử dụng những tấm gương điển hình tiên tiến để giáo dục, vận động quần chúng.Người kiên quyết phê phán những đảng viên, tổ chức đảng không gương mẫu hoặc rất ít dùng những điển hình, những tấm gương cụ thể, sinh động, lấy trong mọi lĩnh vực của đời sống, để giáo dục quần chúng.
Thứ hai, xuất phát từ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của cá nhân điển hình tiên tiến và vấn đề nêu gương trong giáo dục đạo đức cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của cá nhân điển hình tiên tiến và thường xuyên quan tâm đến việc phát hiện, bồi dưỡng, xây dựng, nhân rộng các điển hình tiên tiến. Cá nhân điển hình tiên tiến được Người diễn đạt dưới hình tượng cụ thể, dễ nhớ, dễ hiểu là gương “người tốt, việc tốt”, là những “bông hoa đẹp” trong “rừng hoa đẹp” của dân tộc. Đó là những người xuất sắc, tiêu biểu, mẫu mực, thực sự là tấm gương sáng trên các lĩnh vực công tác, có sức thuyết phục, cảm hóa mạnh mẽ, có vai trò quan trọng, là nòng cốt, là đầu tầu thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước ngày càng phát triển. Trong giáo dục đạo đức cách mạng, cá nhân điển hình tiên tiến có vai trò rất quan trọng, tạo sự lan tỏa, nhân rộng các giá trị tích cực, có sức thuyết phục, cảm hóa mạnh mẽ, dìu dắt, giúp đỡ, định hướng việc thực hiện chuẩn mực đạo đức cho người khác. Nhấn mạnh vai trò đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn truyên truyền”6 và Người coi những tấm gương đó là những “vật liệu quý” để xây dựng con người xã hội chủ nghĩa.
Trong giáo dục đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng biện pháp nêu gương. Theo Người, nêu gương là một nguyên tắc thực hành đạo đức, đó là sự tiên phong, mẫu mực trong thực hành chuẩn mực đạo đức cách mạng, nói đi đôi với làm để người khác học tập, noi theo. Nêu gương là biểu hiện sinh động, cụ thể, chân thực của những tấm gương sống nên có sức thuyết phục, sức cảm hóa mạnh mẽ. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi nêu gương là biện pháp tốt nhất để xây dựng Đảng và là bổn phận, trách nhiệm của người đảng viên, Người chỉ rõ: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới”7. Người nhắc nhở: “trước mặt quần chúng không phải ta cứ viết lên trán hai chữ cộng sản là ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức”, “Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”8.
Thứ ba, xuất phát từ quan điểm của Đảng về phương thức lãnh đạo bằng nêu gương và về phát huy vai trò của điển hình tiên tiến trong phong trào thi đua yêu nước
Kế thừa, vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn coi nêu gương là một nội dung quan trọng trong phương thức lãnh đạo của Đảng, là trách nhiệm, nghĩa vụ của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, “Cán bộ, đảng viên giữ chức vụ càng cao càng phải gương mẫu, nêu gương”9. Theo đó, Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản quy định về việc thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nổi bật là: Quy định số 101-QĐ/TW ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư (khóa XI) về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, chủ chốt các cấp; Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương,…
Cùng với đó, Đảng ta luôn quan tâm phát huy vai trò của điển hình tiên tiến, coi đây là nội dung quan trọng trong phong trào thi đua yêu nước; là trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng các cấp và cán bộ, đảng viên. Theo đó, Bộ Chính trị yêu cầu: “Các cấp ủy, tổ chức đảng lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn về điển hình tiên tiến phù hợp với từng ngành, lĩnh vực, địa phương, cơ quan, đơn vị; tăng cường tuyên truyền, phổ biến, biểu dương gương người tốt, việc tốt, mô hình hay, cách làm sáng tạo, hiệu quả”10. Kịp thời phát hiện, bồi dưỡng, nhân rộng, tôn vinh, lan tỏa những cá nhân điển hình tiên tiến bảo đảm “chính xác, kịp thời, công khai, dân chủ, khách quan, đúng người, đúng việc”11. Tăng cường công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát, chủ động phát hiện, ngăn ngừa các biểu hiện tiêu cực trong quá trình thực hiện.
Thứ tư, xuất phát từ những hạn chế trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên và hiệu quả phát huy vai trò của cá nhân điển hình tiên tiến
Thực tiễn cho thấy, chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng ở một số cấp ủy, tổ chức còn hạn chế. Tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống, thiếu tu dưỡng, rèn luyện, sa vào chủ nghĩa cá nhân ở một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn diễn biến phức tạp, chưa được ngăn chặn, đẩy lùi. Thực hiện trách nhiệm nêu gương của một số cán bộ, đảng viên chưa thường xuyên, triệt để. “Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ cấp cao thiếu tu dưỡng, rèn luyện, không gương mẫu, có biểu hiện đùn đẩy, né tránh, không dám làm, không dám đổi mới sáng tạo, phai nhạt lý tưởng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm kỷ luật đảng, vi phạm những điều đảng viên không được làm, vi phạm pháp luật”12,… Hiện thực đó đã làm giảm lòng tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng; nếu không được sửa chữa kịp thời sẽ là nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Nhận thức và sự quan tâm của một số cấp ủy, tổ chức đảng về phát huy vai trò điển hình tiên tiến chưa thật đúng mức. Công tác phát hiện, lựa chọn, bồi dưỡng và nhân rộng điển hình tiên tiến chưa thường xuyên, có lúc, có nơi còn bị động, lúng túng về cách làm. Tiêu chí đánh giá còn chung chung. Tình trạng chạy theo số lượng, thành tích vẫn còn tồn tại,… Công tác tuyên truyền, nhân rộng gương điển hình ở một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, chưa thực sự sinh động, sáng tạo, tính hấp dẫn, thuyết phục chưa cao; hình thức thể hiện còn nghèo nàn, sơ cứng. Một số cá nhân điển hình tiên tiến chưa phát huy tốt vai trò, trách nhiệm, “tính tiêu biểu, nêu gương và lan tỏa còn hạn chế”13, chưa gương mẫu trong sinh hoạt, công tác; cá biệt có trường hợp vi phạm nghiêm trọng kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
3. Biện pháp phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức cho cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên
Nhận thức có vai trò rất quan trọng trong định hướng hoạt động của con người, nhận thức đúng là cơ sở cho hành động đúng, trách nhiệm cao. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được”14. Theo đó, cần nâng cao nhận thức cho cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta đề cập đến giáo dục đạo đức cách mạng, vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng. Nhận thức sâu sắc sự cần thiết, thuận lợi, khó khăn, nội dung, hình thức, biện pháp phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên. Để thực hiện được điều đó, cần thường xuyên làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục bằng nhiều hình thức, biện pháp phù hợp, hiệu quả. Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả nhận thức của các chủ thể, lực lượng; gắn với kết quả kiểm điểm, đánh giá, xếp loại, khen thưởng tổ chức đảng, đảng viên và cán bộ, nhân viên theo định kỳ. Kịp thời biểu dương, khen thưởng tập thể, cá nhân tiêu biểu, xuất sắc; khắc phục triệt để những hạn chế, khuyết điểm liên quan đến nhận thức trong quá trình thực hiện.
Hai là, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng và sự chỉ đạo, hướng dẫn của cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng
Hiệu quả phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trước hết là tính đúng đắn, phù hợp, khả thi từ các chủ trương, biện pháp lãnh đạo cấp ủy, tổ chức đảng, sự chỉ đạo, hướng dẫn của cán bộ chủ trì và hiệu quả tham mưu, đề xuất, hướng dẫn của các cơ quan. Do đó, căn cứ theo chức năng, nhiệm vụ, cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng cần nghiên cứu, nắm chắc quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, nghị quyết, chỉ thị của cấp trên; cụ thể hóa thành chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn bảo đảm hiệu quả, thiết thực ngay từ khâu phát hiện, bồi dưỡng đến nhân rộng, phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến. Đề cao vai trò, trách nhiệm nêu gương của lãnh đạo, quản lý các cấp nhất là người đứng đầu, cán bộ chủ trì trong thực hiện các chuẩn mực đạo đức cách mạng. Quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, tạo môi trường thuận lợi, khích lệ, động viên, bảo vệ cá nhân điển hình tiên tiến giữ vững và phát huy vai trò, lan tỏa các giá trị tích cực trong giáo dục đạo đức cách mạng.
Ba là, xác định đúng nội dung, đổi mới hình thức, biện pháp tuyên truyền về các cá nhân điển hình tiên tiến
Thực tế cho thấy, nếu tuyên truyền chỉ dừng lại ở việc nêu thành tích một cách khô cứng thì khó tạo được hiệu ứng tích cực, nội dung dễ bị dàn trải, sức lan tỏa bị bó hẹp. Vì vậy, trước hết cần nghiên cứu, lựa chọn những nội dung tiêu biểu, quan trọng có tính thời sự để tuyên truyền. Đồng thời, phải bảo đảm tính chân thực, gần gũi, sâu sắc, sức thuyết phục cao, tránh tô hồng hoặc khuôn mẫu hóa. Hình thức, biện pháp tuyên truyền cần được đổi mới, bảo đảm phù hợp với đặc điểm của cơ quan, đơn vị. Theo đó, có thể vận dụng linh hoạt các hình thức, biện pháp: tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức đại hội thi đua quyết thắng, hội nghị tôn vinh ở các cấp; tổ chức các cuộc thi viết, làm phóng sự về gương “người tốt, việc tốt”; phát hành ấn phẩm, xuất bản tập san chuyên trang, chuyên mục giới thiệu gương các điển hình tiên tiến tiêu biểu,… Kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tuyên truyền bằng báo cáo viên, tuyên tuyền viên với tuyên truyền trên các ứng dụng, nền tảng số, mạng xã hội (zalo, facebook, youtube, tiktok,…) để mở rộng đối tượng, phạm vi tiếp cận. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật; bồi dưỡng, nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Bốn là, nêu cao ý thức tự giác của cá nhân điển hình tiên tiến trong tu dưỡng, rèn luyện, nêu gương về đạo đức cách mạng
Mỗi cá nhân điển hình tiên tiến phải nhận thức sâu sắc việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức không chỉ là trách nhiệm chính trị mà còn là nhu cầu tự thân nhằm hoàn thiện nhân cách, giữ gìn uy tín cá nhân và góp phần xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”. Cùng với đó, cần đề cao tinh thần tự học, tự rèn, tự soi, tự sửa theo các chuẩn mực đạo đức cách mạng đã được quy định bảo đảm nghiêm túc, liên tục, gắn với công việc hằng ngày, tránh biểu hiện chủ quan, tự mãn hoặc “bằng lòng với chính mình”. Đồng thời, phải quán triệt và phát huy tốt trách nhiệm nêu gương, nói đi đôi với làm, mẫu mực về đạo đức cách mạng ở mọi lúc, mọi nơi; đấu tranh kiên quyết với các biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, sa vào chủ nghĩa cá nhân. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ lãnh đạo, quản lý và dư luận tập thể trong việc kiểm tra, giám sát, góp ý để cá nhân điển hình tiên tiến tự giác tu dưỡng, rèn luyện, nêu gương về đạo đức cách mạng và ngày càng hoàn thiện bản thân.
4. Kết luận
Phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến là vấn đề có tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời là một giải pháp quan trọng, trực tiếp giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên hiện nay. Từ đó, góp phần nâng cao năng lực, lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, xây dựng Đảng ta thực sự “là đạo đức, là văn minh”. Vì vậy, cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên cần nhận thức sâu sắc sự cần thiết và vận dụng đồng bộ, hiệu quả các biện pháp phát huy vai trò nêu gương của cá nhân điển hình tiên tiến trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên hiện nay.
Chú thích:
1. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1995). Tập 17. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 204.
2, 3, 5. V.I. Lênin toàn tập (2005). Tập 42. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 45, 315, 55.
4. V.I. Lênin toàn tập (2005). Tập 39. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 349.
6. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 1. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 284.
7. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15 H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 672.
8, 14. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 6. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 16, 360.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 132.
10, 11, 13. Bộ Chính trị (2024). Chỉ thị số 41-CT/TW ngày 26/12/2024 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thi đua, khen thưởng trong tình hình mới.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 166 – 167.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018). Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25/10/2018 về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương.
2. Bộ Chính trị (2014). Chỉ thị số 34-CT/TW ngày 07/4/2014 về tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng.
3. Bộ Chính trị (2024). Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
4. Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay. https://www.tapchicongsan.org.vn/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/938502/trach-nhiem-neu-guong-cua-can-bo%2C-dang-vien-theo-tu-tuong-ho-chi-minh-trong-xay-dung%2C-chinh-don-dang-hien-nay.aspx
5. Nâng cao vai trò của các tổ chức cơ sở Đảng trong giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/04/27/nang-cao-vai-tro-cua-cac-to-chuc-co-so-dang-trong-giao-duc-ren-luyen-dao-duc-cach-mang-cua-can-bo-dang-vien-theo-tu-tuong-ho-chi-minh/
